No Man’s Sky

Sgrìobh mi post o chionn greis mu dhubh-fhacail Fermi agus air a’ chuspair sin, mholainn a’ bhideo ùr spòrsail seo aig Kurz Gesagt:

Anns a’ phost a sgrìobh mi, shònraich mi aon fhuasgladh inntinneach dhan dubh-fhacail, agus ’s e sin gum fàsadh fìorachd ghu-bhith cho eagarra math, nach bu mhiann le coigrich adhartach na planaidean aca fhàgail idir. Mar fhianais a bharrachd an taic ris an argamaid sin, coimheadaibh aig a’ bhideo seo dhen gheama fhicsean-saidheans, No Man’s Sky:

Eu-choltach ri geamannan eile mar Eve Online no Star Citizen, chan eil leasaichean No Man’s Sky a’ cuimseachadh air fiorachas buileach, ach air an stoidhle ealain a chithear air seann leabhraichean ficsean-saidheans clasaigeach – caran os-fhìorach agus triopaidh – agus nach eil e àlainn. Ged nach e geamair a th’ annam, bu toil leam seòladh mun cuairt No Man’s Sky beagan, nuair a thig e a-mach air PC. A thuilleadh air na longan-fànais agus na planaidean craicte, tha dineosoran aca!

Cuideachd, eu-choltach ri mòran gheamannan eile, tha No Man’s Sky ga chruthachadh tron ghnìomh, agus mar sin, ann an teòiridh, tha saoghal a’ gheama gun chrìch, le billeanan is billeanan de phlanaidean a dh’fhaodadh tu lorg. Nis, can gun robh thu beò ann an siobhaltas coigreach adhartach, le saoghalan gu-bhith mar seo rim faighean, a cheart cho triopaidh ach fada na bu mhionaidich, agus gun crìch. Am fàgadh tu a’ phlanaid agad gus siubhail iomadh linn tron domhainn mhòir chunnartaich fhalaimh nuair a b’ urrainn dhut fuireach aig an taigh agus siubhail tro gheama ghu-bhith mar seo, gu sgiobalta luath agus gun chunnart?


Posted in fànas, Ficsean-saidheans, saibeirneatachd | Comments Off on No Man’s Sky

Cor na Gàidhlig an Eaglais na h-Alba

Fhuair mi cothrom ‘Na Duilleagan Gàidhlig’ airson na mìos seo a leughadh san eaglais DiDòmhnaich nuair a shìn Gàidheal thugam i. Bha mi air mo dhòigh glan, oir chan fhaca mi i o chionn àm an fhoghair dar a bha mi a’ frithealadh Eaglais nam Manach Liath, far am bi i ann gach Dòmhnach dhan choitheanal Ghàidhlig.

Co-dhiù, bha deasaichear nan ‘Duilleagan’, an t-Oll. Ruairidh MacLeòid, a-mach air àite na Gàidhlig an Eaglais na h-Alba, a’ leantail air co-labhairt a thachair sa Mhàrt an Glaschu. Tha Modaratair ùr na h-Eaglaise, an t-Oll. Aonghas Moireasdan, a’ cur roimhe Gàidhlig a neartachadh san Eaglais, agus tha thìde aig a leithid.

Tha trioblaidean air a bhith ag èirigh thar na dùthcha dha coitheanalan Gàidhlig agus dìth mhinistearan aig a bheil a’ Ghàidhlig ag adhbharachadh gur ann ainneamh a gheibhear seirbheis Ghàidhlig fiù ’s anns na h-Eileanan Siar. ’S ann mar sin a bha e dhuinn an Dùn Èideann dar a chuir sinn romhainn uallach nan seirbhisean a ghabhail os làimhe sinn fhìn. Agus ’s e an dearbh rud a dh’fhiosraich mi fhìn dar a thàinig mi a dh’Uibhist a Deas a’ mhìos seo chaidh. (Tha fhios a’m gur e àite air leth Caitligeach a th’ ann an Tìr a’ Mhurain, ach tha coitheanal Pròstanach ann fhathast).

Chan eil fiù ’s ministear làn-ùine ann (coltach ri tòrr dhe na h-eileanan an-dràsta), gun luaidh air ministear aig a bheil cànan an t-sluaigh! Chuala mi cuideachd, gum bi cuid dhe na ministearan/sagartan, aig a bheil a’ Ghàidhlig, a’ diùltadh searmonachadh innte sna h-eileanan. Mar sin, ’s e a’ Bheurla a gheibhear air a searmonachadh bhon chrannag, ach a’ Ghàidhlig aig a’ choitheanal às dèidh na seirbhise am measg a chèile. Rud neònach dhomh-sa.

