Aineolas a’ cur smal air ar sunnd?

Ma tha thu dèidheil air cànan is cultar na Gàidhlig, dè a’ chiad rud a bheir buil air d’ inntinn nuair a leughas tu aistean aineolach an aghaidh na Gàidhlig; mar as trice, le colbhaichean stèidhichte nam pàipearan Gallta is Sasannach? Tàire? Fearg?  Sprochd? Coma co-dhiù?

Thar nam mìosan ?s thar nam bliadhnachan, seachdain an dèidh seachdain. Slaic an dèidh slaice. Leis na h-aon fhoillseachain agus leis na h-aon sgròbadairean-nàidheachd, thèid an aon troc a thilgeil gar n-ionnsaigh mar nach biodh dad aig na baothairean bochda ri dhèanamh ach sin fhèin. Tha thu eòlach orra, is cinnteach leam. Colbhaichean phàipearan, leithid An Daily Mail, An Evening Express (Dùn Èideann), Courier Dhùn Dè, Press & Journal Obar Dheathain, Gazette Steòrnabhaigh. …mar sin sìos.

Tha an truilleis seo air a froiseadh a-mach gu riaghailteach mar spùtail dhruidean am bàrr craoibhe agus aig amannan sònraichte dhen bhliadhna, dh’fhaodadh tu do thonnadh fhèin air an tuil caca a chuireas na colbhaichean grànda mar coinneamh; beachdan ‘dligheach’ mas fhìor mu chor na Gàidhlig, ?s mar bu chòir dèiligeadh rithe.

Mar as trice, ?s ann nuair a thèid fiosrachadh a sgaoileadh mu airgead brosnachaidh air choireigin don Ghàidhlig a nochdas colbh cronail no a thèid litir càinidh eile fhoillseachadh. ‘Beachdan’? Aistean? Sgrìobhadh le cùram air bonn beagan rannsachaidh? Chan eil sgeul orra.

Sgrum gun chonn a chanas mise ris, agus chan eil mi airson ?s gun nochd iad air mo bheulaibh. Chan e a-mhàin nach eil fìrinn sam bith anns na stobas iad fo ar sròin, ach chan eil dad ùr aca ri ràdh!  Tha na ‘barailean’ breun ud air a bhith ‘nan suidhe cho fada ?s gu bheil samh asta. Chuireadh e a’ ghòmadaich ort mur biodh tu leigte ris. Agus is sinne, luchd-cleachdaidh na Gàidhlig, a tha leigte riutha.

Saoilidh mi gu bheil dà thaghadh againn. Faodaidh sinn na colbhan nimheil a sgaoileadh nar measg fhìn agus am measg an t-sluaigh sna meadhanan sòisealta gus an cothrom a thoirt do dhaoine sabaid riutha.?Le seo, feumaidh sinn a bhith mothachail air an droch bhuaidh a bheir seo air sunnd luchd-labhairt na Gàidhlig, an òigridh gu h-àraidh. A bheil na sgrìobhadairean faoin seo cho cudromach ?s gum feum sinn aire a thoirt do am beachdan gach uair a thig iad a-mach? Nach e sin an dearbh rud a chuireadh smalan air t’ inntinn, ’s tu nad sgoilear ann am foghlam na Gàidhlig?

Dàrna taghadh. Dè mu dheidhinn a bhith a’ leigeil seachad nan colbhan cronail? Chan eil na salchairean airidh air ar n-aire, a bheil?

A bheil e cudromach gu bheil luchd-cleachdaidh is luchd-taic na Gàidhlig mothachail air gach pìos sna meadhanan a thig a-mach an aghaidh na Gàidhlig ’s nan Gàidheal? Air neo, am biodh e na b’ fheàrr gun aire a thoirt dhaibh? An fheàirrde an leigeil seachad? An fheàirrde aghaidh a chumail riutha le litrichean-àichidh is eile?

Dè do bheachd fhèin? Sgrìobh thugainn mas e do thoil e.

