An leadraigeadh mu dheireadh

San Dàmhair am-bliadhna, dh’aontaicheadh lagh ùr ann an Alba a tha a’ casg dèiseagan le neach sam bith, pàrantan ann no às, do chloinn. Bha sgleogadh air a thoirmeasg mu thràth. Seo agaibh sùil air an lagh ùr agus an t-àite aig Alba gu h-eadar-nàiseanta a thaobh staid nan laghan a tha a’ cumail dìon air clann is òigridh.

Chan fhada o bhiodh gillean beaga Albannach ag ràdh “gheibh mi mo leadraigeadh” ri an caraidean agus iad an dèidh bhith air an glacadh ri miastadh san sgoil no àiteigin anns a’ bhaile. Uaireannan, thilleadh fear dhiubh o ‘Latha Mòr na Cunntais’ aig an dachaigh a dh’innse an naidheachd mun pheanas a fhuair e – ge be an e leadraigeadh, sgoladh teanga, no èirig a bh’ aige ri phàigheadh ann an riochd obair-taighe no peanas eile.

Dèiseagan air an t-seann nòs

An-diugh, tha mi an dùil nach eil, air neo, nach bi gillean Albannach cho eòlach air “leadraigeadh” mar pheanas airson mì-mhoidh no miastaidh o seo a-mach ri linn ’s gun deach sgleogadh cloinne a thoirmeasg ann an Alba bho chionn greis. Is fhada o bha strap na sgoile air a chasg fon lagh, agus ged a tha cuimhne agam gum b’ e mo bhràthair (a tha 5 bliadhna nas sine na mi fhìn) fear dhen fheadhainn mu dheireadh a fhuair sràcan ann an àrd-sgoil a’ bhaile againne, nuair a ràinig mi fhìn ’s mo bhràthair as òige an sgoil na dhèidh, cha robh sgeul air tàthas, strap no beilt agus chan aithne dhomh fhìn cò ris a bha e coltach.

Chaidh sgleogadh don cheann a bhacadh ann an Alba roimhe seo, ach bha dèiseagan ceadaichte gus Dàmhair na bliadhna seo mus do chuir riaghaltas na h-Alba às don t-saorsa aig pàrantan boiseag a thoirt air màsan an cuid cloinne. Leugh mi an ceann-naidheachd ag ràdh gum b’ e Alba “a’ chiad phàirt dhen R.A.” gus dèiseagan a chasg fon lagh. Cha robh na faclan seo feumail ge-tà, oir chan iongnadh idir e ged a b’ e Alba “a’ chiad phàirt” dhen rìoghachd gus lagh sìobhalta eile a chur an sàs air thoiseach air riaghaltas na làimhe-deise shìos ann an tòin Shasainn.

Bha mi fhìn ag iarraidh fiosrachadh air dè an t-àite aig Alba ann an seagh eadar-nàiseanta a thaobh peanasan corporra; agus fhuair mi a-mach gur e Alba an 58mh dùthaich air an t-saoghal a-nis gus gach seòrsa sgleogadh cloinne a chrosadh do phàrantan fon lagh. Tha sgleogadh cloinne de sheòrsa sam bith air a thoirmeasg gu laghail le 22 à 28 de nàiseanan Eòrpach a-cheana. Bhac an Fhraing dèiseagan air cloinn san Iuchar am-bliadhna. Ach, se an t-Suain a tha am broilleach na cuideachd bhon a bhac iadsan peanasan corporra do an cuid cloinne ann an 1979!

Sann caran fadalach a tha Alba an coimeas ri gu leòr nàiseanan eile. A dh’aindeoin sin, sann air thoiseach air Sasainn agus a’ Chuimrigh a tha an dùthaich againn, oir tha iadsan a’ ceadachadh sgleogadh no dèiseagan ma thèid an cleachdadh le “neart reusanta” – rud a tha gam fàgail air dheireadh air dùthchannan ann an Afraga, Ameireaga a Deas agus na h-Innseachan ´s Àisia. Agus, dè th’ ann an “sgleogadh reusanta” co-dhiù do phàiste no do sgoilear nach do ruig inbhe fhathast far am faod iad reusanachadh leis an duine mhòr a tha air tì sgleog a thoirt dhaibh?

Ma sgleogas mise neach – inbheach – a tha ri mì-mhodh no a chuir diomb orm airson adhbhar air choireigin, chan fhaigh mi às ann an cùirt-lagha leis an leisgeul gur e “sgleog reusanta” a bh’ ann. Thog pàrantan airson “Bi reusanta, Albainn” a’ phuing gun robh clann air an dìon o dhroch-dhìol le inbhich orra mar-thà agus nach robh e ceart boiseag aotrom don mhàs le pàrant cùramach a shuidheachadh aig an aon ìre ri dòrn ann an toll na cluaise, breaban is dochannan eile dhen t-seòrsa sin. Ach cò a chuireadh an aghaidh a’ Phrìomh Mhinistear agus a ministearan san riaghaltas, nuair a thuirt iad gum biodh “an aon dìon cheudna air clann fon lagh ´s a tha air inbhich an-drasta” leis an achd ùr seo? Nuair a chuirte an cèill mar sin e, chan eil a dha dhòigh air nach eil iad ceart a dh’aindeoin ’s gu bheil a’ mhòr-chuid de phàrantan a bheireadh dèiseag aotrom do am pàiste cùramach, coibhneil, gràdhach.

