Caismeachd ‘son neo-eisimeileachd: cha robh e ‘cudromach’ gu leòr

BBC Naidheachdan Gàidhlig looked away   Sin sibh fhèin a chàirden! Nach ann aig Gilleasbuig a' chorrag air a' bhuille-chuisle! Oir an-diugh tha e dol a chur às a chorp mu rud a' bh' ann o chionn cola-deug: caismeachd 'son neo-eisimeileachd ann an Inbhir Nis. Chaidh Gilleasbuig agus an cuilean a-null, abair fhèin gu robh e aibhiseach. Bha e mòr -  Bha e "posataibh" mar a chanas iad 'sa
Posted in bbc naidheachdan fuadain, Gaelic churnalism, neo-eisimeileachd | Comments Off on Caismeachd ‘son neo-eisimeileachd: cha robh e ‘cudromach’ gu leòr

Dealbhan Naidheachd an t-Saoghail air Prògram Feasgar #gaidhlig @BBCRnG

Thadhail Cathy NicDhòmhnaill bho phrògram Feasgar air Pàrlamaid na h-Alba na bu thràithe an t-seachdain seo airson coimhead air taisbeanadh Dealbhan Naidheachd an t-Saoghail. Còmhla ri Cathy, bha an dealbhadair pròifeiseanta Dòmhnall MacLeòid ann gus a bheachdan a thoirt seachad air an taisbeanadh. Chaidh am prògram a-mach beò Diciadain 08 Lùnastal agus Faodar èisteachd ris air-loidhne … Leugh an corr de Dealbhan Naidheachd an t-Saoghail air Prògram Feasgar #gaidhlig @BBCRnG
Posted in BBC Radio nan Gàidheal, Cathy Bhàn, Cathy MacDonald, Feasgar, Gabhail pàirt, Gàidhlig, Tachartasan is taisbeanaidhean, World Press Photo, world press photo exhibition, WPP | Comments Off on Dealbhan Naidheachd an t-Saoghail air Prògram Feasgar #gaidhlig @BBCRnG

Turas dhan Iar

le Marcas Ó Siadhail

A’ siubhal tro Xinjiang, Sgìre Fhèin-riaghlaidh Ùigiurach, ann an Sìona

3000km bhon chosta a b’ fhaisge, tha sinn a’ siubhal tro Sgìre Fhèin-riaghlaidh Xinjiang air taobh an iar Shìona. Iomallach a thaobh a suidheachaidh agus air an leth-oir gu poilitigeach, tha ceangal mi-shocair air a bhith aig an sgìre ri àrd-chumhachd Shìona, am màthar-tìr. Tha frionas cinnidh air a bhith ann bho na seasgadan air sgàth chùisean eadar-dhealaichte, an aon cheist nam measg a th’ air a bhith mu choinneamh muinntir na h-Alba ? neo-eisimeileachd.

Air an trèan a’ dol gu Turpan ann an Xinjiang à Gansu Shìona, bha e soilleir gun robh sinn a’ siubhal gu sgìre eadar-dhealaichte. Bha sruth gnàth-chainnt muinntir an àite ri chluinntinn air an trèan ann, cho eucoltach ri èiridh ?s tuiteam na Mandairinise ?s a tha a’ Ghàidhlig fhèin. ?S e seo an sgìre aig muinntir nan Ùigiurach. Is e sluagh Tuirceach a th’ annta a tha a’ bruidhinn cànan Tuirceach. Chan eil a’ mhòr-chuid fileanta ann am Mandairinis, rud a tha ag adhbharachadh cion-chothroman eacanomaigeach dhaibh ann an Sìona. Chan eil iad a’ cleachdadh siostam sgrìobhaidh Shìona nas motha, is e tionndadh de chlò Arabach a th’ aca. Chan e cànan a-mhàin a tha gan sgaradh bhon chuid eile de Shìona ge-tà ach creideamh cuideachd. Is e Muslamaich a th’ anns a’ mhòr-chuid.

Gu h-eachdraidheil bhathar a’ toirt ‘Tuircmeanastan an Ear’ air a’ cheàrn seo. Cha d’ fhuair na Sìonaich smachd iomlan air an ranntair gus rìoghrachas nan Qing (Qing Dynasty) anns an 18mh linn ged a bha iad a’ feuchainn ri a cheannsachadh bho linn nan Han san dàrna linn RC. Às dèidh tuiteam rìoghrachas nan Qing aig toiseach an fhicheadamh linn, bha greis ann far an robh neo-eisimeileachd aig an sgìre. Bha Xinjiang fo bhuaidh nan Ruiseanach an uair sin mus do ghabh Sìona Cho-mhaoineach thairis oirre a-rithist ann an 1949.

