Akira

Choimhead mi am film Anime, Akira (1988), a-rithist aig an deireadh sheachdain. Còmhla ri Blade Runner (1982), tha Akira air làrach mhòr fhàgail air coltas saibeir-punc mar nòs ficsein-saidheans. Is fhada bhon a chunnaic mi mu dheireadh e, agus tha mi a’ smaoineachadh nach do dh’atharraich mo bheachd air mòran an dèidh an t-seallaidh mu dheireadh seo. ’S e beachd rud beag connspaideach a th’ agam an seo, tha fios agam, ach ged a chanainn, a thaobh coltais, gu bheil Akira buileach àlainn, a thaobh sgeulachd, ’s e tubaist thrèana a th’ ann. Tha am film buileach gun rian. Mar eisimpleir, leugh an còmhradh seo eadar Kaneda agus Kei agus Kei a’ feuchainn ri brìgh an sgeòil a mhìneachadh do Kaneda:

KANEDA: What the hell is this “Akira” thing you keep talking about?

KEI: Ryu told me about it once. He said that Akira is absolute energy.

KANEDA: Absolute energy?

KEI: Humans do all kinds of things during their lifetime, right? Discovering things, building things… Things like houses, motorcycles, bridges, cities, and rockets… All that knowledge and energy… Where do you suppose it comes from? Humans were like monkeys once, right? And before that, like reptiles and fish. And before that, plankton and amoebas. Even creatures like those have incredible energy inside them. Because of genes, I guess. And even before that, maybe there were genes in the water and air. Even in space dust, too, I bet. If that’s true, what memories are hidden in it? The beginning of the universe, maybe. Or maybe even before that.

KANEDA: Hey, what’s the matter? Are you okay? Did you get hit on the head back there?

KEI: Maybe everyone has those memories. What if there were some mistake and the progression went wrong, and something like an amoeba were given power like a human’s?

KANEDA: That’s what Akira is?

KEI: Amoebas don’t build houses and bridges. They just devour all the food around them.

KANEDA: That’s what Tetsuo’s doing? You’re saying he has that kind of energy?!

An do thuig sibh sin? Cha do thuig na mi fhìn. Cha b’ e ficsean-saidheans a tha sin ach seòrsa mablais nua-linneach. Is dòcha gu bheil an còmhradh a’ dèanamh barrachd ciall anns an t-Seapanais thùsaich, ach chan eil cus rian air a’ chòrr dhen sgeulachd nas motha. Ach ann an dòigh, chan eil sin gu diofar. Choimhead mi an dreach ath-mhaighstirichte aig an deireadh sheachdain agus chòrd e rium glan. Tha e dìreach riochdail agus chan eil an sgeulachd chraicte a’ dèanamh gu cus diofar dhan tlachd a fhuair mi às. Is fhiach e Akira a choimhead air an alt sin a-mhàin, nam bheachd.

Dè ur beachd fhèin? A bheil mi ro chruaidh air Akira? A bheil an sgeulachd nas cruinne, ciallaich na tha mi a’ cur air adhart? Leigibh fios!


Posted in Ficsean-saidheans | Comments Off on Akira

Gaoir a’ Ghrioglachain | Màiri Anna NicUalraig

bho maryannkennedy.co.uk

bho maryannkennedy.co.uk


Tha Marcas a’ toirt dhuinn an dara pàirt den aiste lèirmheasach smaoineachail aige le sùil air pròiseactan ùra Màiri Anna NicUalraig.

Leugh a’ chiad phàirt an-seo

Às dèidh Inbhir Nis a ruigsinn, seachdain roimhid, bha mi an cuideachd na còisir a-rithist le dreuchd shònraichte eile romham, is b’ e sin clàr a dhèanamh airson cruinneachadh ùr Màiri Anna NicUalraig.

Fad dà bhliadhna is còrr, tha i fhèin air bhith gu math trang, a’ cur dà chlàr ùr air dòigh is iad an dà clàr a rinn i fo a sgèith fhèin, gun a bhith an urram a chompàirteachadh le cuid eile, leithid Charlotte Petersen no na Seòid. Ann an ùine ghoirid, thig a’ chiad fhear a-mach, is mi cinnteach gum bi an aon iongantas tlachdmhor ‘s a bha ro luchd-èisteachd Whyte.

Airson ’An Dàn’, tha Màiri Anna air ceum a thoirt air falbh bho thraidisean nan òran, gus ùr-shealladh a thoirt air traidisean co-shinte na bàrdachd. Gus ceòl a chur ri gach dàn na roghainn, tha Màiri Anna air loidhne a dhealbhadh bho eachdraidh an 19mh linn gus an là an-diugh, gus dàin bàird beò is nach maireann a chleachdadh, le Aonghas MacNeacail, Aonghas Phàdraig Caimbeul, Dòmhnall Meek is “am Bàrd Beag” fhèin nam measg.

Mar sin, tha mi air bhith fortanach ro-shealladh fhaighinn air a’ phròiseas chruthachail aig Màiri Anna is sinn a’ bruidhinn ann an doimhneachd mu dhèidhinn brìgh nam faclan fhèin is a’ bhuaidh a thug iad oirre mar neach-leughaidh is neach-ciùil. Sheinn a’ chòisir co-sheirm den tionndadh aice air an dàn aig Caimbeul – Gràdh Geal mo Chridhe – aig Mòd Inbhir Nis is aig Fèis Blas, an-uiridh, is fhuair Trosg is Siabann cothrom ar cuid ghuthan a chur ris an òran seo, is òran no dhà eile, ann an stiùidiothan Watercolour san fhoghar.

Mar bhàrd, ’s e an t-urram as motha, is buaidh gu leòr aig do chuid obrach air cuid eile is e no i airson an tionndadh aca fhèin a dhèanamh dheth. San aon dòigh a rinn Whyte leis na h-òrain traidiseanta aca-san, ’s e ath-bheòthachadh a bheir Màiri Anna air a’ chùis is dàin gan toirt gu luchd-èisteachd gur tur eadar-dhealaichte, aig nach eil ùidh, ma dh’fhaoidte, ann am bàrdachd idir.

A gabhail ceò fois còmhla ri dithis bana-bhall den chòisir, bhruidhinn sinn air ath-chraoladh a’ phrògraim ‘Co-sheirm’ air BBC Alba, is taisbeanadh a rinn a’ chòisir còrr is deich bliadhna air ais. Lag a’ gaireachdainn air stoidhlean-fuilt nan làithean sin, bha blas bròin sna guthan cuideachd. “Chunnaic mi trup no dhà e,” ars tè dhiabh, “ach cha do chòrd e rium fhathast.” Gu dearbh, tha e doirbh cuid a chaidh às an rathad, is san eadar-ama, is Magaidh nam measg, fhaicinn mar a tha iad beò ach a-mhàin ann an technicolor. ‘S e cialanas geur a dh’fhàgas sin sa chridhe, nach tuig, is dòcha, ach muinntir na còisir gu ceart. Daoine a thig còmhla gu cunbhalach gach seachdain gus òrain is naidheachdan a chompàirteachadh, gus ciall a chur air farsaingeachd dhuilgheadasan a bhiodh ro shluagh sam bith ma ‘s còrr is tricheadnear na shàs. ‘S e ‘teaghlach’ facal a chluinneas tu gu math tric an co-theags nan còisir. Teaghlach, le buill de h-uile seòrsa dualchais is dual-chainnt, gan aontachadh fo sgiath a-mhàin, dèante bho dhuilleagan scòr nan co-sheirmean cuirte romhainn is roghnaichte, bliadhna air bhliadhna.

