Air Meur-Loidhne na Beatha: Pàirt a Dhà

Trèan

An e rèiteachadh no conas a tha gu bhith fa-near do mhuinntir a’ chlobhsa?

Leis nach robh moran eile aig Betsy ri dhèanamh an ath fheasgar is i seachd sgìth dhen trealaich fhaicinn air an teilidh sa mhadainn thug i sgrìob gu crìoch an t-shaoghail bhig aice fhèin taobh thall an trannsa gu flat Dhaibhidh. Gnog i air an doras. Nuair dh’fhosgail Daibhidh an doras bha e fhathast na ghùn-oidhche. Arsa Betsy, ‘Am faigh mi sealladh air an t-seata trèan agad?’ B’aithne dhi ceart gu leòr gun robh e caran mi-mhodhail a bhith ag iarraidh air cuideigin rud nach b’urrainn dhaibh a choileanadh. Bha taobh mì-mhodhail do phearsa Bhetsy ach bha adhbhar aice cuideachd. B’ e cothrom a bhiodh ann facal fhaighinn air Daibhidh agus s’ dòcha beagan eòlas a chur air. Bhiodh e co-dhiù inntinneach an leisgeul aige a chluinntinn.

‘Gu dearbh, gu dearbh! Thigibh a-steach,’ dh’fhreagair Daibhidh le barrachd togail na ghuth na chuala Betsy roimhe.

Leig i le Daibhidh a treòrachadh a-steach gu seòmar far am faca i aon de na rudan a bu bhòidhche a chunnaic i na beatha. Bha seata nan trèanaichean air cha mhòr an seòmar air fad a ghabhail thairis, ach a-mhàin oisinn bheag far an robh sèithear is an t-uidheam-smachd. Air a’ phrìomh-loidhne am meadhan a’ bhiùrd bha trèan-smùide na ruith le sreath de charbadan snasail air a chùl. Bha trèan-smùide eile na thàmh aig aon de na trì stèiseanan. Aig gach stèisean bha dòrlach de mheanmh-dhaoine trang a’ giùlan mhàileidean, a smèideadh no a’ feitheamh gu foighidneach. Air iomall a’ bhùird dh’fheith grunn thrèanaichean bathair air na meur-loidhnichean a ruith tro achaidhean glas air an lìonadh le beathaichean solta ag ionaltradh. Bha baile ann le eaglais aig a mheadhan is stìoball àrd oirre. Bha e dìreach mar saòghal ann an dha-rìribh; ach nas fheàrr; nas foirfe. Chuir e an cuimhne Bhetsy laithean a h-òige.

‘Feuch air.’ Bha na faclan aig Daibhidh cho fann is gur ann air èiginn a chuala Betsy iad. ‘Ma thogras tu.’

‘Cha b’urrainn dhomh, cha b’ urrainn,’ thàinig am freagairt. ‘Uill …. ‘S dòch’ dìreach airson mionaid no dhà.’ Bhon diog a shuidh i is a fhuair i an t-uidheam-smachd na làmhan bha i air a beò-ghlacadh is dh’fhalbh uair a thìde gun i carachadh bhon t-sèithear. Rinn an trèan-smùide grunn chuairtean timcheall a’ bhùird a’ stad aig stèiseanan an siud ’s an seo. Sheall Daibhidh dhi mar a dh’atharraicheadh i na puingean is stiùir i trèan-bathair suas dhan phrìomh-loidhne gu meur-loidhne eile air taobh thall a’ bhùird. Bha i a-nis a’ fàs dàna. Chuir i gu dol an trèan-smùide eile is thionndaidh i daitheal a thug air an trèan a dhol na bu luaithe is na bu luaithe. Ba na faclan ’na rachaibh ro luath’ dìreach a-mach à beul Dhaibhidh nuair a sgeith an trèan far na rèilean aig lùb, a’ leagail dà chaora air a shlighe. Deireadh àm cluich dha Bhetsy.

Air ais san trannsa thug i an aire do Chloe is i a’ dol a-steach doras a flat; cha robh i fiù ’s air na sàilean àrda a chluinntinn le cho mòr air a beò ghlacadh leis ’s a bha i. Thill i gu tèarmann a flat is an teilidh ach chan fhada a mhair a fois.

*******
Cha bu luaithe bha i-staigh na thàinig na trì gnogan. Mura biodh gur robh fios aice cò e bhiodh i air an doras fhàgail ach thionndaidh i is dh’fhosgail i e do Choinneach

‘A Bhetsy!’ ars’ esan. ‘Feumaidh mi aideachadh a thoirt seachad. Fhuair mi parsail nach bu chòir a bhith agam. Dìreach mar a rinn thu fhèin dh’fhosgail mi e gun fhios agam nach b’ann dhomhsa a bha e.’

‘Tha mi an dòchas nach b’ e an aon rud a fhuair thu.’

‘Cha b’ e. B’ e modail trèan a bh’ann. Fear cho grinn sa chunnaic mi nam bheatha. Fìos agad cò dha a bha e?’

‘Daibhidh?…..’S dòch?’ dh’fhreagair Betsy.