Dè a ghabhas dèanamh? Uil, rinn an t-Oll. MacLeòid iomradh air ministear ùr coitheanal an t-Srath agus Shlèibhte, an t-Urr. Ruairidh MacLeòid (eile), a tha air a chur roimhe a bhith comasach air searmon Gàidhlig a libhreagadh an ceann trì bliadhna. Agus mo bheannachd air.

Ach, ’s e ministear na h-Eaglaise a tha sin, aig a bheil dàimh ris a’ Ghàidhlig, a’ gabhail uallach na Gàidhlig os làimh e fhèin. Cò mheud a leanas eisimpleir Ruairidh?

Nar coitheanal, coitheanal Eaglais na h-Alba an Uibhist a Deas, tha sinn ro bheag airson sgaradh nar dà leth, agus cha dèanadh e cus maith. Ach, far nach eil ach seirbheis Bheurla an-dràsta, gabhaidh àite na Gàidhlig a neartachadh taobh a-staigh nan seirbheisean fhathast, ar leam. Saoilidh mi gur e an dòigh as fhasa Gàidhlig a chur air ais ann tro mheadhan nan salm Gàidhlig. Fiù ’s dhan fheadhainn aig nach eil a’ Ghàidhlig, tha ùidh aca ann a bhith gan cluinntinn; ’s mur eil na faclan aca, dh’fhaoidte gun seinn iad na fuinn aon uair ’s gu bheil iad aca. ’S e dòigh eile, cuideachd, Gàidhlig a nochdadh dhan fheadhainn sa choimhearsnachd a tha ag ionnsachadh na cànain, no a tha taiceil dhith. Ma thig brùthadh bhon Mhodaratair agus brùthadh bho na coimhearsnachd fhèin, bidh teans nas fhèarr againn.

Mar sin dheth, tha mi air a bhith a’ dol mun cuairt a’ choitheanail ’s a’ faighneachd dhe dhaoine an cuid bheachdan air a’ ghnothach, ’s tha daoine gu math deònach seo fheuchainn. Cò aig a bheil fios, às dèidh leth-chuid dhen t-seinn sa Ghàidhlig, carson nach gabhadh leth-chuid den leughadh a dhèanamh sa Ghàidhlig làitheigin?

‘Tha sibhse mar an ceudna mar chlachan beò air ur togail suas nur taigh spioradail’, (Peadar 1 2:5).

– Liam Alastair Crouse

Posted in Alasdair Moireasdan, Cànain, Cànan & Cultar, Church of Scotland, cultar, Eaglais na h-Alba, Gaelic, Gàidhlig | Comments Off on Cor na Gàidhlig an Eaglais na h-Alba

Eolaiche air mion-chananan tusail Ameireagaidh a’ tadhal oirnn #gaidhlig

Tha e daonnan a’ còrdadh ruinn nuair a thig daoine aig a bheil mion-chànanan eile a chèilidh oirnn. Bho chionn goirid, bha cothrom agam coinneachadh ris an Dr George Ann Gregory  à New Mexico a tha na eòlaiche air ath-bheothachadh … Cum ort a leughadh
Posted in cànanan, cànan, Gabhail pàirt, George Ann Gregory, navajo, New Mexico, oklahoma, USA | Comments Off on Eolaiche air mion-chananan tusail Ameireagaidh a’ tadhal oirnn #gaidhlig

Factaraidhean gun obraichean (beò)

“It is necessary to replace human workers with robots…”
Di Suoling, head of Taiwan Business Association

O chionn greis, chuir mi post suas mun bhideo, Humans Need Not Apply, le CGP Grey, agus esan am beachd gun tig an latha an ceann tamaill bhig anns am bi robotan a’ gabhail thairis air an obair againn uile. Mar fhianais a bharrachd gu bheil linn nan robotan a’ tighinn gar h-ionnsaigh gun abhsadh, tha an China Daily air aithisg an-dè gu bheil a’ chiad fhactaraidh ‘obraiche-neoni’ ga leasachadh ann an Sìne an-dràsta fhèin. Agus ged a tha na Sìnich air toiseach càich, ma dh’fhaoidte, a thaobh leasachaidhean ann an robotachd, chan ann dìreach ann an Sìne a thèid robotan-obrach fhaicinn ann an dreuchdan iongantach ùra. Mar eisimpleir, chì sibh anns a’ bhideo gu h-ìosail robot a’ cur ghoirmean-searradh craicte luath aig Bob’s Market ann am Mason, West Virginia:

Dhomhsa dheth, chan eil fios agam mu rannsachadh soiseochànanach, ach a thaobh teagaisg chànain, tha mi cinnteach gum faic mi compiùtair a’ dèanamh na h-obrach teagaisg agam an ceann mu dheich bliadhna. Dè ur beachd? Dè cho luath ’s a bhios iad a’ cur robot nur n-àite aig ur n-obair-sa? Agus na theiribh dhomh nach dèan robot ur n-obair dhoirbh shònraichte — thig an latha agaibh cuideachd a bheibidh!