Cho luath agus a ràinig sinn an sgìre, chaidh ar toirt leis a’ phoileas dhan stèisean gus clàrachadh. Eucoltach ris a’ chuid eile de Shìona, chan urrainn dhut smugaid a thilgeil gun bhualadh air poileas air choireigin. Chaidh ar ceasnachadh mus b’ urrainn dhuinn a dhol dhan àite-fuirich againn. Eadar an stèisean agus an t-àite-fuirich, mun cuairt air còig mìltean, bha againn ri dhol tro dhà bhacadh rathaid agus na ceadan-siubhail againn a thoirt dhan phoileas a-rithist. Chan urrainn dhut falbh bhon taigh gu bùth, biadhlann no fiù ?s togalach sam bith gun a dhol tron inneal lorgaire-meatailte agus na bagaichean agad a chur tron inneal x-gatha. ?S e ‘Stàit Phoileis’ a th’ innte, àite far nach urrainn dha na daoine ionadail dad a dhèanamh gun bhacadh rathaid agus inneal x-gatha.

Carson a tha feum air an ìre seo de thèarainteachd?

Tha an tèarainteachd ann airson an sluagh Ùigiurach a chumail fo smachd agus gus cinnteachadh gu bheil na Han Sìonach sàbhailte. Tha buaireas cinnidh air a bhith ann san ranntair fad bhliadhnaichean ach thàinig cùisean gu ceann o chionn goirid. Bha aimhreitean mòra ann an Urumqi, am baile as motha, ann an 2009, a dh’fhàg faisg air 200 duine marbh agus faisg air 2000 air an goirteachadh. A-rèir riaghaltas Shìona, b’ iad Muinntir Han a’ mhòr-chuid dhe na daoine a chaidh a mharbhadh agus a ghoirteachadh. A bharrachd air na tuasaidean, chaidh Iman a’ mhoisg as motha ann an Xinjiang a mhurt ann an 2014. Bha e taiceil dha cùis nan Sìonach agus shàth triùir Ùigiurach sgianan ann, ?s e a’ coiseachd dhachaigh bho ùrnaigh na maidne.

Rud eile mu bheil na h-Ùigiuraich mì-thoilichte,?s e an àireamh de Han san dùthaich. A-rèir àireamh shluaigh 1953 bha 75% dhen sgìre nan Ùigiuraich agus cha robh ach 6% dhen sgìre nan Han. Ach ann an 2000 bha seo air tionndadh gu 45.21% nan Ùigiuraich agus 40.57% de Han. Tha na h-Ùigiuraich mì-thoilichte gu bheil an riaghaltas a’ tabhann taic-airgid do Han Sìonach gus gluasad dhan sgìre, rud a thòisich le riaghrachas nan Han (?s ann bhon riaghrachas seo a fhuair an cinneadh an ainm) anns an dàrna linn RC. Chan e na h-Ùigiuraich agus Han Sìonach a-mhàin a tha ri fhaighinn san ranntair ach Casachaich, Hui (dream eile de mhuslamaich a tha a’ faighinn taic bhon riaghaltas) agus dream eile cuideachd. ?S iad na Han a tha a’ dèanamh suas mòr-chuid de mhuinntir Shìona. Is iadsan an cinneadh as motha ann an Sìona agus san t-saoghal air fad, faisg air 1.3 billean duine no 18% dhen t-saoghal. Dhaibhsan dheth, tha na Han a’ faireachdainn gu bheil iad dìreach ag imrich gu roinn eile de Shìona mar a tha an riaghaltas ag iarraidh, ged nach eil na h-Ùigiuraich buileach ag aontachadh.

Chì thu poileas a’ cur stad air daoine air an t-sràid agus gan cnuasachadh. Ach a bharrachd air na h-èisean a tha iad a’ cur air beatha nan Ùigiurach, ?s e an rud as trom-chùisiche buileach gu bheil an riaghaltas a’ trusadh fiosrachadh mu gach Ùigiurach eadar aois 11 agus 65 sa mhòr-roinn air fad. Tha iad a’ tional DNA, dath clach na sùla agus seòrsa fala. Tha an riaghaltas a’ toirt air gach Ùigiurach sgrùdadh slàinte fhaighinn agus a’ cumail an cuid fiosrachaidh ann an stòr-dàta. Tha e coltach nach robh fios aig muinntir nan Ùigiurach fhèin air na bha a’ tachairt ri an cuid fiosrachaidh. Thuirt Sophie Richardson, ceannard Human Rights Watch do Shìona, “The mandatory databanking of a whole population’s biodata, including DNA, is a gross violation of international human rights norms.”