‘S mi a bha dèidheil air trèanaichean nuair a bha mi òg.’ Chaidh sùilean Choinnich bog. ‘Bha seata trèan agam a-staigh gus an do thachair mi ri Chloe. Ach mar a thuirt i cha bhiodh rum againn airson a leithid sa flat againn a-nis. Ach ghlèidh mi na rèilean sa chùlaist, is cha b’urrainn dhomh an cothrom a dhiùltadh fheuchainn air an trèan bhoidheach aig Daibhidh. Chuir mi an àirde na rèilean air làr an t-seòmair-suidh is mi an dùil gum biodh Chloe a-muigh gu anmoch. Bha mì direach air an trèan a chàrachadh air na rèilean nuair a nochd i; chaidh a’ choinneamh aice a chur dheth. Nach i a ghabh dìomb, a’ cur às mo leth gun robh mi ag òrdachadh stuth gun fhìosta dhi. Bho seo a mach thuirt i gum biodh a h-inntinn ag obair oirre a’ smaoineachadh air na rudan ris am bithinn nuair a bha i a-mach às an taigh’.

‘Na gabh dragh m’eudail.’ Dh’fheuch i air a shocrachadh cho math ’s a b’urrainn dhi is thug i slàn leis ga stiùireadh a-mach tron doras.

San dealachadh thuirt e rithe ‘Bheir mi an dà pharsail gu Daibidh sa mhadainn’

‘Feuch gun dèan thu e cho luath s’ a thèid agad air ‘ Smèid betsy air ’s i an dòchas nach biodh e ro fhadalach.

*******
‘S gann a chuala i doras Choinnich ga fhosgladh na thòisich an èigheachd. Dhùineadh an doras le brag is lean an trod; na b’ àirde buileach na chuala i roimhe. Bha na ballachan a’ crathadh. Nuair a chaidh an doras fhosgladh a-rithist dh’fhàs an fhuaim na b’àirde a rithist. An uairsin fuaim nan sàilean àrda a’ bragadaich tron chlobhsa.

‘Leis an nàbaidh an e?’ thàinig sgìamhail ròcais na mnà. ‘An e sin an ròlaist as fhèarr a th’agad? Mur a shàsaicheas mi do mhiannan grannda, tha e cho math dhomh falbh! Gheibh mi fear plastaig dhomh fhèin nad àite leis cho beag feum ’s a thus’ fo na plangaidean!’ Dh’fhalbh na sàilean àrda tro inntrigeadh a’ chlobhsa.

Thàinig ceuman cugallach Choinnich às an dèidh is e a’ strì ris na brògan aige a thilgeil air. Ach bha a’ bhean air teicheadh. Chaidh Betsy a-mach an doras aice a thabhainn furtachd dhan truaghan. Thionndaidh Coinneach rithe is thuirt e gu mabach, ‘Nuair a fhuair mi a-steach doras an taighe bha i air rùrachadh tron a h-uile rud san t-seòmar-cadail mus d’fhuair i grèim oirre. Ciamar a bha fìos aice?’

‘Aig Dia a tha fhios.’ Cha b’ e breug a dh’innis Betsy. Chan innseadh i breug, neo ar-thaing nach robh pìos den fhirinn a dhìth.

Liùg Coinneach air ais dhan flat aige is theàrn sàmhchair dhomhain a bha anabarrach air an àite. An ath-mhadainn bha Betsy a’ cur crìoch air a bracaist an cuideachd sgioba naidheachd na maidne nuair an thàinig gnog neo-aithnichte dhan doras aice. Dh’fhosgail i an doras gu deise spaideil Burberry is nuair a dh’èirich a sùilean b’ e aodan dreachail air a sheabhadhadh gu dlùth a bha fa-near dhi.

‘Thàinig seo tron phost agam’ Thuirt an coigreach. Shìn e thuice lethbhreac dhen Radio Times ann an cèis phlastaig thrìd-shoilleir. B’ e ainm bhetsy aig bàrr an t-seòlaidh. ‘Is mise an nabaidh ùr a th’agaibh shuas an staidhre’. Thabhainn e làmh shìnte dhi.

‘S e Dòmhnall m’ainm; Dòmhnall Brown.’

‘Nach iongantach gum bi dithis agaibh leis an aon ainm cha mhòr san aon àite.’ Cha do rug Betsy air làmh air. Thug i ceum air ais, dhùin i an doras na aghaidh is thill i gu sgìoba nan naidheachdan.

*******
Aison greis thill cùisean dhan àbhaist. Thill pàtaran àbhaisteach nan ceum tron chlobhsa. Thill Seòras a’ phuist le shnoga-gàire fialaidh is a bhloighean de naidheachd inntinneach. Thill bean Choinnich; airson greis.

Dh’fhàs Betsy amharasach mun atharrachadh air faire nuair a chuala i ceuman Dhòmhnaill ’s iad a’ falbh a’ chlobhsa air an leantail le sàilean àrda Chloe mionaid na dhà as an dèidh. An uair sin chualas brunndail an Audi aig Dòmhnall. Thachair sin grunn tursan gus an tàinig an latha nuair nach do thill iad is cha robh sgeul air aon seach aon dhen dithis aca tuilleadh san àite. A rèir Sheòrais bha iad a nis a’ fuireach ann an taigh leòmach ann an Newton Mearns.

Bha greis ann bho nach cuala Betsy bho Coinneach is latha a bha suid chuir i roimpe facal fhaighinn air. Bha a sròn bhìorach ga piobrachadh ceart gu leòr ach leis an fhirinn bha i cuideachd ag ionndrainn a chuideachd. Nuair a dh’fhreagair Coinneach an doras bha ceap air a cheann.

