It’s Wingardium leviosaaaa – turas gu Llynclys #gaidhlig

Às dèidh dhomh a dhol dhan chiad loidhne aig a’ Chambrian Heritage Railway ann an Croesoswallt/Oswestry, rinn mi gu deas gus an dàrna pàirt den loidhne fhaicinn.

Tha dà phàirt den loidhne fosgailte aig an àm seo agus tha iad ag amas air ceangal ri chèile ann an ùine nach bi ro fhada. Tha iad ag amas air an dà chuid a cheangal ris an Tanat Valley Light Railway cuideachd. Anns an dealbh gu h-ìosal chithear na planaichean airson fàs agus leudachadh an dà chuid aig a’ Chambrian agus an Tanat Valley Light Railway.

Add a heading (1)Tha an dàrna loidhne seo stèidhichte ann an Llynclys, baile beag ann an Sasainn le ainm Cuimris. Cha robh fhios agam idir ciamar a chanadh tu e – bha fhios agam gur e /????nkl??s/  a bhiodh ann sa Chuimris, ach cha robh fhios agam dè a bhiodh ann sa Bheurla. Mar sin, dh’fhaighnich mi ri fear a bha ag obair sa bhùth an sin agus thuirt e

“Uill, chanainnse /????nkl??s/ ach bha mi a’ fuireach anns a’ Chuimrigh fad iomadh bliadhna. Chanadh muinntir an àite /?l??kl?s/”.

Mar sin, bha fios agam mu dheireadh thall!

Aig an ìre seo, tha an loidhne nas lugha na mìle a dh’fhaide. Tha e a’ tòiseachadh aig Stèisean Lynclys a Deas a tha dìreach beagan slatan deas air an stèisean thùsail a tha fhathast na thaigh prìobhaideach. Tha an rathad-iarainn ag iarraidh an loidhne a leudachadh tro ghàrradh an taighe latha de na làithean airson a dhol gu tuath airson ceangail a dhèanamh ri loidhne Chroesoswallt.

Tha stèisean Llynclys a Deas dìreach àlainn – blas den t-saoghal mar a bha e ron Mhorair Beeching (Tuiteam gun Èirigh air agus Leac air a’ Bheul) agus ghabh mi srùbag anns a’ ghrèin fhad’s a bha mi a’ feitheamh ris an trèana.

Clì: Stèisean Llynclys a Deas, Deas: Seann Stèisean Llynclys

Chaidh sinn air turas snog le loco dìosail agus coidse le compartments mar a chitheadh tu ann an Harry Potter. A bharrachd air an seann stuth, chunnaic mi grunn seann aonadan dìosail den t-seòrsa a b’ àbhaist a bhith a’ ruith air Loidhne Cànal Phàislig – clas 101. Bha e fìor mhath am faicinn a-rithist agus tha e math gu bheilear a’ glèidheadh trèanaichean nach eil buileach cho romansach ri Mallard no am Flying Scotsman.

Bho Chanàl Phàislig gu Shropshire!

Letheach slighe tron t-slighe, chunnaic sinn dithis a’ coiseachd air an loidhne leis a’ chù aca agus bha aig an dràibhear ri trod riutha is an cur far an trac!

 

Às dèidh sin, bha an t-àm ann a dhol dhan treas loidhne den latha, an Tanat Valley Light Railway (TVLR). Bha mi gu mòr airson an loidhne seo fhaicinn oir chan eil i fosgailte uamhasach tric agus chan eil mòran fiosrachaidh ri fhaighinn mu dheidhinn air-loidhne nas motha.

Bha loidhne a’ Chambrian ann an Croesoswallt/Oswestry uair na loidhne mhòr chudromach le seirbheisean do luchd-siubhail a bharrachd air bathar. Cha robh sin idir fìor a thaobh meur-loidhne Chuairidh Nantmawr far a bheil an  TVLR suidhichte. ‘S e loidhne bathair bheag a bh’ innte agus cha robh seirbheisean riamh ann do luchd-siubhail.