Cuideachd, ged a tha cànan nan Ùigiurach gu math làidir an-dràsta, chuir riaghaltas Shìona casg air tron t-siostam foghlaim. Tha aig na sgoiltean Ùigiurach ris na clasaichean a dhèanamh tro Mhandairinis a-mhàin bho 2018 air adhart. Thathar ag ràdh gum bi seo math dha na daoine oir thèid aca air cothroman eacanomaigeach nas fheàrr fhaighinn ma bhios iad fileanta ann am Mandairinis. Tha èis eile ga cur air na h-Ùigiuraich: chan urrainn dhaibh ainmean Muslamach a thaghadh airson an cuid cloinne ged as e Muslamaich a th’ annta.

Leis an leithid seo de shàrachadh, tha e ciallach faighneachd carson a tha Sìona cho dian ´s gun tèid Xinjiang, (a bhiodh anns an 17mh dùthaich as motha air an t-saoghal le crìochan ri 9 dùthchannan nam biodh i neo-eisimeileach), amaladh suas bho seo gu bràth ris a’ mhàthar-thìr. A-rèir aithisgean an riaghaltais, fhuair iad ola ann am Fàsach Taklamakan ann am meadhan Xinjiang. Pailteas ola. A rèir coltais, barrachd air trì uiread an ola a tha aig na Stàitean Aonaichte gu lèir.

Coltach ris a’ chuid as motha de naidheachdan mar seo, aig deireadh gnothaich chan eil ann ach ceist airgid. An-dràsta tha mòr-roinn Xinjiang coltach ri prìosan mòr fo theas na grèine do mhuinntir an àite.  Ma tha na h-Ùigiuraich airson am meas ionadail a thathar ag àrach san sgìre – caob meal-bhuc uisge – a ghabhail, feumaidh iad a ghearradh le sgian a tha co-cheangailte ri slabhraidh. Chan urrainn dhaibh sgian a chleachdadh ann an àite poblach gun i bhith co-cheangailte ri slabhraidh. Sgian air slabhraidh. Ìomhaigheachd a fhreagras staid nan Ùigiurach agus iad mar phàirt dhen mhàthar-thìr.

Share

Posted in Han, Sìona, siubhal, Ùigiurach, Ùigiuraich, Xinjiang | Comments Off on Turas dhan Iar

Turasachd is Taigheadais

Le Màrtainn Mac a’ Bhàillidh   ’S tric a chluinnear mu staing taigheadais sna làithean seo, anns an Eilean Sgitheanach gu sònraichte, agus ràith thurasachd cho trang ’s a bh’ againn riamh air a bhith ann am-bliadhna. ’S e duilgheadas dha-rìribh a tha seo a sheallas dhuinn a-rithist na thachras nuair a leigeas sinn leis a’ […]
Posted in Gaelic, Gaelic scotland, Ghetto na Gàidhlig | Comments Off on Turasachd is Taigheadais

Òran an t-Srùbain | Liam Alastair Crouse

‘S e srùbain as fhèarr le Liam, mar a th’ aige san òran bheag aotrom seo mu bhith togail an t-srùbain ann an Uibhist a Deas. Tha fonn ùr air, ma dh’fhaighnicheas tu snog air, ’s dòcha gun seinn e dhut e.

Òran an t-Srùbain

Le Liam Alastair Crouse

’S e srùban ’s e srùban ’s e srùban a b’ fheàrr
Bho shìos air a’ Chàrnan gu Bàgh Mòr Ghleann Dàil
’S e srùban ’s e srùban ’s e srùban a b’ fheàrr
Gur mise bhiodh sunndach ’g iarraidh shrùban gach latha.

Gur ann an Rhode Island a thòisich mi òg
Falbh chun a’ chladaich ‘s dol timcheall nan stròm
A’ togail a’ mhaoraich le saoirse gu leòr
Bucaid is ràcan ’s nam bhòtannan mòr’.

Tha strùban cho blasta is furasta buain,
Fo uachdair a’ ghainmhich an cladach a’ chuain,
Lem ràcan de mhaidean is tàirnean bhios buain
Togaidh mi srùbain air iomall nan stuagh.

Tha muirsgein is breallaich is faochagan mòr’,
’S ged as blasta a’ chreachainn tha gleusta na dòigh,
Tha rionnaich is liùgha is iasg de gach seòrs’,
Ach ’s e srùban as fhasa ‘s as blasta mar fheòil.

Nì mi clam cakes is chowder mar bh’ agam ’s mi òg
Neo gan cur ann am pana le uisge rin goil
Gam fraidheadh am breadcrumbs le splaiseag den òl’,
Neo gan sauté le pasta mar fra diavólo.