‘S’ toil leum do cheap,’ thuirt Betsy.

Bha an t-àite rud beag nas mì-sgiobalta bho mar a bha nuair a gheibheadh i aiteal air tron doras air corra uair is Chloe fhathast an lathair. Ach bha fiamh-gàire air aodan Choinnich is bha a shùilean a’ dealreadh.

‘Feumaidh ad cheart a bhith air draibhear trèan,’ mhìnich Coinneach is e a’ sgrogadh na bonaide. ‘Thig is faic!’

Rug e air làimh oirre is thug e a-null an trannsa i dhan t-seòmar-suidhe. Bha an seat trèan air a beulaibh na shamhail don fhear thomadach aig Daibhidh, cha mhòr gun òirleach air fhàgail eadar e is na ballachan, ach a-mhàin far an robh an t-uidheam-smachd. Bha an treàn-smùide ùr, snasail aig Daibhidh na dheann air a’ phrìomh-loidhne.

‘Ghabh mo leisgeul.’ Thog Coinneach walkie talkie bhon bhòrd, bhrùth air air a’ phutan is thuirt e; ‘Raon an Iar an seo. Luath-thrèana 14.20 a’ tighinn troimhe.’

Bha an trèan a’ dol a dh’ionnsaigh tunail ach cho fhad’s a bu lèir do Bhetsy stad an tunail aig a’ bhalla gun slighe a-mach. Bha tubaist gu bhith ann! Shluig an tunail an trèan is a h’uile carbad às a dhèidh gun sgeul air tuilleadh. Thàinig bragail tron labhrair is an uairsin guth Dhaibhidh. ‘Raon an Ear an seo. Tha an 14.20 air nochdadh.’

‘Am bu toil leat fheuchainn air?’ arsa Coinneach ’s e a stiùireadh Betsy a dh’ionnsaigh an uidheim-smachd. Rinn Betsy suidhe is chàraich Coinneach a’ bhonaid air a ceann. Bha i ro mhòr dhi is i a’ tuiteam thar a sùilean. Ach bha i coma. Thug i greim teann air an uidheam is chùm i sùil gheur air beul na tunaile a’ feitheamh air tilleadh an trèan.

‘Ma thogras tu,’ thuirt Coinneach is e a’ càrachadh a làmh air gualann Bhetsy, ‘thèid againn air meur-loidhne a chuir a-steach dhan flat agadsa.’

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in Gun roinn-seòrsa | Comments Off on Air Meur-Loidhne na Beatha: Pàirt a Dhà

An Mhuc Dhubh #gaidhlig 

Tha mi a’ dol a dh’Èireann a-màireach airson cùrsa Gaeilge do luchd na Gàidhlig ann an Tír Chonaill. Fhad’s a bhios mi ann, tha mi an dòchas barrachd ionnsachadh mun Mhuic Dhuibh.

Chan e beathach a bh’ anns a’ Mhuic Dhuibh idir ach rathad-iarainn – lionra de loidhnichean caol-ghèidse. Bha an lìonra seo gu math mòr uair mar a chithear sa mhapa seo.


Chaidh na loidhnichean uile a dhùnadh mu 60 bliadna air ais ach tha Iarnród Bhaile na Finne air mu 3m den rathad-iarainn ath-fhosgladh agus tha taigh-tasgaidh rèile ann am Baile Dhún na nGall cuideachd.


Bidh mi a’ dol ann air a’ phlèana (nàire mhòr orm!) ach bidh mi a’ dol air ais air a’ bhus gu Doire agus an uair ain air an trèana bho Dhoire gu Beál Feirste.

Tha mi a-nis air a bhith air a h-uile rathad-iarainn ann an Alba ach às dèidh seo, bidh mi air an lìonra air fad aig Northern Ireland Railways a dhèanamh cuideachd.

Alasdair


Comments Off on An Mhuc Dhubh #gaidhlig 

Your Parliament, Your #Gaelic, Your Views, says Presiding Officer #gàidhlig

Gaelic speakers, Gaelic learners and non-Gaelic speakers are all being encouraged to give theirs views to the Scottish Parliament on the future shape of its Gaelic services. Whether you take the short, three minute online survey about using Holyrood’s Gaelic facilities, or whether you want to submit a formal submission on the Parliament’s next Gaelic … Leugh an corr de Your Parliament, Your #Gaelic, Your Views, says Presiding Officer #gàidhlig
Posted in Bòrd na Gàidhlig, cànan, Gabhail pàirt, Gaelic language plan, Gaelic plan, Gàidhlig, GLP, Ken MacIntosh MSP, luchd-ionnsachaidh, Oifigear Riaghlaigh, Plana Gàidhlig, SPCB | Comments Off on Your Parliament, Your #Gaelic, Your Views, says Presiding Officer #gàidhlig

Do Phàrlamaid, do chànain, do bheachdan! Co-chomhairle air a’ Phlana Ghàidhlig againn #gaidhlig