Via io9.com agus boingboing.net via digg.com.


Posted in saibeirneatachd | Comments Off on Factaraidhean gun obraichean (beò)

Thank You Awards

b2ap3_thumbnail_TYA-1.jpgTha buidheann òigridh ann an Sgoil Lionacleit air a bhith ag obair air fiolm goirid a dheasachadh airson na Thank You Awards, farpais airson taing a thoirt do chuideigin anns an sgìre aca.

Thagh an òigridh Miss Levack airson an obair ionmholta a tha I air a bhith a’ dèanamh le òigridh na sgìre a thaobh lùth-chleasachd. Tha an òigridh air taic fhaighinn bho Paul Steele agus Màiri Anna Chaimbeul airson an fiolm aca a chuir ri chèile. Bidh an fiolm deiseil airson a chuir air falbh dhan fharpais aig deireadh a’ Ghiblean.

b2ap3_thumbnail_TYA-2_20150504-102719_1.jpg

 

Posted in blòg | Comments Off on Thank You Awards

Prìomh stèiseanan rèile na h-Alba – dè cho ruigsinneach sa tha iad? #gaidhlig

Tha comataidh phàrlamaideach a’ dèanamh rannsachadh air na prìomh stèiseanan rèile aig an àm seo. Steisean Inbhir Nis (INV) Tha Comataidh Bun-structar agus Cur-an-seabh Calpa airson beachdan an t-sluaigh fhaighinn air dè cho ruigsinneach sa tha na prìomh stèiseanan ann … Cum ort a leughadh
Posted in access, Comataidhean, Gabhail pàirt, ruigsinn, ruigsinneachd, Stations, Steiseanan | Comments Off on Prìomh stèiseanan rèile na h-Alba – dè cho ruigsinneach sa tha iad? #gaidhlig

Sgeulachd Ghoirid | Fìrinn

“Ceart ma-tà, cò am fear ceart?”  Bha a shùilean a’ sìor choimhead orm, coltach ri adag air ùr ghlacadh bhon Chuan Sgìth, fhad ’s a chuir e ceist nam millean dollar orm.

Ghabh mi srùbag bho na canaichean coke dìomhair, aon mu seach.  Leis an fhìrinn innse, cha robh sìon a dh’fhios a’m cò fear a bh’ ann, is mar sin thagh mi am fear a bu mhìlse.

“Tha thu smaointinn gur e fear a trì a th’ ann ma-tà?”  Thug e sùil air an luchd-amhairc leis na sùilean mòra aige, mar gun robh e a’ feuchainn ri beagan dùileachaidh is boile a thogail.  Bha mi cha mhòr cinnteach gun robh 99% coma co-dhiù cò am fear ceart, bha iad dìreach a’ feuchainn ri obrachadh cò air an robh e a-mach – an robh e air a chiall a chall.

Bha còir spèis a bhith agam dhan duine seo.  Ach, a dh’aindeoin comhairle mo sheanmhar, chan fhaicinn ach leth dhuine, leth ròn.  Creutair dà-bheathach.  Bha a choilear geal mar char mì-chùramach eadar dà isbean; an fheòil ag aoidìon a-mach às a’ chraiceann, an lèine ghlas.  Aodann mìn, bearrta, nàdar de dh’ìomhaigh chèir, a’ leaghadh air amhach.  Cha robh loidhnichean sam bith cinnteach air an duine seo.

A-rèir choltais, b’e àireamh a dhà am fear ceart, agus mu dheireadh thall shuidh mi air ais is chuir mi mo thaic ris an t-suidheachan chruaidh fiodha, is rinn mi geur-sgrùdadh air an t-sreath air mo bheulaibh is an graffiti.  Cò bh’ ann an RM saoil?

“Agus mar sin, chì sibh gu bheil sinn air ar cuartachadh le breugan, tha mealladh ceithir-timcheall oirnn, iomadh oidhirp fhuadain, atharrais, is shamhlachaidh.  Ach, aon latha, mothaichidh sinn, ionnsaichidh sinn agus mothaichidh sinn nach eil ach aon ‘fhear ceart’ ann, agus ’s e Ìosa, Crìost, am fear ceart.”

Cha b’urrainn dhomh fidreadh an tug am brath-naidheachd seo buaidh sam bith air an luchd-èisteachd.  Bha a’ mhòr-chuid den choitheanail sna sreathan air mo chùlaibh, agus bha mi cha mhòr cinnteach gun robh an dithis air mo bheulaibh nan cadal suain.