Share

Posted in bàrdachd, cockling, dana, Gaelic, Sgrìobhadh Cruthachail, uist | Comments Off on Òran an t-Srùbain | Liam Alastair Crouse

Turasachd is Taigheadas

Carson a tha sinn fhathast a’ leantainn creideamh eaconomaigeach nua-libearalach ann am Breatainn, dòigh smaoineachaidh a bhrosnaich Thatcher is Regan? Gu dearbha, carson nach eil Alba deònach slighe eadar-dhealaichte a ghabhail?

’S tric a chluinnear mu staing taigheadais, anns an Eilean Sgitheanach gu sònraichte, sna làithean seo agus ràith thurasachd cho trang ’s a bh’ againn a-riamh air a bhith ann am-bliadhna. ’S e duilgheadas dha-rìribh a tha seo a sheallas dhuinn a-rithist na thachras nuair a leigeas sinn leis a’ mhargaidh eaconomaigeach cùisean a stiùireadh dha fhèin. Carson a tha sinn fhathast a’ leantainn creideamh eaconomaigeach nua-libearalach ann am Breatainn, dòigh smaoineachaidh a bhrosnaich Thatcher is Regan? Gu dearbha, carson nach eil Alba deònach slighe eadar-dhealaichte a ghabhail?

Tha na dùthchannan Lochlannach a’ faighinn buannachd à turasachd cuideachd, ach ma thadhaileas tu air Nirribhidh, mar eisimpleir, aithnichidh tu gu bheil gnìomhachasan is gnothaichean ann ri taobh turasachd, fiù ’s air an dùthaich. Thathar a’ faireachdainn nach eil gach rud aca a’ crochadh gu h-iomlan air turasachd, gu bheil ro-innleachd air choireigin ann a nì cinnteach gu bheil co-chothrom ann is nach fhaigh turasachd làmh an uachdair air an eaconomaidh, a’ tachdadh gach rud eile mar a chithear a’ tachairt ann an Alba.

Tha cion-lèirsinn gar dalladh. Chan urrainnear ceistean mu thurasachd a thogail gun daoine a’ dìon an t-suidheachaidh mhì-chothromaich a th’ ann an-dràsta. “Tha sinn ag iarraidh gum bi an t-Eilean fosgailte” (do luchd-turais a-mhàin mas fhìor is chan ann do luchd-obrach no ar n-òigridh fhèin), “Na bi cur sìos air an àite” (is tu ag amas air cùisean a leasachadh), “Tha luchd-turais riatanach do dh’obraichean” (ma tha sinn toilichte le obraichean ràitheach mì-chinnteach gun àite-fuirich aig na luchd-obrach sin nas motha), “Ach tha iad a’ toirt airgead don sgìre” (is sinne gun mhisneachd gun urrainnear airgead a dhèanamh à dad sam bith eile ach taighean a chur air mhàl is trealaich a reic). ’S àbhaist a-nist do mhòr-shluagh ar dùthcha a bhith a’ coimhead tro shùilean nua-libearalach. ’S e nua-libearalas a stèidhicheas na slatan-tomhais againn, agus ’s e ‘fàs eaconomaigeach’ a gheibh urram thar gach rud eile. Chan eil àite againn airson breithneachaidh chàileachdail, chan eil duine againn a chuireas a’ cheist “Cò dha a tha fàs?”, no “Cò as motha a bhuannaicheas?”.

Chuala am buidheann thar-phàrtaidh air Poileasaidh Dùthchail, aig Pàrlamaid na h-Alba, an-uiridh bho John M Bryden, ollamh air foghnadh le Oilthigh Obar Dheathain, is e a’ lìbhrigeadh òraid air Poileasaidhean agus Toraidhean Leasachaidh Dhùthchail, Nirribhidh1. Rinn an t-Ollamh Bryden soilleir dhaibh gu bheil amas aig luchd-poileataigs san dùthaich ud co-chothrom sgìreil a bhith aca. A thuilleadh air sin, ’s ann air ìre bith-beò agus so-sheasmhachd a tha sin stèidhichte a bharrachd air fàs eaconomaigeach. Tha plana gnìomh aig Riaghaltas Nirribhidh airson na h-amasan aca a choileanadh, is iad a’ cur air dòigh na rudan a tha dhìth orra, gu sònraichte ann an àitichean ‘iomallach’; eadar-cheanglaichean, rathaidean, aiseagan, ceanglaichean adhair, eadar-lìon banna-leathainn, is msaa. Tha iad a’ tuigsinn gur e obair an Riaghaltais a bhith a’cur an aghaidh miann a’ mhargaidh gach rud a tharraing don mheadhan.