Tha sinn air an treas plana Gàidhlig againn a chur air dòigh agus tha sinn a’ brosnachadh luchd labhairt, luchd-ionnsachaidh na Gàidhlig agus am poball san fharsaingeachd an cuid bheachdan a chur thugainn air cruth nan seirbheisean Gàidhlig. Seo bhidio goirid a rinn an t-Oifigear Riaghlaidh Coinneach Mac an Tòisich BPA mun phlana. Agus e … Leugh an corr de Do Phàrlamaid, do chànain, do bheachdan! Co-chomhairle air a’ Phlana Ghàidhlig againn #gaidhlig
Comments Off on Do Phàrlamaid, do chànain, do bheachdan! Co-chomhairle air a’ Phlana Ghàidhlig againn #gaidhlig

This is not a Scottish story / Chan e sgeul Albannach a tha seo

*“Is e seo taisbeanadh a tha a’ ruith air sgrìob anabarrach fada de dh’eachdraidh na h-Eòrpa thairis air 200 bliadhna. Tha sinn ag innse sgeul farsaing mu na h-oidhirpean aig na Seumasaich gus teaghlach nan Stiùbhartach ath-aisig chun a’ rìgh-chathair. Chan e sgeul Albannach, no sgeul cumhang le dàimh Ghàidhealach a tha seo.” – Dr Gordon […]
Posted in Ghetto na Gàidhlig | Comments Off on This is not a Scottish story / Chan e sgeul Albannach a tha seo

Air Meur-Loidhne na Beatha: Pàirt a h-Aon

Parsail

‘S e rud ris an canar buaidh an dealain-dhè. Le aon chlap dhen sgiath thèid an saoghal bun os cionnn. Ach dè thacras nuair a thèid parsail dhan doras cheàrr? Gheibh sin a mach san sgeulachd ghoirid aig Alistair. Nochdaidh an darna pàirt dhen sgeul san aithghearrachd.

Bha i anns an àite cheart; Betsy Chaimbeul, aois 79. Sa flat bheag aice aig bonn a’ chlobhsa cha robh aice ris an staidhre a dhìreadh is bha i faisg air an doras inntrigridh. Ach nas cudromaiche buileach dhise bha i anns an àite far an cumadh i smachd air a h-uile rud a bha a’ dol anns a’ chlobhsa. B’ i a’ phrosbaig bheag am meadhan an dorais aice a sùil dhan t-saoghal bheag aice fhèin bho chitheadh i a h-uile nì a thachradh san aitreabh.

Is b’ann gu teann an taic ris a’ phrosbaig a bha gluc a sùla an-dràsta is am posta na sheasamh taobh thall an dorais. Bha fìos aice air a’ ghnogadh neo-aithnichte nach e am posta àbhaisteach a bh’ ann. Gu dearbh nuair a chrùb i sìos pios beag chitheadh i gur e aodann fir òig a bh’ann ged a b’ e ìomhaigh fhiar dheth a fhuair i tron phrosbaig. Nuair a dh’fhosgail i an doras fhuair i fear seang le tuar mì-fhallain air a beulaibh an àite a’ bhodaich shultmhoir; Seòras; ris an robh i cleachdte.

‘Parsail dhuibh,’ thuirt e, ’s e a’ sìneadh bogsa dha h-uchd.

‘Bha mi an dùil ri Seòras’

‘Tinn,’ dh’fhreagair am posta gu h-aithghearr.

Bu toigh le Betsy còmhradh a chumail leis an fhear òg, is fìos aice gur e caraid feumail a b’ urrainn a bhith ann am posta. ‘S iomadh bloigh fìosrachaidh a fhuair i bho Sheòras còir. Ach bha sùilean a’ bhalaich fad às mar gun robh e fhathast na leth chadal is dh’aithnich i nach b’ fhiach e an oidhirp. Cha robh i an dùil ri parsail is cha robh cuimhne aice air òrdugh a chur a-steach son greis. Ach ’s iomadh rud air nach robh cuimhne aice san latha a th’ann. Bu bheag an dìofar; chòrd e rithe parsailean fhaighinn. Shoidhnich i air a shon is thug i a steach e dhan flat aice.

Chàraich i am bogsa air bòrd-cofaidh san t-seòmar-suidhe. Bha an telebhisean air. Bhiodh an telebhisean daonnan air. Rinn i cupa teatha dhi fhèin is choimhead i gu deireadh a’ phrograim às an t-sreath lorg-phoilis as fheàrr leatha; Lewis. Bha i a’ gabhail fadachd am parsail fhosgladh. Fhuair i siosar bhon drathair is gheàrr i gu cùramach an teip bho mhullach a’ bhocsa. Phaisg i sìos clibeagan a’ mhullaich is ghreimich i ris a’ phìos pàipeir dhuinn a chòmhdaich an ulaidh a bha gu bhith a’ laighe foidhpe. Bhean barr a corragan ri plastaig sleamhain: cha b’ e an fhaireachdainn a bu thaitniche a bh’ann. Thog i am pàipear is fhuair i aodann boireann a’ coimhead suas oirre le sùilean falmh cruinn. Bha Betsy aosda ach cha robh i faoin; bha làn fhìos aice dè a bh’ ann an doile shèidte.

Chuir i air ais am pàipear is phaisg i sìos mullach a’ bhogsa air a mhuin. Thug i sùil dhan t-seòladh; D Brown, an t-ainm a bha air. B’ e Daibhidh Brown an nàbaidh aig Betsy dà dhoras shuas aig ceann an trannsa. Fear diùid, dùinte. S’ ainneamh a gheibheadh i facal bhuaithe, a bharrachd air ‘latha math’. Ri linn ’s gum biodh e a-mach is a-steach an clobhsa aig uairean neo-chunbhalach b’ fhiosraich do Bhetsy nach robh obair sheasmhach no beatha rianail aig an duine.