San Iapan, far a bheil mi a’ fuireach agus fhad ´s as aithne dhomh, chan eil lagh sònraichte ann a’ casg sgleogadh no boiseagan do chloinn no do sgoilearan le pàrantan agus tidsearan. Gidheadh, bho sgaoil naidheachdan o chionn ghoirid mu chùisean san robh pàrantan ri fòirneart air pàistean beaga truagha, agus cùisean san robh luchd-teagaisg sradagach a’ cumail smachd air sgoilearan le làmhachas-làidir is burraidheachd, tha an riaghaltas a-nis a’ beachdachadh air sgleogadh cloinne sam bith a thoirmeasg fon lagh.

Seallamaid air clàr eadar-nàiseanta de na dùthchannan a chaisg a h-uile peanas corporra agus dè a’ bhliadhna:

• Bhon 1mh latha dhen Dàmhair, 58 dùthchannan
o ?????An t-Suain
o ?????An Fhionnlann
o ?????Nirribhidh
o ?????An Òstair
o ?????Cìopras
o ?????An Danmhairg
o ?????Croatia, Latvia
o ?????A’ Ghearmailt, Bulgaria, Israel
o ?????Turcmanastàn
o ?????Innis-tìle
o ?????Romàinia, an Ugràin
o ?????An Ungair
o ?????A’ Ghrèig
o ?????Na Tìrean Ìsle, Sealann Nuadh, a’ Phortagail, Uruguaidh, Venezuela, An Spàinn, Togo
o ?????Costa Rìcea, A’ Mholdobha, Lugsamburg, Lichtenstein
o ?????A’ Phòlainn, Tuinisea, Ceinia, Poblachd Dheamocratach na Congo, Albàinia
o ?????Sudàn a Deas
o ?????Masadonia, Honduras, Cape Verde
o ?????Benan, Èirinn, Pearù
o ?????Mongòilia, Paraguaidh, An t-Slòbhain, Am Monadh Neagrach
o ?????An Liotuain
o ?????Neapàl
o ?????A’ Chosobho, An Fhraing, Afraga a Deas, A’ Chairtbheil (Georgia)
? ?Iomradh?ALBA??????

 

•Iomradh?Susan H. Bitensky, Corporal Punishment of Children: A Human Rights Violation, Transnational Publishers, New York, 2006 agus Global Initiative to End All Corporal Punishment of Children

 

Le Steaphan Mac Risnidh

Share

Posted in boiseag, boiseagan, còraichean daonna, dèiseag, dèiseagan, Naidheachdan & Poileataigs, peanasan corporra, sgleogadh, sràcan | Comments Off on An leadraigeadh mu dheireadh

Rathad-iarainn Gibraltar

Fhuair mi leabhar inntinneach a-mach às an leabharlann bho chionn goirid mu thrèanaichean caol-ghèidse (narrow gauge).

narrow gauge

Nuair a smaoinicheas sinn air rathaidean-iarainn caol-ghèidse, mar as trice, bidh sinn a’ smaoineachadh air thrèanaichean beaga brèagha a-mach air an dùthaich – a’ Ffestiniog, an Talyllyn, an Corris agus mar sin air adhart.

Anns an leabhar Narrow Gauge Locomotives le Anthony Coulls, tha an t-ùghdar a’ coimhead air loidhnichean is locothan nach eil a cheart cho ainmeil no romansach – loidhnichean bathair ann am mèinnein is cuaraidhean agus eile.

San leabhar, ionnsaich mi gu bheil Taigh-tasgaidh Caol-ghèidse ann an Irchester, Northamptonshire anns a bheil tòrr eisimpleirean de na locothan den t-seòrsa seo.

Thug mi sùil air an làraich-lìn aca agus tha fiosrachadh mu loco a th’ aca air a bheil ‘An Rock’.

img_1066

‘The Rock”, Taigh-tasgaidh Caol-ghèidse Irchester (Bho Wikipedia commons)

Fhuair mi a-mach gun d’fhuair e a ainm bhon Rock of Gibraltar far an robh e ag obair uair.

Ged a tha ùidh mhòr agam ann an rathaidean-iarainn agus Tìrean Breatannach Thall-thairis (British Overseas Territories), cha robh càil a dh’fhios agam gun robh rathaidean-iarainn ann an Gibraltar uair.

img_1067

Bha lìonra gu math mòr de rathaidean-iarainn caol-ghèidse ann an Gibraltar airson bathair uair le còrr is 17 mìle de thrac anns na docaichean.