’S e duilgheadas eadar-nàiseanta a th’ ann an turasachd an-dràsta le àitichean leithid Venice, Barcelona, fiù ’s Dùn Èideann fhèin a’ beachdachadh air cìsean is dè ghabhadh a dhèanamh mu thaighean a tha air mhàl son saor-làithean. ’S ann gu math beag a tha na h-Eileanan Fàrach, 49,000 neach a’ fuireach ann, ach le mu 160,000 a’ tadhal orra am-bliadhna. Thoradh air sin, tha ro-innleachd ùr aca a bhios ag amas air àrdachadh ann an teachd a-steach, seach àireamhan de luchd-tadhail. ’S e an lèirsinn aig cridhe a’ phoileasaidh gum bi gnìomhachas turasachd so-sheasmhach, leantainneach aca, a choileanas feuman an t-sluaigh Fhàraich, na h-àrainneachd agus na h-eaconomaidh san fharsaingeachd2. Tha iad a’ tuigsinn gum feumar a bhith faiceallach agus an cultar, an cànan agus gu dearbh an dachaighean a dhìon. Mar as trice ann an Alba ma chluinneas tu dad ris an canadh tu ‘ro-innleachd’ ’s e gum bu chòir gun togar taighean-beaga no àitichean-pàircidh a bharrachd a bhith againn; fàs, co-fharpaiseachd agus àireamhan3.

Chan eil duine againn ag ràdh nach fhaodadh turasachd a bhith mar phàirt de dh’eaconomaidh eadar-mheasgte, ach tha cunnart ann, le gainnead taigheadais agus àireamhan ro àrd de luchd-tadhail, gun tachd turasachd gach rud eile gus an tachd i turasachd fhèin. Chan eil àitichean-fuirich aig luchd-obrach an-dràstadràsta agus bheir sin buaidh air taighean-òsta agus taighean-bìdh cho math ri gnìomhachasan eile leithid oifigean luchd-lagha is ailtirean, sgoiltean, seirbheisean-èiginn agus ospadalan4. Tha na h-àitichean tadhail mar Bhodach an Stòir agus Glumagan nan Sìthichean a’ taomadh le daoine mar-thà is ruigidh sin ìre far nach bi iad idir cho tarraingeach tuilleadh. Gun smachd no ro-innleachd a tha mothachail air feuman an t-sluaigh, tha turasachd comasach air gach rud a mhilleadh, nam measg choimhearsnachdan a tha cugallach mar-thà, a’ Ghàidhlig a tha fiù ’s nas cugallaiche, gnìomhachasan prìobhaideach agus seirbhisean poblach. Agus mu dheireadh, mar a sheall nua-libearalas iomadh turas roimhe, tòcadh is sgàineadh (boom and bust) is mathaid nach bi turasachd fhèin an ìre mhath air fhàgail againn.

Ach cha bu chòir dhuinn idir a bhith an crochadh air turasachd air a’ Ghàidhealtachd. Tha coltas ann an-dràsta nach eilear a’ smaoineachadh air a’ Ghàidhealtachd agus na h-Eileanan ach mar raon-cluiche do dhaoine beartach is luchd-turais. Ach cleas nan Nirribheach, is grunn dhùthchannan eile san Roinn Eòrpa, carson nach ullaich sinn plana eaconomaigeach ag amas air eaconomaidh eadar-mheasgte ann an sgìrean dùthchail? Chan eil ar n-òigridh uile sàsaichte le obraichean samhraidh a’ frithealadh dhaoine ann an taighean-òsta. ’S beag an t-iongnadh gum fàg a’ mhòr-chuid, mura h-eil cosnaidhean luachmhor no taighean aca dè nì iad ach na casan a thoirt leotha? (is an cànan cuideachd). Tha dleastanas aig an Riaghaltas cothroman a thoirt don òigridh obraichean is àitichean-fuirich fhaighinn anns na sgìrean aca, agus ar cultar, ar cànan agus ar coimhearsnachdan a dhìon agus a leasachadh. Tha seo fìor airson gach pàirt den dùthaich is chan ann a-mhàin do fhrith-bhailtean nam bailtean-mòra.

