Teine san dorachadas An Dùbhlachd 2016

Agus teine fosgailte sa gharadh a-raoir, a' cur an t-urram air Nollaig, la na Trì Suipearan agus am Bliadhna ùr cuideachd. Smaointinn son an fheadhainn nach eil còmhla ruinn a-nis, an fheadhainn a tha fhathast ann agus an fheadhainn a tha ri tighinn dhan t-saoghal bhrèagha, neònach, an-fhoiseil a tha seo. Mo bheannachd orra uile agus mise an dùil 's dòchas nach bi cuisean nas miosa buileach ann an 2017 son iadsan fo h-èiginn ge b' e far a bheil iad. Feumaidh sinn uile a cumail a dol ge-tà agus slàinte mhòr a chàirdean. Chi mi ann an 2017 sibh.

Comments Off on Teine san dorachadas An Dùbhlachd 2016

Rabhd na Bliadhn’ Ùir

Cead bho Creative Commons

”Tha aon chothrom eil’ agad gabhail ris a’ ghnàth-fhacal seo, ’s mur gabh…..”

An turas roimhe a bha mi fada a’ fuireach san Iapan, thill mi a dh’ Alba airson – mar a bha mi an dùil aig an àm – an uair mu dheireadh dhem bheatha. Bha mi a’ dol a-steach do dh’obair ùr daingeann sa Ghàidhealtachd, agus bha mi am beachd (ann am mòr-bheachd, a dh’innse na fìrinn), gur e seo cothrom nan cothrom dhomh a bhith nam fhìor Ghàidheal Gàidhealach.

Ciamar nach bithinn, ?s mi air na h-uibhir de ghnàthsan-cainnte ionnsachadh thairis air na bliadhnaichean bho iomadh fìor Ghàidheal Gàidhealach – agus bha cuimhn’ agam air an ainmean, cho math ?s gum b’ urrainn dhomh luaidh orrasan a thug dhomh gach gnàth-fhacal is abairt a bh’ air mo theangaidh — nach b’ e siud an dearg dhearbhadh a bha a’ cunntadh?

Carson a dh’fheumainn dearbhadh seachad air fianais om bheul fhèin? Uill, ge b’e cho fìor Ghàidhealach ?s a bha mo chainnt, bha cuideigin ann daonnan ullamh gus ceist a chur anns na gnàth-fhaclan is ràdhan is abairtean is atharrachaidhean-cainnte beairteach a bh’ agam anns nach bu chòir teagamh sam bith a bhith aige. Theireadh neach: “Cò bhuaithe a fhuair thu siud?” ?s e a’ coimhead orm le mala dhubh air a togail agus sùil chaogte amharasach. “O Sheonaidh Beag an Rubha!” a bu mhiann leam freagairt, ach cha do leig mi bìg orm.

Cha do leig mi bìg orm, ach nach ionann tost is aideachadh? Mar sin, dh’innseadh neach eile dhomh — ?s e air a dhol ro dhàna air sgàth mo shàmhchair —  le guth àrd ?s gus am biodh fios aig a h-uile duine mun cuairt oirnn “NACH CUALA E SIUD A-RIAMH” agus mi a’ feuchainn ri còmhradh a chumail ris anns a’ Ghàidhlig. Thugadh e mo dhìol dhomh gun mo làmhan a chur mu amhaich agus a thachdadh anns an spot leis an rùite a bh’ orm nach robh e a’ creidsinn nam faclan fìnealta a bha a’ taomadh às mo bheul.

Co-dhiù, bha na h-uibhir de dhraghan eile a’ slacadaich mum chlaigeann aig an àm ud a thuilleadh air cò aig an robh a’ Ghàidhlig a bu deise. Bha mi a’ fàs aosta. Seachad air 35 bliadhna a dh’aois. Mar leadaidh a’ Bhaile Mhòir, theann mi ri bhith beachdachadh air ciamar a chumainn bacadh air an aois mhosach gun dreach. Dh’fheumainn a dhol air ais a dh’ Iapan. B’e sin an aon fhuasgladh. Le bhith ag òl tea uaine gach latha, agus a’ gabhail tofu ?s feamainn a h-uile weekend, cha b’ fhada gus am faighinn an-dè air ais an-diugh. Uill, dh’obraich e. Seo mis’ a-nis, agus mi air fàs nas caoile leis an dinneadh ?s an dìtheadh a bhios mi a’ fulang gach latha air trèanaichean na maidne am meadhan Tokyo.

Bliadhna Mhath Ùr!

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in adhbhachas, fìor ghàidheal, gàidhealach, Rosg, Sgrìobhadh Cruthachail | Comments Off on Rabhd na Bliadhn’ Ùir

Clàran na Bliadhna | MacConnaill

frank_ocean_blonde_2

Tha sinn glè thoilichte fàilte a chur air Calum MacConnaill a-rithist agus e a’ bruidhinn air na deich clàran as fheàrr de 2016.

Eadar còmhstrì san Ear Mheadhanach, suidheachadh poilitigeach nan Stàitean Aonaichte, Brexit agus staing nan in-imrichean air feadh na Roinn-Eòrpa, gun teagamh sam bith, ’s e bliadhna dhoirbh a bh’ ann an 2016. A bharrachd air a sin, chaill sinn cuid dhe na daoine a thug crathadh air gnìomhachas a’ chiùil thar nam bliadhnaichean. Prince, Maurice White, Glenn Frey. Agus dithis eile a bhios mi a’ toirt iomradh air fhathast…..

A thaobh ciùil fhèin ge-tà, ’s e bliadhna shònraichte a bh’ ann. Chuala sinn clàran bho luchd-ciùil ùra, thill cuid eile le clàran às dèidh a bhith air falbh ùine mhòr, agus gu mì-fhortanach, chuala sinn na clàran mu dheireadh aig duine no dithis. Clàran a thug spionnadh dhuinn, clàran le teachdaireachdan cudromach, agus clàran le fuinn air leth. Nam bheachdsa, seo na prìomh dheich clàran a chaidh an cur air bhog am-bliadhna.

10: Noname – Telefone

Anns a’ Mhàrt am-bliadhna, dh’atharraich Noname Gypsy a h-ainm, ag aideachadh nach robh i buileach a’ tuigsinn dè cho mì-iomchaidh ’s a bha e do dhaoine Romani. Chuir i às dhan fhacal Gyspy, agus chuir i a-mach a’ chiad chlàr aice Telefone fo ainm Noname. Ged gur e Noname an t-ainm a bh’ oirre a-nise, cha robh e fada gus an do thòisich an t-uabhas a’ bruidhinn mu deidhinn.

’S e rapper agus bard a th’ ann an Noname a thàinig gu aire dhaoine nuair a nochd i air a’ chlàr Acip Rap le Chance The Rapper. Tha e gu math furasta ri bhith ag èisteachd ri Telefone. ’S e ceòl mìn a th’ ann, agus Noname a’ seinn ann an dòigh lèisg cha mhòr. Ach chan eil faclan nan òran idir leisg le teachdaireachdan poilitigeach ann, a’ toirt sùil air na tha air a bhith tachairt o chionn ghoirid san dachaigh aice, Chicago, gu h-araid na trioblaidean a bhios an-aghaidh daoine dubha gu làitheil.