Cha robh trèanaichean luchd-siubhail no ceangal-rèile leis an Spàinn ann riamh.

Ach ged nach eil rathad-iarainn sam bith air fhàgail, tha “an Rock” fhathast a’ ruith ann an Northamptonshire.

1280px-Flag_of_Gibraltar.svg

Alasdair

Posted in caol-gheidse, Gibraltar; Irchester Narrow Gauge Museum, rathaidean-iarainn, rathaidean-iarainn dùinte, Rathaidean-iarainn neo-àbhaisteach | Comments Off on Rathad-iarainn Gibraltar

Sgolpaig… agus an t-àm ri teachd

In this month’s column Fiona MacIsaac looks at issues around prioritising large scale industrial projects in fragile rural areas – in this case the proposed Spaceport in Sgolpaig in North Uist. While on the surface this seems like it could be a positive development for the area, the project is not without glaring problems – […]
Posted in Ghetto na Gàidhlig, North Uist, Sgolpaig | Comments Off on Sgolpaig… agus an t-àm ri teachd

Carson nach eil barrachd rathaidean-iarainn glèidhte ann an Èirinn? #Gàidhlig #gaelic #cleachdi

Gach bliadhna eadar an Nollaig agus a’ bhliadhna ùr bidh mi a’ dol air turas rèile sònraichte. Am-bliadhna, bidh mi a’ dol gu Rathad-iarainn Dhún Phádraig agus Chontae an Dúin (the Downpatrick and County Down Railway) ann an Èirinn.

Tha mi uamhasach dèidheil air Èirinn agus rathaidean-iarainn na h-Èireann agus tha mi air a bhith air gach rathad-iarainn ann an lìonra Northern Ireland Railways agus air beagan ann an Lìonra Iarnród Éireann. A-nis, tha mi airson a dhol air an aon rathad-iarainn gèidse-choitcheann (standard gauge) ann an Èirinn air fad.

80 Class Thumper – tha fear aca glèidhte ann an Dún Pádraig a-nis

Tha e caran iongantach nach eil ach aon dhiubh ann an Èirinn. Rinn mi beagan rannsachaidh air àireamh nan rathaidean-iarainn gèidse-chotcheann glèidhte ann am Breatainn is Èirinn agus seo  mar a tha an suidheachadh:

1024px-Flag_of_England.svg Sasainn 68
A;ba bratach Alba

 

7
1200px-Flag_of_Wales_(1959–present).svg A’ Chuimrigh

 

5
800px-Flag_of_Cornwall.svg A’ Chòrn

 

2

Tha sluagh tòrr nas motha ann an Sasainn agus mar sin, bhiodh tu an dùil gum biodh tòrr a bharrachd ann an Sasainn ach tha e daonnan a’ cur iongnadh orm gu bheil nas lugha ann an Èirinn na ann an Alba,  a’ Chuimrigh no fiù ’s a’ Chòrn.

Seo cuid de na h-adhbharan airson seo nam bheachd:

Chaidh tòrr de na rathaidean-iarainn a dhùnadh na bu thràithe ann an Èirinn na ann am Breatainn. Chaidh an sgrios as miosa air rathaidean-iarainn Bhreatainn a dhèanamh eadar meadhan agus deireadh nan 1960an ach chaidh tòrr de na gearraidhean ann an Èirinn a dhèanamh na bu thràithe, gu sònraichte ann an Èirinn a Tuath far nach robh riaghaltas Stormont idir taiceil ris na rathaidean-iarainn. Thachair seo mus robh eisimpleir ann de rathaidean-iarainn glèidhte agus aig àm nuair nach robh cus airgead saor aig daoine ann an Èirinn no Breatainn.

Cha b’ ann gus na 1950an a chaidh a’ chiad rathad-iarainn glèidhte ann am Breatainn ath-fhosgladh – an Talyllyn sa Chuimrigh – agus b’ e loidhne phrìobhaideach chaol-ghèidse bheag a bha sin. Cha b’ ann gus na 1960an a chaidh a’ chiad rathad-iarainn gèidse-choitcheann a ghlèidheadh ann am Breatainn. B’ e seo am Bluebell Railway, ann an Sussex, Sasainn. Dh’fhosgail e ann an 1960 – a’ chiad rathad-iarainn gèidse-choiteann glèidhte san t-saoghal!

Gèidse – tha gèidse-choitcheann na h-Èireann (5’3”) eadar-dhealaichte ri gèidse-coitcheann sa chòrr den t-saoghal (4’8 ½“). Bha sin a’ fàgail nach gabhadh trèanaichean a cheannach bho dhùthchannan eile airson loidhnichean ann an Èirinn.