Cha tugadh buaidh sam bith air Dòmhnall co-dhiù, oir bha e mar-thà a’ dèanamh deiseil airson an t-searmoin le bhith a’ toirt nam pàipearan bho na siùcaran aige.  An cleachdadh seo a bh’ aige bho bha e òg sna 60an, nuair a bha an eaglais seo làn, is nach cluinnte fuaim nan siùcairean le làthaireachd agus fuaimean an t-sluaigh.  Ach cha tàinig e a-steach air, 40 bliadhna an dèidh sin, gun cluinneadh a h-uile duine – am Ministear nam measg – gach faram fosglaidh san t-slige de thogalaich san robh sinn, mar chuideigin a’ srannanaich air microfòn.  Cha robh e fiù ’s bodhar – cho fad’ ’s as aithne dhomh.

Agus lean an t-seirbheis.

Bha mi ann am bruadar, a’ smaoineachadh mu iasgach.  An geadas ud a ghlac mi: abair thusa gun robh e mòr.  Bha mo ghàirdeanan cho sgìth ga tharraing a-steach.  A bheul fosgailte air a’ bhruaich, ceudan de fhiaclan beaga, coltach ri glainne bhriste.  Gun fheum air an fheur.

Dhùisg mi gu grad.  Dh’fhairich mi m’athair a’ gluasad, mì-chofhurtail, fhad’ ’s a thòisich am Ministear a bhith a’ cur a-mach às a chorp mu na homosexuals.  Thàinig tuil de rabhaidhean garbha agus ro-sheallaidhean do-sheachanta.  Bha m’athair mar gun robh e airson rudeigin a’ stobadh nam chluasan.

Chaidh am Ministear na bhoile, dh’fhàs e fiadhaich; b’e sruth aibhne fheargach a bh’ ann, a’ dòrtadh sìos an srath, gun stad.  Bha a làmhan a’ clapadh air feadh an àite agus dh’fhàs aodann bèilleach dearg.  Ach, fhathast…sàmhchair.  Bu shàmhach an àile mun cuairt air.  Cha robh an luchd-amhairc a’ gluasad.

Choimhead mo sheanmhair air an uaireadair aice, le osnadh.  Cha robh fhios agam carson – b’e a coire-sa gun robh sinn anns an eaglais sa chiad dol-a-mach.  Is Michael Parkinson cho dùrachdach air an t-sanas Axa ud.  A-rèir choltais, cha robh a h-inntinn aig fois.

Mu dheireadh thall, thrèig a spionnadh e, agus chuireadh crìoch air an taisbeanadh do-chreidsinneach seo leis a’ bheannachd àbhaisteach.  Dhùin e an t-seirbheis le laoidh leisg agus rinn sinn ar slighe a-mach às an eaglais – dusan deiscioboil – le dìosgail bhon ùrlair fhiodh.  A’ tilleadh bhon taistealachd againn.

Bha e gam fheitheamh aig an doras le gàire agus bas fhallasach.  Neònach: bha mi an dùil gum biodh e fuar.  Làmh cho blàth is fliuch.  Dìreach mun do dh’fhalbh mi, ghreimich e air mo ghàirdean, is leis an làimh eile thug e dhomh an cana coke le ‘2’ sgrìobhte air, is fiamh a ghàire mhilis air aodann sleamhainn.

Dhìrich mi an staran salach chun chàir, is greim a’ bhàis aig mo sheanmhair air mo ghàirdean, a’ tolladh mo chraiceann.

Shuidh sinn sa chàr, is chuir m’athair air an rèidio.

Air ais aig an taigh, is shuidh sinn mun cuairt a’ bhùird a’ gabhail dìnnear.  Bha forc mo sheanmhair a’ teicheadh na peasrach mu dheireadh air feadh an truinnseir, peasair bheag uaine a’ falach bhon fhreastal.  Ghabh mi balgam dhen choke a bha a-nis blàth.  Mar a b’àbhaist, chuir mi crìoch air mo dhìnnear fada air thoiseach air càch, is thòisich mi ri am pàipear geal a chuir am Ministear air a’ chana a shràcadh bhuaithe. Bha e furasta a rùsgadh.

Tesco Value.