Ma ’s e Magaidh a bha còmhla rium air an t-siubhal suas, ’s i bha còmhla rinn uile air an oidhche, oir, leis an òran mu dheireadh a chlàr Màiri Anna son a’ chruinneachaidh gun dèan i, agus mi fhìn, cuimhneachadh air a co-ogha is co-sheinneadair. Thuigeadh duine sam bith, a’ bhuille a bheir bàs do choimhearsnachd bheag, mar a th’ againne, is an t-iongnadh is am bròn ga fhàgail sa bheàrn. Dhòmh-sa dheth, cha d’ fhuair mi cothrom stem a dhèanamh dheth trom fhaclan fhèin. Dh’fhosgail mi mo choimpiutair-uchd is sgrìobh mi ‘Grioglachan’ o thoiseach gu crìch, gun stad, gun sgur. Ach ‘s ann mar sin, a tha sgrìobhadair, mar a tha seinneadair no ceòladair, fortanach, gu bheil an comas sin aca is an cothrom sin ar cuid faireachdainnean a spìonadh o chèile is a sgrùdadh, air an duilleig, san toirt seachad, san ath-èisteachd.

Caimbeulaich Gribe (2011) 02 - Kenna agus Seamus Caimbeul, Magaidh NicDhòmhnaill - Tha buaidh mhòr aig bàs Magaidh air Coisir Inbhir Nis fhathast

‘S cinnteach gur e ath-èisteachd a nì luchd-èisteachd ris a’ chlàir ùir aig Màiri Anna. A’ dèanamh coimeas eadar sin is obair Alasdair, tha eadar-dhealachas ann, gu dearbh. Alasdair, a’ taisbeanadh seann-òrain gus ath-chluinntinn a thoirt oirre tro bhith gan ath-dhèanamh, a’ cleachdadh meadhanan an tràtha didsitich. Màiri Anna, a’ cruthachadh òrain ùra, bho fhreumhan sgrìobhte ùra, fiù ‘s ùr-sgrìobhte, mar Ghrioglachan, le beachd air a’ phròiseact.

Mar a tha loidhne dìreach ga tharraing tro oeuvre ùr Alasdair, gabhaidh cruinneachadh Màiri Anna stoidhlean seinne is ceòl de gach seòrsa. Ann an còmhraidhean, tha Màiri Anna air bhith faiceallach ainmeachadh an clàr seo, mar chlàr ùr-nodha, fiù ‘s mar chlàr pop, gus ceum air falbh a ghabhail bho na freumhan domhainn aice ann an ceòl traidiseanta. Gu dearbh, tha pop ri cluinntinn anns na h-òrain is beagan country, cuideachd. Tha feadhainn eile aig a bheil blas soul is jazz. Ach ‘s e loidhne a tharraingeas Màiri Anna tron chùis, loidhne lùbach le fuinn mòra, a ghlacas an èisteachd sa bhad, leithid a chluinnear anns an òran co-sgrìobhte aig Dòmhnall Meek, ‘Iain Againn Fhìn’, a nì comharrachadh air cinneach dha, a dh’fhulaing ‘turas na truaighe, bha gun bhuinnig, gun bhuannachd’ fad a’ Chiad Chogaidh.

Mar sin, ma ’s urrainn dhomh ceangal a stèidheachadh eadar farsaingeachd an dà phròiseict cruthachail ‘s an dàimh eadar dìleab is tionnsgalachd. Mar a tha Alasdair a leigeil seann-òrain anail ùr a tharraing is Màiri Anna a’ toirt deò bheatha fhèin air bàrdachd na cadail air sgeilpichean an leabharlann. ‘S e sin a rinn Magaidh, cuideachd, a’ brosnachadh cloinne san t-seòmar-sgoile, is mu dheireadh, a’ tarraing òrain a-mach à gach seòrsa dhuine, mar a bha i an sàs ann am iomairt nam fèisean. Co-dhiù no co-dheth, eadar an dà chlàr aig Whyte is Màiri Anna, ’s e samhla den aon seòrsa brosnachaidh a thaobh ceòl na Gàidhlig a tha seo, is comas a cuid thosgairean rudan ùra fheuchainn, gun nàire no fiù ‘s gun aire do thraidisean, ga cleachdadh fhathast, uaireannan, mar bhannan-cuinge do chruthachadh. Leis an dàimh eadar Alasdair is Ross agus eadar Màiri Anna is sluagh mòr luchd-ciùil a bha an sàs sa phròiseact aige – leithid nan gaisgeach Finlay Wells is Chaz Stewart – thig rudeigin eile gu follais, cuideachd. Luchd-ealain den leithid a ghabhas buannachd dàimhean ùra a chruthachadh eadarra fhèin, càirdeas a chomharrachadh tro chruthachadh, is dìleab fhàgail do chuid a nì cnuasachadh air an cuid ciùil, san àm ri theachd.

  • Tha Marcas Mac an Tuairneir na thagraiche ollamhachd ann an Oilthigh Dhùn Èideann. Tha ùidh aige ann an litreachas is dràma na Gàidhlig, teòraig cuèir, iar-cholonachd is feimineachas.
  • Tha e air dà leabhar bhàrdachd a sgrìobhadh – Deò (2013, Grace Note Publications) is Lus na Tùise (2016, Clò a’ Bradain) a tha ri fhaontainn bho ghrunn bhùithean is rèiceadairean air-loidhne.

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in Cànan & Cultar, Ceòl, cultar | Comments Off on Gaoir a’ Ghrioglachain | Màiri Anna NicUalraig

’S Nach Goirid ar Sùgradh le Chèile air Eilean a’ Cheò | Marcel Gurillo


geograph-4558417-by-Oliver-Dixon (1)Bhuannaich an dàn seo le Marcel Gurillo Duais Bàrdachd a’ Chomuinn Oiseanaich 2016

A-rithist, tha sinn fada an comann a’ Chomuinn Oiseinich a bhith a’ foillseachadh nam buannaichean aca am-bliadhna-sa.

