Aren’t corporate Gaelic tweets wonderful?

Comments Off on Aren’t corporate Gaelic tweets wonderful?

FO-THIOTALAN FALAICHTE – THA RATHAD NAS FHEÀRR ANN

Cead o Creative Commons

Fo-thiotalan Beurla air an tàthadh ri prògraman Gàidhlig – carson?

Tha e coltach gun lean MG ALBA agus BBC Scotland orra le fo-thiotalan loisgte seach feadhainn a ghabhas cur am falach; ach fhuair luchd-iomairt gaidhlig.tv dearbhadh bhon BhBC an Lunnainn nach leig iad a leas.

  Le Liza Storey

Tha sinn mothachail gu bheil MG ALBA, am buidheann a tha os cionn BBC Alba còmhla ri BBC Scotland, air brath a sgaoileadh bho chionn ghoirid (tron ‘bhlog’ aca, air 7 an t-Iuchar 2015), is iad a’ bruidhinn air BBC Alba, fo-thiotalan agus ‘seirbheisean-taice do luchd-coimhid’.  Tha sinn toilichte gu bheil iad a’ toirt suil air a’ chuspair.

Tha sinn a’ cur fàilte air briathran MG ALBA cuideachd nuair a chanas iad: “bu chòir an roghainn a bhith aig an neach-cleachdaidh an cur am falach [fo-thiotalan], agus thèid obrachadh air fuasgladh teicnigeach a lorg ma tha e idir comasach.” (blog MG ALBA, 07/07/2015).  A’ togail air a’ phuing sin, bu toigh leinn fhèin beachd neo dhà a thoirt seachad agus beagan mineachaidh a dhèanamh mu dheidhinn cothruim ùire a th’ air nochdadh: cothrom air nach eil MG ALBA a’ bruidhinn.

Ann am fiosrachadh sgrìobhte ùr (02/07/2015) a fhuair sinn bho Urras a’ BhBC,  am buidheann-riaghlaidh a tha stèidhichte ann an Lunnainn, tha am BBC air dearbhadh gun gabh fo-thiotalan Beurla a bhith ann mar roghainn do luchd-amhairc air BBC Alba an?dràsta fhèin –  air Freeview àbhaisteach  –  an àite a bhith loisgte air prògraman.  Ghabhadh an ceum ùr a chur an-sàs nan togradh luchd-riaghlaidh an t?seanail, MG ALBA agus BBC Scotland.
Dh’iarr Urras a’ BhBC air eòlaiche a tha ag obair aig a’ BhBC coimhead ri cùisean às leth gaidhlig.tv.  Ro 2013 air Freeview, eu-coltach ris a’ mhòr-chuid de sheanailean eile, cha robh e comasach (a-rèir a’ BhBC) roghainn a bhith ann air BBC Alba ma bhathar ag iarraidh fo-thiotalan a bhith falaichte.   Dh’fheumadh iad a bhith loisgte, thuirt am BBC, neo gun a bhith ann idir.  Tha e air a bhith nas fhasa, aig ìre teicnigeach, fo-thiotalan a bhith ann mar roghainn air siostaman leithid Sky, Virgin agus Freeview HD.   Ach seo an rud: tha gnothaichean air atharrachadh bhon uair sin.  Chan eil leisgeul losgaidh ann tuilleadh.

Seo na thuirt Urras a’ BhBC ri gaidhlig.tv san Iuchar 2015:

‘I’m sorry it has taken a while, but I have now received some information from the BBC Executive in response to your further query about Freeview bandwidth and capacity, and BBC Alba.  The information comes from a Senior Reception Interference Analyst with BBC Digital.

“in 2011, BBC ALBA launched on the BBC Freeview multiplex, PSB1 Scotland.   In 2013, through efficiency improvements, we were able to release some capacity on PSB1 Scotland to return some of the radio stations which were taken away to accommodate the launch of BBC Alba…” ‘
Tha post-dealain Urras a’ BhBC a’ leantainn, agus seo gu h-ìseal an earrann as cudromaiche:
“Reviewing our current capacity on PSB1 Scotland, we should have enough capacity [for BBC Alba] to run a single out-of-vision subtitle stream.”*
Ann am brath eile bho Urras a’ BhBC a tha a’ togail air seo, tha iad a’ dearbhadh ge dè a th’ ann an ‘out-of-vision’:
“I can confirm that out-of-vision subtitles are optional, therefore they can be switched on and off according to preference.”
Tha e soilleir: tha eòlaichean-teicnigeach a’ BhBC ann an Lunnainn air dearbhadh gu bheil cothrom ùr ann co-cheangailte ri BBC Alba: an dràsta fhèin. Faodaidh fo-thiotalan Beurla  (neo fo-thiotalan Gàidhlig an àite fo-thiotalan Beurla, ma thogras sinn)  a bhith ann – falaichte – air prògraman BBC Alba air Freeview.     B’ e suidheachadh Freeview an duilgheadas a bu mhotha agus tha fuasgladh againn a-nis.  Mu dheireadh thall, faodaidh luchd-amhairc agus luchd-ionnsachaidh leithid Maureen Hammond an ‘Tèip Tunnaig’  aca – an ‘Duck Tape’ mar a th’ aice fhèin air – a chur an dàrna taobh.

maureen_hammond_jpeg
Ann an dòigh, chan eil seo na iongnadh, seach nach eil fo-thiotalan trom air leud-banna (bandwidth).  Seo na tha Neil Wren, eòlaiche fo-thiotalan ceangailte ris a’ chompanaidh Screen Systems, ag radh: “Subtitle bitrates are generally small and the impact of maintaining 1 or 2 languages is nothing in comparison to the other data in the stream.”  Tha Mike Manning, neach-deasachaidh a516digital, a’ cur ri sin: “Subtitles hardly take any bandwidth. While the picture may require a couple of Mbps, subtitles will take up less than 50kpbs (approx) of bandwidth .“

Chan eil leisgeul teicnigeach aig riaghladairean tuilleadh. ’S e ceist prìomhachais a th’ ann a-nis. Cò as cudromaiche: na Gàidheil (an dà chuid Gàidheil a dh’ionnsaich Gàidhlig agus feadhainn le Gàidhlig bho th­ùs) mar a tha sinne a’ creidsinn; neo, luchd na Beurla – an luchd-amhairc air a bheil MG ALBA a’ cur tuilleadh ’s a choir cuideam?

Tha faclan MG ALBA ann an 2015 a’ cur uabhas oirnn:

‘We have English content because we have normalisation objectives.” (MG ALBA Public Consultation report, 2015)

‘Normalisation’ airson cò? Tha MG ALBA gu math fosgailte mu dheidhinn: ’s ann airson luchd na Beurla a tha an ‘normalisation’ seo.  Chan eil guth air an ‘àbhaisteachadh’ as cudromaiche: prògraman de gach seòrsa –   tro mheadhan na Gàidhlig – air seanail telebhisein làidir do na Gàidheil. Sin agad an ‘àbhaisteachadh’  neo ‘normalisation’ a tha riatanach: cothrom do na Gàidheil, tron chànan aca fhèin, misneachd, fiosrachadh, conaltradh agus tlachd fhaighinn tro na meadhanan, gun Beurla a bhith air a sparradh orra gach mionaid.

Mar a thuirt Stuart Dunmore à Oilthigh Dhùn Èideann, agus feadhainn eile roimhe, tha an àrainneachd aon uair ’s gum fàg thu an sgoil gu math cudromach. Dè math dhuinn ginealach ùr na Gàidhlig a bhrosnachadh, mur eil duais ann dhaibh? Dè seòrsa àrainneachd a tha MG ALBA a’ moladh, aon uair ’s gu bheil Gàidheil nan inbheach?  Bha an t-Oll. Eithne O’ Connell, à Oilthigh Dublin City, cho ceart ri ceart, nuair a thuirt i san aiste eirmseach aice air gaidhlig.tv  “… it seems reasonable to say that there is something bogus about the claim that an Irish or Gàidhlig language programme broadcast with open English subtitles is in any meaningful way really serving the linguistic needs of its speakers.”

Ma tha MG ALBA da-rìribh  “a’ taobhadh le rud a ghabhas cur dheth” (am ‘poileasaidh’ fo-thiotalan ‘oifigeil’ aca)  nì iad gàirdeachas le naidheachd ùr a’ BhBC.