Chan e seo ach a’ chiad chlàr aig Noname, ach bho seo a-mach, cha bhi aice ri nochdadh air clàran luchd-ciùil eile airson aire dhaoine a tharraing. ’S urrainn dhi sin a dhèanamh na h-aonar leis a’ cheòl aice fhèin.

 

9: Kanye West – The Life of Pablo

Dè ’s urrainn dhut ràdh mu Kanye? Dè ’s urrainn dhut ràdh nach deach a ràdh mar-thà? Bliadhna annasach dha Mgr West, agus dìreach o chionn sheachdain, choinnich e ri Dòmhnall Iain Trump san togalach aige ann am meadhan New York. Chan eil fhios againn dè tha dol air adhart na bheatha, ach tha deagh theans’ nach eil fhios aige fhèin nas motha.

Air a’ chlàr The Life of Pablo ge-tà, rinn Kanye na tha e a’ dèanamh nas fheàrr na rud sam bith eile. Sgaoil e clàr sònraichte math, clàr a bhios a’ tòiseachadh leis an òran shoisgeulach Ultralight Beam, coisir a’ seinn na sèist gu brèagha. A thaobh nam faclan, chan e na h-òrain a b’ fheàrr a sgrìobh West riamh, ach tha an ceòl fhathast cho tarraingeach gum bi e a’ toirt buaidh air luchd-ciùil eile fad bhliadhnaichean. Tha an clàr a’ crìochnachadh le òran dannsaidh air a bheil Fade. Cha do chriochnaich an clàr le Fade an toiseach ge-tà. Ged a chaidh an clàr a sgaoileadh sa Ghearran sa chiad dol a-mach, tha e air a bhith ga atharrachadh air-loidhne bhon uair sin.

’S dòcha gu bheil sin a’ sealltainn fear a tha mì-chinnteach. Fear nach urrainn dha co-dhùnaidhean a dhèanamh. No ’s dòcha gu bheil e a’ sealltainn fear nach eil airson cumail ri cleachdaidhean, fear nach eil air a chuingealachadh le riaghailtean. Ge bith dè ni e ann an 2017, bidh an saoghal ga choimhead.

 

8: Kate Tempest – Let Them Eat Chaos

Bàrd eile a-nis a tha a’ nochdadh san liosta seo, agus ’s i tè a bhios a’ seinn mu dheidhinn a dachaigh gu math tric cuideachd. Ach chan ann às na Stàitean a tha Kate Tempest ach Lunainn an Ear Dheas.

Seo an dàrna clàr a tha Kate Tempest air a dhèanamh. Chaidh a’ chiad chlàr aice Everybody Down a chur air adhart airson an Duais Ciùil Mercury an 2014, agus tha an clàr seo ceart cho math ris a’ chiad oidhirp. Air Let Them Eat Chaos, tha Tempest a’ sgrìobhadh òrain mu sheachdnar aig a bheil beathannan gu math eadar-dhealaichte ach a bhios a’ fuireach air an aon sràid. Cuid dhiabh a’ fuireach ann am bochdainn, cuid eile a’ strì le trioblaidean deoch, agus cuid aig a bheil clann òg a tha gan cur drol. Tha na caractaran seo a’ toirt cnàimh-droma a bhios a’ ruith tron chlàr, agus tro earrannan labhairte a tha snaidhte eadar na h-òrain, tha e a’ faireachdainn gu bheil sibh air turas bho thoiseach gu deireadh a’ chlàir.

Tha Tempest mì-thoilichte leis mar a tha an t-saoghal anns a bheil sinn a’ fuireach san latha a th’ ann. Tha am pailteas de rudan a’ cur dragh uabhasach oirre. Ach tha dòchas ann cuideachd, is i a’ faicinn gu bheil cothrom againn na rudan sin a chur ceart. Clàr sònraichte le teachdaireachdan pungail.

 

7: Anderson .Paak – Malibu

’S ann à California a tha Anderson .Paak, agus tha e air obrachadh còmhla ri sàr luchd-ciùil tro na bliadhnaichean an leithid Dr Dre, Schoolboy Q agus Talib Kweli. Eu-coltach ri luchd-ciùil hip hop eile, bidh e a’ seinn fhad ’s a bhios e a’ cluich nan drumaichean, agus tuigidh sibh gur e riochdaire air leth a th’ ann cuideachd. Cluinnidh sibh siud air feadh a’ chlàir Malibu.

Tha a’ ghuth aige cho beòthail, agus tha soul dìreach a’ dealradh dheth. Tha iomadh stoidhlichean ciùil rin cluinntinn air Malibu, eadar coltas hip hop às na 90an, no soul às na 60an. Nuair a chluinneas tu diofar stoidhlichean mar sin, uaireannan tha sibh a’ smaoineachadh nach eil luchd-ciùil buileach cinnteach dè seòrsa ciùil a bu chòir dhaibh a bhith cluich. Ach air a’ chlàr seo, tha na stoidhlichean uile ag obair còmhla ann an dòigh ùr-nodha. Talantach dha-rìribh.

Chaidh Malibu a chur air bhog aig toiseach 2016, ach tha daoine fhathast a’ bruidhinn mu dheidhinn is sinne aig deireadh na bliadhna. Cuideachd, nochd Anderson. Paak air Liosta Fhuaim a’ BhBC 2017. Gu cinnteach, tha deagh bhliadhna roimhe.

 

6: Leonard Cohen – You Want It Darker

Feumaidh mise aideachadh, chan eil mi idir cho eòlach air ceòl Leonard Cohen ach na h-òrain ainmeil mar Hallelujah agus Suzanne. Aon uair ’s gun cuala mi You Want It Darker ge-tà, bha mi air mo bheò-ghlacadh leis.

Tha a’ ghuth dhomhainn aige dìreach gad tharraing a-steach. Chan eil e gu diofar cà’ bheil thu, ach cuiridh a ghuth stad ort, agus chan eil thu ag iarraidh ach suidhe sìos airson greiseag is a bhith ag èisteachd ris. Air You Want It Darker, tha na faclan gu math sìmplidh agus tha an ceòl a’ leantainn chruthan gu math furasta. Ach, mar as sìmplidh, ’s ann nas fheàrr. Aig deireadh a bheatha, bha am fear à Canada cho cruthachail ’s a bha e riamh.

Air an seachdamh latha dhen t-Samhain, chaochail Cohen às dèidh dha tuiteam aig an taigh. Bha e ochdad ’s a dhà bliadhna a dh’aois. Mar a tha an seanfhacal ag ràdh, thig crìoch air an t-saoghal, ach mairidh gaol is ceòl. Mairidh ceòl Leonard Cohen gu sìorraidh bràth.

 

5: Bon Iver – 22, A Million

Chaidh a’ chiad chlàr aig Justin Vernon (Bon Iver) a dhèanamh ann an seada ann am meadhan a’ choille an Wisconsin. Bhon uair sin, tha ceòl Bon Iver air atharrachadh gu mòr, is Vernon air tilleadh gu stiùidio àbhaisteach. Ach air 22, A Million, tha na seann chleachdaidhean fhathast ann gu ìre, is Vernon a’ sealltainn dhuinn gun urrainn dha ceòl uabhasach brèagha a chruthachadh le fuaimean is ionnsramaidean neònach.