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in Beachd, beachdan aineolach, Cànain, colbh, colbhan, cultar, Naidheachdan & Poileataigs, nàimhdean na Gàidhlig | Comments Off on Aineolas a’ cur smal air ar sunnd?

A’ còmhradh ri Matthew Fitt an Dùn Dè

Bha cothrom agam tachairt ri Matthew Fitt aig Fèis Litreachais Dhùn Dè an-dè. Bha deagh chòmhradh againn air an àrd-ùrlair, le Pàdraig MacAoigh sa chathair. Chaidh an ùine seachad cho luath! Is duilich nach robh barrachd tìde againn do cheistean. Meal-a-naidheachd a Phàdraig cuideachd, a tha air a’ gheàrr-liosta aig Duais Chomann Crann na h-Alba airson an leabhair bhàrdachd aige, Gu Leòr/Galore. Math a rinn thu!

dunde
Fòto le Literary Dundee.


Posted in Ficsean-saidheans, naidheachd | Comments Off on A’ còmhradh ri Matthew Fitt an Dùn Dè

Am Mòd: cha chan mi càil mus can mi “bhàighbrant”

Comments Off on Am Mòd: cha chan mi càil mus can mi “bhàighbrant”

Air ais ann am BÁC

bacBha e aibhseach math a bhith air ais ann am Baile Átha Cliath seachdain sa chaidh. Dihaoine, bha cothrom agam bruidhinn ri Alan Titley mu ACDD, aig tachartas aig Coláiste na Tríonóid. Tha e coltach gu bheil sinn a’ bruidhinn ri seòmar falamh, ach ann an da-rìribh, bha 20–30 daoine an làthair, agus bha deagh chòmhradh againn. Tha Alan uabhasach fiosrachail agus èibhinn. Ghabh sinn tòrr spòrs.

Tha mi air an trèana gu Dùn Dè an-dràsta, agus bidh mi a’ bruidhinn a-màireach aig 11m. Ma tha sibh faisg, gun tig sibh ann!

Dealbh le Rob Dunbar.


Posted in naidheachd | Comments Off on Air ais ann am BÁC

2016 An Dàmhair: Cèic Fhlùr Coirce Milis Siotrus / Oct: Citrus Cornmeal Cake

Cèic Fhlùr Coirce Milis Siotrais

citrus-cornmeal-cake-1

Mòran taing do mo charaidean Gàidhlig aig a’ Chomunn Ghàidhealach Ameireaganach, agus do Kerrie Cheanadach, airson an reasabaidh seo, a nochd ann an iris an t-Sultain 2016 na Naidheachd Againne, ràitheachan a’ Chomuinn. Tha a’ chèic ceart cho blasda ma bhios sibh nur luchd-vegan no nach bi. Mhol mo charaid Cam NicRadh, is i à teaghlach eòlaichean nan cèicean, a bhith a’ cleachdadh rùsg oraindsear agus sùgh liomaideige, agus cò mise a bhiodh ag argamaid!

Dh’atharraich mi cupannan gu gramaichean leis an inneal fheumail seo:

http://www.goodtoknow.co.uk/recipes/531168/cups-to-grams-converter

(Tha flùr coirce milis buidhe ri fhaighinn bho Asda agus Tesco.)

Reasabaidh 

Tha a’ chèic bhlasta seo freagarrach do dhaoine leis an dòigh-ithe vegan. Leasaich Kerrie Kennedy bho Chomunn Luchd-Ionnsachaidh Thoronto an reasabaidh bho reasabaidh aig Martha Stewart. Nì i a’ chèic seo gu tric airson nan clasaichean ann an Toronto.

Grìtheidean tioram:

1 1/4 chupa min-fhlùir

1/2 chupa flùr coirce milis buidhe (min bhuidhe)

2 spàin-tì pùdar-fuine

1 spàin-tì salainn

1 spàin-bhùird rùsg seadaige, sgrìobte (no oraindsear)

Grìtheidean fliuch:

1/2 chupa ola-chroinn-ola (na cleachd “extra virgin”) (112 ml.)

1/2 chupa sabhs ubhail  (112 ml.)