Tha cothroman ann am pailteas, fiù ’s ann an sgìrean mas fhìor iomallach, gnìomhachasan ùra seasmhach agus luchdmhor a stèidheachadh, mar a thachras air feadh an t-saoghal ann an dùthchannan nach eil air gèilleadh buileach glan don mhargadh shanntach nua-libearalach. ’S urrainnear teicneolasan a leasachadh leithid Fiodhrach Crois Lannaichte, CLT (Cross Laminated Timber)5 no glutadh fiodhrach snàithleach (wood fibre insulation)6 fo stiùireadh an Riaghaltais an toiseach, ach le bhith a’ dèanamh sin bhiodh gnìomhachasan mu thimcheall an leithid a’ toirt obraichean math do dhaoine is a’ cur ris an eaconomaidh san fharsaingeachd. Mar an ceudna, tha cothrom ann an cuaraidh sglèat aig Baile a’ Chaolais fhosgladh a-rithist, chan ann aig meud coimeirsealta, ach aig ìre bheag ionadail a bhiodh a’ frithealadh ath-nuadhachadh air togalaichean liostaichte, nuair a dh’fheumas tu sglèat dùthchasach à Alba a chleachdadh7. San latha an-diugh nan cuirte air dòigh bun-structar ceart mar eadar-lìon banna-leathainn chan eil mòran ghnothaichean nach b’ urrainn a bhith ann, gnìomhachasan cruthachail, seirbheis no ionmhasail is an leithid.

Anns an Eilean Sgitheanach shoilleirich Sabhal Mòr Ostaig, is na chuir Iain Noble air bhonn ann an Eilean Iarmain, gum b’ urrainnear adhartas a dhèanamh le lèirsinn is beagan in-ionmhais. ’S mòr a shoirbhich na Basgaich le companaidh cho-chomainn ris an canar Mondragon8, ’s luach £22 billean agus le teachd a-steach de £12 billean gach bliadhna. No mar a mhìnich an t-Ollamh Bryden,Terningen Nettverk9ann an Nirribhidh far an stèidhichear co-chomann gnìomhachasan, dàimheil ach diofaraichte, airson leasachaidh phroifeiseanta is ùr-ghnàthachais ann an sgìre iomallach. Thugar 30 gnìomhachas beag ri chèile airson co-obrachadh, pàirteachadh is tomad tàbhachdach a ruigsinn a thaobh in-ionmhais. Nach fhaod modail ghnothachais coltach ri seo a bhith ann an Slèite gus togail air na thachair mar-thà? No fiù ’s an leithid a’ cur air dòigh às ùr ann an sgìrean eile?

Aig ìre bhunaiteach ge-tà feumaidh luchd-riaghlaidh a bhith ag amas air bun-structar tòrr nas fhearr, mar a thathar a’ leasachadh ann an Nirribhidh; aiseagan, ceanglaichean adhair, drochaidean, tunailean, taigheadas sòisealta agus taighean air phrìs reusanta. ’S e cearcall buadhach a bhiodh anns na leasachaidhean seo, ach mar chiad cheum, ’s ann air an Riaghaltas a tha an t-uallach lèirsinn a shealltainn mu na dh’fhaodadh a bhith ann.

  1. https://www.sruc.ac.uk/download/downloads/id/3384/jbryden_slides.pdf
  2. https://visitfaroeislands.com/content/uploads/2017/06/visitfaroeislandsannualreport2016en.pdf
  3. http://scottishtourismalliance.co.uk/page/national-strategy/
  4. https://www.theguardian.com/uk-news/2018/jul/22/scotland-skye-tourism-workers-complain-of-low-pay-and-poor-conditions
  5. https://www.bre.co.uk/filelibrary/pdf/projects/low_impact_materials/IP17_11.pdf
  6. http://www.greenspec.co.uk/building-design/woodfibre-insulation-intro/
  7. http://www.edinburgh.gov.uk/download/downloads/id/4510/listed_buildings_and_conservation_areas.pdf
  8. https://www.mondragon-corporation.com/en/about-us/
  9. https://terningen-nettverk.no

Le Màrtainn Mac a’ Bhàillidh

Sgioba Misneachd

     Facebook
     Twitter

Share

Posted in Alba, eaconamaidh, Gàidhealtachd, Gnothaichean eile, Naidheachdan & Poileataigs, taigheadas, turasachd | Comments Off on Turasachd is Taigheadas

Hallaig

Hallaig from Neil Kempsell on Vimeo. The film is an exploration and visual interpretation of the poem “Hallaig” by Gaelic poet Sorley MacLean. The poem originally written in Gaelic and translated describes the tragic loss and memories of a highland community on the Island of Raasay. The film depicts symbols of life and time. That […]
Posted in Ghetto na Gàidhlig | Comments Off on Hallaig

A’ chiad riaghailt aig Fight Club Wuppertal? Na bruidhinn mu Fight Club Wuppertal! Turas air a’ Bhun-os-cionn-bahn 3 #gaidhlig #gaidhlig

Chaidh mi fhèin is mo charaid gaisgeil Wilson MacLeòid air splaoid dhan Bhun-os-cionn-bahn ann an Wuppertal (an Wuppertaler Schwebebahn) sa Ghearmailt san t-Samhain an-uiridh. Anns an earrainn mu dheireadh den sgeulachd, bha sinn air an t-slighe eadar a’ Bhruiseil is Wuppertal.