Bho 2016 air adhart, bidh dleastanas foirmeil ùr a’ tighinn air BBC Alba ceangailte ri ‘seirbheisean do luchd-coimhid’. Ge-tà, cò shaoileadh gum biodh MG ALBA a’ putadh fo-thiotalan loisgte ceangailte ri seo mar-thà? Sin an dearbh rud a tha iad a’ dèanamh anns a’ bhlog aca air 7mh an t-Iuchar, far a bheil iad ag radh:

“bidh sinn ag obair air ciamar as fheàrr a thèid fo-thiotalan airson daoine aig a bheil duilgheadasan claisneachd a chur air barrachd phrògraman. Aig an ìre seo faodar a ràdh gu bheileas a’ coimhead air fo-thiotalan eadar-theangachaidh a bhith loisgte a?steach…”

Ma tha MG ALBA a’ moladh gum bi fo-thiotalan Beurla ‘loisgte a-steach’ bho 2016 air adhart, feumaidh iad beachd eile a ghabhail. Ma tha rud sam bith loisgte gu bhith ann – bidh e loisgte ann an Gàidhlig.  Cò, taobh a-staigh MG ALBA, a tha a’ moladh Beurla a-rithist? Bu toil leinn faighinn a-mach.

Mar a tha fhios aig a h-uile duine againn, tha gnothach aig BBC Scotland ri seo cuideachd. Ann an 2014, sgrìobh sinn gu Ceannard BBC Scotland, Coinneach MacGuaire. Mar fhreagairt, thuirt e nach robh fuasgladh ann a thaobh fo-thiotalan Beurla loisgte. Tha sinn an dòchas, ann an 2015, gun gabh Ceannard BBC Scotland ris nach ann mar sin a tha an gnothach a-nis.  Agus mar Ghàidheal, tha fios gum put Coinneach MacGuaire airson fo-thiotalan Gàidhlig, an àite fo-thiotalan Beurla?

fo-thiotalan_Dana

“Mar Ghàidheal, putaidh Coinneach MacGuaire, ceannard BBC Scotland, airson fo-thiotalan Gàidhlig”, nach put?

Tha sinn an dòchas gun gabh an dà bhuidheann-riaghlaidh, MG ALBA agus BBC SCOTLAND, ceum ùr còmhla, agus gun cuir iad às dha na fo-thiotalan loisgte Beurla sa bhad, mar a thuirt sinn a-cheana bho chionn dà mhios.

Bu toigh leinn taing mhòr a thoirt don BhBC ann an Lunnainn airson dearbhadh gu bheil e comasach fo-thiotalan mar roghainn a bhith ann.

Seo cothrom ùr. Tha rathad nas fheàrr ann.

Liza Storey

Twitter @gaidhligtv

 

Iomraidhean agus fiosrachadh iomchaidh
* Post-dealain bho Tara McBride, Correspondence Coordinator, Urras a’ BhBC: ceann-latha 02/07/2015
** Post-dealain bho Urras a’ BhBC 06/07/2015

***Litir gu MG ALBA AGUS BBC SCOTLAND BHO GWEN BOWIE, AONGHAS PÀDRAIG CAIMBEUL, AILEAN DÒMHNULLACH, LOUISE EDMONDS, MAUREEN HAMMOND, ALISON KINNAIRD, RUAIRIDH MACIOMHAIR, ROBBIE ANNDRA MACLEÒID, AONGHAS DUBH MACNEACAIL, ISHI NICILLEATHAIN, MORAG NICLEÒID, PROFESSOR ROBERT PHILLIPSON, DES SCHOLES, TOVE SKUTNABB-KANGAS, LISA STOREY Agus bha feadhainn eile a’ cur taic rithe cuideachd.

Tuilleadh fiosrachaidh teicnigich
Eisimpleir – Arqiva A multiplex, Sky News on Freeview:
Le taing do Mike Manning, fear-deasachaidh, a516digital
Cosgaisean
Chan eil an teicneòlas daor – seo tuilleadh fiosrachaidh

 

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in BBC Alba, Cànain, Cànan & Cultar, cultar, dearbhadh, drama, Film, Fiolm, fo-thiotalan Beurla, fo-thiotalan loisgte, gaidhlig.tv, Liza Storey, MG Alba, Naidheachdan & Poileataigs, TBh, Teicneòlas | Comments Off on FO-THIOTALAN FALAICHTE – THA RATHAD NAS FHEÀRR ANN

VOLTAIRE AGUS AN DIÙC DE ROHAN

Voltaire
Cead o Creative Commons

.Le A. M. E.

1

B’e Voltaire aon de sgrìobhadairean mòra na Frainge. Bha e beò anns an ochdamh linn deug. Cha robh seòrsa litreachais ris nach do chuir e a làmh, agus bha e sònraichte seòlta, sgaiteach anns a’ bhardachd ris an canar an t-aoireadh. Chaidh a chliù gu clis air feadh na Roinn-Eòrpa gu lèir ; agus, ged a rugadh e an inbhe car ìosal, bha e air fhàilteachadh le furan leis gach dream a b’ àirde an uaisle agus am mòrachd .

2

Bu leis an tomhas pailt càirdeas agus companas Fhrederic Mhòir Phruisia: agus, air dha tighinn air turas do Lunnainn, shealbhaich e deagh-ghean agus caidreamh gach Ministeir Crùin agus gach sgrìobhadair a b’ainmeile an Sasann. Bha e ‘na fhear-cuideachd cridheil, sunndach, geur-fhaclach, agus cha robh doras nach robh fosgailte no bòrd nach robh sgaoilte dha.

3

Cha b’ fhàidhe e a bha as eugmhais urraim ‘na dhùthaich fhèin. Bha àrd uaislean agus maithean na Frainge dèidheil air a chomunn, is bha iad gu tric ‘ga chuireadh gu an cuirmean agus am fèistean. Is ann air seo a dh’ aithriseadh mo sgeul.

CEISTEAN

  1. Cò ris a bha bàrdachd Voltaire coltach?: Bha e coltach ris a’ bhàrdachd ris an canar an t-aoireadh.
  2. An robh e beairteach nuair a rugadh e?: ?: Cha robh. Rugadh e an inbhe car ìosal
  3. Cò bha ag iarraidh a chuideachd agus carson?:

4

O cheann gu ceann de Pharis, baile an rìomhaidh, cha robh fàrdach a b’fhasanta agus a bu ghreadhnaiche na ‘n lùchairt aig an Diùc de Sulli. Bha i air a tathaich a-mhàin le muinntir a bha toirt bàrr air an coimpearan an inbhe, an tàlantan agus an cliù. B’e Voltaire aon dhiubhsan ris am b’ ionmhainn leis an Diùc a bhi conaltradh, agus b’ainneamh a bha e air dhiochuimhneachadh an uair a bhiodh càirdean ‘gan cruinneachadh. Bha an Diùc e fhèin àrd am foghlam agus am buadhan inntinn. Air an adhbhar sin, bha dàimh dhlùth agus làidir eadar e agus an sgrìobhadair gleusta, comasach mum bheil mi a’ labhairt.

Oidhche de na h-oidhchean, bha dìnnear eireachdail air a toirt seachad le Sulli. B’i a’ bhliadhna 1725 ; ach chan eil cunntas air a’ mhìos no an latha.* Bha flaithean a’ bhaile ‘nan suidhe mun bhòrd, agus, am broilleach ‘na cuideachd, bha òganach na h-inntinn fhurachail agus nam briathran subhailceach. Bha a chuid spòrs agus fealla-dhà a’ drillseadh mar dhealanaich air feadh an t-seòmair agus a’ cumail nan aoidhean a’ lachanaich. A thaobh na cuid bu mhotha de na bha an làthair, chan fhasadh iad sgìth idir de bhith ag èisteachd ris. Cha do thachair seo dhaibh uile. Bha an Diùc de Rohan cas, crosta, reasgach, uaibhreach, air bheag suairceis no fosaidh. Bha esan air a lìonadh le eud ri bhi faicinn na h-othail a bh’ air a dèanamh mu Voltaire, mac a’ chumantaich, aig nach robh boinne de fhuil uasail ‘na cholainn. Uidh air n-uidh, theirig foighidinn a’ mhorair seo. Cha b’ urrainn dha cumail air fhèin na b’ fhaide.