 

- Seonaidh Charity

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in Rosg, Sgrìobhadh Cruthachail | Comments Off on Sgeulachd Ghoirid | Fìrinn

2015 an Cèitean: A’ Chuthag / May: the Cuckoo

A’ Chuthag

1.An t-Earrach - Spring

1. An t-Earrach – Spring

Aig an àm seo den bhliadhna bidh mòran daoine – agus chan e na ‘twitchers’ a-mhàin – ag èisteachd gu faiceallach do gach ceilearadh eun a chluinneas iad, an dòchas gum bi an ceilear sunndach sònraichte a chiad chuthaige san sgìre nam measg. Bha na cuthagan riamh nan dearbhadh gun robh an t-earrach ann agus gun tigeadh an samradh a-rithist às dèidh a’ gheamraidh fhada, is iad a’ tilleadh mu dheireadh bho Afraga gu Breatainn. Tha iad air an comharrachadh ann an iomadh òran is pìos bàrdachd, tradiseanta is clasaigeach, bho Sumer is icumen in (13mh linn) gu On Hearing the First Cuckoo in Spring le Frederick Delius (20mh linn). Tha òrain Ghàidhlig gu leòr ann cuideachd far a bheil sinn a’ cluinntinn mun chuthag agus na bàird a’ cur fàilte chridheil oirre, mar O Fàilte ort fhèin, a chuthag ghorm, le d’ òran ceòlmhor milis! no Thig an smeòrach as t-Earrach, Thig a’ chuthag ‘s a Chèitein.

Tha iomadh abairt no seanfhacal ann mu theachd na chuthaige:

“Sneachda na Caisge, sneachda nan uan agus sneachda na cuthaige”. Ma thig na tri sneachdan sin, bidh an samhradh math.
“glasadh na cuthaige” an sneachd beag a chuirear tràth ron t-samhraidh
“glasanach na cuthaige” – beul an latha
– San linn a chaidh seachad, nan do dh’ innseadh cuideigin do chàch gun cuala e a’ chuthag “gun bhiadh na bhroinn”, bha e ag ràdh nach robh e air ithe mus cuala e goirsinn na cuthaige airson a’ chiad uair den bhliadhna; agus bhathar a’ meas gur e bliadhna mhì-shealbhach a leanadh sin. Air an adhbhar sin dh’itheadh daoine “grèim-cuthaige” (rudeigin beag) nam b’ fheudar dhaibh a dhol a-mach tràth sa mhadainn ron bhracaist aig an àm seo den bhliadhna.
– agus “cuthag-chluaise” a theirear ri cuideigin, gu h-àraid clann, a bhiodh ag innse air daoine eile – a’ seinn mar a’ chuthag. Mar sin, tha ràdh ann a tha cur sìos air sin; “Ge binn leinn a’ chuthag cha bhinn leinn cuthag-chluaise.”

2. Beathachadh -Reed-warbler feeds cuckoo

2. Beathachadh -Reed-warbler feeds cuckoo

Ach chan ann airson na dreuchd seo mar thosgair an earraich a-mhàin a tha cliù sònraichte aig a’ chuthag – tha taobh eile aice nach eil cho tlachdmhòr: fàgaidh i a h-uighean ann an neadan eun eile. ‘S fheàrr leatha neadan eun le uighean coltach ri uighean cuthaige, agus air monaidhean na Gàidhealtachd ‘s e an t-snàthadag, le nead air an talamh, a bhios a’ fulang as trice. Nuair a thig an t-àl a-mach, fàsaidh an t-isean-chuthaige mòr gu luath agus cuiridh e na h-uighean no na h-iseanan nas lugha eile a-mach às an nead. An uairsin bidh na h-eòin aig a bheil an nead a’ toirt biadh is cùram dhan isean-cuthaige a-mhàin, ged a dh’fhàsas e a dh’aithghearr nas motha na a ‘phàrantan’. Fiù ‘s nuair a bhios e a-mach as an nead, leanaidh iad e airson grèis gus a bheathachadh. ‘S ann bhon chàirdeas neònach seo a gheibh an t-snàthadag an t-ainm eile sa Ghàidhlig, an gocan-cuthaige – ‘s e ‘neach-frithealaidh‘ a th’ ann an ‘gocan’.

Agus seo abairtean eile a tha a’ dèiligeadh ris an taobh seo den chuthag.

– “Tha e coltach ris an t-snàthadag a’ leantainn na cuthaig” – nuair a bhios cudeigin daonnan a’ leanntain cudeigin eile, mar leanabh beag a bhràthair mòr.
– “cho sona ri cuthag ann an nead a coimhearsnaich
– “cur air ruith na cuthaige” a’ cur neach air ghocaireachd, no air gnothaich gun fheum, gu h-àiridh a’ chiad latha den Ghiblean.
– Agus “gheibh thu e nuair a gheibh thu nead na cuthaig” – chan fhaigh thu a-chaoidh e!