’S e duine caran annasach a th’ ann an Vernon. Thug e còig bliadhna dha gus crìoch a chur air a’ chlàr seo. Tha e a’ feuchainn ri agallamhan a sheachnadh, is tha e coma mu dheidhinn margaidheachd no eile. Chan obraich e air clàr ma tha companaidh-clàraidh ga phutadh, agus sgrìobhaidh e ceòl ma thig e dha gu nàdarra a-mhàin.

Gach turas a dh’èisteas sibh ri 22, A Million, cluinnidh sibh rudeigin eadar-dhealaichte. Thug e ceithir tursan dhomh mus do mhothaich mi guth Paolo Nutini anns an òran 33 “GOD”. Chan eil duine sam bith eile san t-saoghal a tha a’ dèanamh ciùil mar a tha Bon Iver. ’S cinnteach gur e sin aon de na h-adhbharan a tha tòrr luchd-ciùil airson obrachadh còmhla ris. Ged a tha e neo-àbhaisteach, cho fad ’s gun cùm Vernon a’ dol san dòigh aige fhèin, tha sin taghta dhomhsa.

 

4: Solange – A Seat at the Table

Mura h-eil sibh eòlach air Solange, nuair a dh’innseas mi dhuibh dè sloinneadh a th’ oirre, bidh fhios agaibh uile cò th’ innte. ’S e Knowles a th’ ann, agus ’s i am piuthar as òige aig Beyonce. ’S dòcha gu bheil e nas ainmeile fhathast airson a bhith a’ toirt ionnsaigh air Jay Z ann an lioft fhad ’s a bha Beyonce an làthair ann an 2014.

Tha ciallan eadar-dhealaichte aig ainm a’ chlàir A Seat at the Table. Air òrain mar Don’t Touch My Hair, tha i a’ seinn mu chòirichean daoine dubha anns na Stàitean is gum bu chòir na h-aon chòirichean a bhith aig a h-uile duine. Tha i a’ briseadh a’ chlàr an àirde le clàraidhean beaga, is anns na pìosan seo, tha i a’ gabhail cothrom a guth a thogail mu rudan a tha cudromach dhi. A bharrachd air a sin, tha an ceòl sònraichte math, gu h-araid òrain mar Cranes in the Sky agus Rise, agus a guth a’ laighe thairis air a’ cheòl gu socair sòl gu socair sàmhach.

Ach ’s dòcha gu bheil A Seat at the Table cuideachadh a’ ciallachadh gu bheil i air a h-àite a lorg ann an saoghal a’ chiùil. Airson ùine, tha Solange air a bhith air beulaibh sgàil Beyonce, am piuthar as sine a’ cosnadh cliù airson gach ceum a ghabhas i. Chun an latha an-diugh, chan eil fios aig duine carson a thug i ionnsaigh air Jay Z anns an lioft, ach chan ann mu dheidhinn sin a tha daoine a’ bruidhinn tuilleadh. ’S e fìor neach-ciùil a th’ ann an Solange a-nise, ach dh’fhaodadh i a bhith na rionnag mhòr i fhèin fhathast, gun luaidh air a piuthar.


3: Chance The Rapper – Colouring Book

’S e Chance The Rapper aon de na rappers as ainmeile san t-saoghal sna làithean-sa. Am-bliadhna, sheall i dhuinn gu bheil e cho talantach ri rapper sam bith eile san t-saoghal. Ach dè tha cho sònraichte mu dheidhinn balach òg à Chicago a tha a-nis air an ìre seo a ruighinn? Nach d’ rinn Kanye West an aon rud? Uill, tha Chance The Rapper air a h-uile càil a dhèanamh as aonais cùmhnant-clàraidh.

Tha Chance The Rapper a’ cur a-mach an stuth aige air-loidhne saor is an-asgaidh.  Air Colouring Book, an treas clàr aige, tha òrain brònach ann, òrain a tha làn dòchais, òrain gòrach agus òrain creidmheach. ’S e Same Drugs aon de na h-òrain a b’ eireachdaile a chluinneas sibh riamh. Ma dh’èisteas sibh ri All Night gun a bhith a’ tòiseachadh dannsadh, tha sibh ag innse bhreugan. Tha Colouring Book cho math bho thoiseach gu deireadh nach eil laigsean idir ann. Mar a thug Kanye West buaidh air Chance The Rapper is e na dheugaire, le Colouring Book, bidh Chance a’ toirt buaidh air deugairean sna làithean-sa.

Tha e a’ toirt oirbh smaoineachadh am biodh cùisean eadar-dhealaichte dha nan robh cùmhnant aige ri companaidh-clàraidh. Tha coltas nach biodh e cho ainmeil ’s a tha e a-nis. Tha e air sealltainn gu luchd-ciùil eile gum faod sibh a bhith soirbheachail nur n-aonar, is chan fheum sibh a bhith clàraichte ri cùmhnant. Aig aois fichead ’s a trì, tha teans’ gum bi sinn a’ cluinntinn mu Chance airson iomadach bliadhna fhathast.

 

2: David Bowie – Blackstar

Air an ochdamh latha dhen Fhaoilleach am-bliadhna, chaidh an seachdamh clàr air fhichead aig David Bowie a chur air bhog. ’S e Blackstar an t-ainm a bh’ air, agus am measg nan òran air a’ chlàr, bha Lazarus agus I Can’t Give Everything Away. Dà latha às dèidh làimh, fhuair sinn fios gun robh e air bàsachadh aig aois seasgad ’s a naoi.

Bha Bowie air tilleadh gu h-iongantach ann an 2013 leis a’ chlàr The Next Day, agus ged a chaidh innse dha ann 2014 gun robh e a’ fulang le aillse, dh’obraich e cruaidh gus clàr eile a dhèanamh sa bhliadhna mu dheireadh dhen bheatha. Chan eil ach seachd òrain air Blackstar, is tòrr dhiabh ann an stoidhle jazz. Ach, tha Bowie aithnichte airson a bhith a’ feuchainn rudan ùra, agus tha sin ri chluinntinn ann an Sue (A Season of Crime) mar eisimpleir far a bheil e a’ measgachadh jazz le beagan drum and bass. Às dèidh a bhàis, bha ciallan gu math eadar-dhealaichte aig cuid dhe na h-òrain, agus thuig sinn uile na bha e a’ seinn mu dheidhinn. ’S e clàr cumhachdach a th’ ann, agus fàsaidh e nas cumhachdaiche buileach gach turas a dh’èisteas sibh ris.

Trì làithean mus do chaochail Bowie, thòisich e a’ leantainn Dia air Twitter. Rinn Bowie rudan fad a bheatha ris nach robh duine sam bith an dùil ris. Ged nach robh fios aig muinntir a’ phobaill gun robh Bowie tinn, bha làn fhios aigesan nach robh tòrr ùine aige air fhàgail. Bha e airson aon tiodhlac eile a thoirt dhuinn mus do shiubhail e, agus ’s e sin Blackstar. Fiù’s ann am bàs, ’s e Cruthadair a bh’ ann.