Tha e a-mach air an dùthaich agus gu math doirbh a lorg. Tha e dìreach mìle no dha air falbh bhon bhon chrìch leis a’ Chuimrigh, agus gu dearbh, chaidh mi dhan Chuimrigh fhad ’s a bha mi ga lorg. Chaill mi an siognal air a’ fòn làimh agam gu math gu math faisg air an àite agus chaidh mi an taobh ceàrr. Às dèidh dhomh tionndadh mun cuairt is tighinn air ais a Shasainn, lorg mi an rathad a-steach agus bha mi dìreach gu bhith a’ tionndadh a-steach dhan cheann-rathad as fhaisg air an rathad-iarainn nuair a rinn 4 Gearmailtich air motor-bhaidhsagalan ‘undertaking’ orm is chaill mi an rathad! Leis cho tana sa bha an rathad-aona shligheach seo, cha b’ urrainn dhomh tionndadh is bha agam ri dhol ann rathad eile air rathad lùbach, tana cas le feur a’ fàs sa mheadhan agus bha an t-eagal mòr orm gun tigeadh car an taobh eile – gu h-àraid a chionn ’s gun robh rudegin ceàrr air na h-indicators air a’ chàr a bh’ agam air mhal….

Rud a bha inntinneach, ’s e gun robh na h-ainmean-àite uile sa Chuimris – chan ann a-mhàin le ainmean le tùs Cuimris, ach a bha fhathast sgrìobhte ann an litricheadh na Cuimris: Nantmawr, Llandblodwel, Porth-y-waen is eile. Chunnaic mi crois-rathaid faisg air Nantmawr far an  robh a h-uile ainm sa Chuimris ged a bha gach àite ann an Sasainn!

Tha an rathad-iarainn ri taobh na h-aibhne Tanat agus às dèidh dhut a dhol suas rathad fada ann an sgìre fìor dhùthchail, ’s e a’ chiad rud a chì thu ach trèana mhòr dealanach den t-seòrsa a bhiodh a ruith eadar Lunnainn agus Clacton uair! B’ àbhaist dhi a bhith ann an Taigh-tasgaidh nan Trèanaichean Dealanach ann an Coventry gus an do dhùin e an-uiridh.

dscn8183

Tha trèana Clacton a-nis na chafè agus bùth agus cheannaich mi leabhar no dhà mu thrèanaichean.

Chan eil an loidhne ro fhada – dìreach 1/3 de mhìle aig an ìre seo ach tha mìle aca uile gu lèir agus tha iad ag obair air a’ chòrr den loidhne an-dràsta gus am bi e freagarrach airson trèanaichean a ruith- tha craobhan a’ fàs tron trac is bi feum aca air speal is tòrr mòr luibh-phuinnsean mus tèid an loidhne dad nas fhaide.

Bha cothrom agam a dhol air turas goirid ann an shunter beag.

 

Tha e follaiseach bhon bhidio dìreach cho feumach ’s a tha an loidhne air deagh chliob!

An uair sin, chaidh mi dhan ‘aona-rèile’ (monorail) – is dòcha an rathad-iarainn as neònaich ann an Sasainn. Tha cruinneachadh ann de sheann trèanaichean aona-rèile den t-seòrsa a bhodh ga chleachdadh air obraichean rathaid, ionadan uisge is eile far an robh feum aca air rathad-iarainn ach far an robh iad feumach air trac a ghabhadh a ghluasad.

Tha iad air cearcall a thogail den aona-rèile seo agus fhuair mi cothrom trèana a dhràibheadh. Tha iad a’ sgeachadhadh’monoloco’ an t-aon loco aona-rèile smuid san t-saoghal an-dràsta.

img_0218

Monoloco – an t-aon einnsean smùid aona-rèile san t-saoghal

Bubblecar rèile agus tòrr mòr charbadan aona-rèile

‘S e àite neònach ach math a th’ anns an Tanat Valley Light Railway agus tha mi a’ dèanamh fiughair ri dhol air ais – is dòcha air trèana fad na slighe bho Chroesoswallt!

Abair latha – trì rathaidean-iarainn, 3 tursan dhan Chuimrigh agus 3 tursan gu Sasainn.

Ri leantainn..