FACLAN FEUMAIL

Flaithean – nobles, aristocracy of the town

Am broilleach – ann am broilleach na cuideachd – in the centre of the company (of people)

Òganach na h-inntinn fhurachail – a youth of agile mind

Briathran subhailceach – virtous words

A’ drìlseadh mar dhealanaich – shining like lightning

A’ lachanaich – roaring with laughter (?????????)

Reasgach – impatient, irascible

Crosta – irritable

Uaibhreach – proud, arrogant

Air bheag suairceis no fosaidh – of little civility or concord

6

*Tha mi a’ cleachdadh an ainm ” Voltaire ‘” o’n is ann air as eòlaiche an cumantas de leughadairean. B’ ann goirid an deidh nan tachartas air am bheil mi a’ toirt luaidh a leig am Frangach iomraiteach dheth an t-ainm Arouet agus a ghabh e ” Voltaire ” ‘na àite.—

A.M.E.

 

CEISTEAN

 

  1. Cò aig an robh an t-àite còmhnaidh a b’ fhearr ann am Paris?
  2. Carson a bha an Diùc ag iarraidh cuideachd Voltaire aig dìnnearan?
  3. Air an oidhche seo, an robh Voltaire a’ toirt gàire air na h-aoighean eile?
  4. Ciamar?
  5. Cò nach robh a’ gàireachdainn agus carson?

7

“Quel est donc ce jeune homme qui parle si haut?” (Cò e, ma-tà, an duine òg seo a tha cho mòr-labhrach?) dh’ fharraid e gu tàireil, beumnach.

8

“Monseigneur,” fhreagair an t-òganach cho ealamh ri urchair gunna, ” is fear e nach eil a’ slaodadh ainm mhòir às a dhèidh, ach a tha cosnadh meas agus modh don ainm a th’ aige.”

Thàinig na briathran seo a-mach an guth àrd, glan, fallain, a chaidh air feadh an t-seòmair chùirteil, fharsaing mar bhuillean de chlag airgid. Bha an ceòl air feadh na fìdhle. Leum an Diùc de Rohan air a bhonn. Ar leis gun d’ fhuair e oilbheum agus tàmailte. Chan fhuilingeadh e mì-mhodh o bheadagan balaich. Bha chridhe làn pronnaisg agus a ghnùis làn corraich. Thilg e air ais a chathair agus steòc e dh’ ionnsaidh an dorais. Ghairm e a charbad agus dh’ fhalbh e dhachaidh. Car tiotaidh bha sàmhchair mun bhòrd, ach, a rèir coltais, cha robh duine diombach.

FACLAN FEUMAIL

Mòr-labhrach – loud (when talking)

Cho ealamh ri urchair gunna – as readily (quickly) as a gun shot

Ar leis – smaoinich e

Oilbheum agus tàmailt – offence and insult

Beadagan balaich – an impudent/impertinent boy

Bha a chridhe làn pronnaisg – his heart was full of venom/poison (sulphur)

A ghnùis làn corraich – his face full of fury

Steòc e a dh’ionnsaigh an dorais – he stomped (stalked) towards the door

Ghairm e a charbad – he called for his carriage

CEISTEAN

  1. Gu mionaideach, an urrainn dhut innse dè an tàmailt a thug Voltair don Diùc de Rohan?
  2. Ciamar a dh’fhàg an Diùc an seòmar?
  3. An tug sin buaidh air na h-aoighean eile timcheall a’ bhùird?

Chaidh seachdain seachad. Bha Voltaire a-rithist aig dìnnear an lùchairt an Diùc de Sulli. Bha a’ chuideachd àlainn, eireachdail, mar a bha i roimhe. Bha geur-chainnt is bearradaireachd a’ leum agus a’ boillsgeadh mar bhiodagan faobharra, lìomharra. Thàinig seirbhiseach is chuir e cagar an cluais Voltaire gun robh cuideigin toileach ‘fhaicinn gu h-ìosal an staidhir.

” Chan urrainn mi dol a sios,” fhreagair Voltaire; ” ciamar

a dh’ fhaodas mi èirigh on bhòrd? Abair ris an neach a tha gam

fheitheamh gu’m bheil e eu-comasach.”

An ceann mionaid no dhà thill an seirbhiseach. ” Maitheanas,

Monsieur,” deir esan; “tha e air iarraidh orm a ràdh gur ann air gnothach èiginn agus tròcair a tha sibh air bhur n-iarraidh.”

Bu thagradh seo nach gabhadh diùltadh. Leig e sìos a sgian agus a ghramaiche agus dh’ fhalbh e a dh’ fhaicinn dè an gnothach “tròcair” gus an robh e air a shireadh. Bha carbad ciatach ‘na sheasamh anns a’ chùirt, agus, ceart làmh ris, carbad-rèidh.

” Am bi Monsieur cho math agus tighinn gu doras a’ charbaid

air sgàth cùis a tha ag iarraidh cabhaige.”

Gun sgàth, gun amharas chaidh Voltaire air aghaidh, agus

iongnadh air a thaobh a’ ghnothaich. Aig doras a’ charbaid ghlac

làmhan a choilear, ‘ga ghleidheadh mar ann an spògan iarainn. A-staigh sa charbad bha ri fhaicinn aogasg ghamhlasach, mhì-aoigheil an Diùc de Rohan, agus dèarrsadh uilc ‘na shùil. Thug Voltaire fainear, an uair a bha e tuilleadh is anmoch, gun robh ciorram air choireigin air bonn. Thionndaidh an Diùc aghaidh ris a’ charbad-rèidh agus ghlaodh e.

” Voila, a-nis ‘fheara !”

FACLAN FEUMAIL

Geur-chainnt is bearradaireachd – sarcasm and satire

A’ leum agus a’ boillsgeadh – leaping and gleaming (shining)

Mar bhiodagan faobharra, lìomharra – like sharp, polished daggers

..gun robh cuideigin toileach fhaicinn – gun robh cuideigin ag iarraidh fhaicinn

Maitheanas – forgive me (???????????)

Eu-comasach – impossible

Air gnothach èiginn is tròcair – on urgent and compassionate business

Bu thagradh seo – b’ e tagradh a bha seo – this was a plea

Nach gabhadh diùltadh – that could not be refused

Gus an robh e air a shireadh – that he was being asked for

CEISTEAN

  1. Ciamar a chaidh Voltaire a mhealladh gus am bòrd dìnnearach fhàgail?
  2. An robh Voltaire teagmhach mun ghnothach nuair a thàinig e a-mach às an lùchairt?
  3. Cuin a thuig Voltaire gun robh “ciorram air choireigin” air bhonn?

Bu ghann a bha am facal às a bheul na dh’ fhosgail doras a’

charbaid-rèidh agus a-mach leum triùir shlaightirean làidir, colgarra, cuip eich an dòrn gach fir. Thuig Voltaire de a bha feitheamh—a’ghiollachd bu shuaraiche agus a bu nàraiche a ghabhadh toirt do dhuine. Gun fhacal a ràdh no mionaid a chur seachad, theann na h-umpaidhean ri an obair mhì-chneasta. Rug iad air an òganach agus sgiùrs iad e gus an robh e a’ glaodhach leis a’ phian. Cha robh aig gin den triùir tuilleadh iochd no fathamais ris na bhiodh aca ri posta daraich. Mu dheireadh labhair Rohan. ” Nì sin an gnothach,” thuirt e; agus gu grad tharraing na carbaid air falbh cho luath ‘s a bheireadh casan nan each iad.

FACLAN FEUMAIL

bu ghann a bha – hardly had …

slaightir – thug

colgarra – fierce

cuip eich – a horse’s whipe

a’ ghiollachd a bu shuaraiche – the worst treatment

umpaidh – blockhead

sgiùrs iad e – they whipped him

cha robh aig gin den triùir tuilleadh iochd no fathamais ris na bhiodh aca ri posta daraich – the three of them had no more pity or concern than they would have for a stump of oak

nì sin an gnothach – that will do – ???????

  1. Dè rinneadh air Voltaire?
  2. Carson a rinneadh sin air?
  3. Nad bharail fhèin, an e peanasachadh ceart a bha seo?
  4. Carson?