 

1: Frank Ocean – Blond

Self Control — Frank Ocean from Joshua Tetreault on Vimeo.

Nas tràithe air a’ bhliadhna, bha daoine feargach le Frank Ocean. Cha robh sinn air càil ùr a chluinntinn bhuaithe ann an ceithir bliadhna (thàinig Channel Orange a-mach ann an 2012). Dh’ainmich e deitichean far an cluinneadh sinn tuilleadh fiosrachaidh mu chlàr ùr, ach chaidh na deitichean sin seachad gun fhuaim sam bith. Bha daoine a’ fàs mì-fhoighidneach. Dè bha tachairt. An uair sin, nochd dealbh beò air an làrach-lìn aige. ’S e seòrsa de sheada obair-fhiodha a bh’ ann. Bha barrachd ceistean aig daoine na bh’ aca roimhe.

Ach taobh a-staigh seachdain, cha robh aon clàr againn, ach dà chlàr ùr. Endless agus Blond. ’S e clàr mìorbhaileach a th’ ann am Blond, agus tha e doirbh dìreach aon òran a thaghadh seach òran eile. White Ferrari (a tha a’ cleachdadh pìos bho Here There & Everywhere le na Beatles), Self Control, Ivy, Pink + White, chan eil aon òran dona air a’ chlàr, agus tha seachd deug dhiubh ann. Tha a’ mhòr-chuid gu math saorsnail, ach ann am pìosan eile, cluinnidh sibh ceòl a tha fiabhrasach, mar eisimpleir air an òran Solo (Reprise) le Andre 3000. Tha diofar luchd-ciùil ainmeil a’ nochdadh air a’ chlàr an leithid Kendrick Lamar, Beyonce, James Blake, Tyler the Creator, agus Pharrell. Agus ’s ann mu dheidhinn Ocean a tha an clàr seo. Chan eil duine sam bith eile a’ deàrrsadh cho soilleir ’s a tha e fhèin.

Cha do chuir Frank Ocean an clàr air adhart airson na Grammys am-bliadhna, ach nan robh e air sin a dhèanamh, bhiodh e air a’ mhòr-chuid de dhuaisean a bhuannachadh nam bheachdsa. Is ged a bha sinn a’ feitheamh fada gu leòr airson a’ chlàr, bha e àiridh air an ùine. Dìreach dean cinnteach nach eil sinn a’ feitheamh ro fhada an ath thuras Frank, okay ma-thà?

 

@cmcconnell14

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in Cànan & Cultar, Ceòl | Comments Off on Clàran na Bliadhna | MacConnaill

Sùil air 2016 | Dàna

Tha an sgioba deasachaidh againne – Steaphan, Alistair, Rhona agus Eòghan a’ toirt sùil air 2016 – Seo na rinn iadsan den bhliadhna.

Thoir iomradh air 2016 ann an seantans?

mairidh10

AP – Na cuir earbs ann an dùil.

SR – Bliadhna san robh muinntir an t-saoghail ag obair gu socair, rèidh gun bhòstadh ?s gun duais mhòr, fhad ?s a bha fear mòr a’ bòilich mu ar cluasan gus an d’ fhuair e an t-urram a bu mhotha.

RD – Thòisich e le bàs Bowie agus dh’fhàs e na bu mhiosa.

ES – “Madainn Dihaoine ’s na daoine fo sgòth”

Dè am pios a b’ fheàrr a chòrd riut ann an Dàna fhèin am-bliadhna?

By Rama (Own work) [CeCILL (http://www.cecill.info/licences/Licence_CeCILL_V2-en.html) or CC BY-SA 2.0 fr (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/2.0/fr/deed.en)], via Wikimedia Commons
AP – Is am pios a b’fheàrr leam Eilean Dubh is Gorm a’ Chuain, Camanachd Leòdhais le Eoghan. B ‘e pìos beòthail a bh’ann. Bha e follaiseach tron artaigil gur e cuspair a tha faisg air cridhe Eoghain agus gu bheil e air buaidh mhòr a thoirt air a bheatha. ‘S e an teachdaireachd as motha a fhuair mi às gun tèid aig buidheann beag air diofar mòr a dhèanamh ma tha iad èasgaidh is a’ creidsinn gu làidir anns na h-amasan aca. Fhad ’s a tha na h-ùghdarrasan mòra traing a’ dèanamh butarrais dhen t-saoghal tha comas againn uile fhathast air diofar a dhèanamh tro na rudan beaga a nì sinn sna coimhearsnachdan againn fhèin. Adhbhar dòchais airson 2017?

SR – ?S toil leam a bhith a’ leughadh mu eachdraidh na h-Alba mar leughadair coitcheann, agus mar sin, chòrd e rium bhith a’ leughadh mu eachdraidh Earra-Ghàidheil.

RD – An dàn “Speactram” le Marcas Mac an Tuairneir

ES – Feumaidh mi aithris gur e am pios a sgrìobh Calum MacLeòid dhuinn mu Leonard Cohen. Thug e dhomh beachd is sealladh as ùr air ailleachd ceòl is briathran a’ ghaisgich ud. As dèidh bliadhna far an robh agam fhèin ri sgrìobhadh trì piosan mu luchd-ciùil a bu docha leam, Prionnsa, Bowie agus Aonghas R. Grannd, thuig mi cho cudromach ’s a bha Leonard ri Calum sa bhad. Clach iongantach Ghàidhealach air càrn Leonard.

 

Dè an tachartas a thug a’ bhuaidh a bu mhotha ort am-bliadhna?

AP – San Lùnastal chuir sin fàilte air an t-sàr fhidhlear Chanadach Wendy MacIsaac a thàinig a dh’Àrainn air aoigheachd aig club fidhle an eilein gus consairt a chluich le taic bho Ross Kennedy air a’ Ghiotàr. B’ e tè ghasta a bh’innte agus chuir a cuid ciùil mun aire dhomh a-rithist carson a thug mi gaol do cheòl na fidhle is gu sònraichte ceòl às Ceap Breatainn. B’ e fìor thachartas choimhearsnachd a bh’ann le Wendy a’ toirt seachad bùth obrach do chloinn a tha ag ionnsachadh na fidhle air an eilean agus gu lèor bhon choimhearsnachd a’ gabhail tlachd bhon cheòl.
Thaisbean an tachartas dhomh mar a ’s urrainn do shaoghal eadar-nàiseanta is coimhearsnachdan beaga a bhith beò chòmhla is ag obair gu buannachd càch a’ chèile.

SR – Le dorsan na h-Alba gu bhith air an dùnadh ?s an glasadh le muinntir mòr-chuid Brfhàgail is Tòraidhean Shasainn, chuir mi romham mo chasan a thoirt leam a dh’ Iapan airson a’ cheathraimh uair nam bheatha.

RD – Chunnaic mi The Island aig Fèis Iomlaid Theatre Nàiseanta na h-Alba as t-samhradh. ‘S ann le companaidh dràma òg à Sealainn Nuadh, Massive Nui Ensemble, a bha e. Bha e follaiseach nach robh an luch-stiùiridh aca ag ìsleachadh an slat-tomhais dhaibh, ged a bha iad ag obair le companaidh gu math òg. ‘S e dealbh-chluich chruthachail, chumhachdail a bh’ ann, agus cho brèagha ri pìos dràma sam bith a chunnaic mi a-riamh.