’S Nach Goirid ar Sùgradh le Chèile air Eilean a’ Cheò 

Ò ainnir mo ghaoil nach tùrsach tha mise o dh’fhalbh thu bhuam,
Cha ghabh ’s cha tàmh mo chridhe gu bràth oir ’s tusa mo rùn,
A nighneag ruadh nach mise tha truagh o thill thu dhan Dùn,
’S nach goirid ar sùgradh le chèile air Eilean a’ Cheò.

Thàinig thu a luaidh air madainn Diluain ’s mo lèirsinn nad dheòidh,
’S do shùilean ro ghorm gam fhreagairt ’s bidh orm le sealbh do ghràidh,
Chan fhaca ’s chan fhaic mi a leannan do leithid a-chaoidh,
’S nach fortanach mise gun d’ fhuair mi cothrom do laoidh.

A chruinneig nach tu tha sgileil comasach dìcheallach rèidh,
’S do ghiùlan cho grinn, làn mhaiseachd bhòidhcheid is sgèimh,
’S mi ’n dòchas gun cluinn mi fidheall air cluich nad làimh,
Oir ceòl cho binn cha chluinnear air talamh no nèamh.

Cho fad ’s bhios mi beò bidh cuimhn’ air an oidhche a bh’ ann,
Na speuran cho ciùin, le rionnagan ’s gealach gu làn,
Bha do shùilean cho glan ’s do bhriathran uasal gun smal,
’S do bhilean bha meachair milis cuimir is blàth.

Ò thèid mi gun teagamh far am faigh mi do lorg am Baile nan Gall,
’S cha bhithinn fo mhulad rid thaobh sa bhaile ud thall,
Ged ’s aineolach mi air gnothach is cànan nan Gall,
Bidh mi sona gun ghruaim, ’s sinn còmhla a’ togail ar fonn.

 

  • An Gearran 2016 le M. Gurillo

Tha Marcel na oileanach aig Sabhal Mòr Ostaig, bhuannaich e an duais Oileanach na Bliadhna aig SMO ann an 2015. ‘S ann à Bhailencia a tha e bho thùs. @MarcelGurillo

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in bàrdachd, Sgrìobhadh Cruthachail | Comments Off on ’S Nach Goirid ar Sùgradh le Chèile air Eilean a’ Cheò | Marcel Gurillo

Fèineagan a dhith: beàrn tuarastal nan gnè! #gàidhlig #GenderPayGap

Tha Comataidh Eaconamaidh, Obraichean agus Obair Chothromach na Pàrlamaid a’ dèanamh rannsachadh an-dràsta mun bheàrn tuarastail eadar fireannaich is boireannach. Tha a’ chomataidh airson’s gun cuidich thu iad le bhith a’ cur fèineag thuca! Eadar seo agus 10 Màrt, tha sinn ag iarraidh ort fèineag a thogail agus a chur thugainn a’ cleachadh teamplaid (no rud … Continue reading Fèineagan a dhith: beàrn tuarastal nan gnè! #gàidhlig #GenderPayGap
Posted in #GenderPayGap, @SP_economy, co-ionnanachd, Comataidhean, equality, Gàidhlig | Comments Off on Fèineagan a dhith: beàrn tuarastal nan gnè! #gàidhlig #GenderPayGap

Dusan Mìmean Dàna | Dàna aig Trì

Uill, uill – aig Dàna, bidh sinn a’ cumail dà rud a’ dol – an làrach-lìn fhèin le litreachas tomadach is eile, agus an duilleag facebook againn, far a bheil sinn ri gòrachas is spòrs fad na h-ùine. Bidh sinn a’ sputadh a-mach “Biathadh Briogaidh” gu math tric, agus airson ar treas ceann bliadhna a chòmharrachadh, seo cuid den fheadhainn a bu chòrdte ris na daoine dhaibh. Like agus Share! ?

1. Daibhidh Walker Sòmbaidh no Boyd Robasdan Sgleòideach?

Bha tòrr spòrs againn leis a’ chàirt ghighis againn an-uiridh – cò ris a bhiodh Mr T Niseach coltach?

14908298_552326018297347_965656958841338569_n

2. Meal do naidheachd a Mhòir!

Gheibhear gu leòr de seo air loidhne, ceart cho math sin a bhith againn. Aig aon àmcha mhòr nach robh an oifis air fad aig a’ Chomunn Ghàidhealach an dùil a dhol air forlagh màthaireil.

14716049_552305801632702_7991744840631067295_n

3. Comataidh Ionaltraidh na Sgìre a’ cur fàilte air fear a bhios a’ toirt gu leòr cac airson an t-àite a chumail tòrrach gu leòr

14993577_559667730896509_1488929835406608596_n

 

4. Tha sinn uile eòlach air truaghan mar seo.

14224910_529288477267768_1231964081393049130_n

 

5. Tha gramar cho cudromach gur sin a bha Mo Beag a’ dèanamh nuair a nochd muinntir sgrùdaidh nan drugaichean aig an doras aige.

14034991_521764741353475_2146626358360870415_n

6. Fidel Feusag ri Faistneachd

12670543_463024143894202_3755160592756572963_n

7. Clichè Mòr na Gàidhlig #1 @the_rock

12717978_462312830632000_6347503785411526373_n

8. Am Mac Strodhail fhèin a’ tilleadh dhachaigh gu Talamh Trocair

12342758_429488937247723_8537613726834345586_n

9. Cunntadh na Gàidhlig ann an Corea a Tuath

983848_332074736989144_5725094286934612511_n

10. “Tha Zlatan cho cudromach gun do chuir iad an litir Z a-steach dhan a’ Ghàidhlig air mo sgàth” – Zlatan

1511053_304094939787124_1940363180443327658_n

11. Tha Oilimpigich an Uisge-Beatha an-còmhnaidh math airson mìmeachan.

10561683_285437624986189_7735917126783248422_n

12. Agus fada mus robh Dòmhnall Iain, bha Mgr Kardashian a’ toirt dhuinn iomadh cothrom son spòrs

10438485_246804978849454_979317937350055060_n

 

Dèan cèilidh oirnn air Facebook

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in àbhachdas | Comments Off on Dusan Mìmean Dàna | Dàna aig Trì

Ceud mìle fàilte! Taisbeanadh ùr na Pàrlamaid air fhosgladh #gàidhlig

Chaidh an taisbeanadh ùr aig Pàrlamaid na h-Alba fhosgladh gu h-oifigeil an-dè leis an Oifigear Riaghlaidh Ken Mac an Tòisich BPA. ‘S e amas an taisbeanaidh ùir gum faigh luchd-tadhal a-mach mu obair na Pàrlamaid agus mu a h-eachdraidh ann an dòigh spòrsail. Tha dà earrann san taisbeanadh. Tha a’ chiad phàirt a’ coimhead air obair Pàrlamaid … Continue reading Ceud mìle fàilte! Taisbeanadh ùr na Pàrlamaid air fhosgladh #gàidhlig
Posted in Exhibition, Gabhail pàirt, Gàidhlig, Scottish Parliament, Scottish Parliament Gaelic blog | Comments Off on Ceud mìle fàilte! Taisbeanadh ùr na Pàrlamaid air fhosgladh #gàidhlig

Ro-shealladh air Seusan na h-Iomain 2017 – Pàirt a Dhà

iomain dd

Tha Eòghan air ais leis an dara pàirt den ro-shealladh air iomain 2017 – an-diugh na lìogaichean naiseanta agus roinneil – cha bhiodh gnothaichean mar bu dual gun sgioba a’ tarraing a-mach às an Lìog Nàiseanta.