Faodar a thuigsinn an suidheachadh san robh an crìonglach.

Bha aodach air a shràcadh, na baltan-fighte a bha mu dhùirn agus mu a bhroilleach air an spìonadh dheth agus air an tilgeadh fo na casan, fhalt craobhach, cama-lùbach air amaladh am measg a chèile mar nach deachaidh cìr riamh ann. A suas an staidhir ghabh e agus bhuail e a-rithist a-staigh do sheòmar na cuirm. Ma bha fhallaing air a cur tuathal, b’ fhaoin sin seach am bruaidlean a bha ‘na inntinn. Bha a h-uile neach duilich, làn mì-thlachd agus dèistinn; ach cha robh aon a thairg cuideachadh gu aicheamhail a thoirt a-mach.

Monsieur de Sulli, nach eil a leithid seo de mhasladh do aon ded chuid aoighean ionann ri tàrcuis a dheanamh ort fhèin?” dh’fharraid Voltaire.

” Gun teagamh, tha an aon seadh; ach——-”

Chuir Sulli car ‘na ghuailne, agus an còrr cha tuirt e.

Faclan Feumail

An crìonglach –victim, penalised person, one made to pay the penalty

Baltan-fighte – chan eil mi cinnteach cò ris a bhiodh iad seo coltach, ach ’s dòcha mar “bhileagan flùir” air muilchinn lèine no air colair lèine. (like flower petals on the sleeve or collar of a shirt)

Air an spìonadh dheth – plucked/torn off

Falt craobhach, cama-lùbach – wavy, curly hair

Ma bha fhallaing air a chur tuathal – if his robe had been messed up ??????

B’ fhaoin sin seach am bruaidlean a bha na inntinn – that was nothing compared to the mess his mind was in

Làn mì-thlachd agus dèistinn – full of displeasure and disgust

Gu aicheamhail a thoirt a-mach – to exact retribution (revenge)

Dh’fharraid Voltair – dh’fhaighnich Voltaire

Nach eil a leithid seo de mhasladh – isn’t an affront of this sort

Ionann ri tàr-chùis a dhèanamh ort fhèin – the same as making a mockery of yourself

An aon seadh – in a way

Chuir X car na ghuailne – X turned his shoulder (head) away

CEISTEAN

  1. Dè seòrsa staid san robh Voltaire an dèidh a chuipidh?
  2. Dè bha daoine eile a’ faireachdainn nuair a chunnaic iad e?
  3. Dè bha Voltaire ag iarraidh orrasan agus air an Diùc de Sulli?

A-mach ghabh Voltaire, cuthach feirge ‘na chridhe, agus e

a’ bòideachadh, as a làimh fèin, dìoghaltas a dhèanamh air a nàmhaid.

An dèidh mòran smaointeachaidh chuir e roimhe dà nì a dheanamh – Beurla Shasannach agus cleasachd claidheimh ionnsachadh. Chaidh e a chòmhnaidh air an dùthaich rè shè mìosan, agus, anns an ùine sin, rinn e e fhèin coilionta san dà mheur sin. Thill e don bhaile, agus chuir e cuireadh gus an Diùc de Rohan gu a choinneachadh an còmhraig, mar a thigeadh do dhà dhuin-uasal a rachadh thar a chèile. Bha an cuireadh an cainnt cho tàireil, spìdeil is a b’urrainn e a thaghadh a-chum an Diùc a bhrosnachadh gu tighinn air aghaidh. Gheall Rohan seasamh aice, ged a bha an ceum sin an aghaidh a thoil. Gheall e tighinn air aghaidh, mar a thuirt mi; ach, gun dàil dh’ fhalbh e is dh’ aidich e gach cùis d’a mhnaoi.

FACLAN FEUMAIL

Cleasachd claidheimh – swordplay

Rinn e e fhèin coilionta san dà mheur sin – he trained himself in those two disciplines

Gu a choinneachadh an còmhraig – to meet him in a duel/in combat

Mar a thigeadh do dhà dhuin’-uasal a rachadh thar a chèile – as befitting two noblemen who had fallen out with one another

Tàireil, spìdeil – insulting, contemptuous

a-chum an Diùc a bhrosnachadh gu tighinn air aghaidh – in order to incite the Duke to come and face him

CEISTEAN

  1. Ciamar a bha Voltaire a’ faireachdainn nuair a dh’fhàg e an lùchairt?
  2. Dè bha Voltaire ag ionnsachadh fad sia mìosan agus càit?
  3. Dè bha fa-near dha na rudan sin ionnsachadh?
  4. Ciamar a dh’fheuch Voltaire ris an Diùc a bhioradh gus tighinn a-mach agus coinneamh a thoirt dha?

 

B’ e deireadh a’ ghnothaich nach deach claidheamh a

thomhas, agus fhuair Rohan às gun pheanas. Thuit e, gun teagamh,

an cliù agus am mùirn; ach tha cuid den bharail nach bu mhòr a bh’aige ri chall anns na rathaidean sin. A thaobh Voltaire, fhuaireadh a chur às an rathad gu sàmhach, glan le Lettre de Cachet, agus don Bhastille chaidh a chur — cha b’e sin a’ chiad uair. Chaidh a ghleidheadh an gainntir rè shè mìosan — an neo-chiontach a’ fulang an àite a’ chiontaich — agus b’ann an uair a leigeadh ma sgaoil e a thàinig e air aoigheachd do Shasann.

FACLAN FEUMAIL

Nach deach claidheamh a thomhas – that no sword was pointed (drawn)

Thuit e an cliù agus mùirn –he fell in esteem and affection

Nach bu mhòr a bh’ aige ri chall anns na rathaidean sin – that he didn’t have much to lose in that regard (esteem and affection)

Fhuaireadh a chur às an rathad gu sàmhach, glan – the Duke managed to put him out of the way quietly and cleanly

Gainntir – jail (prìosan)

An Neo-chiontach – the innocent

An àite a’ chiontaich – in place of the guilty

CEISTEAN

  1. A bheil thu eòlach air na modhan a bha ann a bhith a’ cur cuireadh gu duine gus an coinneachadh ann an còmhraig?
  2. Ciamar a fhuair air an Diùc de Rohan gun còmhrag a dhèanamh?
  3. Dè thachair do Voltaire?

Air a chur ann an: Sùil air sgeulachdan Tagged: diùc de rohan, eachdraidh, sgeulachd, voltaire
Posted in diùc de rohan, Eachdraidh, sgeulachd, Sùil air sgeulachdan, voltaire | Comments Off on VOLTAIRE AGUS AN DIÙC DE ROHAN

VOLTAIRE AGUS AN DlÙC DE ROHAN

Voltaire

Cead o Creative Commons

.Le A. M. E.

1

B’e Voltaire aon de sgrìobhadairean mòra na Frainge. Bha e beò anns an ochdamh linn deug. Cha robh seòrsa litreachais ris nach do chuir e a làmh, agus bha e sònraichte seòlta, sgaiteach anns a’ bhardachd ris an canar an t-aoireadh. Chaidh a chliù gu clis air feadh na Roinn-Eòrpa gu lèir ; agus, ged a rugadh e an inbhe car ìosal, bha e air fhàilteachadh le furan leis gach dream a b’ àirde an uaisle agus am mòrachd .

2

Bu leis an tomhas pailt càirdeas agus companas Fhrederic Mhòir Phruisia: agus, air dha tighinn air turas do Lunnainn, shealbhaich e deagh-ghean agus caidreamh gach Ministeir Crùin agus gach sgrìobhadair a b’ainmeile an Sasann. Bha e ‘na fhear-cuideachd cridheil, sunndach, geur-fhaclach, agus cha robh doras nach robh fosgailte no bòrd nach robh sgaoilte dha.

3

Cha b’ fhàidhe e a bha as eugmhais urraim ‘na dhùthaich fhèin. Bha àrd uaislean agus maithean na Frainge dèidheil air a chomunn, is bha iad gu tric ‘ga chuireadh gu an cuirmean agus am fèistean. Is ann air seo a dh’ aithriseadh mo sgeul.