Cha robh Dai Woodman Èirinneach ann – Nuair a chaidh tòrr de na h-einnseanan smùid san RA a chur a-mach à seirbheis, chaidh tòrr aca a cheannach le gàradh-scrap Dai Woodman anns Y Barri anns a’ Chuimrigh. Cheannaich e na ceudan de locothan agus an uair sin, an àite a bhith gam briseadh sìos, chùm e iad agus dh’fhàg e iad sa ghàrradh aige fad iomadh, iomadh bliadhna. Cheannaich luchd-glèidhteachais iad uile thar nam bliadhnaichean. Bha seo uamhasach cudromach ann am fàs nan rathaidean-iarainn glèidhte ann am Breatainn.

Ann an Èirinn, chaidh cur às do locothan smùid na bu thràithe na ann am Breatainn cuideachd, a’ fàgail nach robh cus locothan smùid rim faighinn airson pròiseactan glèidhteachais.

An NCB – bha tòrr einnseanan smùid aig Bùird Nàiseanta a’ Ghuail ann am Breatainn a bha a’ fàgail gun robh tòrr locothan beaga smùid is diosail rim faighinn air deagh phrìs – cha robh sinn fìor ann an Èirinn far nach eil gual ri lorg.

Tha mi a’ smaoineachadh gur e sin as adhbhar nach eil barrachd loidhnichean glèidhte ann an Èirinn. Tha beagan loidhnichean caol-ghèidse (narrow gauge) ann, ach a-rithist, tha tòrr nas lugha ann na bhiodh tu an dùil bhon lìonra mòr chaol-ghèidse a bh’ ann an Èirinn uair.

A bheil adhbhar eile ann? A bheil mi ceàrr? Dè ur beachd?

Alasdair

 

 

Posted in Èire, Èirinn, Downpatrick and County Down Railway, Eirinn a Tuath, Iarnrod, NIR, Nothern Ireland, rathaidean-iarainn, rathaidean-iarainn dùinte | Comments Off on Carson nach eil barrachd rathaidean-iarainn glèidhte ann an Èirinn? #Gàidhlig #gaelic #cleachdi

2019 an t-Samhain: Abairtean Gàidhlig /Nov. Gaelic expressions

Gaelic phrases in Seaboard English

I’ve been looking at the Seaboard use of individual Gaelic words when speaking English in different contexts up to now – fishing, describing people, and there are plenty more of these to come. But there are also a lot of complete Gaelic phrases and expressions that have been used within living memory, and even today – conversational exchanges, exclamations, commands etc.  Quite a number of Seaboard folk have contributed to this particular list, some anonymously – mòran taing, as usual!

I’ll write the Gaelic first in this case, then the meaning, and then the Seaboard pronunciations I’ve been given or heard myself, which are often compressed, and clearly local variations.

Questions and answers

Ciamar a tha thu? How are you? Kimmer a ha oo?

Ciamar a tha sibh? How are you? (polite or plural form) Kimmer a ha shoo/shio?

Tha gu math – fine.  Ha gih ma

Tha gu brèagha – great, lovely. Ha gih bree-a

Chan eil ach meadhanach – only middling.  Han yell ach may-nach

Tha mi sgìth – I’m tired.  Ha mi skee

Tha mi marbh – I’m dead (e.g. exhausted after lifting taties) Ha mi mar-oo

Tha mi fann – I’m feeling feeble.  Ha mi fyoun

Tha creath-fuachd orm – I’m shivering with the cold (“There’s a shiver of cold on me”)  Ha creh-foo-achk orrum..

Cò tha ann? Who’s there? (“Who’s in it?”)   Co ha oun?

Am beil thu staigh? Are you in/inside? Am bil oo sty? (Said when a fisherman was knocking on the window of a crew-mate’s house in the morning, to make sure he was up)

Càite bheil X? Where’s X? Caatcha vil X?

Dè an uair a th’ ann?  What’s the time? (“What’s the hour that’s in it?”) Jay an oo-ar a houn?

Gu dè tha siud? What’s that? Kih-day a shoot?

Chan eil fhios agams’.  I don’t know. (“There’s no knowledge at me.”) Han yell iss a-mus.

Exclamations and commands

O Thighearn’! Oh Lord, Good God, Oh my God – seen as very strong, rather blasphemous.  O hi-urn!

Thighearn’ fhèin! Even stronger – Oh Lord yourself!  Hi-urn hayn!

O Thì! Oh dear! (literally Oh Jesus, but for some reason not as frowned upon as O Thighearn’).  O hi!

Mo thruaghan mise! Woe is me!  Mo roo-an meesh!

Smaoinich! Just think! Imagine! Smih-neech

Coimhead air a sin!  Look at that!  Ket er a sheen!

An seall thu air/e! Will you look at it/him/that!  (An) sholl oo a!

Greas ort! Get a move on! (“Hurry on you!”)  Gress orsht!