Anns an Lìog Nàiseanta, cha bhiodh sinn beò gun sgioba on Cheann a Deas a’ tarraing a-mach aig a’ mhionaid mu dheireadh. (Eilean Bhòid an turas seo – nach eil cuimhne aig daoine nuair a bha na sgiobaidhean mu dheas a’ putadh gu làidir airson an co-fharpais seo ath-stèidheachadh – chan eil? O uill!).

Cha b’ urrainn dha na Sgitheanaich geamannan a bhuannachadh ach air èiginn an-uiridh (ged nach do chaill iad mòran idir) ach le Iain MacLeòid air a dhreuchd a leigeil dheth, ’s e Uilleam Cowie agus Peadar Gòrdan a bhios aig an stiùir. Tha an dà sheud seo o 1990 a’ tilleadh coltach ri Kenny Dalglish agus Kevin Keegan a’ gabhail os làimh Poll a’ Ghrùthain mar cho-mhanaidsearan, mar sin bidh e inntinneach a bhith a’ faicinn mar a thèid dhaibh. Bha mi ag obair còmhla ri Willie fad ceithir bliadhnaichean leis an òigridh anns an Eilean agus ’s e coidse math comasach a th’ ann. Bidh na Sgitheanaich airson tilleadh suas cho luath ’s urrainn dhaibh ach bidh e doirbh le Cabar Fèidh air an neartachadh le Bartlett air tilleadh, An Gearasdan a’ feuchainn ri togail orra a-rithist agus seann laoich Inbhir Aora fhathast comasach air euchdan o àm gu h-àm. Tha Ailean MacRàth na mhanaidsear aig a’ Mhanachainn agus ma tha duine sam bith comasach air an sgioba uaine a dhùsgadh, tha am fear-poileas a-measg an àireimh ud.

Aig a’ bhonn, bidh strì ann eadar Inbhir Nis, Celtic an Òbain agus Srath Ghlais, agus ged a bhios e comasach dhaibh pùing a thogail an-siud ’s a-seo o sgiobaidhean eile – bidh iad a’ coimhead air na geamannan a chèile mar an cothrom as fheàrr aca bun na lìog a sheachnadh. Bidh e an urra ri Comann na Camanachd ma bhios sgioba a’ dol sìos chanainn, leis gu bheil iad nan èiginn airson sgiobaidhean a chluicheas aig an ìre seo.

Anns a’ Cheann a Deas, ’s mathaid gum bi an cothrom aig Obar Dobhair à Fiobha no Tatha For à Dùn Èideann brath a ghabhail air stait cuid de na sgiobaidhean ann an Earra-ghaidheal. Bidh an dà chlub adhartach seo airson an ìre nàiseanta a ruighinn a dh’aithghearr agus bheireadh sin buaidh mhòr air inbhe na spòrs ann an Alba gun teagamh.

Anns a’ Cheann a Tuath, tha e coltach gum bi a’ Chiad roinn a Tuath air a ghlèidheadh le dara sgioba, (Baile Ùr an t-Slèibh is coltach) ged a bhios Oilthigh Obar Dheathain a’ seasamh an còraichean le cinnt. Bidh feum aig na sgiobaidhean eile obair gu dìcheallach ma bhios iad airson Cupa an t-Sutharlanaich no Cupa Shrath Dearna a thogail ach bidh Coinneach “Barlow” MacLeòid agus an dara sgioba aig Camanachd an Eilein gu mòr airson poit airgid a thilleadh dhan Eilean a-rithist.

Anns na lìogaichean ìosal, tha sgiobaidhean a’ tighinn is a’ falbh agus a’ cumail orra. Mu dheas tha Dùn Omhain a’ teannadh air an dara sheusan aca agus Srath Chura a’ tilleadh dhan spòrs as dèidh dhaibh tarraing a-mach airson a’ chiad uair nan eachdraidh an-uiridh. ’S e measgachadh math a bhios ann an Dara Roinn mu Dheas, ach tha an àireamh de sgiobaidhean fhathast gann.  Tha am pàilteas de chluicheadairean òga ann an Glaschu nach eil a’ faighinn cothrom a dhol air adhart san spòrs as dèidh fo-14, agus ’s mathaid gu bheil an t-àm ann leudachadh air an deagh obair a-measg an òigiridh aig leithid Graeme MacDiarmaid (le Gàidheal Ghlaschu/Caol-abhainn Ghlaschu) agus Lughaidh MacThòmhais (Baile Udain) agus sgiobaidhean inbhich eile a stèidheachadh ann am Baile Mòr nan Gàidheal.

Mu thuath, tha na clubaichean le aon sgioba beò air na cnamhan mar as àbhaist, le Both Fhleasgain a’ cumail orra mar a bha iad riamh agus Loch Carrainn a’ feuchainn ri togail orra as dèidh dhaibh Cupa Shrath Dearna. Tha Srath Spè a’ strì gus an dealas a chumail a’ dol an dèidh còig bliadhnaichean, ach tha iad a’ dol a dh’fhuireach san lìog aig an ìre seo, agus gur math thèid leotha.

Tha Camanachd Leòdhais a’ còmharrachadh deich bliadhna mar sgioba inbhich am–bliadhna agus an seachdamh seusain san lìog air fàire, agus le cluicheadairan òga a’ tighinn troimhe agus siostam òigridh soirbheachail, tha an spòrs a-nis beò gu làidir a-rithist san Eilean Fhraoich. Bidh iad a’ coimhead ris a’ gheam ann an Cupa an t-Sutharlanaich an aghaidh Inbhir Nis mar chothrom a bhith a’ buannachadh geam cupa airson a’ chiad uair. (Bidh e neonach dhomhsa a bhith a’ cluich an aghaidh Leòdhais, leis gu bheil mi air gluasad gu sgioba nas fhaisge air làimh, an dara sgioba ùr aig Srath Ghlais, ach tha mi a’ guidhe gach soirbheas dha mo bhràithrean Leòdhasach agus nìmi fiughar rim faicinn air a’ phàirc.)

Ged a bhios iad cuideachd anns na cupannan, gu mì-fhortanach, cha robh sgioba Ghaillibh deiseil no dàna gu leòr an ceum a ghabhail mar sgioba lìg agus chìthear ma mhaireas iad as dèidh an t-seusain. Agus cuideachd, bidh na Sasannaich (is na Cornaich) a’ cumail orra a’ leudachadh spòrs nan Gàidheal san rioghachd acasan agus a’ cluich ann an Cupa Bhullough.