CEISTEAN

  1. Cò ris a bha bàrdachd Voltaire coltach?: Bha e coltach ris a’ bhàrdachd ris an canar an t-aoireadh.
  2. An robh e beairteach nuair a rugadh e?: ?: Cha robh. Rugadh e an inbhe car ìosal
  3. Cò bha ag iarraidh a chuideachd agus carson?:

4

O cheann gu ceann de Pharis, baile an rìomhaidh, cha robh fàrdach a b’fhasanta agus a bu ghreadhnaiche na ‘n lùchairt aig an Diùc de Sulli. Bha i air a tathaich a-mhàin le muinntir a bha toirt bàrr air an coimpearan an inbhe, an tàlantan agus an cliù. B’e Voltaire aon dhiubhsan ris am b’ ionmhainn leis an Diùc a bhi conaltradh, agus b’ainneamh a bha e air dhiochuimhneachadh an uair a bhiodh càirdean ‘gan cruinneachadh. Bha an Diùc e fhèin àrd am foghlam agus am buadhan inntinn. Air an adhbhar sin, bha dàimh dhlùth agus làidir eadar e agus an sgrìobhadair gleusta, comasach mum bheil mi a’ labhairt.

Oidhche de na h-oidhchean, bha dìnnear eireachdail air a toirt seachad le Sulli. B’i a’ bhliadhna 1725 ; ach chan eil cunntas air a’ mhìos no an latha.* Bha flaithean a’ bhaile ‘nan suidhe mun bhòrd, agus, am broilleach ‘na cuideachd, bha òganach na h-inntinn fhurachail agus nam briathran subhailceach. Bha a chuid spòrs agus fealla-dhà a’ drillseadh mar dhealanaich air feadh an t-seòmair agus a’ cumail nan aoidhean a’ lachanaich. A thaobh na cuid bu mhotha de na bha an làthair, chan fhasadh iad sgìth idir de bhith ag èisteachd ris. Cha do thachair seo dhaibh uile. Bha an Diùc de Rohan cas, crosta, reasgach, uaibhreach, air bheag suairceis no fosaidh. Bha esan air a lìonadh le eud ri bhi faicinn na h-othail a bh’ air a dèanamh mu Voltaire, mac a’ chumantaich, aig nach robh boinne de fhuil uasail ‘na cholainn. Uidh air n-uidh, theirig foighidinn a’ mhorair seo. Cha b’ urrainn dha cumail air fhèin na b’ fhaide.

FACLAN FEUMAIL

Flaithean – nobles, aristocracy of the town

Am broilleach – ann am broilleach na cuideachd – in the centre of the company (of people)

Òganach na h-inntinn fhurachail – a youth of agile mind

Briathran subhailceach – virtous words

A’ drìlseadh mar dhealanaich – shining like lightning

A’ lachanaich – roaring with laughter (?????????)

Reasgach – impatient, irascible

Crosta – irritable

Uaibhreach – proud, arrogant

Air bheag suairceis no fosaidh – of little civility or concord

6

*Tha mi a’ cleachdadh an ainm ” Voltaire ‘” o’n is ann air as eòlaiche an cumantas de leughadairean. B’ ann goirid an deidh nan tachartas air am bheil mi a’ toirt luaidh a leig am Frangach iomraiteach dheth an t-ainm Arouet agus a ghabh e ” Voltaire ” ‘na àite.—

A.M.E.

 

CEISTEAN

 

  1. Cò aig an robh an t-àite còmhnaidh a b’ fhearr ann am Paris?
  2. Carson a bha an Diùc ag iarraidh cuideachd Voltaire aig dìnnearan?
  3. Air an oidhche seo, an robh Voltaire a’ toirt gàire air na h-aoighean eile?
  4. Ciamar?
  5. Cò nach robh a’ gàireachdainn agus carson?

7

“Quel est donc ce jeune homme qui parle si haut?” (Cò e, ma-tà, an duine òg seo a tha cho mòr-labhrach?) dh’ fharraid e gu tàireil, beumnach.

8

“Monseigneur,” fhreagair an t-òganach cho ealamh ri urchair gunna, ” is fear e nach eil a’ slaodadh ainm mhòir às a dhèidh, ach a tha cosnadh meas agus modh don ainm a th’ aige.”

Thàinig na briathran seo a-mach an guth àrd, glan, fallain, a chaidh air feadh an t-seòmair chùirteil, fharsaing mar bhuillean de chlag airgid. Bha an ceòl air feadh na fìdhle. Leum an Diùc de Rohan air a bhonn. Ar leis gun d’ fhuair e oilbheum agus tàmailte. Chan fhuilingeadh e mì-mhodh o bheadagan balaich. Bha chridhe làn pronnaisg agus a ghnùis làn corraich. Thilg e air ais a chathair agus steòc e dh’ ionnsaidh an dorais. Ghairm e a charbad agus dh’ fhalbh e dhachaidh. Car tiotaidh bha sàmhchair mun bhòrd, ach, a rèir coltais, cha robh duine diombach.

FACLAN FEUMAIL

Mòr-labhrach – loud (when talking)

Cho ealamh ri urchair gunna – as readily (quickly) as a gun shot

Ar leis – smaoinich e

Oilbheum agus tàmailt – offence and insult

Beadagan balaich – an impudent/impertinent boy

Bha a chridhe làn pronnaisg – his heart was full of venom/poison (sulphur)

A ghnùis làn corraich – his face full of fury

Steòc e a dh’ionnsaigh an dorais – he stomped (stalked) towards the door

Ghairm e a charbad – he called for his carriage

CEISTEAN

  1. Gu mionaideach, an urrainn dhut innse dè an tàmailt a thug Voltair don Diùc de Rohan?
  2. Ciamar a dh’fhàg an Diùc an seòmar?
  3. An tug sin buaidh air na h-aoighean eile timcheall a’ bhùird?

Chaidh seachdain seachad. Bha Voltaire a-rithist aig dìnnear an lùchairt an Diùc de Sulli. Bha a’ chuideachd àlainn, eireachdail, mar a bha i roimhe. Bha geur-chainnt is bearradaireachd a’ leum agus a’ boillsgeadh mar bhiodagan faobharra, lìomharra. Thàinig seirbhiseach is chuir e cagar an cluais Voltaire gun robh cuideigin toileach ‘fhaicinn gu h-ìosal an staidhir.

” Chan urrainn mi dol a sios,” fhreagair Voltaire; ” ciamar

a dh’ fhaodas mi èirigh on bhòrd? Abair ris an neach a tha gam

fheitheamh gu’m bheil e eu-comasach.”

An ceann mionaid no dhà thill an seirbhiseach. ” Maitheanas,

Monsieur,” deir esan; “tha e air iarraidh orm a ràdh gur ann air gnothach èiginn agus tròcair a tha sibh air bhur n-iarraidh.”

Bu thagradh seo nach gabhadh diùltadh. Leig e sìos a sgian agus a ghramaiche agus dh’ fhalbh e a dh’ fhaicinn dè an gnothach “tròcair” gus an robh e air a shireadh. Bha carbad ciatach ‘na sheasamh anns a’ chùirt, agus, ceart làmh ris, carbad-rèidh.

” Am bi Monsieur cho math agus tighinn gu doras a’ charbaid

air sgàth cùis a tha ag iarraidh cabhaige.”

Gun sgàth, gun amharas chaidh Voltaire air aghaidh, agus

iongnadh air a thaobh a’ ghnothaich. Aig doras a’ charbaid ghlac

làmhan a choilear, ‘ga ghleidheadh mar ann an spògan iarainn. A-staigh sa charbad bha ri fhaicinn aogasg ghamhlasach, mhì-aoigheil an Diùc de Rohan, agus dèarrsadh uilc ‘na shùil. Thug Voltaire fainear, an uair a bha e tuilleadh is anmoch, gun robh ciorram air choireigin air bonn. Thionndaidh an Diùc aghaidh ris a’ charbad-rèidh agus ghlaodh e.

” Voila, a-nis ‘fheara !”

FACLAN FEUMAIL

Geur-chainnt is bearradaireachd – sarcasm and satire

A’ leum agus a’ boillsgeadh – leaping and gleaming (shining)

Mar bhiodagan faobharra, lìomharra – like sharp, polished daggers

..gun robh cuideigin toileach fhaicinn – gun robh cuideigin ag iarraidh fhaicinn

Maitheanas – forgive me (???????????)