*******
B’ aithne dhi an ath-ghnogadh a thàinig dhan doras aice na b’ fhaide air an fheasgar. Trì sgailcean puingeil, goirid. B’ e sin Coinneach; an nàbaidh aice an ath-dhoras. Bha fhìos aice air a cheum shlaodach gun robh latha sgìtheil air a bhith aige. Dh’fhosgail i an doras gu fear a’ teannadh ri meadhan-aois; fear a bha uair eireachdail ach a-nis le coltas rud beag claoidhte air. Ach bha fhathast deàlradh na shùilean is bha fìos aig Betsy gum biodh barrachd spionnadh san truaghan mura b’ e gun robh e fo dhaorsa aig a bhean. Bha fhios aice cuideachd nach robh cùisean air a bhith cho rèidh eadar an dithis o chionn greis a rèir an èigheachd is an troid a thigeadh tro na ballachan. Nam biodh i air a bhith dà fhichead bliadhna na b’ òige, dhèanadh i rudeigin mu dheidhinn; ’s i a dheànadh! Bha e na chleachdadh aig Coinneach a bhith a’ tadhal air a’ chailleach a h-uile trì no ceithir làithean ach an robh dad a dhìth oirre; sin an seòrsa duine còir a bh’ann.

‘Thig a-steach. Thig a-steach.’ Chomharraich i dha le làmh an-fhann, rocach.

Chaidh iad a-null air an trannsa dhan t-seòmar-suidhe far an robh am bogsa fhathast na laighe air a’ bhòrd. Leig Coinneach an dà phoca Tesco a bha aige na làmhan chun an làir. Dh’fhuasgail e a thàidh is chuir i dha phòcaid e. Tharraing e osna. ‘Tha sin nas fheàrr,’ thuirt e. ‘Ciamar a tha thu m’ eudail?’

‘O, tha ceart gu leòr, a ghràidh. Fhathast an seo co-dhiù. Latha trang a bh’agad?’ dh’fhaighnich i dheth.

‘Bha, bha; mar as àbhaist.’ Thug e snodha-gàire sgìth dhi. Ghnog e a cheann an comhair nam bagaichean. ‘Dh’iarr Chloe orm na messages fhaighinn air mo shlighe dhachaidh. Tha ise aig coinneamh a’ chlub goilf. Gnìomhachasan deatamach aca ri rèiteachadh a rèir coltais. Feumaidh mi dinnear ullachadh an ceartair ach ma tha dad a dhìth ort feuch an innse thu dhomh is is nì mi e nuair a bhios mionaid no dhà agam.’

‘Uill, chan eil dad a dhìth orm ach ’s urrainn dhut tioba beag a dhèanamh dhomh. Seall air siud.’ Dh’fhosgail Betsy am bògsa a bha ri taobh is thog i air falbh am pàipear. Chuir i car dhan bhogsa gus an robh aghaidh na doileige a’ coimhead gu dìreach an sùilean Choinnich.

‘Gu sealladh orm!’ ghrad-ghlaodh Coinneach.

‘Fhuair mi siud aig an doras bhon ghlaoic ud a tha a-nis na phosta. Bu chòir dha a bhith air a dhol do Dhaibhidh, an nàbaidh agads’.Tha mi caran air mo nàrachadh mar a bhiodh tu an dùil.’ Dh’èirich Betsy a sùilean is phlabraich i a ruisg mar chaileag sia bliadhna deug a dh’aois. ‘Chan eile dòigh as urrainn dhomh a thoirt dha mar a thuigeas tu. B’fheairrde buileach gur e fireannach a nì e.’

Mus robh cothrom aig Coinneach freagairt thug Betsy dha am bogsa. Chuir e fo achlais e; thog e na pocannan plastaig is chliob e a-mach air an doras fon eallach aige.

*******
B’ann air a slighe air ais dhan flat aice an ath-mhadainn bho bhith a’ cur a-mach an sgudail a thachair Betsy ri Daibhidh is e a’ tighinn ga h-ionnsaigh. Chuir e iongnadh air Betsy cho bras sa bha e an-diugh. ‘Latha math, a bhean phòsta Chaimbeul. Tha rudeigin a dhìth orm,’ ars’ esan.

Mar nach robh fìos agam air a sin, smaoinich Betsy; ann am barrachd air aon dòigh.

‘Latha math, a Dhaibhidh.’

‘Tha mi an dùil ri parsail nach do nochd.’

‘A bheil?’

‘Tha, ’s e modail trèan a th’ann.’

‘Seadh. Modail trèan an e?’ Bha na sùilean a’ roiligeadh an ceann Bhetsy ge b’ oil leatha.

‘Fear sònraichte,’ lean Daibidh air. ‘Tha mi air a bhith ga mhiannachadh son ùine mhòir. Cha bu bheag an t-airgead a thug mi air. Chuir mi post-d dhan chompanaidh is thuirt iad rium gun do shoidhnich cuideigin air a shon is nach eil dad ann as urrainn dhaibh a dhèanamh.’ San dealachadh thionndaidh Daibhidh air a shàilean is thuirt e ri Betsy; ‘Thigibh a chèilidh orm is seallaidh mi dhuibh seata nan trèanaichean agam.’ Tha fios gum b’fheudar dha ròlaist air choireigin a bhith aige ach bha e air a dhol na b’ fhaide na bu chòir am beachd Bhetsy. B’ iongantach e dhi gun robh mac-meanma aige idir.