Alasdair

Posted in a' Chuimrigh, Cambrian Heritage Railway, CHR, Croesoswallt, Llynclys, monorail, Nantmawr, Oswestry, rathaidean-iarainn, Rathaidean-iarainn glèidhte, Sasainn, Shropshire, Tanat Valley Light Railway, trèanaichean | Comments Off on It’s Wingardium leviosaaaa – turas gu Llynclys #gaidhlig

Tog do Ghuth ann am Pàrlamaid na h-Alba – tachartas aig Sabhal Mòr Ostaig #gaidhlig @SabhalMorOstaig

A bheil thu ag iarraidh do ghuth a thogail ann am Pàrlmaid na h-Alba – tro mheadhan na Gàidhlig? A bheil thu airson coinneachadh ri Oifigear Riaghlaidh na Pàrlamaid, Ken Mac an Tòisich BPA agus ceistean a chur air? Thig dhan choinneimh againn! Bidh sinn a’ cumail coinneamh ann an Sabhal Mòr Ostaig Diaoine 27/09/2019 … Leugh an corr de Tog do Ghuth ann am Pàrlamaid na h-Alba – tachartas aig Sabhal Mòr Ostaig #gaidhlig @SabhalMorOstaig
Posted in An t-Eilean Sgitheanach, cànan, Gàidhlig, Sabhal Mòr Ostaig, Skye, smo, Tachartasan is taisbeanaidhean | Comments Off on Tog do Ghuth ann am Pàrlamaid na h-Alba – tachartas aig Sabhal Mòr Ostaig #gaidhlig @SabhalMorOstaig

Aithisg air roghainn nan cuspairean san àrd-sgoil #gàidhlig

Dh’fhoillsich Comataidh Foghlam is Sgilean Pàrlamaid na h-Alba an aithisg aca mu roghainn nan cuspairean san àrd-sgoil na bu thràithe an t-seachdain seo. Bha ùidh mhòr aig coimhearsnachd na Gàidhlig san rannsachadh seo agus fhuaireadh grunn fhreagairtean mun Ghàidhlig, am measg tòrr chuspaierean eile. Tha an aithisg air fad ri fhaighinn air làrach-lìn na Comataidh. … Leugh an corr de Aithisg air roghainn nan cuspairean san àrd-sgoil #gàidhlig
Posted in Comataidhean, FLI, Foghlam, Foillseachaidhean, FTG, Gàidhlig | Comments Off on Aithisg air roghainn nan cuspairean san àrd-sgoil #gàidhlig

An Latha a Dh’èirich Dòchas às an Luaithre: Aiseirigh Cànain is Dualchais Nam Mohawk

B’ e latha dubhach do mhuinntir a’ Mhohawk* a bu chòir a bhith anns an latha a chaidh an taigh aig Tehahenteh na theine. An àite sin b’ e an latha a dh’èirich dòchas às an luaithre.

‘S e cùis-uamhais a th’ann nuair a thèid taigh aig duine sam bith na theine oir chan e dìreach am fàrdach aca a thèid a chall ach an stòras dhen stuth às prìseile a bhuineas dhaibh. Ach bha rudeigin nas priseile buileach am broinn an taighe aig Tehahenteh na an stuth àbhaisteach a chruinnicheas sin uile nar beatha. Cleas cuid de na gaisgich againn fhèin bha Tehahenteh air cuid mhath de a bheatha a chur seachad ann a bhith a’ cruinneachadh dualchas is canan nam Mohawk gus, thar nam bliadhnaichean, an deach an taigh aige na thasglann do chultar nan daoine aige.

Nuair a nochd feachd-smàlaidh nan Sia Nàseananaig aig an làraich b’ aithne dhaibh an dleastanas a bha romhpa, oir bhuineadh fir is mnathan òga an fheachd dhan chiad ghinealach a fhuair cothrom air foghlam mun chanan is dualchas aca fhèin. Thuig iad cho cudromach sa bha an stòras a bha an impis a dhòl na smàl am broinn an taighe fan comhair. Mus robh an teine air a smàladh, gun for don chunnart na lùib chaidh iad a-steach dhan taigh is thug iad an stuth a-mach. Fhuair Tehahenteh comhraich rè ùine ann an taigh a nàbaidh, Karenniyo, am measg nam pàipearan aige a bha air an crochadh air feadh an taighe bho cheann gu ceann gus an tiormachadh bhon uisgeachadh a fhuair iad fo pìoban uisge an luchd-smàlaidh.