Dèan suidhe! Sit down, take a seat! Jen soo-ie

Cuir stad air! Stop that! Coor stat er!  (My grandfather would say that to misbehaving children)

Cuir dheth e ! Turn it off!  Coor yeh eh!  (My mother remembered a neighbour would shout it when the prized new radio, played in a house with several deaf people, was too loud for him)

Bi sàmhach! Be quiet!  Bi so-ach!  (very local pronunciation, instead of the more common saa-vach). “Dòmhnull Sàmhach” was an imaginary figure who came to send children to sleep, and here that was pronounced Dole So-ach.

Dùin an doras!  Shut the door!  Usually said without the “an” – Dooon doras!  Or one informant told me they remembered “Doon the doras!”

Fosgail an doras! Open the door! Again, usually said without the “an”. Fuskal doras!

Other Gaelic expressions

Ithidh an t-acras rud sam bith – hunger will eat anything, if you’re hungry you’ll not be choosy. Eek a dacaris root sa bi

Gu dearbh! Indeed!  Goo jerra!

Tha mi loisgt’.  I’m burnt, I’ve burnt myself.  Ha mi looshk.

Tha i coma co-dhiù. She’s easy going, couldn’t care less.  Ha i co-ma co-yoo.

Mas fhìor!  allegedly, “Aye right!” (expressing scepticism). Ma-sheer.  Also used as an adjective meaning superficial, not genuine: That’s all masheer! (just showing off),  or even fake:  That’s masheer jewellery.

Bliadhna Mhath Ùr! Happy New Year!  Blionna va oor!

Baile a‘ Chnuic. Hilton (“Town of the hill”). Balla-chrink

Seannduaig . Shandwick.  Shoun-dwik

Baile an Todhair. Balintore.  Bal an Dore (with Gaelic initial D, almost a TH)

And as usual, if you have any more, or variations on these listed, please get in touch, e.g. via the Hall. All gratefully received!

Posted in Seaboard News Gaelic archive | Comments Off on 2019 an t-Samhain: Abairtean Gàidhlig /Nov. Gaelic expressions

Tàidh

Ged a tha an saoghal air fàs nas neo-fhoirmeile agus is tric a chithear fir gnìomhachais is poilitigs às aonas tàidh orra san latha th’ann, tha fhathast cuid a shuidheachaidhean ann far a bheilear a’ sùileachadh gun cosg na fir tàidh. Ach nach e rud caran neònach a th’ann an tàidh nuair a smaoineachas sinn mu dheidhinn?

Taidh

Faigh deagh-phìos anairt
Fear le dath a thig riut
Nam faighear a leithid ann
An taobhsa den chruinne

Geàrr dheth stiall dìreach
Leud a h-aon no dà òirleach
Stiall a thèid barra-chaol
Bho earball gu earball

Cha bu mhiste thu goban a chur ann
Fear dhiubh aig gach ceann
Mus tèid mu do mhuineal an stiallsa
Snaimh air a ceangail innte gu finealta

Teannaich an t-snaidhm mu d’amhaich
Gus am bi thu an impis do thachdadh
Gun stad a chur gu h-iomlan
Air fuil fhaighinn gu d ‘eanchainn

Feuch am fàg thu fad fada gu leòr
Fear a ghabhas greimeachadh air
Mas ann ann an sabaid thu
No air do shlaodadh mar chù

‘S tus’ san urrainnear suim a chur a-nis
Ge duine ìosal no uasal thus’
Na dìochuimhnich; mus fhalbh thu robhad
A’ chòrr de d’ aodach a chuir umad

Share

Posted in àbhachdas, bàrdachd, Sgrìobhadh Cruthachail | Comments Off on Tàidh

Toil-inntinn ann an Saoghal gun Dòchas: Teachdaireachdan nam Anam Dorcha

“Bha fhios a’m gun robh còir agam stad a bhith a’ cluiche Dark Souls nuair a thòisich mi miannachadh crìoch a chur air a’ gheama.” Aithris mun gheama-choimpiutair Dark Souls, le ceithir pìosan comhairleachaidh don neach leis am bu mhiann buannachadh, le Robbie MacLeòid.

Bha fhios a’m gun robh còir agam stad a bhith a’ cluiche Dark Souls nuair a thòisich mi miannachadh crìoch a chur air a’ gheama.

Beachd àraid a tha sin ri leughadh, tha fhios, ach tha e fìor. Beagan fiosrachaidh airson toiseach tòiseachaidh:

‘S e geama-coimpiutair bho 2011 a th’ ann an Dark Souls, a chaidh a dhèanamh le FromSoftware fo stiùir lèirsinneach Hidetaka Miyazaki. ‘S e a’ chiad geama Dark Souls a bh’ ann, agus an dàrna anns an sreath Souls. Choisinn an geama cliù mar gheama diabhalta doirbh, peanasachail, le bossaichean mòra fuathmhor a chuireadh às dhut ann am priobadh. Geama a nochdadh annad fearg, a bharrachd air sìon sam bith eile. Mar a thuirt Miyazaki fhèin ann an agallamh le Wired, ‘Tha mi air cur romham geamaichean a dhèanamh a bheireas deagh fhaireachdainn do chluicheadairean tro iad a bhith a’ dèanamh a’ chùis air èiginn.’