*******
Nuair a thill ceum sgìth Choinnich dhan chlobhsa air an fheasgar bha Betsy deiseil aig an doras gus a ghearradh dheth. ‘A Choinnich. An tug thu am parsail do Dhaibhidh fhathast?’ Thuirt i. ‘Bha e a’ faighneachd dhìom ma dheidhinn’.

Sheall Coinneach mu thimcheall air mar bheathach glacte. ‘Tha mi an dùil ga thoirt dha cho luath ’s a gheibh mi cothrom. Fhios agad, le Chloe mun timcheall orm fad n h-ùine tha e air a bhith doirbh dhomh.’

Tharraing e anail.

‘Uill, chan e sin buileach e. Nuair a thàinig e gu aon ’s gu dhà bha cus nàire orm. Tha e fhathast agam; cùl a’ phris-aodaich.’

‘A bheil sin glic?’ cheasnaich Betsy e.’Nach eil teans gum faigh do bhean lorg air?’

‘Nì mi e. Nì mi e,’ fhreagair e.

Goirid às dèidh do Choinneach tilleadh dhan flat aige chuala Betsy tilleadh a mhnà; na sàilean àrda aice a’ bragadaich tron chlobhsa. B’ i an aon tè san chlobhsa a chosgadh sàilean àrda is am fuaim aca mar pheilearan gan losgadh. ‘S e fuaim a chuireadh clisgeadh air Betsy gach turas a chluinneadh i e. Chan fhada gus an do thòisich an trod eatorra. Brag an dorais, is nochd na sàilean àrd sna trannsa às ùr; na bu riaslaiche an turas sa na ’n àbhaist. Tron bhragadaich chuala Betsy monmharan ìosal is droch-chainnt na mnà. Cha robh fhios aig Betsy dè bha a’ cur oirre ach bha deagh-bheachd aice. Bha i a’ faireachdainn beagan ciont, ach nas motha na sin bha am fuaim ga cur droil. Dh’fhan i cho fad ’s a sheasadh i ris is chaidh i a-mach tron doras aghaidh aice dhan trannsa. Stad a’ bhragadaich is spleuchd bean Choinnich air Betsy le sùilean gràineil.

‘Gabhaibh mo leisgeul, a Chloe,’ arsa Betsy gu modhail. ‘Tha fhios agams’ nach e mo ghnothach sa ach ’s dòch nach eil cùisean buileach mar a tha sibh a’ sùileachadh.’

‘Chan e ur gnothach sa’, spliathartaich Chloe, ‘ach is cinnteach gur ann agaibh a tha barrachd fìos mu dheidhinn an duine agam na mi fhèin. Is sibhse a bhios eòlach gu leòr mu na rùintean salach aige, na cur-seachadan dìomhair, an t-airgead a chosgas e, na pacaidean!’

‘Gu dè tha sibh a’ ciallachadh? Chan ann mar sin a tha cùisean. B’ ann do chuideigin eile a bha an doileag feise.’

Thug Chloe ceum air ais, dh’fhosgail i doras a flat aice agus an làrach nam bonn chaidh i à sealladh. Obair dèanta!

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in àbhachdas, Gun roinn-seòrsa, Rosg | Comments Off on Air Meur-Loidhne na Beatha: Pàirt a h-Aon

Air mo chur gu Coventry! Turas gu Taigh-tasgaidh nan Trèanaichean Dealanach #gàidhlig

Tha Taigh-tasgaidh nan Trèanaichean Dealanach ann an Coventry gu bhith a’ dùnadh san Dàmhair agus mar sin, chaidh mi ann an t-seachdain sa chaidh gus sùil a thoirt air.

6d4eece6-4693-41f9-8cd5-a94cee1bafd9

Coventry: Cathair eaglais, Taigh-tasgaidh na Còmdhail, ‘Seann’ bhus

Às dèidh tighinn far trèana 05.50 à Glaschu, choisich mi a-steach gu meadhan a’ bhaile bhon stèisean. Cha robh Coventry idir mar a bha mi an dùil. Bha fhios agam gun deach am baile eachdraidheil a sgrios le bomadh sa Chogadh agus gun deach ath-thogail. Mar sin, bha mi an dùil gum biodh meadhan a’ bhaile coltach ri Comar nan Allt no àiteachan mar sin, loma làn toglaichean grannda agus air a dhealbhadh airson chàraichean seach airson nan daoine.

Chan ann mar sin a bha meadhan a’ bhaile idir. Bha na rathaidean agus an trafaig sgaraichte bho chèile agus bha e sgoinneil a bhith a’ coiseachd ann an àiteachan poblach far nach robh càraichean air feadh an àite.

‘S e Latha nan Dorsan fosgailte a bh’ ann ann an Coventry air an deireadh sheachdain sin agus mar sin, bha grunn thoglaichean fosgailte dhan t-sluagh agus tòrr rudan eile a’ dol. Bha càraichean clasaig ann am meadhan a’ bhaile mar phàirt de seo.

Instagram Photo

Bha bus ‘antique’ ann gus daoine a thoirt do na diofar àiteachan agus tachartasan. Chuir e iongnadh mòr orm faicinn gun deach am bus a thogail ann an 1974 – an aon bhliadhna sa rugadh mi fhèin – agus chan eil mi cho antique sin, tapadh leat!