Nuair a dh’aithris Karenniyo an sgeulachd seo dhomh is i air sgrìob do dh’Alba le a teaghlach bha e follaiseach dhomh gur e sgeul a thàinig bho a cridhe is gun tug mar a thachair an latha ud togail mhòr dhi. Dhise, bha e na shamhla de thoradh na h-obrach san robh i air a bhith an sàs fad iomadh bliadhna ann a bhith a’ brosnachadh cànain is cultair nan daoine aice. Am b’ urrainn dha samhla nas treasa a bhith ann na daoine òga a tha deònach iad fhèin a chur ann an cunnart a chum maith an cultair? Cha bheag an coachladh a bha air tighinn air an t-soaghal bhon latha a chaidh mathar Karenniyo, Yakawennatoken, a bha air a bhith cuideachd gu mòr an sàs san iomairt, a-steach do sgoil air an raon glèidhte is a dh’fheuch i ri bruidhinn ris a ‘ cheannard sa chanan aca fhèin. Bha an ceannard air reòthadh mar coinnean air a ghlacadh ann an solasan càir is theann e ri braoisgeil gun fhìos aige dè eile a dhèanadh e. Sin an seòrsa nàire a bha aig na daoine an uairsin ron chultar aca fhèin.

Ceannardan nan sia nàiseanan 1871

B’ e sin dìreach aon de na naidheachdan a chuala mi air an latha a bha mi an cuideachd an teaghlach aig Karenniyo a thug orm coimeas a dhèanamh air mar a thachair do na Mohawk is na Gàidheil. Ann an iomadh seagh b’ e an aon triall a thug na Mohawk bho chrìonadh gu ath-bheòthachadh ach mas e ’s gun do dh’fhuiling na Gàidheil air an t-slìghe bhiodh e duilich a dhol as àicheadh gur iad na Mohawk a bu motha a dh’fhuiling. On a nochd na ciad thuinichean air an stairseach o chionn ceithir ceud blaidhna tha iad air fiuling bho bhuille ghalaran, fuadachaidh, cogaidh, gorta, bochdainn is gràin-cihnnidh. Aig an aon àm ’s a theann na Gàidheil ri imrich a-null a dh’Aimeireaga bha na Mohawk a’ strì ris an àite aca fhèin a’ ghleidheadh san dùthaich is cunnart ann gun rachadh cur às dhaibh uile gu lèir. Cha sheasadh iad aig na cumhachdan mòra a bha a’ sàbaid airson sealbh air a’ mhòr-thìr is is cha robh roghainn aca ach cadreachas a thoirt a-mach leis na cumhachdan mu thìmcheall orra. Rè Cogadh Na Neo-eisimeileachd thàinig air a chuid a bu motha dhen Mhohawk taobhadh ris na Breatannaich an aghaidh nan Stàitean Aonaichte. Le buaidh nan Stàitean chaidh an sgiùrsadh bhon fhearann dùthail aca làimh ris an Amhiann Mhohawk agus mar dìobhaladh fhuair iad fearann thar na crìche ann an Canada far a bheil a’ chuid as motha de na Mohawk a’ fuireach an-diùgh.

Thayendanegea no Joseph Brant
a bha na cheannard do na Mohawk
aig àm Cogadh Na Neo-Eisimeileachd

Le sealbh air fearann thugadh do na Mohawk tomhas de sheasmachd a leigeadh leotha cumail a’ dol a dh’aindeoin an iomadh dùbhlain a bha fhathast gu bith romhpa sna dhà linn a lean. Duilich ’s ged a bha an strì aca gus tighinn beò bu duilighe buileach an strì gus an dualchas agus an canan aca a ghlèidheadh is iad a’ tighinn a-nis fo bhuaidh poileasaidh ris an canar ‘Assimilation’. Far nach deach aig fòirneart no aintighearnas air cur às dhaibh b’ e sin an ro-innleachd charach a bha na poileasaidh gràin-chinnidh an riochd fiùghantais a theab buille mhairmhteach a thoirt dhaibh, oir de a th’ ann an dream gun dualchas no canan ach ainm. B’ ann tro foghlam a chuireadh am poileasaidh an grìomh aig lìonra de sgoiltean còmhnaidh. Nan rachadh clann nam Mohawk a’ sgaradh bhon choimhearsnachdan is dualchas aca is a chur ann an àrainneachd Eòrpach, Chrìostaidh, bhiodh an sruth a bheireadh dualchas bho ghinealach gu ginealach a bhriseadh; b’ e sinn am feallsanachd air cùl na h-iomairt. Thar na bliadhnaichean thàinig e am follais uair is uair nach e dealachadh an aon rud a dh’fhuiling clann aig na sgoiltean ach gun robh dochann, an dà chuid fìosaigeach is feiseil, cumanta. Aig aon sgoil bha seòrsa de thoil-dubh san ìoslach airson sgoilearan a dh’fheuch air teicheadh agus dh’fhulingeadh a’ chlann dochann-feiseil ann an seòmar a’ ghoileadair far nach cluinneadh an cuid èigheachd. B’ e ‘Mush Hole’ a chanar ris na sgoiltean air sgàth cho dona sa bha am biadh. A dh’ aindeoin an dròch chliùtha cha deach na sgoiltean seo à bith gu 1970 às dèidh ciad gu leth blaidhna dhen olc.