**********************************************

The Cuckoo

3. air iteal - on the wing

3. air iteal – on the wing

At this time of the year many people – and not only ‚twitchers‘ – pay particular attention when they hear birds singing, in the hope of catching the distinctive call of the first cuckoo in their area. Cuckoos have always been seen as evidence that spring is here and summer is on the way after the long winter, as they return at last from Africa to Britain. They are celebrated in many songs and poems, traditional and classical, from Sumer is icumen in (13th century) to On Hearing the First Cuckoo in Spring by Frederick Delius (20th c.). There are many Gaelic songs too with the poet welcoming the cuckoo warmly, such as O Fàilte ort fhèin, a chuthag ghorm, le d’ òran ceòlmhor milis! (Welcome to you, blue cuckoo, with your melodious sweet song!) or Thig an smeòrach as t-Earrach, Thig a’ chuthag ‘s a Chèitein (The mavis will come in spring and the cuckoo in May).

There many Gaelic expressions or sayings about the coming of the cuckoo:

“Sneachda na Caisge, sneachda nan uan agus sneachda na cuthaige”(Easter snow, lamb snow and cuckoo snow) If these three snows come, it will be a good summer.
“glasadh na cuthaige” – the ‘greying of the cuckoo’, light snow which falls shortly before the summer
“glasanach na cuthaige” – ‘the lightening of the cuckoo’ – the dawn
– In the last century if someone said they had heard the cuckoo “gun bhiadh na bhroinn”, on an empty stomach, i.e. before breakfast, it was supposed to mean a bad year would follow. People therefore would grab a “grèim-cuthaige”, a quick ‘cuckoo snack’, if they had to leave the house very early at this time of the year.
– and “cuthag-chluaise”, an ‘ear cuckoo’, meant a tell-tale, a child who would ‘sing’ on his friends. This led to the expression “Ge binn leinn a’ chuthag cha bhinn leinn cuthag-chluaise” – although we find the cuckoo itself pretty, we’re not so fond of the ‘ear-cuckoo’.

4.  a' laighe - perching

4. a’ laighe – perching

But it’s not only for this role as harbinger of the spring that the cuckoo has earned its special reputation. It has another, less attractive side: it lays its eggs in other birds’ nests. It prefers the nests of birds whose eggs are similar to its own, and in the uplands of the Highlands it’s the ground-nesting meadow-pipit who is its most frequent victim. When the litter hatches, the cuckoo chick grows big very fast and throws the other eggs or smaller chicks out of the nest. Then the birds whose nest it is devote all their time to feeding and caring for the cuckoo chick alone, even though it soon grows bigger than its ‘parents’. And even when it leaves the nest, they follow it around for a good while and continue to feed it. It’s from this curious relationship that the meadow-pipit gets its other name in Gaelic, ‘gocan-cuthaige’, ‘cuckoo’s attendant’.

And here are some sayings related to this side of the cuckoo:

“Tha e coltach ris an t-snàthadag a’ leantainn na cuthaig” – ‘He’s like the pipit following the cuckoo’ when someone trails along behind someone else, like a child following his big brother.
“cho sona ri cuthag ann an nead a coimhearsnaich” – as happy as a cuckoo in her neighbour’s nest
“cur air ruith na cuthaige” – send someone on ‘the cuckoo run’ – sending him on a fool’s errand, especially on April Fool’s Day.
– And “gheibh thu e nuair a gheibh thu nead na cuthaig” – ‘you’ll find it when you find the cuckoo’s nest’, i.e. never!
Taing airson na h-abairtean agus an fhiosrachaidh do /Thanks for the sayings and information:

Dwelly air loidhne, Uicipeid agus Ruairidh MacIlleathain air làrach SNH.
http://www.cairnwater.co.uk/gaelicdictionary/ , http://gd.wikipedia.org/wiki/Cuthag ,
http://www.snh.gov.uk/docs/B1163343.pdf )

A h-uile dealbh / All photos: Creative Commons
1. http://commons.wikimedia.org/wiki/File:K%C3%A4gu_%C3%B5unapuul.jpg
2. http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Reed_warbler_cuckoo.jpg
3. http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Cuculus_canorus_vogelartinfo.jpg
4. http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Cuculus_canorus2.jpg

Posted in Seaboard News Gaelic archive | Comments Off on 2015 an Cèitean: A’ Chuthag / May: the Cuckoo

Bèiceireachd blasta

b2ap3_thumbnail_baking3.jpgb2ap3_thumbnail_baking1.jpg Bha feasgar thrang ach spòrsail aig  an òigridh ann am buidheann Òigridh Uibhist.

Fhuair iad an cothrom fuireach as dèidh na sgoile airson pàirt a ghabhail am an seisean bèiceireachd.

Rinn gach neach treidhe làn de mhìlsean blasta airson an toirt dhachaigh.