Tha buaidh nach gann air a bhith aig na geamaichean Souls; tha a h-uile neach a chluicheas geamaichean-coimpiutair san latha an-diugh eòlach air an ainm. Tha fiù ’s genre ùr air fàs às na geamaichean — ‘Soulslike’. (Ràmh eile: ann an aon de na geamaichean ‘Soulslike’, Nioh, tha aon de na caractairean Èireannach agus cha bhi i ach a’ bruidhinn na Gaeilge!)

 

Sgeulachd agus Spionnadh

A thaobh sgeulachd, tha Dark Souls stèidhichte ann an tìr den ainm Lordran. Tha thu fhèin neo-marbh, agus a’ feuchainn ri solas a’ tilleadh dhan tìr thìamhaidh seo, gun a bhith a’ fàs Falamh, no ‘Hollow’ — d’ inntinn a chall gu tur. Air feadh an t-saoghail tachraidh thu ri caractairean a tha air fàs Falamh, nach eil a-nis ach nan creutairean feirge, no ri daoine a tha air an spionnadh aca a chall gu tur.

’S ann mar seo — gun spionnadh — a tha aon de na ciad charactairean ris an coinnich thu sa gheama, seann ghaisgeach nach tèid a-mach a-rithist, fear a tha buileach gun dòchas. “Dè tha ceàrr?” canaidh e riut. “An do ghabh thu feagal? Na gabh dragh. Gabh suidhe is fàs comhfhurtail. Bidh an dithist againn Falamh a dh’aithghearr.” Tha an saoghal eu-dochasach, is làn feirg.

Ach fhuair mi fhèin lorg air nàdar de shìth am measg nam bàsan, agus toil-inntinn ann an saoghal a tha na dheann-ruith gu crìoch gach nì.

 

Teachdaireachd a h-Aon: Gabh air do Shocair

Anns a’ mhòr-chuid de gheamaichean, chan fheum thu gabhail air do shocair. Stiùiridh an geama thu gu ìre mhòr, agus fàsaidh thu cho cumhachdail is nach urrainn dha na nàmhaidean a nochd tràth anns a’ gheama cron a dhèanamh ort. ’S urrainn dhut ruith tromhpa.

’S urrainn dhut cuideachd feuchainn ri dhol nad dheann tro Dark Souls, a’ feuchainn ri ruith seachad air a h-uile càil.

Cha tèid gu math leat.

Feumar gabhail air socair ann an saoghal Dark Souls.  Ann an Dark Souls, fiù ’s às dèidh 20 uair de chluiche, thèid aig na sòmbaidhean bho thoiseach a’ gheama do mharbhadh mura gabh thu cùram. Tha gach neach cunnartach agus a dhìth air do làn aire.  Tha seo gu h-àiridh fìor a thaobh nam bossaichean. Tha agad ri bhith cùramach agus dàna ma tha thu airson a bhith soirbheachail. Feumaidh tu bhith, ma faod mi beagan Beurlachais a chleachdadh, beò anns a’ mhòmaid.

Ò, cuideachd, chan eil putan ‘pause’ idir ann an Dark Souls.

Mar sin, dhomh fhèin, ’s ann mar a bhith ri nàdar de mheditation a bha Dark Souls. Bha agam ri aire a chumail air gach nì: gach oisean anns am b’ urrainn nàmhaid falach; gach criomag còmhraidh anns am b’ urrainn fiosrachadh a bhith na falach; gach sabaid, gach tìr ùr, gach pìos uidheim. Le bhith a’ sealltainn air an t-saoghal le aire, ghabh mi luach ann barrachd na tha mi ann an iomadach gheam’ eile.

Nuair a chrìochnaichinn seisean Dark Souls, bhithinn a’ faireachdainn mar gun robh mi dìreach air suidhe làn-aire airson greis. Bha mi nas cùramaiche nam bheatha fhèin, nas puingeile, nas taingeile. Bhithinn beò anns a’ mhòmaid — ged nach robh dùil agam gun leumadh uilebheist air choreigin às a’ phreas.

 

Teachdaireachd a Dhà: Na dèan coimeasan ri faileasan

Fhad ’s a tha thu a’ gabhail air do shocair, bidh aire agad air dè cho luath is a tha daoin’ eile air dhol. Chì thu faileasan nan daoine seo anns a’ gheama fhèin. Cuimhnichidh tu gu bheil cuideigin ann a tha air crìoch a chur air na trì geamaichean Dark Souls ann an ochd uair a thìde uile gu lèir. Cuimhnichidh tu seo nuair a tha an aon sòmbaidh ud air do mharbhadh airson an treasamh turas ann an sreath.