Eu-comasach – impossible

Air gnothach èiginn is tròcair – on urgent and compassionate business

Bu thagradh seo – b’ e tagradh a bha seo – this was a plea

Nach gabhadh diùltadh – that could not be refused

Gus an robh e air a shireadh – that he was being asked for

CEISTEAN

  1. Ciamar a chaidh Voltaire a mhealladh gus am bòrd dìnnearach fhàgail?
  2. An robh Voltaire teagmhach mun ghnothach nuair a thàinig e a-mach às an lùchairt?
  3. Cuin a thuig Voltaire gun robh “ciorram air choireigin” air bhonn?

Bu ghann a bha am facal às a bheul na dh’ fhosgail doras a’

charbaid-rèidh agus a-mach leum triùir shlaightirean làidir, colgarra, cuip eich an dòrn gach fir. Thuig Voltaire de a bha feitheamh—a’ghiollachd bu shuaraiche agus a bu nàraiche a ghabhadh toirt do dhuine. Gun fhacal a ràdh no mionaid a chur seachad, theann na h-umpaidhean ri an obair mhì-chneasta. Rug iad air an òganach agus sgiùrs iad e gus an robh e a’ glaodhach leis a’ phian. Cha robh aig gin den triùir tuilleadh iochd no fathamais ris na bhiodh aca ri posta daraich. Mu dheireadh labhair Rohan. ” Nì sin an gnothach,” thuirt e; agus gu grad tharraing na carbaid air falbh cho luath ‘s a bheireadh casan nan each iad.

FACLAN FEUMAIL

bu ghann a bha – hardly had …

slaightir – thug

colgarra – fierce

cuip eich – a horse’s whipe

a’ ghiollachd a bu shuaraiche – the worst treatment

umpaidh – blockhead

sgiùrs iad e – they whipped him

cha robh aig gin den triùir tuilleadh iochd no fathamais ris na bhiodh aca ri posta daraich – the three of them had no more pity or concern than they would have for a stump of oak

nì sin an gnothach – that will do – ???????

  1. Dè rinneadh air Voltaire?
  2. Carson a rinneadh sin air?
  3. Nad bharail fhèin, an e peanasachadh ceart a bha seo?
  4. Carson?

Faodar a thuigsinn an suidheachadh san robh an crìonglach.

Bha aodach air a shràcadh, na baltan-fighte a bha mu dhùirn agus mu a bhroilleach air an spìonadh dheth agus air an tilgeadh fo na casan, fhalt craobhach, cama-lùbach air amaladh am measg a chèile mar nach deachaidh cìr riamh ann. A suas an staidhir ghabh e agus bhuail e a-rithist a-staigh do sheòmar na cuirm. Ma bha fhallaing air a cur tuathal, b’ fhaoin sin seach am bruaidlean a bha ‘na inntinn. Bha a h-uile neach duilich, làn mì-thlachd agus dèistinn; ach cha robh aon a thairg cuideachadh gu aicheamhail a thoirt a-mach.

Monsieur de Sulli, nach eil a leithid seo de mhasladh do aon ded chuid aoighean ionann ri tàrcuis a dheanamh ort fhèin?” dh’fharraid Voltaire.

” Gun teagamh, tha an aon seadh; ach——-”

Chuir Sulli car ‘na ghuailne, agus an còrr cha tuirt e.

Faclan Feumail

An crìonglach –victim, penalised person, one made to pay the penalty

Baltan-fighte – chan eil mi cinnteach cò ris a bhiodh iad seo coltach, ach ’s dòcha mar “bhileagan flùir” air muilchinn lèine no air colair lèine. (like flower petals on the sleeve or collar of a shirt)

Air an spìonadh dheth – plucked/torn off

Falt craobhach, cama-lùbach – wavy, curly hair

Ma bha fhallaing air a chur tuathal – if his robe had been messed up ??????

B’ fhaoin sin seach am bruaidlean a bha na inntinn – that was nothing compared to the mess his mind was in

Làn mì-thlachd agus dèistinn – full of displeasure and disgust

Gu aicheamhail a thoirt a-mach – to exact retribution (revenge)

Dh’fharraid Voltair – dh’fhaighnich Voltaire

Nach eil a leithid seo de mhasladh – isn’t an affront of this sort

Ionann ri tàr-chùis a dhèanamh ort fhèin – the same as making a mockery of yourself

An aon seadh – in a way

Chuir X car na ghuailne – X turned his shoulder (head) away

CEISTEAN

  1. Dè seòrsa staid san robh Voltaire an dèidh a chuipidh?
  2. Dè bha daoine eile a’ faireachdainn nuair a chunnaic iad e?
  3. Dè bha Voltaire ag iarraidh orrasan agus air an Diùc de Sulli?

A-mach ghabh Voltaire, cuthach feirge ‘na chridhe, agus e

a’ bòideachadh, as a làimh fèin, dìoghaltas a dhèanamh air a nàmhaid.

An dèidh mòran smaointeachaidh chuir e roimhe dà nì a dheanamh – Beurla Shasannach agus cleasachd claidheimh ionnsachadh. Chaidh e a chòmhnaidh air an dùthaich rè shè mìosan, agus, anns an ùine sin, rinn e e fhèin coilionta san dà mheur sin. Thill e don bhaile, agus chuir e cuireadh gus an Diùc de Rohan gu a choinneachadh an còmhraig, mar a thigeadh do dhà dhuin-uasal a rachadh thar a chèile. Bha an cuireadh an cainnt cho tàireil, spìdeil is a b’urrainn e a thaghadh a-chum an Diùc a bhrosnachadh gu tighinn air aghaidh. Gheall Rohan seasamh aice, ged a bha an ceum sin an aghaidh a thoil. Gheall e tighinn air aghaidh, mar a thuirt mi; ach, gun dàil dh’ fhalbh e is dh’ aidich e gach cùis d’a mhnaoi.

FACLAN FEUMAIL

Cleasachd claidheimh – swordplay

Rinn e e fhèin coilionta san dà mheur sin – he trained himself in those two disciplines

Gu a choinneachadh an còmhraig – to meet him in a duel/in combat

Mar a thigeadh do dhà dhuin’-uasal a rachadh thar a chèile – as befitting two noblemen who had fallen out with one another

Tàireil, spìdeil – insulting, contemptuous

a-chum an Diùc a bhrosnachadh gu tighinn air aghaidh – in order to incite the Duke to come and face him

CEISTEAN

  1. Ciamar a bha Voltaire a’ faireachdainn nuair a dh’fhàg e an lùchairt?
  2. Dè bha Voltaire ag ionnsachadh fad sia mìosan agus càit?
  3. Dè bha fa-near dha na rudan sin ionnsachadh?
  4. Ciamar a dh’fheuch Voltaire ris an Diùc a bhioradh gus tighinn a-mach agus coinneamh a thoirt dha?

 

B’ e deireadh a’ ghnothaich nach deach claidheamh a

thomhas, agus fhuair Rohan às gun pheanas. Thuit e, gun teagamh,

an cliù agus am mùirn; ach tha cuid den bharail nach bu mhòr a bh’aige ri chall anns na rathaidean sin. A thaobh Voltaire, fhuaireadh a chur às an rathad gu sàmhach, glan le Lettre de Cachet, agus don Bhastille chaidh a chur — cha b’e sin a’ chiad uair. Chaidh a ghleidheadh an gainntir rè shè mìosan — an neo-chiontach a’ fulang an àite a’ chiontaich — agus b’ann an uair a leigeadh ma sgaoil e a thàinig e air aoigheachd do Shasann.

FACLAN FEUMAIL

Nach deach claidheamh a thomhas – that no sword was pointed (drawn)

Thuit e an cliù agus mùirn –he fell in esteem and affection

Nach bu mhòr a bh’ aige ri chall anns na rathaidean sin – that he didn’t have much to lose in that regard (esteem and affection)

Fhuaireadh a chur às an rathad gu sàmhach, glan – the Duke managed to put him out of the way quietly and cleanly

Gainntir – jail (prìosan)

An Neo-chiontach – the innocent

An àite a’ chiontaich – in place of the guilty

CEISTEAN

  1. A bheil thu eòlach air na modhan a bha ann a bhith a’ cur cuireadh gu duine gus an coinneachadh ann an còmhraig?
  2. Ciamar a fhuair air an Diùc de Rohan gun còmhrag a dhèanamh?
  3. Dè thachair do Voltaire?