Mar sin, tha dùbhlannan ann airson spòrs nan Gàidheal mar a bha riamh ach tha neart anns na daoine fhathast. Ge bi far am bi thusa a’ cluich, tha mi a’ duighe gum bi gach buille binn, gach ruith rèidh, gach Disathairne tioram agus gach drama as dèidh làimhe dòigheil is còmhla ri caraidean.

Suas an iomain!

  • Eòghan

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in Iomain, Spòrs | Comments Off on Ro-shealladh air Seusan na h-Iomain 2017 – Pàirt a Dhà

2017 Am Màrt: Tyneham, Baile Fàs / Mar. Tyneham, Deserted Village

Tyneham, Baile Fàs

An seo air a‘ Ghàidhealtachd tha clachain agus bailtean-fearainn fàs gu leòr againn, a’ mhòrchuid ri linn nam Fuaidaichean, is iad gu tric nan tobhtaichean a-nis. O chionn ghoirid bha mi beagan làithean ann an Dorset air cèilidh air caraid dhomh, agus chaidh sinn do bhaile beag a tha fàs air adhbhar eile.  

Tha baile Tyneham na laighe ann an sgìre Purbeck faisg air oirthir Caolais na Frainge, ann an srath fada torrach. ‘S e baile le eachdraidh fhada a th’ ann, air ainmeachadh anns an Leabhar Domesday, le seann taighean chloiche-aoil, agus Eaglais Ban-naomh Moire, air a steidheachadh ann an 13mh linn. Bha taigh-maineir àlainn bho 1580 agus taigh-reachdaire toirteil clasaigeach ann,  lòn-thunnag, sgoil aon-seòmar agus oifis a’ phuist. Aig àm an Darna Chogaidh bha a’ mhòrchuid ag obair air an fhearann no airson teaghlach Bond anns an taigh-mhaineir, agus beagan dhiubh mar iasgairean bho bhàgh beag eadar na creagan, uile gu lèir dòigh-beatha thradiseanta Shasannach air an dùthaich, dìreach mar a chì sinn i anns na nobhailean aig Agatha Christie.

Dh’atharraich sin uile anns an t-Samhain 1943. Gu h-òbann, gun ghuth air roimhe air sgàth Achd Dìomhaireachd Oifigeil, fhuair gach teaghlach san t-srath litir bhon riaghaltas ag ràdh gun robh aca ri an taighean agus an tuathanasan fhàgail ro cheann ceithir seachdainean, dìreach ron Nollaig. Bha feum aig Oifis a’ Chogaidh air an t-srath. Thuirt iad gum faodadh na teaghlaichean tilleadh às dèidh a’ chogaidh. Anns an eadar-àm bu choir dhaibh àite-fuirich a lorg còmhla ri càirdean, air neo lorgadh an Riaghaltas aiteigin dhaibh.

“The Government appreciate that this is no small sacrifice which you are asked to make, but they are sure that you will give this further help towards winning the war with a good heart.”

Chumadh an dubhar air a’ chùis – bha dad ri leughadh sna paipearan (a-mach air barrachd shanasan-reic innealan-tuathanais), agus chan fhaodadh muinntir Tyneham cus innse mu a dheidhinn fiù ‘s do chàirdean. Thathar ri ràdh, leis gun robh a’ mhòrchuid dhiubh nan gabhaltaichean, nach d’fhuair iad airgead-dìolaidh idir ach luach toradh nan gàrraidhean. Co-dhiù, thug iad leotha na b’ urrainn dhaibh agus dh’fhàg an 225 dhiubh an dachaighean fo bhròn ach (a rèir coltais) aontach ris. Sgrìobh aon tè teachdaireachd mu dheireadh a chuir i air doras na h-eaglaise:

“Please treat the church and houses with care; we have given up our homes where many of us lived for generations to help win the war to keep men free. We shall return one day and thank you for treating the village kindly.

Bha Oifis a’ Chogaidh ag iarraidh an srath a chleachdadh mar raon gunnaireachd agus gus na D-Day Landings ullachadh. Mar a thachair, bha an sgìre cho freagarrach airson treanadh an airm ‘s nach robh iad airson a thoirt air ais às dèidh a’ Chogaidh. Ann an 1948 chuir an t-Arm òrdugh ceannachd èigneachail air, agus mar sin chaill muinntir Tyneham an dachaighean agus am fearann gu bràth. Chan fhaodadh iad fiù ‘s tighinn a thadhal air no gus na bha air fhàgail de shealbhan pearsanta fhaighinn. Thug e deicheadan agus iomadh iomairt phoblach gus an robh cead aca am baile fhaicinn a-rithist, anns na 1970an, agus chunnaic iad an uairsin nach robh mòran air fhàgail dheth. An àite “treating the village kindly”, bha an t-arm air na taighean a chleachdadh airson targaid-losgaidh no bomaidh, no mar gharaidsean ‘s an leithid, agus bha a h-uile rud ann am fìor dhroch staid, gun mhullaich agus fo phreasan. Bha an taigh-maineir eachdraidheil air a leagail gu làr, an taigh-reachdaire air a threigsinn, agus na bha ann de dh’fheartan ailtireachd sònraichte air an creachadh no air an reic. Cha robh ach an eaglais agus an sgoil gu ìre ri shàbhaladh.

Sgoil

Ged a bha feadhainn an dòchas gum biodh cead aca tilleadh agus am baile ath-thogail, cha robh an t-arm no an riaghaltas deònach sin a dhèanamh – bha an raon ro fheumail dhaibh . Agus anns an eadar-àm bha a’ mhòrchuid de mhuinntir toilichte gu leòr ann an taighean-comhairle cofhurtail agus ag obair ann an oifisean an àite air an fhearann. Bha e foillaiseach gum biodh an dòigh-beatha air atharrachadh co-dhiù, cogadh ann no às.

Ach bha faireachdainn brathaidh agus searbhadas aig mòran san sgìre fhathast, agus – às dèidh iomairtean poblach sna meadhanan – san dùthaich san fharsaingeachd. Chaidh cudrom a leigeil air an riaghaltas agus bho 1975 a-mach ghabhadh tadhal air a’ bhaile bho àm gu àm, agus gus na 1990an chaidh lìonra chas-cheuman a stèidheachadh san t-srath, ri chleachdadh aig deireadh-seachdain nuair nach robh trèanadh a’ dol. Chaidh am baile fhèin a sgioblachadh agus na ballaichean-taighe a bha air fhàgail a chàradh. Ann an 2008 chaidh an eaglais agus an sgoil ath-fhosgladh mar thaigh-tasgaidh. Tha Tyneham agus na cas-cheuman fosgailte aig deireadh-seachdain agus gach Lùnasdal a-nis.