A bharrachd air sin, bidh aire agad air dè cho luath ’s a bu mhiann leat dol. Cha bhi thu airson feuchainn ris an Deamhan-Tairbh a mharbhadh a-rithist. Bidh thu airson crìoch a chur air a’ phàirt seo, tiog a chur sa bhogsa, gluasad air adhart aig astar.

Cha ghabh Dark Souls truas riut.

Tha agad ri gabhail ris. Tha agad ri gabhail ris gu bheil daoin’ eile ann a tha nas comasaiche aig a’ gheama, no nas fortanaiche, na tha thu fhèin; tha agad ri gabhail ris nach eil thu buileach far a bheil thu ag iarraidh a bhith, nach eil thu air an adhartas a tha thu ag iarraidh dèanamh a dhèanamh fhathast.

Ach thig sin. Cuiridh thu às dhan Deamhan-Tairbh, agus, nas fhaide air adhart anns a’ gheama, nuair a tha agad ri dà no trì dhiubh a shabaid aig an aon àm, bidh e eagalach, gun teagamh sam bith, ach bidh earbsa agad annad fhèin. Bidh thu, uair agus a-rithist, air do chuid fhoighidinne a chleachdadh, agus bidh e mar fhèith a tha air fàs làidir le chleachdadh.

An-dràsta ge-tà, a’ faicinn nam faileasan a tha a’ ruith seachad ort, tha agad ri gabhail ris. Gabh earbsa gun dèan thu a’ chùis le foighidinn, agus nach toir coimeasan riut ach mì-thoileachas.

 

Teachdaireachd a Trì: Nàmhaid mu seach

Chan fhiach feuchainn ri barrachd na dà nàmhaid a-mhàin a shabaid aig aon uair ann an Dark Souls. Aon (uill, dà) de na bossaichean as doirbhe a tha ri lorg anns a’ gheama ’s iad Ornstein agus Smough, dithist seann ghaisgeach a th’ agad ri sabaid aig an aon àm. Leotha fhèin, chan eil iad mòran nas miosa na bossaichean eile a’ gheama; ach còmhla, ’s e sabaid dhuilich a tha romhad.

Ach tha seo fiù ’s fìor airson nàimhdean beaga a’ gheama cuideachd. Thèid aig creutair sam bith a’ chùis a dhèanamh ort ann an Dark Souls ma tha grunnan aca ann. Ma bhios tu a’ feuchainn ri cus a dhèanamh aig an aon àm, cuiridh e fodha thu.

Nàmhaid mu seach. Aon rud aig aon àm. Bidh dàna, seadh, agus dèan oidhirp; ach na feuch air cus a dhèanamh.

 

Teachdaireachd a Ceithir: Iarr air taic

Cuimhnich air a’ Ghaisgeach Ghruamach air an robh mi a-mach na bu thràithe? Fhad ’s a tha thusa a’ dol a-mach dhan t-saoghal agus a’ feuchainn, a’ strì, bidh esan na shuidhe ri taobh a’ ghealbhain, a’ gearan, a’ magadh, agus cha bhi e ri mòran eile a bharrachd air sin. Tha e air a mhisneachd a chall buileach; chan eil dòchas idir aige, agus tha e a’ magadh air daoin’ eile a tha a’ feuchainn ri cùisean atharrachadh.

Ach, aig cridhe Dark Souls, tha teachdaireachd làidir a’ dealradh mar lasair: chan eil thu nad aonar. A dh’aindeoin doilleireachd an t-saoghail, a dh’aindeoin bàis is feirg is eu-dòchais, ’s urrainn dhut iarraidh air taic. Aig amannan thig an taic seo bho chluicheadairean eile: ’s urrainn dhut tron eadar-lìon cluicheadairean eile a thoirt a-steach don gheama agad. Uaireannan eile, ’s urrainn dhut na caractairean ris an do thachair thu a thoirt còmhla riut airson greis, gu h-àraidh faisg air bossaichean doirbhe. Tha dìreach agad ri iarraidh air taic.

Agus beiridh an fheadhainn a tha cumail taic riut buaidh ort. Ma leughas tu sìon mu dheidhinn Dark Souls, chìthear iomraidhean air Solaire, caractar toilichte is dòchasach a bhios ag adhradh na grèine. Tha solas ann fiù ’s aig àm bàs an teine.

Dhomh fhèin ’s e an caractair Laurentius a tha glaiste nam chuimhne, fear a ionnsaicheas breò-dhraoidheachd dhut, .i. draoidheachd an teine. Bidh Laurentius a’ gabhail ùidh annad, gu h-àraidh an coimeas a’ Ghaisgich Ghruamaich. Nuair a chuireas tu crìoch air còmhradh le Laurentius, canaidh e san dealachadh, “Na fàs Falamh a charaid.”