Air a chur ann an: Sùil air sgeulachdan Tagged: diùc de rohan, eachdraidh, sgeulachd, voltaire
Posted in diùc de rohan, Eachdraidh, sgeulachd, Sùil air sgeulachdan, voltaire | Comments Off on VOLTAIRE AGUS AN DlÙC DE ROHAN

An rathad-iarainn as giorra air a’ Ghàidhealtachd #gaidhlig

Is iomadh rathad-iarainn a chunnaic mi ri mo latha is ri mo linn ach cha robh gin aca cho annasach ris an fhear a chunnaic mi ri taobh stèisean Raoghaird (Rogart – ROG) air Loidhne a’ Chinn a Tuath bho chionn goirid.

Mhothaich mi bliadhnaichean air ais gun robh shunter beag anns a’ ghàrradh aig ostail Sleeperzzz aig seann togalach an stèisein anns a’ cheàrnaidh iomallach seo de Chataibh ach cha do thuig mi idir gun robh trac ann cuideachd.

Shunter aig Stèisean Sgìre Raoird

Tha mi air a bhith ag obair air prògram do BhBC Alba mu rathaidean-iarainn air a’ Ghàidhealtachd agus mar phàirt de seo, bha cothrom agam agallamh a dhèanamh leis an eòlaiche còmhdhail Frank Roach a tha ag obair aig HITRANS agus a tha mion-eòlach air loidhne a’ Chinn a Tuath. ‘S ann le Frank agus a bhean Ceit a tha Sleeperzzz cuideachd agus mar sin, dh’fhaighnich mi dha mun t-shunter aige.

“O, tha e ag obrachadh”, arsa e, “agus tha loidhne ghoirid ann cuideachd!” Ma thig sibh dhan taigh agam feasgar, tòisichidh mi an loco dhuibh!”

Bha sinn a’ filmeadh aig Snaidhm Georgemas (Georgemas Junction – GGJ), an ceann-rèile (junction) as fhaide a tuath anns an RA. Dh’fhaighnich mi dha dè an ceann-rèile as fhaide a deas. “St Erth Junction sa Chòrn” thuirt e, “agus ‘s ann a dh’fhas mi suas gu math faisg air”. Abair gaisgeach – tha trèana sa ghàrradh aige agus ‘s e Còrnach a th’ ann cuideachd. Dè cho cool sa tha sin!

Nuair a bha sinn deiseil ann an Gallaibh, rinn sinn air Raoghard agus air taigh Frank, far am faca sinn gun robh an shunter beag air tòiseachadh ceart gu leòr.

Tha an Rogart Railway dìreach mu 30 slat a dh’fhaid ach fhuair mo cothrom an shunter (air a bheil Dòmhnall mar ainm!) a dhràibheadh agus chòrd e rium glan. Fhuair mi tiocaid cuideachd.

Turas rèile mòr an t-saoghail! #gaidhlig #raoghard #rogart

‘S e fìor dheagh àite a th’ ann an Sleeperzzz – seann choidsichean rèile agus seann bhus a chaidh a sgeadachadh mar àiteachan fuirich. Tha iad gu math snog agus tha Mìcheal Portillo fhèin – rìgh nan rathaidean-iarainn – air fuireach ann.

Rathad-iarainn Raoghard, Cataibh

Nuair a bhios beagan airgid agam, nì mi an aon rud agus togaidh mi mo rathad-iarainn fhèin nam ghàrradh.

Alasdair


Posted in far north line, Highlands, loidhne a' chinn a tuath, north highland line, rogart, Sleeperzzz | Comments Off on An rathad-iarainn as giorra air a’ Ghàidhealtachd #gaidhlig

Plana Gàidhlig CMAL – simply insert [sic] anywhere, really

Posted in cho soilleir ri gathan na grèine, Planaichean Gàidhlig, rampant quangocracy | Comments Off on Plana Gàidhlig CMAL – simply insert [sic] anywhere, really

Là Samhraidh ann an Glaschu




Agus mar bu dual is mar bu nòs bha an t-uisge ann ged a dh’fhalbh e rè ùine. Cuideachd bha rathaidean a’ bhaile cho toinnte – eadhon ann am Pàrtaig – ‘s gun robh e doirbh do cheann-uidhe a lorg ann an dòigh ciallach. Ach rinn sinn a’ chuis. 

Agus dìreach nuair a tha thu air rathad dìreach sìmplidh a lorg, cò tha ann air thoiseach ort, is iad a’ caismeachd, ach an Luchd Buidhe (Orange Order ann an Anglo-Sasannais). An ann an-aghaidh Cailtigich a tha iad no dìreach luchd-cleachdaidh nan rathaidean? Agus, cò tha cur bacadh orra a dhol dhan eaglais? Co-dhiu, sgap iadsan a-steach dhan choille-choncrait as deidh greis.


Chan eil dia sam bith agam ach tha an saorsa aca dol a dh’adhradh dia no ban-dia sam bith ann an eaglais sam bith. Saoilidh mi gu bheil ‘clàr-gnothaich’ no agenda rudeigin mi-chàilear aca.


Searach a th’annam gu cul agus chan eil fios’am fhathast, as-dèidh mòran bhliadhnaichean, dè nì mi de Ghlaschu. Tha an corra thuras ann fìor mhath ach tha cuideachd rudeigin dubhach is tiamhaidh mu dheidhinn. Ged a bha cafaidhean Ceann an Iar lòma-làn hiopstairean – is tha iomadh sàr chafaidh ri lorg – tha bochdainn an àite fhathast am follais faisg ort. Uaireannan, tha blas iargalta no gràineil na chois – mar a chunnaic sinn leis an Luchd-Bhuidhe.




Co-dhiù, tha tòrr ann a tha taitneach dhan t-sùil agus brosnachail dhan inntinn. Taigh-tasgaidh Khelvingrove mar toiseach-toiseachaidh. S math is fhiach e sròn a chur a-steach ann, gu h-àraid ma tha clann nad chois. Aon ghearain, ge-tà, se ‘s nach eil Gàidhlig ri faicinn sna taisbeanaidhean aca. Shaoileam gum biodh. Tha Comhairle Ghlaschu gu math adhartach a thaobh na Gàidhlig ann an roinntean eile agus le iomadh taigh-seinnse Gaidhealach san nabaidheachd is Cnag shuas an rathad beagan tha e na ìongnadh nach robh facal dhith ri fhaicinn.  Bha facal no trì a dhith orm is mi a’ feuchinn ri taisbeanadh nam beathaichean a mhineachadh dhan bhalach...  ‘se pike a tha seo a lorg cuideigin an Loch Laomainn...’


Glaschu. Lorg mi facal dha – dubh-cheist. Tillidh mi a dh’aithghearr ge-tà.
Posted in glaschu, Luchd-Buidhe | Comments Off on Là Samhraidh ann an Glaschu

Ceumnachadh #UofGClassof2015

Fhuair mi Ceum na Gàidhlig le Urram aig Oilthigh Ghlaschu

Fhuair mi Ceum na Gàidhlig le Urram aig Oilthigh Ghlaschu

Abair latha sonraichte an-diugh aig Oilthigh Ghlaschu far an robh mi a’ ceumnachadh ann an Gàidhlig le Urram. A rèir toraidh an Fhaclair Bhig:

Tha mi cho mòr às fhèin ged a gheibheadh e mart air adhairc!


Posted in beatha, Ceumnachadh, Gàidhlig, Oilthigh Ghlaschu | Comments Off on Ceumnachadh #UofGClassof2015

Baile Dhùn Dè: ath-nuadhachadh an cois na h-aibhne

memoryistime

Chan fhuirich muir ri uallach..seo an togalach as aosta sa bhaile, am falach am measg nam bùthan.

docaichean

Flataichean – chaidh an togail bho chionn greis, oir ‘s ann bho chionn greis a thòisich an leasachadh an cois na h-aibhne


Le Steaphan MacRisnidh

An cois an naidheachd gu bheil luchd-togail a’ sìneadh ri V & A Dhùn Dè a thogail cho luath ’s a thèid aca, agus iad air dama a stàladh làimh ris an tìr airson an taigh-tasgaidh ealanach a thogail os cionn na h-aibhne, fhuair mi cuireadh bho phrògram Feasgar aig a’ BhBC beachd a thoirt air a’ bhuaidh a dh’fhaodadh an t-ionad iomraiteach a thoirt air muinntir a’ bhaile ’s air a’ bhaile fhèin.