ES – Tha mi a’ smaoineachadh gun robh an dùsgadh a-measg òigridh air a’ Ghàidhealtachd a thaobh pris an fhearainn agus cion-taigheadais cho cudromach ri càil a thachair dhar sluagh o chionn ghoirid. Blogs Alasdair Steaphain agus Iain MhicAsgaill a’ togail na firinn mu choinneamh an t-sluaigh. A bheil an t-àm ann airson an Standing Rock againn fhèin? Creachadh agus strì as ùr? Chanainn gu bheil sin air faire mura tèid barrachd fearainn agus taighean fhosgladh dhan òigiridh. Daoine òga air an dùthaich. Gàidhlig aig cridhe na h-iomairt. ’S e sin a tha dhìth.

 

Dè an rud a b’ fheàrr a thachair don Ghàidhlig am–bliadhna?

AP – Teachd gu tìr a’ chrainn ola ‘Transocean Winner’ ann an Leòdhas a thug beagan teachd an tìr gu àite far a bheil Gàidhlig làidir. A bharrachd air sin ghluais an tachartas muinntir an àite gu bàrdachd is òrain.

SR – Tha seo doirbh ri freagairt a chionn ?s nach bi rudan sam bith a’ tachairt do chànan sam bith, ach do na daoine a bhios ga cleachdadh. B’ e an rud a b’ fheàrr a thachair is gun d’fhuair feadhainn cothroman an cànan a chleachdadh nam beatha ?s nan cuid obrach, ma fhuair idir.

RD – Chaidh mo charaid don t-Sabhal Mhòr san t-Sultain, gun mòran Gàidhlig, agus nuair a chunnaic mi a-rithist e, seachdain no dhà air ais, bha gu leòr aige gus còmhradh a chumail ann an Gàidhlig a-mhain. Duine òg, gasta, tàlantach a th’ ann, agus feum againn air a leithid. ‘S e rud draoidheachd a bhios a’ tachairt aig SMO eadar an t-Sultain agus an Dùbhlachd gach bliadhna le Murchadh MacLeòid agus a sgioba. Gaisgich a th’ annta.

ES – Clann Throndarnais – ma bhios a h-uile buidheann de dh’òigridh againn cho làn spionnadh is spòrs ri na balaich is caileagan à Ceann a Tuath an Eilein, ’s ann às a’ cheò thig ar dòchas fhathast.

Dè an rud a bu mhiosa a thachair don Ghàidhlig am-bliadhna?

slanagavar

AP – Diùltadh an riaghaltais inbhe far tìre a thoirt gu na h-eileanan a thaobh gnìomhachas cumhachd na gaoithe. Ma tha coimhearsnachdan dualach na Gàidhlig gu bhith seasmhach feumaidh cosnaidhean math a bhith ann a chumas daoine òga aig an taigh.

SR – Nach d’ fhuair tòrr dhaoine eile na h-aon chothroman an cànan a chleachdadh ?nam beatha ?s ?nan cosnadh is a fhuair feadhainn eile.

RD – An sanas seo ann an Dùn Èideann, am bliadhna-sa agus gach bliadhna:

ES – Chan eil sinn fhathast faisg air fo-thiotalan Gàidhlig fhaighinn air an t-sianail didseatach againn fhèin. Goireas air leth a bhiodh ann a dh’fhosgladh Gàidhlig suas gu fireannach dha na Goill.

 

Dè an clàr/leabhar a b’ fheàrr a chòrd riut am-bliadhna?

AP – Ann an 2016 chuir mi romham m’eòlas air ceòl a leudachadh le beagan cuideachaidh bho Google. Bhrùthainn a-steach corra fhaclan co-cheangailte ri ceòl ach dè thigeadh às, can nuair a bha mi ri còcaireachd no aig na soithichean; gnè ciùil is dùthaich no diofar gnèithean ciùl. Cha bu bheag an sgudal a thàinig gu bàrr ach na mheasg bha gu leòr ann a bha math. Agus dh’ionnsaich mi rud no dhà; gu bheil fèill mhòr air heavy metal ann an Mongolia no gu bheil reggae scene fallain ann ann an Libya; mar eisimpleir. Seo rud a chòrd rium agus ris an do dh’èist mi gu tric ann an 2016.

SR – ?S e rud riaslach a th’ ann a bhith a’ gluasad gu dùthaich chèin agus a bhith gun chuid is gun fhàrdaich airson mìosan, mar sin, cha robh cothrom agam mòran aire a thoirt do chlàran is leabhraichean ùra thuige seo. Bidh barrachd aire an ath-bhliadhn’, ?s mi air seatlaigeadh.

RD – Sin doirbh – fìor deagh bhliadhna a bh’ ann a thaobh ciùil (sgràthail a thaobh a h-uile rud eile, cha mhòr). Thàinig trì clàran a-mach am bliadhna le boireannaich òga, dithis às na Stàitean agus tè à Astràlia, agus iad uile car grungy ann an dòigh fìor mhath. ‘S iad Emotions and Math le Margaret Glaspy, My Woman le Angel Olsen agus Don’t Let the Kids Win le Julia Jacklin.

ES – B’ e seo a’ bhliadhna a ghèill mi ri srùthadh-ciùil mu dheireadh thall, a’ faighinn a’ mhòr-chuid de stùth à TIDAL. Feumaidh mi ràdh gu bheil tòrr ealain math air tighinn a-mach à càs nan daoine dubha ann an Ameiriga o chionn ghoirid, ach ’s e We Got It From Here… Thank You 4 Your Service le A Tribe Called Quest a thug am buaidh as motha orm aig ceann na bliadhna. Làn spòrs, làn aoir, làn Bhusta Rhymes. Cò dh’iarradh an còrr? A thaobh leabhraichean, cha robh fear eile ann a chum ceann a’ mhaide ris an leabhar thar bàrr le Victor Hugo, Les Miserables. Anns na làithean dorch seo, tha na faclan mu dheireadh aig Jean Valjean a’ toirt cobhair dhomh “Gràdhaichibh a chèile, cha d’fhaich càil fon ghrèin ach gràdh.”

 

Dè tha thu an dòchas airson 2017?

AP – Gum faigh sinn an comas ionnsachadh bho eachdraidh, no co-dhiù gun dèan sinn nas fheàrr na rinn sin ann an 2016.

SR – Gun tèid aig Alba faighinn à spuirean nan Tòraidhean Sasannach, ?s gun tèid a cur air a spiris fhèin ann am Pàrlamaid na h-Eòrpa aig an aon ìre ?s a tha spirisean nan dùthchannan uile eile.

RD – Le sgrios Siridhea san naidheachd a-rithist, feumaidh dòchas air choireigin a bhith ann gun tig an cogadh gu crìoch.

ES – gun èirich leinn mar shluagh, gum bruidhinn sinn ri chèile agus gun toir sinn misneachd dhar caraidean Gàidhlig ionnsachadh, a bhruidhinn is a chleachdadh.

  • Bi Dàna. Bi Buan.