Instagram Photo

Ràinig sinn Wuppertal aig mu 9f agus rinn sinn air an taigh-bìdh Thùrcach a bha sinn air cur air dòigh.

Thàinig an neach-frithealaidh thugainn gus ar òrdugh a ghabhail. Ged a bhruidhinn Wilson Gearmailtis ris, dh’aithnich e gur e luchd na Beurla a bh’ annainn agus thòisich e air bruidhinn ruinn sa Bheurla.

Às dèidh dhomh bruidhinn ris airson greiseag, dh’fhaighnich e cò as a bha mi.

“À Glaschu arsa mise”.

“Tha sinn ceart gu leòr ma-tha” thùirt e ” bha mi daonnan moiteil às a’ chomas agam anns a’ Bheurla agus bha e cur beagan dragh orm nach robh mi gad thuigsinn idir ach ma tha thu à Glaschu, tha sinn a’ mìneachadh a h-uile càil!”

“Carson a tha sibh an seo co-dhìu? An e cuirm-ciùl mòr a tha gu bhith ann – chan e baile a tha uamhasach tarraingeach do luchd-turais a tha seo is mar as trice, chan fhaic sinn daoine à dùthchannan eile an seo ach a-mhàin ma tha consart mòr gu bhith sa bhaile”.

“Tha sinn an seo airson an Schwebebahn fhaicinn!”

Rinn e lachan gàire. “Sin coltach ri cuideigin à seo a bhith a’ dol fad nas slighe gu Alba dìreach airson bus àbhaisteach air choireigin fhaicinn!”

Seadh, chan eil a h-uile duine a’ tuigsinn dìreach cho cool sa tha trainspotting mar chur-seachad!

Instagram Photo

Bha am biadh math fhèin is rinn sinn air an taigh-òsta againn “the McDreams hotel”. Tha an t-ainm air a chionn ’s gu bheil na Gearmailtich a’ cur “mac” air rudeigin  airson sealltainn gur e sàr-bhargan a th’ ann a chionn ‘s gu bheil droch-chliù air na h-Albannaich airson a bhith spìocach! Bha e ann am meadhan raon-gnìomhachais agus bha fear an taigh-bìdh glè cheart nach robh Wuppertal na bhaile do luchd-turais ach chòrd an t-àite rium co-dhiù – mar fhear à Glaschu, tha mi a’ tuigsinn gu bheil spiorad a’ bhaile a cheart cho cudromach ri coltas a’ bhaile!*

Ma tha na Gearmailtich math air rudan a bharrachd air còmhdhail phoblach, tha iad math air cofaidh agus bèicearachd is mar sin rinn sinn air bèicear airson bracaist is srùbag.

Air an t-slighe ann, chunnaic sinn seo: Fight Club Wuppertal.

Instagram Photo

An uair sin, rinn sinn air a’ bhun-os-cionn-bahn.

‘S e rathad-iarainn fìor annasach a th’ ann – rathad-iarainn a tha crochte bun-os-cionn os cionn na h-aibhne Wupper.

Carson a thog iad rathad-iarainn cho annasach sa chiad dol a-mach agus carson a tha e fhathast ann?

Tha Wuppertal na bhaile gu math fada a tha ann an gleann gu math tana le abhainn gu math lùbach anns a’ mheadhan. Cha robh talamh gu leòr ann gus rathad-iarainn àbhaisteach a thogail gun a bhith a’ leigeil tòrr den bhaile.  A chionn ’s gu bheil an abhainn gu math lùbach, cha bhiodh rathad-iarainn àbhaisteach air drochaid os cionn na h-aibhne uamhasach freagarrach nas motha oir dh’fheumadh na trèanaichean a dhol gu math slaodach is dheanadh iad droch fhuaim cuideachd.  Mar sin, ged a tha rathaidean-iarainn mar seo gu math cosgail a ruith, cha bhiodh rud sam bith eile air a bhith freagarrach san t-suidheachadh.

Instagram Photo

San latha an-diugh tha am Bun-os-cionn-bahn fhathast mar phrìomh mhodh chòmhdhail sa bhaile leis na milleanan ga chleachdadh gach bliadhna.

Bidh na trèanaichean a’ gluasad bho thaobh gu taobh caran coltach ri bàta agus bi iad a’ dol gu aon taobh car coltach ri plèana a tha tionndadh nuair a bhios e air na h-oiseanan. Is dòcha nach còrdadh seo riut ma bhios cur na mara a’ cur ort.