Ann an saoghal Dark Souls, tha e nas fhasa fàs Falamh, no fàs eu-dòchasach, na cumail ort. Ach san uair sin, tha na dàimhean againn nas cudromaiche. Na fàs Falamh, a charaid.

 

Co-dhùnadh

An-dràsta ge-tà, tha mi airson ruith seachad air gach nàmhaid. Tha mi airson crìoch na sgeòil a ruigsinn, dìreach airson crìoch a chur air. Agus tha sin gu tur an aghaidh mo thuigse fhèin de Dhark Souls.

Is mar sin, às dèidh mo chiad 20 uair san t-saoghal, às dèidh diofar deamhain agus bossaichean (fiù ’s Ornstein is Smough!) tha mi ag ràdh soraidh ri Dark Souls, airson greis co-dhiù. Fàgaidh mi an saoghal ud an-dràsta, làn earbsa gum bi na Ceithir Tighearnan, agus taghadh mu dhàn na cruinne-cè, fhathast gam fheitheamh nuair a thilleas mi. Agus tha mi an dòchas nuair a thilleas mi gun gabh mi ris na tha an geama a’ toirt orm chur an cèill: foighidinn, fèin-mhathanas, càirdeas, agus aire.

– Robbie MacLeòid

 

Corra fhacal fheumail

Anman Dorcha — Dark Souls

Falamh — Hollow

Mol a’ Ghrian! — Praise the Sun!

Dh’eug thu. — You died.

An Gaisgeach Gruamach — The Crestfallen Warrior

Breò-dhraoidheachd — Pyromancy

‘Shin thu. Fanaidh mis’ an seo, airson sealltainn air a’ ghrèin. ’S e nèamhach àlainn a th’ anns a’ ghrèin. Mar athair mhiorbhailteach!  Ach gum bithinn fhèin cho mòr-dhealrach!’ —  ‘Oh, hello there. I will stay behind, to gaze at the sun. The sun is a wondrous body. Like a magnificent father! If only I could be so grossly incandescent!’ (Solaire)

‘Mar sin leat, ma-thà. Gabh cùram, a charaid. Na fàs Falamh.’ — ‘‘Goodbye then. Stay safe friend. Don’t you dare go hollow.’ (Laurentius)

 

Beagan Ghaeilge an Nioh: https://www.youtube.com/watch?v=nRLsyv8cEmk

Agallamh le Miyazaki: https://www.wired.co.uk/article/dark-souls-3-hidetaka-miyazaki-interview

 

 

Share

Posted in Cànan & Cultar, Gnothaichean eile | Comments Off on Toil-inntinn ann an Saoghal gun Dòchas: Teachdaireachdan nam Anam Dorcha

Deasbad Pàrlamaideach gu bhith ann mu Chànanan na h-Alba #gàidhlig #cleachdi

Thèid deasbad a chumail mu Bhliadhna Eòrpach nan Cànanan Dùthchasach agus mu Latha Eòrpach nan Cànanan ann am Pàrlamaid na h-Alba, Diciadain 06 Samhain aig 5f. ‘S e deasbad Gnothaichean Bhall a tha seo, a bhios air a stiùireadh le Aonghas Dòmhnallach BPA. Chithear an gluasad air làrach-lìn na Pàrlamaid. Thèid Gàidhlig a chleachdadh mar … Leugh an corr de Deasbad Pàrlamaideach gu bhith ann mu Chànanan na h-Alba #gàidhlig #cleachdi
Posted in cànan, Gàidhlig | Comments Off on Deasbad Pàrlamaideach gu bhith ann mu Chànanan na h-Alba #gàidhlig #cleachdi

Coitcheann – Common Ground

Lorg Ghlaschu – In Search of the Dear Green Place, is a SNH commission for Mòd Ghlaschu 2019 celebrating Glasgow’s people, places and stories through her Gaelic and other placenames. Here’s a poem by Mary Ann Kennedy, inspired by Cathkin Braes – the highest point within the city boundaries, giving an unrivalled view of the […]
Posted in Arts & Culture, Cathkin Braes, Coitcheann, Gàidhlig, Ghetto na Gàidhlig, Glasgow, poetry | Comments Off on Coitcheann – Common Ground

Ceum mòr-tastaig Bòrd na Gàidhlig a’ dol bho neart gu neart

Bòrd soar to new depths A chàirdean, bha Gilleasbuig air a dhòigh ghlan nuair a thog planaichean-cànain a' Bhùird ceann anns na naidheachdan Gàidhlig an seachdain seo chaidh. Oir is math a tha iad sin àraidh air àrd-mholadh, mar a tha fios againn uile. p.p1 {margin: 0.0px 0.0px 0.0px 0.0px; font: 13.0px '.SF NS Text'; color: #323333; -webkit-text-stroke: #323333} span.s1 {font-kerning: none}
Comments Off on Ceum mòr-tastaig Bòrd na Gàidhlig a’ dol bho neart gu neart