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in Cànan & Cultar, Ceòl, Naidheachdan & Poileataigs | Comments Off on Sùil air 2016 | Dàna

Nollaig Chridheil a h-Uile Duine

) Santa Rampage in Austin, Texas 2004, by photographer Steve Hopson. See more photos at: * [http://www.stevehopson.com Steve Hopson's website — stevehopson.com], and * [http://www.stevehopson.com/SantaRampageIndex.htm Steve Hopson's Santa Rampage photos]

Seann òran Nollaig sa Chuimris air a thionndadh dhan Ghàidhlig

Sneachd a’ tuiteam

mu mo thimcheall

clann a’ cluich

gabhail spòrs

seo an ràith

airson gaol is tuigsinn

Nollaig Chridheil a h-uile duine

 

àm son pàrtaidh

is hò-rò-gheallaidh

daoine a’ dannsadh

fad na h-oidhch’

àm son tiodhlaic

is pògan a thoirt seachad

àm son òrain Nollaig a sheinn

 

Tha cèilidh gu bhith againn a-nochd

gheibh mise an nighean chòir

fo shùgh an dàraich ’s solas-coinneil

bheir mi dhise pòg

 

Seòmar a’ gluasad

clàran a’ cluiche

nan seann duain

a bheir tlachd dhan chluais

O ’s e mo dhùrachd

gu robh gach latha na Nollaig

abair dòigh

airson a’ bhliadhn’ a chosg

 

  • Chaidh seo a chruinneachadh on dualchas Cuimris leis an Naomh Steaphan Critheanach – gheibhear clàradh den t-òran san t-seagh thùsach an-seo

 

(le leisgeulan do MhacThòmais is Rodgers)

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in adhbhachas, Cànan & Cultar, Ceòl | Comments Off on Nollaig Chridheil a h-Uile Duine

Azuma Kikari

Suidhichte àiteigin eadar iongantach agus tiamhaidh, tha Gatebox, seòrsa ‘bean-taighe mhas-fhìor’ agus neach-taice pearsanta ann an riochd caractar Anime hologràmach a tha air a chuimseachadh air fir òga Sheapanach nach eil pòsta. Is coltach gu bheil e a’ sìor fhàs nas cumanta gum mair inbhich òga ann an Seapan singilte, gun chèile no leannan, agus mar thoradh, gu bheil fèill air a leithid neach-taice phearsanta, coltach ri Siri no Echo, ach cuideachd air a phrògramadh a bhith a’ dèanamh fearas-cuideachd do dhaoine a tha nan aonar aig an taigh. Chan eil Gatebox idir saor — £2056 airson ro-òrdugh — agus tha e smaoineachail gu bheil daoine a-mach an sin a tha deònach a leithid a chosg air caraid mas-fhìor. Saoil, leis an leasachadh luath a tha a’ dol air adhart ann an robotachd an-dràsta, dè cho fad ’s a bhios e gus am bi caraidean Anime coltach ri Gatebox air a’ mhargaid, ach robotach agus cruthach seach hologràmach agus mas-fhìor?

anime

Via Boingboing.


Posted in saibeirneatachd | Comments Off on Azuma Kikari

Tractar Beag Dearg | Bàrdachd

massey-ferguson

Tractar Beag Dearg

Fàileadh na h-ola, fàileadh na h-ola
Chan eil beatadh air fàileadh na h-ola
Drùidheadh na h-ola tro ghasgaid is chìochag
A’ fàgail lòn dubh anns gach àit’ dhan tèid mi
Mar a leigeas cù anns gach àite a chomharradh

Oiteag nam fhalt, oiteag nam fhalt
Togaidh i mo shunnd, oiteag nam fhalt
Falt nam shùilean, smùr air m’aodann
Coma leat an t-astar no fàth mo thurais
‘S e bhith siubhal an rathaid mo shodain

Sreath air mo chùl, sreath air mo chùl
Is beag mo dhiù, sreath air mo chùl
Sreath a’ fàs, dol suas an leargann
Is beag feum a nì am mì-fhoighidinn
Nach eil fios gun ruig each mall muileann

Faram an einsein, faram an einsein
Am fuaim as binne, faram an einsein
Faram nas fuaimeil na treud ailbhean
A’ gairm bho mhìle air falbh mo theachd
‘S beag an t-iongnadh mo bhuidhre san àm

Bogadaich is tulgadh, tulgadh is bogadaich
Dol suas is sìos, tulgadh is bogadaich
An aon spring ann am fear fo mo thòn
A shadadh glan dhan dìg mi gun dàil
Gun grèim agam air a’ chuibhle gu teann

Oidhcheannan san t-seada, san t-seada
Tamallan as fheàrr, san t-seada a’ càradh
Gleusadh do bholtan nam sheada seasgair
A’ moladh do chom is do chumadh
A’ cuir snas air do bhonaid chruinn chuimir

A thractair bhig dheirg, thractair bhig dheirg
Is tus’ mo ghràdh, a thractair bhig dheirg
Is cruaidh an leannan thu, thractair mo rùin
Droch-dhìol bhuat, duais mo mhùirn
Ach is raighd a tha garbh mo roghainn

 

  • Alistair Paul

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in adhbhachas, bàrdachd | Comments Off on Tractar Beag Dearg | Bàrdachd

Aon nì math! Turas gu 1986 air Subway Ghlaschu #Gàidhlig @BigCountryUK

Uaireannan, cha bhi thu dìreach a’ gluasad bho àite gu àite air trèana, bidh thu cuideachd a’ gluasad ann an tìm.

Thachair sin rium Disathairne nuair a chaidh mi air ais gu 1986 air subway Ghlaschu agus mi air an t-slighe gu cuirm-ciùil Big Country.

9988907265_7afb3544f7_z

Air ais dhan àm ri teachd leis an t-Subway

Carson 1986? Bha Big Country a’ cluich a’ chlàr chlasaigich The Seer, a chaidh a dhèanamh ann 1986 air fad gus a 30mh ceann-bliadhna a chomharrachadh.

Tha e doirbh a chreidsinn gu bheil 30 bliadhna air a bhith ann. Tha deagh chuimhne agam air a bhith a’ ceannach a’ chlàir ann an John Menzies ann an Sauchiehall Street ann an 1986 nuair a bha mi 12 agus a bhith ag èisteachd ris ann an Ford Escort mo mhàthair air an t-slighe dhachaigh!  Tha cuimhne agam gun do thòisich an t-òran the Seer air a bheil Kate Bush a’ seinn fhad’s a bha sinn a’ dràibheadh seachad air gasometers Provan.