Tha seallaidhean sgoinneil rim faighinn den bhaile agus den abhainn, gu h-àraid ma shuideas tu aig cùl na trèana. Chan eil ach aon “cab” anns na trèanaichean mar sin agus faodaidh tu suidhe aig an uinneig mhòr aig a’ cheann eile.

Seo bhideo a thog mi den turas air fad againn.

Chan fhaca sinn ailbhean sam bith air an turas againn ach tha sgeulachd gu math ainmeil mun rathad-iarann mun turas a chaidh ailbhean beag air an robh Tuffi air a’ bhun-os-cionn-bahn ais ann an 1950. Bha i ann an siorcas agus gus beagan sanasachd fhaighinn, chaidh Tuffi a chur air a’ bhun-os-cionn bahn. Cha deach seo ro mhath oir bha an t-eagal air an ailbhean bheag bhochd dhan ìre is gun do leum i tron uinneig agus a-steach dhan abhainn.  Gu fortanach, cha deach Tuffi a ghoirteachadh gu dona agus san latha an-diugh, tha dealbh Tuffi ri fhaicinn sa h-uile àite sa bhaile.

Chan eil teagamh sam bith ann nach eil seo air aon de na rathaidean-iarainn as annasaiche san t-saoghal – ailbheanan ann no às.

Alasdair

*San dol seachad, airson a mhòr-chuid de droch sterotypes mu na h-Albannaich, tha mi air mothachadh gu bheil na h-Albannaich fhèin gan cur às leth muinntir Obar Dheathain! Mar eisimpleir, canaidh daoine a taobh a-muigh na h-Alba oirnn gu bheil sinn spìocach ach bidh daoine ann an Alba ag ràdh gur e muinntir Obar Dheathain a tha spìocach. Bidh cuid à taobh a-muigh na h-Alba ag ràdh cuideachd gu bheil cuid de dh’Albannaich ri, ahem, dol a-mach gu math mì-iomchaidh le caoraich ach ann an Alba, ’s ann aig muinntir Obar Dheathain a tha an droch chliù seo airson adhbhar air choireigin. Carson a tha seo? Dè rinn muinntir Obar Dheathain ceàrr?!

 

Posted in a' ghearmailt, bun-os-cionn-bahn, germany, monorail, rathaidean-iarainn, Rathaidean-iarainn neo-àbhaisteach, rathaidean-iarainn thall thairis, schwebebahn, unusual railways, Wuppertal | Comments Off on A’ chiad riaghailt aig Fight Club Wuppertal? Na bruidhinn mu Fight Club Wuppertal! Turas air a’ Bhun-os-cionn-bahn 3 #gaidhlig #gaidhlig

Dè rinn sinn an-uiridh? Aithisg bhliadhnail na Pàrlamaid #gàidhlig #gaelic

Dè rinn Pàrlamaid na h-Alba dhut anns a’ bhliadhna 2017-18? Cia mheud bile is achd a bh’ ann? Cia mheud ceist is gluasad? Cia mheud deasbad is dè na cuspairean? Dè bha na comataidhean againn ris? Dè an obair a rinn sinn anns a’ choimhearsnachd agus le sgoiltean? Faigh a-mach anns an Aithisg Bhliadhnail as … Leugh an corr de Dè rinn sinn an-uiridh? Aithisg bhliadhnail na Pàrlamaid #gàidhlig #gaelic
Posted in aithisg bhliadhnail, Annual Report, Foillseachaidhean, Gàidhlig | Comments Off on Dè rinn sinn an-uiridh? Aithisg bhliadhnail na Pàrlamaid #gàidhlig #gaelic

Cothrom coinneachadh ris an Oifigear Riaghlaidh! Bhideo ùr #gàidhlig #gaelic

Tha an t-Oifigear Riaghlaidh ag iarraidh cluinntinn bho òigridh na h-Alba air cò ris a tha beatha coltach dhaibh agus a bheil Pàrlamaid na h-Alba a’ freagairt air na feumalachdan aca. Seo bhideo Gàidhlig ùr a tha sinn air dèanamh.   A bheil thu òg? A bheil thu an sàs ann am buidheann òigridh? Eil … Leugh an corr de Cothrom coinneachadh ris an Oifigear Riaghlaidh! Bhideo ùr #gàidhlig #gaelic
Posted in cànan, Gabhail pàirt, Gàidhlig | Comments Off on Cothrom coinneachadh ris an Oifigear Riaghlaidh! Bhideo ùr #gàidhlig #gaelic