Bha feadhainn dhiubh plèana le coconut, feadhainn le teoclaid agus feadhainn eile le teoclaid gheal agus bha iad uile a’ coimhead gu math blasta.

Bha an tachartas seo air a chuir air dòigh le Catriona Mhoireasdan agus Màiri Anna Chaimbeul.

b2ap3_thumbnail_baking2.jpg

Posted in blòg | Comments Off on Bèiceireachd blasta

‘Thar Sàil’ air Mhears’ Nam Bratach’ | Feachd nan Gàidheal an Afghanastan

Nuair a smaoinicheas sinn air saighdearan Gàidhealach a’ cogadh ann an tìrean cèin, bidh ìomhaighean de Bhlàr an Nìl (Bàgh Aboukir), raointean ‘s coillteach Chanada, fàsaichean nan Innseachan, agus trainnseachan a’ Chogaidh Mhòir a’ tighinn gu bàrr. Neo, air an latha an-diugh, an Ioràc agus Afghanastan. Ach cia mheud turas a bha feachdan nan Gàidheal thall? San alt seo, bidh Alastair Paul a’ meòrachadh air eachdraidh chogaidhean ann an tìr chèin san robh na Gàidheil a’ sabaid.

‘S ainneamh a lorgar leabhraichean Gàidhlig ann am bùthan carthannais, agus mar sin bha mise fortanach nuair a chaidh mi a-steach do bhùth nan seann-leabhraichean aig Oxfam ann an Glaschu agus a fhuair mi lorg air an leabhar ‘An t-Eileanach’ leis a’ Mhuileach Iain MacPhaidein. B’e leabhar air a dheagh ùisneachadh a bh’ ann, is coltas gu math robach air a’ chòmhdach bhon taobh a-muigh, ach a bha làn òrain, bhàrdachd is sgeulachdan beaga, laghach ’na bhroinn. ‘S e prìomh chuspair cuid mhath den stuth a lorgar anns an leabhar; beatha nan Gàidheal ann an Glaschu a tha air a lìbhrigeadh ann an doigh aighearach, làn àbhachd, ach le cuspairean nas doimhne air an snìomh tromhpa, leithid moraltachd, is feallsanachd.

Bha aon Òran ann gu sònraichte a thog m’aire air sgàth a thiotail ‘Saighdearan Gàidhealach Ann An Afghanastan ‘ Tha beagan mhìosan air a dhol seachad a-nis bho tharraing feachd Bhreatainn a-mach à Afghanastan, ach a dh’aindeoin ‘s gur ann air an dearbh chuspair seo a bha òran MhicPhaidean, chaidh a sgrìobhadh o chionn barrachd is ceud bliadhna. Nach iongantach mar a bhios eachdraidh gu tric a ruith na cearcaill! B’ e an  Dàrna Cogadh Afghanastanach air an robh MacPhaidein a-mach agus gu sònraichte faochadh Kandahar a ghabh àite ann an 1880. (Bha Breatann air a bhith, mar tha, an sàs ann an trì cogaidhean Afghanastanach uile gu lèir ro thoiseach an iomairt a tha air ùr thighinn gu crìoch).

‘S e sgeulachd iongantach a tha air cùl a‘ ghnothaich leis mar a rinn feachdan Breatainn caismeachd de 320 mìltean a dh‘astar thar garbhlaich is bheanntan fo theas brùideil ann am fichead latha a thìde; agus, gun cha mhòr an t-àm aca an anail a ghabhail, chuir iad ruaig air ar-a-mach Ayub Khan. Ri linn nan euchdan seo ‘s e òran molaidh a th’ann an ‘Saighdearan Gàidhealach ann an Afghanastan’, a thug luaidh air buadhan nan saighdearan Gàidhealach. Ged, air a’ chiad sealladh, a tha an t-òran a’ dèanamh gàirdeachas le buaidh nan rèisimeidean Gàidhealach tha bròn is uallach do na saighdearan thall thairis cuideachd a’ togail ceann am measg nam faclan, mar a chithear anns an t-sèist:

Slàn gun till na Gàidheil ghasda,

‘Tha thar sàil’ air mhears’ nam bratach’

Furan fàilt us slàn, tigh’n dachaidh

Do nan suinn tha’n Afghan thall.