Bha cothrom agam sùil a thoirt air Taigh-tasgaidh na Còmhdhail a tha a’ toirt sùil air eachdraidh gnìomhachas nan càraichean sa bhaile agus an uair sin, chaidh sinn air a’ bhus.

Rinn sinn air cearcall-rathad a’ bhaile (a tha car coltach ri rathaidean Chomar nan Allt, feumar aiteachadh) agus ann am mionaid no dhà, bha sinn a-mach air an dùthaich. Mar as àbhaist, mar Albannach, chuir e iongnadh orm cho fìor  chòmhnard sa tha meadhan Shasainn! Cha robh ann ach achaidhean còmhnard cho fad’s a chitheadh tu.

Instagram Photo

Nis, tha dà sheòrsa taigh-tasgaidh rèile ann – (1) taighean-tasgaidh mòra spaideil mar Taigh-tasgaidh nan Rathad-iarainn ann an York, mar eisimpleir, agus (2) trèanaichean meirgeach ann an achadh.

Seo an dàrna seòrsa taigh-tasgaidh! Air a thogail air seann ionad òtrachais, far nach robh rathad-iarainn ann gu h-eachdraidheil, tha cruinneachadh ann de sheann ionadail rèile dealanach agus cuideachadh, loidhne ghoirid le togalach stèisein is bogsa siognail.

193b94e7-fec8-4285-b20b-076239b999a3

Cuid de na seallaidhean a chithear aig Taigh-tasgaidh nan Rathaidean-iarainn Dealanach

Mar a dh’aithris mi sa bloga roimhe, bha mi uamhasach dèidheil air leabhar air a bheil British Electric Trains in Camera bho thoiseach nan 1980an nuair a bha mi òg.

Tha tòrr de na trèanaichean bhon leabhar sin air an glèidheadh san taigh-tasgaidh agus seo beagan dealbhan de na trèanaichean nuair a bha iad a’ ruith agus mar a tha iad san taigh-tasgaidh.

d301c2b6-f947-4ab5-9831-ffa1f72e9a3d

4-SUB (No Clas 405) – BR Roinn Southern

d8de10eb-ca2d-4a9b-86ad-aaaacdfaa362

 BR Clas 503 – bho Merseyside

924ea4bf-eb8b-40bd-82c0-a931d1105fbc

Na tha air fhàgail de dh’aonad 506 à Loidhne Glossop

ef609ab6-6118-4ebd-85fc-261224dfa659

Clas 501 – ann an Stèisean Broad Street nach maireann, gu h-àrd. Tha an loidhne seo air an London Overground a-nis

Chòrd e rium glan na trèanaichean seo fhaicinn san fheòil, mar gum biodh.

Bha trèanaichean a’ ruith san stèisean beag aca cuideachd.

dscn6767

Tha na saor-thoilich an seo air tòrr mòr obrach a dhèanamh gus na trèanaichean seo – trèanaichean nach eil idir cho sexy ris an Flying Scotsman no Mallard no Stephenson’s Rocket no a lèithid – a shàbhaladh is a sgeadachadh.

Tha an taigh-tasgaidh gu bhith a’ dùnadh a chionn ’s gu bheil a’ chomhairle airson an talamh air a bheil an taigh-tasgaidh a reic airson ‘leasachadh’ is mar sin, tha na trèanaichean uile ann an cunnart.

Tha an taigh-tasgaidh a’ sireadh dachaigh ùr agus gus seo a dhèanamh, tha iad air athchuinge is duilleag Crowdfunding a chur air dòigh.

Ma tha thu airson an taigh-tasgaidh fhaicinn mus dùin e, tha an latha fosgailte mu dheireadh aca gu bhith ann air Didòmhnaich 8 Dàmhair.

Alasdair

Air m’ ipad: Toy Dolls – Absolutely Live (2004), The Scorpions – Animal Magnetism (1980), Stiff Little Fingers – Rockers Live (2016).


Posted in 4-Sub, busaichean, Coventry, Electric Railway Museum, England, Gàidhlig, rathaidean-iarainn, Rathaidean-iarainn glèidhte, Sasainn | Comments Off on Air mo chur gu Coventry! Turas gu Taigh-tasgaidh nan Trèanaichean Dealanach #gàidhlig

An Dùbhlan | Tormod agus Seonaidh Ailig

Tormod-agus-Seonaidh-Ailig-1200x599

Seonaidh Ailig Mac a’ Phearsain (1937-2017) agus Tormod MacIlleathain (1936-2017)

Tha e do-dhèanta mar iris Ghaidhlig, nach b’ urrainn dhuinn luaidh air choireigin a dhèanamh air an dà sheòd a shiubhail Dihaoine sa chaidh. Bha am pàilteas de phiosan iongantach anns an dà chànan le APC, Uisdean Dan, Jamie Chambers, agus cuimhneachan eile a bha na bu ghiorra ach ceart cho drùidteach aig an leithid Rob Dunbar, Linda NicLeòid agus iomadh neach eile air dithis a  bhios a’ cur fìrinn a-steach dhan t-seann duan aig na h-Èireannaich “Chan fhaicear an leithid a-rithist.”