Rectory

‘S e àite ciùin, bòidheach a th’ anns a’ bhaile an-diugh, agus anns na taighean gun mhullach tha panailean-fiosrachaidh ann le eachdraidh nan teaghlaichean agus seann dealbhan, tarraingeach agus brònach aig an aon àm. Beanaidh e ri do chrìdhe an leughadh.  Ach tha a’ ghrian air cùlaibh gach sgòth – ged a tha tancaichean meirgeach air an sgaoileadh thairis air an dùthaich agus feansaichean agus soidhnaichean an airm, air sgàth ‘s nach robh daoine a’ fuireach air an fhearann, no dòighean-tuathanais ùra air toirt a-steach, ‘s e seòrsa tèarmainn-nàdair air tuiteamas a th’ anns an sgìre an-diugh, làn eun, bheathaichean agus lusan tearc.

Faodaidh mi Dorset gu lèir a mholadh airson turais, gu h-àiridh an oirthir – ‘s ma dh’fhaoidte gun sgrìobh mi barrachd mu a dhèidhinn uaireigin.

***************************************************************************

Tyneham, Deserted Village

Here in the Highlands we have plenty of deserted villages and townships, most of them as a result of the Clearances, and often now just ruins. Recently I was visiting a friend in Dorset and we went to a village which was deserted for a different reason.

The village of Tyneham lies in the Purbeck area near the Channel coast, in a long fertile valley. It’s a place with a long history, mentioned in the Domesday Book, with old limestone cottages and St Mary’s Church, founded in the 13th century. There was a lovely old manor-house from 1580 and a substantial classical rectory, a duck-pond, a one-room school and a post office. At the time of World War II  most people were working on the land or for the Bond family in the manor-house, and a few as fishermen out of a little bay between the cliffs – all in all the traditional English country way of life, as we see it in Agatha Christie novels.

All this changed in November 1943. Suddenly, with no previous warning due to the Official Secrets Act, every family in the valley was given a letter from the government saying that they had to leave their homes and their farms within 4 weeks, just before Christmas. The War Office needed the valley. They said that the families could return after the war. In the meantime they should look for accommodation with relatives, otherwise the government would find somewhere for them.

“The Government appreciate that this is no small sacrifice which you are asked to make, but they are sure that you will give this further help towards winning the war with a good heart.”

It was all kept in the dark – there was nothing in the newspapers (apart from increased numbers of farm-equipment sales notices), and the Tyneham villages were not allowed to say much even to friends. It’s said that as most of them were only tenants they got no compensation except for the value of produce left in their gardens. In any case, they took with them what they could and the 225 of them left their homes, with a heavy heart but, apparently, resigned to it. One woman wrote a last message and posted it on the church door:

“Please treat the church and houses with care; we have given up our homes where many of us lived for generations to help win the war to keep men free. We shall return one day and thank you for treating the village kindly.”

The War Office wanted to use the valley as a gunnery range and to prepare for the D-Day landings. As it happened, the area was so suitable as army training terrain that they didn’t want to give it back after the war. In 1948 the Army took out a compulsory purchase order on it, and with that the people of Tyneham lost their homes and land for ever. They weren’t even allowed back to visit or to fetch what was left of their belongings. It took decades and many public campaigns to win permission for them to see their village again, in the 1970s, and they saw then that not much was left of it. Instead of “treating the village kindly”, the army had used the houses for target and bombing practice, or as garages and the like, and everything was in a dreadful state, without roofs and overgrown. The historic manor-house was razed to the ground, the rectory derelict, and the architectural features plundered or sold off. Only the church and the school were to some extent salvageable.

Although some hoped they would get permission to return and rebuild the village, neither the Army nor the government were willing to do this – the range was too useful to them. And in the meantime most of the inhabitants were contented enough in their comfortable council houses and working in offices instead of on the land. It was clear that their way of life would have changed in any case, war or no war.

But many in the area still had a sense of betrayal and of bitterness, as did – after public campaigns in the media – the country at large. Pressure was put on the government and from 1975 on the town could be visited from time to time, and by the 1990s a network of footpaths was established in the valley which could be used at weekends when there was no training in progress. The village itself was cleaned up and the walls of the remaining houses repaired. In 2008 the church and the school were opened as a museum. Tyneham and the footpaths are now open at weekends and in August.

The village is a peaceful, pretty place now, and in the roofless houses there are information panels with the history of the families and old photographs, fascinating and melancholy at the same time. It’s very moving to read them. But there’s a silver lining – although rusting tanks, fences and army signs litter the countryside, because there are no people living there and no modern intensive farming methods have been brought in, the valley has become a sort of accidental nature reserve today, full of birds, animals and rare plants.

I can recommend the whole of Dorset for a trip, especially the coastline – perhaps I’ll write more about it sometime.

 

 

 

Posted in Seaboard News Gaelic archive | Comments Off on 2017 Am Màrt: Tyneham, Baile Fàs / Mar. Tyneham, Deserted Village

Ro-shealladh air Seusan na h-Iomain 2017 – Pàirt a h-Aon

2016 winning team newtonmore

Tha iomain nam fear air ais Disathairne – cò bhios a’ togail nan duaisean mòra am-bliadhna-sa le tòrr mì-chinnt far na pàirce? Eòghan a’ toirt sùil air na cothroman aig na sgiobaidhean anns a’ phrìomh lìog.

Bliadhna eile de dh’iomain – chan eil e fada tighinn mun chuairt mar a chanas iad. An-dràsta ge-tà tha ùine mhòr air a bhith ann agus Comann na Camanachd gun cheannard on a dh’fhalbh Torcuil MacLeòid san t-Samhain gun duine ga chur na àite. Ann an gliocas a’ Bhùird-stiùiridh, shaoil iad gun robh e iomchaidh an dreuchd ath-shanasachd.

Bhiodh mòran iomagain ann mu dheidhinn an t-suidheachaidh seo mar as àbhaist, gu h-àraidh le fathannan a’ cuairteachadh gu bheil geàrraidhean mòra a’ dol a thighinn air buidseat a’ Chomainn ach feumar a ràdh gun robh deagh naidheachd ann gum bi Tulloch, an companaidh togail is taigheadais a’ cumail taic rè ùine gu Cupa na h-Alba a bha gun neach-taic chòrporra o chionn grèis.

Ach sin agad cùisean far na pàirce, ciamar a tha cùisean a’ coimhead air an taobh eile, an taobh as fheàrr leinn – air an raon?

Anns a’ Phrìomh Lìog, bhithinn ceart cho math am paragraf o na h-artagailean a rinn mi sna bliadhnaichean a dh’fhalbh a chleachdadh leis cho làidir ’s a bhios Baile Ùr an t-Slèibh anns na lìogaichean. Bidh iad an dùil ri an t-òchdamh tiotal ann an sreath a choisinn. Anns na cùpannan bidh iad ag amas air a’ Ghrand Slam mar as àbhaist, ach le bàrrachd dòchas na dùil, ged tha iad comasach air an leithid a dhèanamh. Ma thogas iad Cupa MhicThàmhais is cupa eile bidh iad air an dòigh, gu h-àraidh le coltas ann gu bheil crìoch a’ teannadh air tòrr de na seòid a thill iad gu cumhachd.