Thug na faclan seo orm smaoineachadh air a’ bhuaidh air cor nan Gàidheal a thug iomairtean den leithid a chleith fo chainnt mu bhuaidh is glòir. Leis cho mòr ‘s a bha na rèisimeidean Gàidhealach an sàs ann a bhith a’ cruthachadh agus a’ dìon na h-impireachd ‘s e an aon seorsa naidheachd a chluinnte a-rithist is a-rithist anns an 19mh linn. ‘S e sgeulachd a tha air a dhol air di-chuimhne gu ìre mhòr air cùl sgàil chogaidhean na linne mu dheireadh, ach leis an àireamh mì-chothromach de Ghàidheil a bha an sàs anns an aimhreit feumaidh gur e rud a thug buaidh air a h-uile Gàidheal. Bhiodh iad uile eòlach aig àm air choireigin air dlùth is dàimh an cunnart am beatha thall thairis. ‘B e buille chruaidh eile do mhuinntir na Gàidhealtachd aig àm a bha iad mar tha a’ fulang gu mòr.

Sheet_gordons_cBha beatha an t-saighdeir duilich gu leòr dhaibhsan a roghnaich an dreachd ach bha gu leòr eile ann a chaidh a thoirt am bruid leis a’ phress gang suas gu toiseach na 19mh linn agus a chaidh a chur a-null thairis an aghaidh an toil. Gun na goireasan còmhdhail is conaltraidh a tha againn an-diugh bhiodh feitheamh fhada, dhòrainneach ro choimhearsnachdan air feadh na Gàidhealtachd gus an tigeadh naidheachdan air an daoine ann an ceàrnaidhean cèine.

B’ iad an dà rèisimeid Ghàidhealach a bha an sàs ann am Faochadh Kandahar an ’92nd Regiment Of Foot’ (coisridh Ghàidhealach) agus an 72nd Regiment of Foot (coisridh Ghàidhealach). Bho chaidh na rèisimeidean seo a chur air bhonn aig deireadh na 18mh linn bha iad trang cha mhòr gun sgur a’ seasamh impireachd Bhreatainn; bho Afraga do Na h-Innseachan, bhon Roinn Eòrpa do dh’Innseachan na h-Àirde an Ear, bhon charaib gu Canada. Bha iad cuideachd air an gairm bho àm gu àm gus cur sìos air ar-a-mach is rèabhlaid ann an Èirinn is Breatann. Bha greisean ann nuair a bhiodh beatha nan saighdearan rèidh, mar na mìosan a chuir an 72nd seachad air dleastanasan rìoghail aig caisteal Windsor ann an 1841. Ach bu bheag an luigheachd seo airson an sgrios uabhasaich a dh’fhuiling iad aig amannan eile. Nuair a chaidh an 72nd a chur gu na h-Innseanan air a chiad phostadh aice fhuair an treas pàirt da buill am bàs le tinneas air an t-slighe mus d’ ràinig iad fiù ‘s an ceann-uidhe. Bha an còrr dhiubh cho ìosal is nach robh iad comasach air sabaid. Às dèidh don 92nd a bhith a’ sabaid anns an Èiphit ann an 1801 cha robh ach 150 dhiubh air fhàgail a bha comasach air sabaid. Fhuair iad an òrdugh tarraing às a bhlàr, ach nuair a chualas fuaim gleadhraich a’ bhatail dh’iarr iad air an ceannard dhol an sàs innte. Dh’aontaich esan.

Le ceud bliadhna air a dhol seachad bho thòisich a’ chiad Chogadh Mhòr, tha ar n-aire gu mòr air an dà chogadh mu dheireadh. Tha e nas duilghe luaidh a dhèanamh air an strì is na dh’fhuiling na saighdearan Gàidhlealach anns an linn ron seo; chan ann a-mhàin a chionn ‘s gu bheil na tachartasan sin cho fad às a-nis, ach cuideachd air sgàth cho toinnte ‘s a bha iad, agus mar sin duilich an tuigsinn. A bharrachd air sin chan eil na prionnsapalan no am moraltachd air cùl nan iomairtean cho soilleir. Gu tric cha b’ e ceartas a bha na seòid a seasamh ach cumhachd na h-impireachd. Ach cha robh gnothach aig an t-saighdear cumanta le amasan nan iomairtean anns an robh e an sàs. Rinn esan mar a chaidh iarraidh air. Bu mhòr a dh’ìobair e, agus còmhla ris-san, bu mhòr a dh’ìobair a theaghlach, agus a’ choimhearsnachd dom buineadh e airson cor na dùthcha. Fhad is a tha sinn a’ dèanamh iomradh air fulangas an dà chogaidh mhòir mu dheireadh,’s dòcha gum bu chòir dhuinn smuain no dhà a ghleidheadh don fheadhainn a dh’fhuiling ann an cogaidhean na linne ron seo.

 

- Alasdair Paul

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in Cànan & Cultar, cultar, Naidheachdan & Poileataigs | Comments Off on ‘Thar Sàil’ air Mhears’ Nam Bratach’ | Feachd nan Gàidheal an Afghanastan