Cuid de chloinn a dh’fhuiling aig sgoiltean còmhnaidh

‘S beag an t-iongnadh gum biodh mìsneachd a dhìth fiù ’s air ceannard-sgoile mun dualchas aige fhèin no gun d’ fhuair Karenniyo na h-uiread de thoil-inntinn bhon t-samhla a fhuair i air latha an teine air an adhartas a chaidh a dhèanamh ann an aon ghinealach bhon uairsin. Feumar cuimhneachadh nach b’ e direach na rudan pragtaigeach a b’ fheudar a chur an gnìomh, leithid foghlam, ach gun robh slànachadh a dhìth air daoine a chaidh fhàgail cho ìseal às dèidh ceithir ceud bliadhna de dh’ ana-cheartas.

Tekahionwake no Emily Pauline
Johnson. Sgrìobhadair Mohawk

Chan eil teagamh gu bheil piseach thar tomhais air tighinn air cor dualchas nam Mohawk bho bha màthair Karenniyo òg ach dè mu dhèidhinn an àma ri teachd. Chunnaic mi an t-àm ri teachd an riochd na triùir òga aig Karenniyo is thèid agam air a radh gu bheil coltas dòchasach air. Ged a bha an nigheann a b’ òige aig Karenniyo, Kaya’tenens, rud beag ro òg airson cus fèin aithne a bhith aice bha an dithis deugairean aice Annonyatha, a nighinnn aice agus Konwatsyenhiyohstha a mac làn misneachd is moit às an dualchas aca fhèin. A h-uile cothrom a gheibheadh iad bhiodh iad a’ bruidhinn sa chànan aca fhèin is b’ e Konwatsyenhiyohstha a ghabh os làimh sealltainn dhuinn cuid de na dannsiachean is cleachdaidhean aca.

A bheil leasan ann dhuinn air toabh thall na h-Atlantaig bho mar a thachair dha na Mohawk? Uill, chanainnsa ma chaidh aig sluagh a bha cho ìosal ris na Mohawk aiseirigh a thoirt don chultar aca nach eil còir againn a bhith cus ro dhubhach mu chor na Gàidhlig.

* ‘S e Kanien?kehá?ka a chanas na Mohawk riutha fhèin.

Share

Posted in Cànain, cultar, Eachdraidh, Kanienʼkehá꞉ka, Mohawk | Comments Off on An Latha a Dh’èirich Dòchas às an Luaithre: Aiseirigh Cànain is Dualchais Nam Mohawk

E pluribus unum – trì loidhnichean air a’ chrìch #gàidhlig

Chaidh mi a dh’fhaicinn trì loidhnichean eadar-dhealaichte ann an Shropshire, Sasainn, faisg air a’ chrìch leis a’ Chuimrigh bho chionn goirid.

B’ iad sin Cambrian Heritage Railway Oswestry, Cambrian Heritage Railway Llynclys agus Tanat Valley Railway, Nantmawr.

Bha na trì loidhnichean seo uair mar phàirt de chompanaidh rèile a’ Chambrian agus bha lìonra mhòr aca, a’ mhòr-chuid anns a’ Chuimrigh, mar a shaoileadh tu bhon ainm!

B’ e Oswestry (no Croesoswallt, mar a th’ air a’ bhaile anns a’ Chuimris) cridhe an t-siostaim agus bha prìomh Oifis Rathad-iarainn a’ Chambrian ann an togalach mòr an stèisein.

rathaidean-iarainn a' chambrian

Aig an àm seo, tha trì rathaidean-iarainn glèidhte faisg air a’ chèile ach ’s e am plana a th’ aca gun tèid na loidhnichean uile a cheangal ri chèile a-rithist latha de na làithean.