Tormod agus Seonaidh Ailig. Aithnichte len ciad-ainmean. Fir nan ioma-bhuadh le comas sa h-uile roinn dham beireadh iad buaidh; pìobaireachd, craoladh, bàrdachd, poileataigs, cleasachd, leasachadh, còmhradh agus fiù ’s anns na roinnean nach robh buileach cho tlachdmhor – obair na deocha agus margaidheachd na cumhachd niuclasaich. Fir a bha thall is a chunnaic. Fir a bha brosnachail agus taiceil agus fialaidh dhaibhsan a bha a’ tighinn airson comhairle agus seanchas, a-rèir nan clachan mòra a chaidh a chur ris na càrnan a sheasadh co-dhìu cho àrd ri Eubhal no Beinn Mhòr, no fiù ’s na b’ àirde. Sreathan a’ ruith o Choruna gu Ceap Breatainn, o shràidean Ghlaschu gu Gearraidh na Monaidh – a tha air tighinn gu ceann san t-saoghal seo gu corporra ach a leanas gu bràth cho fad ’s gu bheil Gàidhlig ga bruidhinn air gach taobh den Chuan.

Gidheadh, aig Dàna, ’s mathaid gur e sgrìobhadh a bhios anns an dileab as motha aca. Is e cuot à Steall à Iomadh Lòn a chleachd An Là sa bhàs-chlàr Sheonaidh Ailig airson clach a chur air a chàrn, agus le cinnt, ’s e litreachas far an robh Tormod a’ tighinn fìor bheò – ann an Gàidhlig agus Beurla – uaireannan a’ strì gus crìoch cho math ri toiseach nan leabhraichean a chur ri chèile ach an-còmhnaidh a’ spreadhadh le mac-meanmna agus spòrs – cò eile a bhideadh làmh a mhaighstirean le Cumhnantan, a sgrìobhadh bodice-ripper leithid Keino, agus adhbhachdas cho àraid ri Dacha mo Ghaoil, sgeul mu Dheasaich a’ toiseachadh tuathanas Ostrich còmhla ri ban-Ruiseanaich? Agus dà bhàrd a’ Chomuinn a th’ annta cuideachd! (Èist ris An t-Slabhraidh le Seonaidh Ailig an-seo agus gheibhear Maol Donn le Tormod anns an Tuil le Ronnie B) Chan urrainn do dhuine na h-obraichean aca a leughadh gun a bhith ga bhrosnachadh is ga thogail suas mar Ghàidheil is mar cho-chreutair.

Is e iris shaor-thoileach a th’ ann an Dàna – cha do ghabh sinn riamh sgillinn ruadh airson ar cuid-obrach agus uaireannan bidh sinn nar tosd ach tha sinn an dòchas gun tog sinn faram ann an inntinnean agus cridhean dhaoine le sgrìobhadh a tha togarrach, beòthail agus tarraingeach. Ach nuair a thòisich sinn an iris, bha sinn gu mòr airson daoine eile a bhrosnachadh a bhith a’ sgrìobhadh cuideachd, agus le sin, tha sinn a’ cur dùbhlan romhaibh – thigibh cuide rinn air an turas seo tro sgrìobhadh ùr na Gàidhlig. Cuide ri chèile, nì sinn direadh air na beanntan a chuir Seonaidh Ailig agus Tormod, agus na seòid eile a lean iad, romhainn.


 

Ma tha ùidh agaibh ann an sgrìobhadh airson Dàna air cuspair sam bith, cuiribh fios thugainn aig fios@danamag.org air neo tron duilleig Facebook againne – thèid taic agus obair-deasachaidh a thoirt seachad leis an sgioba againn.

  • Dàna

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in Cànan & Cultar | Comments Off on An Dùbhlan | Tormod agus Seonaidh Ailig

The world-class and hauntingly lovely Gilleasbuig Aotrom

Cha robh Gilleasbuig a' toirt sùil aotrom air hyperbole Blas2017 a nochd 'sa phàipear bheag, oh cha robh idir ... The finishing touches are being put to the organisation of this year's Blah! Festival, brought to you by the multi-award-winning Gilleasbuig Aotrom. The Highlands' premier Gaelic blogger is about to delight his adoring fans once more with an autumn season of world-class
Comments Off on The world-class and hauntingly lovely Gilleasbuig Aotrom

Ar-a-mach is rèabhlaid ann am Pàrlamaid na h-Alba! #gàidhlig

An toil leat ar-a-mach is reabhlaid?  Thig gu Pàrlamaid na h-Alba anns an Dàmhair airson Fèis Phoilitigs 2017 ma-thà! ‘S e Ar-a-ach is Rèabhlaid cuspair na Fèise am-bliadhna. Gheibhear am prògram sa Ghàidhlig air an làraich-lìn againn. AlasdairAir a chur ann an: Gàidhlig, Tachartasan is taisbeanaidhean, Uncategorized Tagged: an fhèis phoileataigs, Ar-a-mach, Aramach, Festival of … Leugh an corr de Ar-a-mach is rèabhlaid ann am Pàrlamaid na h-Alba! #gàidhlig
Posted in an fhèis phoileataigs, Ar-a-mach, Aramach, Festival of Politics, FoP, Gàidhlig, pàrlamaid na h-alba, Scottish Parliament, Tachartasan is taisbeanaidhean | Comments Off on Ar-a-mach is rèabhlaid ann am Pàrlamaid na h-Alba! #gàidhlig