Chuir mi dùbhlan ro Cheann Loch Seile an-uiridh gun robh an t-àm ann dhaibh a bhith a’ togail duais mhòr nàiseanta, agus nach e sin a rinn iad le Cupa MhicAmhlaigh. Ma bhios iad a’ cumail a h-uile duine fallainn agus nach bi an cràthadh obann a thàinig air an sgioba manaidsearachd na bhuaidh (Fhuair Cailean Friseal a’ bhròg aig coinneamh chluicheadairean agus chaidh Johnston Gill a chur na àite), bidh cothrom aca air duaisean eile a thogail agus iad mu dheireadh thall a’ gluasad dhan phàirc spaideil ùr ann am Baile Mac Ara.

Thig an dùbhlan as motha don Bhaile Ùr on dà sgioba eile on Cheann a Deas, Caolas Bhòid agus Camanachd an Òbain. Tha rudeigin ann an saiceòlas fhir Thaigh na Bruaich nach eil iad a’ gabhail ris an lìog mar bu chòir, ach ma bhios e fhathast faisg nuair a thig an t-Sultain agus ’s iad gun chupa a ghlèidheadh, bidh e inntinneach. Rinn muinntir an Òbain sàr-mhath an–uiridh cuideachd agus bidh iad airson tilleadh gu cuairtean-deireannach a-rithist as dèidh dhaibh an altha mu dheireadh de Chupa na Camanachd a ruighinn.


Shìos an lìog bidh e inntinneach cuideachd. Is cinnteach gum bi Lòbhat airson dèanamh nas fheàrr am-bliadhna le Friseal O Gallchoir na mhanaidsear a-nis. Bha am buaidh mhòr iongantach sin an aghaidh Caolas Bhòid ann an 2015 na chnap-starra orra an-uiridh ar leam, ach chì sinn dè thachras a-nis gu bheil Caomhain Bartlett air tilleadh gu Cabar Fèidh. Bidh Lòbhat làidir gu leòr chanainn, agus bidh sùil aca air cupa ’s dòcha.

Thar na h-Àirde ge-tà, bidh Gleann Urchadain a’ coimhead ris na sgiobaidhean ùra a thàinig suas le iomagain. Bha an Gleann fortanach an-uiridh gun d’ fhuair iad pùingean anns na geamannan an aghaidh Camanachd an Eilein agus gun robh an Gearasdan cho truagh. Tha Loch Abair anns an aon suidheachadh, le sguad beag buadhmhòr ach fear a bhios a’ fàs tana ma bhios leòn no càirtean dearga ann. Ma bhios fear de na sgiobaidhean seo ann an cunnart aig deireadh an t-seusain, cha bhi e na iongnadh.

Bidh Glaschu Meadhan-Earra-ghàidheal cuideachd inntinneach a choimhead anns a’ Phrìomh Lìog. Chaidh iad suas o chionn bhliadhnaichean ach thàinig iad suas gun mhòran buaidh, ach tha iad air sguad a thogail le cluicheadairean òga às a’ Bhaile agus tha iad air sàr-chluicheadairean on Cheann a Tuath a thaladh. Ma bhios iad a’ seachnadh mallachd nan Sgitheanach an-uiridh agus a’ togail phùingean tràth ann an Iochdar Ghlaschu, ’s mathaid gum fuirich iad an àird.

Bidh e doirbh ge-tà, oir tha Cill Mhaillidh, an sgioba eile a thàinig suas garbh feumail agus nì iad cròn air sgioba sam bith ma tha iad ann an trum. Tha na co-oghaichean Rodgers cunnartach dhà-rìreabh agus as dèidh dhaibh dèanamh cho math an–uiridh, tha iad cleachdte ri buannachadh agus chunna sinn sna bliadhnaichean a dh’fhalbh gu bheil an gluasad sin glè chudromach aig àmannan.

Chan eil sin a’ fàgail againn ach Ceann a’ Ghiuthsaich. Cò aig fios dè thachras leis na seann rìghrean – tha cluicheadairean air leth fhathast aca, ach tha an sguad tana agus tha e coltach gun robh Dallas Òg ga fhastadh ann an èiginn leis nach robh duine eile deònach a’ chiad sgioba a ghabhail os làimh. Tha làithean Raghnaill seachad ach aig an aon àm, ’s urrainn dhaibh iomain cho math a chì thu a chluich fhathast. Dh’fhaodadh iad a bhith glè chomhfhurtail no dh’fhaodadh iad tamailt mhòr fhulang anns an t-Samhain. “Gum bi thu beò ann an linn annasach” mar a thuirt am bodach a Cataibh an Ear.

  • Bidh sùil air an Lìog Nàiseanta agus na Lìogaichean Roinneil a-màireach.

@eoghanuig

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in Iomain, Spòrs | Comments Off on Ro-shealladh air Seusan na h-Iomain 2017 – Pàirt a h-Aon

Murt Air A’ Bheinn

North Goatfell

Sgeulachd oillteil inntinneach à Eilean Arainn le Alasdair Paul

Air latha samhraidh an 1889 thog dithis fhireannach orra a shreap Gaoda Bheinn, a’ bheinn as àirde ann an Eilean Arainn. Cha do thill ach aonar. Nuair a lorgadh corp fo chloich gu h-àrd air a’ bheinn is e brùite briste le comharraidhean an fhòirneairt air b’ e cùis-mhuirt a bh’ann. ‘S ainneamh a dh’èireadh cùis-eucoir ann an eilean beag mar Arainn, gun luaidh air muirt is chuir na thachair a t-uabhas air muinntir an àite. Lorgar san sgeulachd a h-uile rud a bu chòir a bhith aig sàr sgeul mhuirt eadar inbhe sòisealta, feis, eud, ainm fuadain, àrd-ùrlar sònraichte is eucoireach fon choill. Chan iongnadh e gur e cuspair a thogas ceann air corra uair chun an latha an-diugh.