Thug an clàr seo – agus na clàran eile aig Big Country, buaidh mhòr air mo bheatha. B’ iad a’ chiad còmhlan air an robh mi fìor dheidheil agus trompa, lorg mi mo chreideamh – giotàr trom! Bha tòrr rudan mun deidhinn a bha a’ còrdadh rium: tòrr mòr giotàir aig àm nuair nach robh anns na charts ach synth, synth agus barrachd synth. Cuideachd, bha Stuart is Bruce à Dùn Phàrlain aig àm nuair a bha glè bheag de dhaoine à Alba ainmeil, rud a thug misneachd dhomh aig àm a bha gu math dì-mhisneachail ann an Alba. Chòrd poileataigs a’ chòmhlain rium cuideachd: ceartas, cothromachd is mar sin air adhart. Tha fear de na h-òrain phoilitigeach am measg nan òran as fheàrr leam, Song of the South a bha na b-side aig àm the Seer, òran a bha a’ cur an aghaidh apartheid.

big_country-the_seer_a

Dh’atharraich Big Country slighe mo bheatha ann an dòigh. Bha an stoidhle aca le giotàr ann an co-sheirm a bha an dà chuid binn agus trom car coltach ri Gary Moore (aig àm a’ chlàr Wild Frontier) agus Thin Lizzy agus agus chuir seo mi air “slighe nam fìrean” – i.e. gun do thòisich mi air èisteachd ri ceòl roc cruaidh/meatailt throm.

Ghabh mi ùidh ann am punc cuideachd oir bha mi cho deidheil air Big Country is gun do cheannaich mi na clàran aig seann chòmhlan Stuart Adamson,  the Skids. Chòrd iad rium cho mòr is gun do thoisich mi air èisteachd ri còmhlain punc eile, gu sònraichte na Sex Pistols agus an Clash.

 

220px-skids_group_picture 511vhw2mvzl

Thug Big Country dhomh giobht a’ chiùil agus chan eil mòran rudan a tha cho cudromach dhomh ri ceòl.

Chunnaic mi beò iad iomadh, iomadh turas. Bha mi fhèin agus Jenny an làthair aig a’ chonsairt aca air 29/12/93 nuair a chaidh Live Without the Aid of a Safety Net a chlàradh agus ged a bha mi aig na ficheadan de gigs, b’ e sin an gig a b’ fheàrr a chunnaic mi riamh. Chluich Big Country mar an support aca fhèin le giotàraichean accoustic agus an uair sin, thill iad air ais is chluich iad fad dà uair a thìde leis na giòtaraichean troma. Mhothaich mi bho chionn goirid gu bheil mi fhèin is Jenny a’ nochdadh anns a’ bhideo!

alasdairagusjenny

Ainmeil mu dheireadh thall – Jenny is Alasdair òg anns a’ bhideo!

Chùm Big Country a’ dol mi tro na 1990s cuideachd. ‘S e droch droch àm airson ceòl roc a bh’ ann am meadhan/deireadh nan 90an. Thàinig grunge a-steach agus bha roc cruaidh/meatailt na seann sgoile a-mach à fàsan fad cha mhòr deich bliadhna. Cha robh mòran chlàran ùra no consairtean roc idir ann aig an àm. Ach chùm Big Country a’ dol, chùm iad orra le gigs agus chuir iad a-mach cuid de na clàran às fheàrr aca a-mach aig an àm seo, gu sònraichte na Buffalo Skinners agus Live Without the Aid of a Safety Net.

safetynet buffallo

Gu mì-fhortanach, thàinig an ceòl gu crìch ann an 2001 nuair a chuir Stuart Adamson, seinneadair agus cluicheadair giotàr làmh air a bheatha fhèin.

Bha mi cho fìor bhronach mu chall Stuart is gun robh e doirbh dhomh èisteachd ris a’ chòmhlan idir fad ùine mhòr.

Leis na bliadhnaichean a’ dol seachad, ge-tà, sgur mi a bhith a’ smaoineachadh mu bhàs dhuilich Stuart agus thòisich mi a bhith smaoineachadh air a’ bheatha is a’ cheòl sgoinneil aige barrachd is barrachd.

Agus an uair sin, thòisich an ceòl as ùr ann an 2007.

Thòisich an triùir bhall eile Bruce Watson, Mark Brezezicki is Tony Butler an còmhlan as ùr agus rinn iad turas mar triùir. Bha e math, ach bha rudeigin a dhìth – barrachd giotàir!! Mar sin, fhuair iad cluicheadair giotàr eile – Jamie “Guitar” Watson, mac Bhruce. (San dol seachad, feumaidh gu bheil e neònach a bhith ann an còmhlan roc le d’athair?!)

An uair sin, bha am fuaim dìreach mar as còir a-rithist. Rinn iad clàr ùr fìor mhath ann an 2013 le Mike Peters bhon Alarm a’ seinn agus tha e gu math làidir.

Co-dhiù, sin gu leòr eachdraidh – air ais gu 1986!

Bha an gig sa Chottiers theatre, seann eaglais ann am Pàrtaig – seann eaglais a tha a-nis na thaigh-cluiche is talla-consairt.

15492072_10154980021544267_7699473659355351534_n

Bruce “The Man Who Invented Seagulls” Watson. Dealbh: Brian Finnie

Chluich iad an Seer air fad agus dh’innse Brus dhuinn tòrr mòr sgeulachdan èibhinn. Bha tòrr mòr giotàr ann mar a bhiodh tu an dùil agus bha oidhche shònraichte aig a h-uile duine.

Agus mar atheist, bha e a’ còrdadh rium a bhith ag èisteachd ri roc – ceòl an diabhail – ann an seann eaglais! Mhothaich Marc, drumair Big Country an t-ìoranas seo “And now Psalm 164, One Great Thing!”

jamie

Jamie “Guitar” Watson. Dealbh le mo charaid Brian Finnie

Air an t-slighe dhachaigh air an t-Subway, smaoinich mi air cho cudromach sa bha – agus a tha – Big Country dhomh.

(Agus bha mi a’ feuchainn cuideachd gun a bhith a’ smaoineachadh cus air na daoine mu mo choinneimh air an trèana air an robh èideadh elves na Nollaig agus cuideachd an deoch mhòr ach sin sgeulachd eile!)

Alasdair


Posted in Big Country, Bruce Watson, Jamie Watson, Subway Ghlaschu, The Skids, Thin Lizzy | Comments Off on Aon nì math! Turas gu 1986 air Subway Ghlaschu #Gàidhlig @BigCountryUK

Foghnaidh na dh’ fhòghnas: cur/cuir mi-chinnt

A chàirdean, tha Gilleasbuig air a dhòigh ghlan gu bheil na corporate tweeters air an achd aca a sgioblachadh suas, agus an duslach a chrathadh dheth an cuid Gàidhlig. (Lachan a' ghàire, air an làr a' rolaigeadh). "Chur" air neo "chuir"? Chan e saidheans rocaid air a bheil sinn a' bruidhinn an seo!
Posted in chuir air neo chur?, corporate Gaelic tweets | Comments Off on Foghnaidh na dh’ fhòghnas: cur/cuir mi-chinnt

Dol Fodha a’ Chaorainn is Èirigh a’ Chiùil Dhuibh

syncopated-orchestra

Is aithne dha na Gàidheil cho mòr ’s a bheir dol fodha luing buaidh air coimhearsnachd – seo an sgeul aig an SS Rowan agus an Southern Syncopated Orchestra agus mar a thug iadsan a tharraing beò às an tamailt buaidh air ceòl an t-saoghail.

‘S e eachdraidh air a sgrìobhadh na litrichean mòra a lorgar ann an leabhraichean teacsa, agus gu dearbh ’s e sin a fhuair sinn uile sna làithean sgoile againn. Cogadh, cinn-là, rìghrean, impireachd is mar sin air adhart.