Tha iad ag amas air an rathad-iarainn a leudachadh gu tuath gu Gobowen airson ceangal ris a’ phrìomh loidhne mar dhòigh chòmhdhail do choimiutairean agus gu deas airson luchd-turais agus daoine aig a bheil ùidh ann an rathaidean-iarainn.

Thòisich an latha agam ann an Oswestry/Croesoswallt le cupa cofaidh agus fry-up ann an cafè faisg air an stèisean. Cha robh an trèana gu bhith a’ ruith gu 11m is mar sin, bha cothrom agam am baile fhaicinn agus abair gur e àite snog a th’ ann.

img_0132

Cofaidh: connadh a’ ghoireachais!

‘S e baile margaidh a th’ ann a tha gu math faisg air a’ chrìch agus bha Cuimris ga bruidhinn san sgìre seo uair mar a tha follaiseach bho na h-ainmean-àite. Bha am baile uair sa Chuimrigh agus tha e a-nis ann an Sasainn agus dh’fhaodadh tu a ràdh gur e Bearaig na Cuimrigh a th’ ann!

Tha margaidh sràide ann agus toglaichean às na meadhan-aoisean agus eaglais àlainn – Eaglais Naomh Oswald. Rugadh am bàrd-cogaidh Wilfred Owen sa bhaile seo cuideachd agus tha ìomhaigh dheth anns a’ phàirc.

Chaidh mi dhan rathad-iarainn airson turas air an trèana an uair sin. Chan eil an loidhne ach mu mhile a dh’fhaid aig an àm seo ach tha iad ag obair air leudachadh agus air stèisean ùr an-dràsta a bhios ri taobh a’ chanàil agus ri taobh taigh-grùide.

Cambrian Heritage Railway, Oswestry

‘S e loidhne bheag snog a tha seo agus tha an togalach uamhasach spaideil le deagh chafaidh agus bùth math le leabhraichean seann is ùr. Cheannaich mi rud no dhà, a’ gabhail a-steach cairt-phuist gu math saidhgeadailig!

Tha taigh-tasgaidh sgoinneil ann cuideachd anns a bheil a h-uile rud co-cheangailte ris a’ Chambrian. Am measg nan rudan a chòrd rium ann, bha an sanas seo airson toitean – a tha math dhut a rèir coltais!

img_0183

Cuideachd, bha connspaid ann mu na mapaichean aimsir air an TBh fad bhliadhnaichean leis gun robh Alba ro bheag. Feumaidh nach e rud ùr a tha seo ge-tà oir lorg mi mapa aig an Great Western Railway far an robh a’ Chuimrigh, a’ Chòrn agus Iar-dheas Sasainn uile fada ro mhòr!

An uair sin, bha an t-àm ann dràibheadh gu Llynclys – deagh ainm Chuimris eile – beagan a deas air a’ bhaile airson a dhol air an dàrna loidhne aig Cambrian Heritage Railways.

Ri leantainn…

Alasdair

Posted in a' Chuimrigh, Cambrian Heritage Railway, Croesoswallt, England, Llynclys, Oswestry, Preserved Railways, rathaidean-iarainn, Rathaidean-iarainn glèidhte, Sasainn, Shropshire, trains, WIfred Owen | Comments Off on E pluribus unum – trì loidhnichean air a’ chrìch #gàidhlig

Chunnacas ann an Dùn Èideann

gaelicmobile

An Gaelicmobile. Dealbh le Roddy.

Posted in punc | Comments Off on Chunnacas ann an Dùn Èideann

Tha Trèanaichean ùra an t-Subway air tighinn! #gàidhlig

Bha mi a-mach air cuairt bho chionn latha no dhà agus chaidh mi seachad air ‘trac deuchainn’ an t-Subway ann an Ath nam Broc.

Bha mi air mo dhòigh glan fhaicinn gun robh trèana ùra ann. Seo i:

img_3391

Feumaidh mi dhol air ais le mo chamara gus dealbhan nas fheàrr fhaighinn!

Seo dealbhan aig SPT den chiad trèana ùr a tha air tighinn.