Bha am mortear, fear d’ am b’ainm Mgh Laurie, is am fear a mhort e, Mgh Rose, am measg nam mìlltean de dhaoine a thigeadh dhan eilean air bòrd an iomadh bàta smuid a fhrithealadh puirt a’ Chluaidh. B’ e àm fèill Glaschu a bh’ann is bhiodh na bàtaichean gu sònraichte trang ’s iad a’ cur thairis le daoine sunndach le grunn làithean air falbh bho smùid is cuingealachad nam bailtean mòra san amharc dhaibh. B’ e Rose a chuir eòlas air an fhear a bha gu bhith cur às dha an toiseach air bòrd a’ bhàta Ivanhoe is iad air an slighe eadar Eilean Bhòid is Arainn. Dè dìreach a thug iad còmhla, tha e duilich a radh, oir bha iad gu math eadar-dhealaichte bho chèile. Bha Rose na Chlèireach a bhuineag don mheadhan-bhuidheann às frith-bhaile Lunnainn. Bha Laurie na neach obrach ann am factaraidh a thogadh trèanaichean smuid às Cill Mheàrnaig. Ach bha taobh eile gu pearsa an dithis. Bha Rose na ghilmean, fear a bha dèidheil air a bhith air èideadh gu spadeil is a bhith a’ tarraing aire dha fhèin. Is cinnteach gun seasadh e a mach bho chàch a bha air bòrd a’ bhàta na sheacaid teanais dhonn is gheal, ad gheal bursaid air le stais mholach a’ còmhdachadh a bhile uachdaire. Air a thaobhsa bha cliù aig Laurie airson dol a-mach mì-chneasta is goid. Bha e a’ siubhal fo ainm fuadain, rud a bheir oirnn smaoineachadh gun robh mì-ghnìomh air choireigin fa-near dha.

A reir choltas fhuair iad air adhart glè mhath. ‘S dòch gur e na diofaran eatorra a tharraing iad ri chèile no, mar a bhiodh na fathannan a’ cur an cèill na b’ fhaide air adhart, b’ e tarraing feise a bh’ann. No ’s dòcha gum faca Laurie cothrom brath a ghabhail air a’ charaid ùr a bha gu follaisach nas beartaiche na esan.

Chòrd an turas riutha cho math ’s gun do chuir iad romhpa tilleadh a dh’Arainn. An ath latha bha iad air ais air an eilean is iad a’ sireadh àite-còmhnaidh airson nam beagan laithean a bha air fhàgail de na làithean-saora aca. Leis cho trang ’s a bha an t-àite cha d’fhuair iad ach bothan beag fiodha air cùl taigh-aoidheachd le aon leapaidh na bhroinn. Bha caraidean do Mgh Rose a sìor fhàs nas amharasaiche mu Laurie is thug iad earalas dha gun a bhith a’ gabhail gnothach ris, ach bha e ro anmoch. Bha an sgeul air a chur air bhonn, is cha robh ann ach an oillt a bhith air a choileanadh. Thugadh an aire do dhol a mach neònach Laurie is e a’ spaidsearachd air ais is air adhart taobh a-muigh an taigh-aoigheachd a’ brunndail ris fhèin. A bharrachd air seo bha an dèideadh air a dh’fhàg e an triom fhrionasach, ghruamach.

A dh’aindeoin nan droch shamhlaidhean thug iad a’ bheinn orra is chunnacas iad a’ dol dha h-ionnsaigh ’s iad air an slighe tron choile foidhpe. Mar bu ghnàth dha, bha Rose air èideadh gu spaideal an turasa na dheise Clòtha Hearach, bonaid air a cheann is bata na làimh, cleas an fhìor Gentleman Climber. Bha Laurie air toiseach air, mas fhìor na neach iùil beinne. Chunnacas iad na b’fhaide air adhart air a’ mhullach is iad a’ dèanamh air taobh cas creagach na beinne. Anmoch air an fheasgar thug cìobair an aire do Laurie is e na aonar a-nis. Bha e a’ teàrnadh gun ruige baile Sannaig air taobh thall na beinne le coltas riaslach, claoidhte air.

Rose

Bho seo a mach cha robh sgeul air Laurie ann an Arainn tuilleadh. B’ e fògarrach a bh’ann a-nis. Ach a reir nadar an duine b’ e teicheadh no-choileanta, cearbach a chuir Laurie an gnìomh. Chaidh fhaicinn an toiseach air ais air Eilean Bhòid ’s e a’ cosg an dearbh sheacaid striopach, dhonn is gheal a bha air Rose an latha a thachair e ris. Bha e greis ann an Liverpool far an do dh’fhàg lèintean geala aig Rose leis an ainm aige fhèin air a stampadh orra. Rè allabain sgrìobh e dà litir gu pàipearan naidheachd. Ann an litir dhan North British Herald mhaoidh e gun cuireadh e às dha fhèin. ‘S dòch an oidhirp na fathannan ma chomhair ghnèitheasach a mhuchdadh thug e cuideachd iomradh air leannan ris an robh air ùr-dhealachadh. Air ais ann an Alba sgrìobh e don Ghlasgow Herald a dh’aideachadh gur esan a ghoid bho Rose ach nach b’ esan a chuir às dha. Fhuaireadh grèim air mu dheireadh thall ann an coille taobh a-muigh Hamilton. Bha amhaich air a gearradh, mas fhior ann an oidhirp gus làmh a chuir na bheatha fhèin, ach cha robh an sgor a dh’fhàg e domhain gu leòr airson moran cron a dhèanamh air. Cleas faoin eile aig an duine.

Ann an cùirt-lagha a ghlac aire a’ mhòr-shluaigh is a’ lìon cholbhan nam pàipearan naidheachd fhuaireadh ciontach e is fhuair e binn-bhàis. Ach bha gu leòr mì-chinnt an cois na cùise is gun do thogadh ath-thagradh às a leth. Chaidh aontachadh an uairsin gun robh an duine às a chiall is chuir e seachad a’ chòrr de a bheatha ann an diofar phrìosanan is ionadan son eucoirich le trioblaidean inntinn.

Bha car beag eile dhan sgeul a cheanglas e le dualchas nan Gàidheal. Nuair a chiadh corp Rose a lorg thug na poilis ionadail na brogan bhuaithe is thìolaich iad air a’ chladach iad fo bheul an làin. Nuair a chaidh an ceasnachadh mun ghnìomh dhiùlt iad mìneachadh a thoirt seachad. Ach dhan fheadhainn aig an robh beagan eòlais air cleachdaidhean saobh-creidmheach b’ e an adhbhar air a chùl, stad a chuir air anam bruailleanach Rose bho bhith a’ sìor-dhol ànrach air uchdar na talmhainn.

Agus sin e; an sgeul cho fad ’s a tha e againn. Ach ’s e sgeul neo-iomlan a th’ann a dh’fhàgas sinn an-fhoiseil, lan tuill is uireasbhaidhean. Chan urrainnear a radh le cinnt fiù ’s gur e murt a bh’ann seach tubaist. Mas e murt; dè an rùn a dh’adhbharaich e; eud no sannt, no dìreach caoch aithgheàrr? Tha an fhirinn ri lorg sna na beanntan is glèidhidh iad an rùn-dìomhar gu sìorraidh, gu h-àrd am measg nan creagan uaigneach, sglèothach.

– AP

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in Cànan & Cultar, cultar, Eachdraidh | Comments Off on Murt Air A’ Bheinn