Ach san latha an-diugh ’s ann as motha a tha ùidh agam ann an eachdraidh air a sgrìobhadh na litrichean beaga. Seo eachdraidh nan daoine àbhaisteach; mar a thug na tachairtean mòra buaidh air am beathannan agus mar a tha tachairtean beaga a’ toirt buaidh air eachdraidh an t-saoghail. Ach feumar rannsachadh nas dicheallaiche a dhèanamh gus lorg fhaighinn oirre. Fhuair mi a-mach o chionn greis gur e deagh fhuaran nan sgeulachdan beaga seo a tha anns na pàipearan naidheachd ionadail. Dhan sgìre agam fhèin ann an Eilean Arainn, tha sin a’ ciallachadh an ‘Ardrossan and Saltcoates Herald’.

‘S iomadh sgeul neònach is inntinneach a lorg mi falaichte na dhuilleagan nuair theann mi ri sporghail troimhe. Bha aon aithris bheag bho 1921 a thog m’ùidh gu sònraichte agus seo e: The body of a coloured man about 18 years of age was found ….washed ashore at Torrylinn, Kilmory, Arran. It is supposed to be that of a member of the Syncopated Orchestra, several of whom were drowned in the sinking of the steamship Rowan.

Cha b’ e rud neo-àbhaisteach a bh’ann am bàthadh an uairsin agus is cinnteach gun rachadh corra chorp a ghiùlan gu tìr leis a’ mhuir bho àm gu àm. Maraiche air tuiteam bho chrann no iasgair air a sguabadh far bùird. Ach bha an sgeulachd seo diofraichte. Cò dìreach a bh’ anns an òigear bhochd agus cò a bh’ anns a’ chòmhlan ‘The Syncopated Orchestra’? Chuir mi romham faighinn a-mach.

A rèir athris an rannsachaidh tubaist a fhuair mi ann an seann eagran a’ Ghlasgow Herald bha am bàt-aiseig air an robh an Rowan air a slighe eadar Glaschu is Baile Àtha Cliath ann an ceò anabarrach tiugh nuair bhuail an soitheach Aimeireaganach SS West Camak innte far costa Ghall-Gàidhealaibh. Thàinig na bha a’ seòladh oirre air bòrd gus feitheamh ri cobhair. Tha an àmhghar is oillt a dh’èirich air na truaghain seo an uairsin do-labhairt. Dh’fhuiling an soitheach darna buille, na bu mhiosa an turas a bhuail am bàta eile, an SS Clan Malcolm, innte.

Chaidh An Caorann a ghearradh glan na dhà leth agus ann an ùine gun a bhith fada bha i air a dhol à fianais fo na tuinn. Am measg nan iomadh duine a chaill am beatha an oidhche ud, bha ochdnar bhuill dhen chòmhlan The Syncopated Orchestra. Ged is beag an t-iomradh a thathar a’ toirt air a’ chòmhlan san latha an-diugh, fhuair mi a-mach gun tug iad buaidh mhòr air ceòl is cultar an t-saoghail ùir a thàinig gu bith as dèidh cruadal a’ chogaidh mhòir. Bha a’ mhòr-chuid a thàinig tron chogadh airson seann dòighean is modhan na linn Bhictorianaich a chaitheamh bhuapa is bha iad deiseil gus gàirdeachas a’ dhèanamh ri cultaran is ceòl a bha ùr dhaibh, nam measg sin, ceòl dubh Aimeireaganach.

Gus freagairt air a’ mhiadh seo ann am Breatainn bha an còmhlan air seòladh bho thùs thar a’ chuain siar ann an 1919. Ràinig iad Liverpool san Ògmhios is shiubhail iad a Lunnainn far an do chluich iad sreath de chonsartan aig an Talla Fiolarmonach. Bha fèill cho mòr orra is gun do dhòirt na tairgsean obrach a-steach is chùm iad a’ dol a chluich ann an Lunnainn is air chuairt air feadh Bhreatainn is na Roinn-Eòrpa fad an ath dhà bhliadhna, cha mhòr gun sgur. Chluich iad fiù ’s air beulaibh an rìgh aig lùchairt Buckingham is aig consart gus a’ chiad cheann-bliadhna bhon arm-stad a chomharrachadh. Chuir iad seachad grunn sheachdainean ann an Alba ann an 1920 is 1921 ’s iad a’ cluich chonsartan ann an Glaschu, Dùn Èideann is Dùn Phàrlain.

A bharrachd air toileachas is dibhearsan a thoirt dhan phoball bha iad cuideachd nan tosgairean a’ sgaoileadh blasad air fìor chultar an t-saoghail dhuibh. Agus b’ann gu h-iomlan a riochdaich an còmhlan an saoghal seo le buill bho air fheadh; bho dhiofar cheàrnan de dh’Aimeireagaidh; a Tuath is a Deas, bho Afraga, bhon Charaib is bho Bhreatainn fhèin. Bhuineadh am fear a chaidh a lorg air cladach Arainneach do Shierra Leone.

Ron Chogadh b’ e an aon fhios a chuir a’ chuid a bu mhotha de mhuinntir Bhreatainn air ceòl dubh am beag fios a fhuair iad tro na Minstrel Shows. Thàinig na taisbeanaidhean seo gu bhith ann an linn na tràilleachd sna Stàitean le daoine geala a’ dubhadh an aodainnean is a’ magadh is a’ dèanamh tàire air dualchas nan daoine dubha. Chuir an neach iomairt dubh Fredrick Douglass an cèill na faireachdainnean làidir aige mun fheadhainn a ghabh pairt sna tachairtean ‘the filthy scum of white society, who have stolen from us a complexion denied to them by nature, in which to make money and pander to the corrupt taste of their white fellow citizens’.

Ach rè a’ chogaidh bha daoine dubha is geala air sabaid ri taobh a chèile is bha sòisealtas geal deiseil sùil às ùr a thoirt air dualchas dubh. A-mach à seo ghineadh an saoghal as aithne dhuinn an-diugh far a bheil cultar dubh is cultar geal a’ tighinn beò còmhla is a’ cur ri càch a cheile. Ghairmeadh linn òr far an tàinig gu bhith cha mhòr a h-uile gnè ciùil air a bheil fèill san latha an-diugh eadar jazz, blues, soul, pop is rock.

Às dèidh na tubaiste chaidh an còmhlan a thoirt còmhla a-rithist is aon uair ’s gun robh an caraidean air an tìodhlacadh, sheòl iad air ais a dh’Èirinn gus na dleastanasan aca a choileanadh. Chùm iad a’ dol greis ach taobh a-staigh bliadhna sgaoil iad. B’ e deireadh sgeul iongantach is buadhmhor. Bha an obair a rinn iad deatamach is ionmholta agus ’s ann a tha iad làn airidh air barrachd aithneachaidh is gu dearbh ar spèis. Agus gu pearsanta tha mi toilichte gun deach mo thuigse air ceòl is cultar a bheartachadh air thuiteamas tro aithris bheag a fhuair mi ann am pàipear ionadail.

  • Alistair Paul

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in Cànan & Cultar, Ceòl, cultar, Eachdraidh | Comments Off on Dol Fodha a’ Chaorainn is Èirigh a’ Chiùil Dhuibh