DCIM100MEDIADJI_0017.JPG

Seann trèana is trèana ùr, Depot a’ Bhroomloan, Baile a’ Ghobhainn

Subway ur

Alasdair

Posted in Ibrox, spt, SPTE, Stadler, Strathclyde Partnership for Transport, subway, Subway Ghlaschu, Subway text track | Comments Off on Tha Trèanaichean ùra an t-Subway air tighinn! #gàidhlig

Scots Language Awards 2019

Air a phostadh Scottish Parliament Official Report:
On Friday 27 September, Glesga’s Mitchell Theatre will pley host tae the first ivver Scots Language Awards. The chairity, Hands Up For Trad, which has heidit up the weel-kent Scots Trad Music Awards fae 2003, is ahint the new event, which has the aim o forderin the profile…
Comments Off on Scots Language Awards 2019

Cuir Gàidhlig oirre! Co-chomhairle air Zonecard Shrath Chluaidh #gàidhlig

Tha Com-pàirteachas Còmhdhail Shrath Chluaidh (Strathclyde Partnership for Transport – SPT) air co-chomhairle a thoiseachadh air an Zonecard.

Ma tha thu a’ fuireach anns an sgìre aig SPT*, tha cothrom ann do bheachdan a chur a-steach.

Tha an Zonecard na chairt-siubhail airson trèana, bus agus subway agus tha e fhathast ann an cruth pàipear a-mhàin ged is e 2019 a th’ ann!

Tha mi air moladh gum bu chòir Gàidhlig nochdadh air an Zonecard bho seo a-mach. Tha seo na shàr-chothrom gus Gàidhlig a chur ann an àiteachan far am faic na milltean mòra i gach latha.

Tha mi cuideachd air moladh gum bu chòir dhan Zonecard a bhith na chairt-thapaidh, gum bu chòir dhi a bhith nas coltaiche ris an Oyster/contactless ann an Lunnainn (le pay-as-you-go agus capaichean làitheal/seachdaineil air cosgaisean) agus gum bu chòir dhi a bhith nas sùbailte gus am bi i freagarrach airson daoine a tha ag obair pàirt-ùine no a bhios a’ siubhal gu diofar àiteachan taobh a-staigh na sgìre.

Cha toir an ceisteachan ach dha no trì mionaidean a lìonadh – dèan e agus cuir Gàidhlig air an Zonecard!

Alasdair

*Glaschu, Schd Lannraig, Schd Dhùn Bhreatainn, Schd Rinn Friù, Schd Àir, Earra-Ghàidheil is Bhòid

Posted in Gaelic, Gàidhlig, iomairtean, spt, Strathclyde Partnership for Transport, Zonecard | Comments Off on Cuir Gàidhlig oirre! Co-chomhairle air Zonecard Shrath Chluaidh #gàidhlig

2019 an t-Sultain: A’ bruidhinn mu dhaoine / Sep. Talking about people

A’ bruidhinn mu dhaoine / Talking about people

My maternal grandparents
Link to pictures of Seaboard folk from our Seaboard History site.

I’ve amassed a huge number of words describing people, or used to address people. Many of them came up again and again, from sources old and young, including ones I collected over the years from those no longer with us. That shows that the words and expressions clearly were, and in some cases still are, well-used.  As ever, many thanks to all who have helped with this. Keep them coming!

The “Seaboard words” are given as spelled / pronounced to me or written down by contributors, so usually are roughly phonetic – locals should recognise them. The Gaelic words are given in brackets, their approximate pronunciation in italics.   In Gaelic, and in the Seaboard words that come from Gaelic, the first syllable is always stressed (and on the Seaboard often lengthened) e.g. spàgach, splay-footed = SPAA-cach.

1.The young

Bumalair – a big male child, careering around; a very big baby. What a bumalair! Also someone who messes up a job. (bumalair – bungler, oaf)

A wee eeshan – a naughty child (fairly mild, humorous word). (isean – a young bird, a wee child, esp. a naughty one)

A wee trooster – a mischief, a rascal (stronger word). (trustair – usually a very negative word used for adults – a dirty brute, filthy fellow, but clearly not as strong here)

Sproot – a rascal (maybe related to sprùis – an imp, pron. sprooosh)

Ploachack – a plump little girl or baby, admiringly. (possibly from pluiceach -a plump, chubby-cheeked person; ploiceag– a plump-cheeked woman; pluic = cheek)

Pochan, pockan – small cute person (pocan – small chubby lad; short fellow, pron. poch-can)

2.The old

Bodach, bottach, an old bottach – old man, old granda  (bodach – old man)

Bo-ba – granda (not an “official” Gaelic word, but a common familiar term in at least Shadswick and Balintore)

Cailleach – an old wifie

3.Characteristics, physical features

Spacack, spagach – splay-footed  (casan spàgach – splay feet)

Kervac – left-handed (from cearragach – left-handed, pron. kyarragach; cearrag, a left-hander)

Doikan – a small person (maybe connected to tòican – a small swelling, bump?)