Ged nach do dh’amais mi fhìn air freagairtean no beachdan cho cuimseach ’s a bu mhiann leam a thabhann do Chathy a thaobh na buaidh aig a leithid seo de leasachadh air baile mar Dhùn Dè, gu fortanach, chuir fear de na h-aoighean eile, Iain Moireastan, an cèill dè dìreach an tàbhachd a bheir e ann.

tayside house _ chan eil e ann

Chan eil Tayside House, an togalach àrd sa mheadhan, ann tuilleadh bho thòisich obair air a’ V & A

Bha oileanach sa bhaile, Lewis Hughes, ag iarraidh gum faigheadh muinntir a’ bhaile fhèin, na Dùn Dèaghaich, tairbhe às cuideachd ach cha robh mòran dòchais aige gum faigheadh. A thaobh seo, tha mi a’ smaoineachadh gur e na Dùn Dèaghaich aig nach eil buntanas ro mhòr ris na h-ealain a bha fa-near dha. Gu ìre, tha mi ag aontachadh leis, ach saoilidh mi gu bheil tairbhe choitcheann a’ tighinn an lùib an leithid seo de leasachadh ann am baile meadhanach mòr, mar a tha Dùn Dè, agus b’e sin am beachd a chuir Iain Moireastan an cèill do Chathy.

 

OpticalExpress

Gheibhear ailtireachd iongantach am measg a’ mhuill an Dùn Dè

Gailearaidhean MhicMhànais

Gailearaidhean MhicMhànais – Taigh-tasgaidh eile

An dèidh a’ phrògraim, bha mi a’ meòrachadh air dè na leasachaidhean eile a dh’fhaodadh a’ Chomhairle cur air chois sa bhaile. Dh’fhaodadh iad barrachd a dhèanamh leis na seann togalaichean eireachdail, a tha a-nis le coltas caran robach orra. Ann an taobh a tuath a’ bhaile far a bheil mi a’ fuireach, tha e follaiseach gu bheil tòrr bochdainn ann an àite far an robh beartas ann roimhe, no co-dhiù far an robh na togalaichean na b’ fheàrr dheth, mura robh a h-uile duine!

Tha Coldside Library air a shuidheachadh air cùlaibh an Lath (Dundee Law), cnoc cruinn fradharcach a’ bhaile, ann an togalach cho greadhnach ’s a gheibhear an Dùn Dè. Chaidh a dhealbhadh le Seumas MacThòmais, Ailtire na Cathrach bho 1904. Tha cuach-mhullach uaine air, aghaidh cham, fhada, aon-ùrlarach ’s le cinn sgèimheach aige. ’S e goireas math a th’ ann, ach abair gu bheil e sàmhach nuair a thèid mi a studaigeadh, rannsachadh no a sgrìobhadh ann. Ma thèid an t-ath-nuadhachadh an cois na h-aibhne a leudachadh a-mach don cheàrn seo dhen bhaile, saoil dè a’ bhuaidh a bhios aige air bad far a bheil tòrr dhaoine, na fireannaich gu h-àraidh, a’ frithealadh nan taighean-òil, ’s nam bùthan-cearrachais agus a’ dol a choimhead air na sgiobaidhean buill-choise?

Leabharlann Coldside

Leabharlann Coldside an taobh a tuath Dhùn Dè – togalach a b’fhiach barrachd a dhèanamh dheth

leabharlann is an lath

Leabharlann Coldside air astar, agus chithear Cnoc an Lath air a chùlaibh. Taobh thall a’ chnuic, tha taobh an iar a’ bhaile far a bheil na daoine nas beairtiche.

’S dòcha gun do thòisich iad a-cheana, oir an-uiridh chaidh na h-ioma-ùrlaran (multistoreys) àrda san Hilltoun a leagail. ‘S e, Bail’ a’ Chnuic, ceàrn robach ach beothail ’na laighe air seann shlèibhtean an Lath far am b’àbhaist — a-rèir na chuala mis’ e — tòrr cheannaichean neo-eisimeileach a bhith ann air fad na prìomh shràide.* Tha grunnan ann fhathast, ach chan eil an t-àite cho spaideil ’s a dh’fhaodadh e bhith nam biodh an luchd-ceannaich ’s an luchd-fuirich na bu chothromaiche.

Air an dàrna làimh, agus ann am bad den bhaile mar seo ge-tà, tha cunnart an cois ath-nuadhachaidh mhòir sam bith gum faodar cosgaisean-fuirich meudachadh ro luath ’s nach ruig an sporan cumanta riutha. Gu h-àraidh ann an ceàrn far a bheil na taighean is flataichean air mhàl aig mòran den t-sluagh agus air an sealbhachadh le daoine beartach à àitean eile. Air an làimh eile, dh’fhaodadh an fheadhainn leis a bheil an taighean fhèin buannachd fhaighinn às air dòigh air choireigin. Sin an saoghal nach e? Ge b’e dè nì thu dheth, chan eil rian nach eil ath-nuadhachadh a dhìth air ceàrnaidhean is bailtean eile an Alba cuideachd, agus mar as luaithe ‘s ann as fheàrr.

* Mar a bha air fad na sràide mòire a tha a’ leantainn gu an taobh an iar gu ruige Lochee o mheadhan a’ bhaile.

Chaidh na dealbhan uile a thogail le Steaphan

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in ath-nuadhachadh, baile mòr, buaidh, cathair-bhaile, Dùn Dèagh, Dhùn Dè, Dùn Dè, leasachadh, mòr-bhaile, Naidheachdan & Poileataigs, taigh-tasgaidh, V & A | Comments Off on Baile Dhùn Dè: ath-nuadhachadh an cois na h-aibhne

Fìon is Caise airson Taigh an Dorsair fhosgladh Cheese and Wine for the opening of Taigh an Dorsair

“Oidhche sgoinneil aig Taobh na Pàirce 10th Ògmhios airson Taigh an Dorsair fhosgladh, tha e air ur pheantadh! ‘Se seo àite cruinneachaidh airson Òigridh agus Coimhearsnachd ann an Dùn Èideann. Taing do gach duine a chuidich agus gu
h-àraid Alison Buck an dealbhadair!

Thàinig barrachd air ceud còmhla airson ceilidh le deagh cheòl agus òrain bho Ceòladairean Conaisleach, Kirsty Mackinnon, Andrew Mackenzie, Enid Forsyth, Sineag MacIntyre, Coisir Dhùn Èideann agus Linn Phipps.Airson an sgoil chaidh £107 a thogail! Thuirt ceannard Anna NicPhàil “Taing mhòr gu Ann is Coimhearsnachd Ghàidhlig Dhùn Èideann. Thèid an t-airgead  seo gu maoin na  leabhar-lainn airson leabhraichean ùra a cheannach”.

Tha Taigh an Dorsair an asgaidh tron latha agus dhuibhse! Thig air ais thugainn le beachd-smuain sam bith a bhios agaibh airson a chleachdadh: ann@cnag .org

Excellent night at Taobh na Pàirce 10th June for the opening of Taigh an Dorsair; its newly painted! This is a gathering place for Youth and Community in Edinburgh. Many thanks to all who helped and a special thanks to our artist Alison Buck!

More than 100 gathered for a ceilidh with excellent music and song from Ceòladairean Conaisleach, Kirsty Mackinnon, Andrew Mackenzie, Enid Forsyth, Sineag MacIntyre, Coisir Dhùn Èideann and Linn Phipps.
£107 was raised for school funds! Headteacher Anne Macphail said, “Thanks to Ann and Edinburgh Gaelic Community. The money will go to the library for purcahsing new books”.

Taigh an Dorsiar is free throughout the day and for your use! Come back to us with any ideas you may have for using it: ann@cnag.org

Posted in featured, Gach tachartas - All events | Comments Off on Fìon is Caise airson Taigh an Dorsair fhosgladh Cheese and Wine for the opening of Taigh an Dorsair