4.Complimentary

Jeechallach – diligent, hard-working (dicheallach – diligent)

Spatchal – smart (spaideil – smart, pron. spatchal)

spatchack – posh (probably a variant of spaideil)

Ji-shall (pron. JA-ee-shal)  – good, posh (probably from deiseil – ready, prepared; deiseal – sunwise, southward, lucky, prosperous: both pron. jay-shal)

5.Less complimentary (a long section!)

He’s no yolach … he’s not handy at what he’s doing; clueless  (eòlach – knowledgeable)  

Poor gilouris!  Poor soul!  (diolaoiris – object of charity (word recorded in Wick area); related to more common expression dìol-deirce – poor soul, wretch). Interestingly, one contributor’s father applied this term to a gallus youth.

Luspitan – weak, underfed individual (luspardan – dwarf; puny man)

I’m no voting for them – they’re no but greishers – very derogatory term. Probably comes from greis, a spell of time, a while – perhaps in the sense of time-servers, or fly- by-nights? There is also a word greiseachd – enticement, solicitation, so maybe greishers were persuasive speakers with nothing behind it?  I think I’ll adopt this as my new term for politicians…

I’m in luperique – clothes or hands in a mess, e.g. if you spilled something on yourself or someone else. (Probably from (s)lupraich – slurping, wallowing, splashing, or possibly(s)luidearachd, slovenliness . The Seaboard sometimes dropped that initial S in words. (Probably because in some grammatical contexts in Gaelic, the S is changed to SH and not pronounced.)

Emmitchach -foolish (amaideach – foolish, pron. amajach)

Gorach – daft  (gòrach – foolish)

Him, he hasn’t moochoo! He has no sense. (mothachadh –perception, awareness. Pron. mo-a-chugh or mo-a-choo)

In or on the artan – on your high horse, angry. (àrdan – arrogance, haughtiness; height, prominence)

Prawshal– stuck-up  ( pròiseil – proud, pron. praw-shal)

Hanyel e gleek – he’s no wise (chan eil e glic)

Putting on the sglo – sweet-talking, buttering up. (sgleò – sheen, misting over; idle speech, verbiage.)

Beeallach – two-faced, untrustworthy  (beul=mouth > beulach -smooth-talking, plausible, pron. bee-a-lach)

Glacker – person speaking foolishly (glacaire – a blusterer)

Awshach – a foolish woman  (òinseach – female fool)  – heard in Inver

Keolar – peculiar (ceòlar – peculiar, eccentric)

Glaikit – daft . (Old Scots, probably related to Gaelic gloic – a fool, gloiceach – foolish)

6.Endearments

Maytal – dear, pet  (m’ eudail – my dear, pron. may-tal)

Brogach, a term of endearment for a wee boy  (brogach – a sturdy lad)

Moolie – pet, darling (to a child)  (m’ ulaidh – my treasure)

Ma geul – my love (mo ghaol)

7.Feelings

If I lift my drochnadar… – if I lose my temper, look out! (droch nàdar – bad temper)

Fyown – feeble, feeling flat, dispirited, faint. (fann – weak, faint, pron. fown, or feann, shortening, diminishing, pron. fyown)

Rohpach – feeling ropach – rough (ropach – in poor condition, scruffy, pron. roppach; ròpach – tangled, untidy, pron. roh-pach)

Brohnach – sad (brònach)

In a stoorsht – in a huff, in a fit of pique (stuirt – huffiness, pron. stoorsht)

Have a boos on you – sulk, pout (bus -pout, pron. booss)

Boossoch – grumpy (busach)

Posted in Seaboard News Gaelic archive | Comments Off on 2019 an t-Sultain: A’ bruidhinn mu dhaoine / Sep. Talking about people