1 chupa siùcair (200 gr.)

1/2 cupa sùgh-seadaige (no sùgh-oraindseir)  (112 ml.)

Tuilleadh siùcair gus a chrathadh air oir na cèice

Stiùireadh:

  1. Ro-theasaich an àmhainn gu 375 F (190°C).
  2. Lìnig tiona-fuine cearclach 8 òirlich le pàipear-fuine agus geir am pana.
  3. Buail na grìtheidean tioram agus an rùsg seadaige le chèile ann am bobhla meadhanach mòr.
  4. Ann am bobhla nas motha, measgaich na grìtheidean fliuch agus an siùcair le chèile gus an tèid am measgachadh mìn agus aotrom.
  5. Cuir na grìtheidean tioram còmhla ris na grìtheidean fliuch agus measgaich iad le chèile gu h-aotrom gus am bi am measgachadh mìn.
  6. Dòirt an taois dhan phana. Crath siùcar air oir na cèice.
  7. Bruich fad 35 gu 40 mionaid anns an àmhainn gus am bi oirean na cèice a’ tighinn air falbh bho thaobh a’ phana.
  8. Fuaraich i anns a’ phana mu 20 mionaid.
  9. Tionndaidh a’ chèic a-mach air racais-uèir agus leig leatha fuarachadh gu tur.

 

Vegan Citrus Cornmeal Cake

Thanks to my Gaelic buddies at the Comunn Gàidhealach Ameireaganach and to Kerrie Kennedy for this recipe, equally tasty for vegans and non-vegans. My friend Cam MacRae, from a family of cake connaisseurs, recommends the combination of orange zest and lime juice, and who am I to argue!

This recipe is from the September 2016 issue of An Naidheachd Againne, the bilingual quarterly newsletter of An Comunn Gàidhealach Ameireaganach.

I converted the US cups measurements to metric using this useful tool:

http://www.goodtoknow.co.uk/recipes/531168/cups-to-grams-converter

(Asda and Tesco sell cornmeal, also used for polenta, medium to course-ground yellow  – maybe pre-order for collection, to be on safe side.)

Recipe

This delicious vegan adaptation of Martha Stewart’s recipe was created by Kerrie Kennedy, Comunn Luchd-Ionnsachaidh Thoronto. She often makes this moist cake as a treat for Toronto’s Gaelic group.

Dry ingredients:

1 1/4 cups flour (150 gr.)

1/2 cup yellow cornmeal (180 gr.)

2 tsp. baking powder

1 tsp. salt

grated zest of 1 grapefruit (or orange)

Wet ingredients:

1/2 cup olive oil (not extra virgin) (112 ml.)

1/2 cup applesauce (112 ml.)

1 cup sugar (200 gr.)

1/2 cup grapefruit juice (or orange juice) (112 ml.)

Extra sugar for edges of cake

Method:

  1. Preheat oven to 375F (190°C).
  2. Line bottom of 8 inch round pan with parchment paper and grease the pan.
  3. Whisk together dry ingredients and zest.
  4. In a larger bowl whisk together wet ingredients and sugar until smooth.
  5. Add flour mix to wet and whisk gently until smooth.
  6. Pour batter in pan. Sprinkle edges of cake with sugar (so crust caramelizes).
  7. Bake 35 – 40 minutes until edges pull away from side of pan.
  8. Cool in pan 20 minutes.
  9. Remove from pan and cool on wire rack completely.
Posted in Seaboard News Gaelic archive | Comments Off on 2016 An Dàmhair: Cèic Fhlùr Coirce Milis Siotrus / Oct: Citrus Cornmeal Cake

Deoch-slàinte  do Sheirbheis Nàiseanta na Slàinte


A' cur fàilte air na h-oidhcheannan dorcha le lasraichean, tiops, brot agus lionn-ubhal. Lionn-ubhal “tioram” gus a bhith ceart. Agus beagan uisge ann ach na duilleagan uaine fhathast uile air na h-uinnsinn os ar cionn air an 15mh latha den Dàmhair a tha seo. An cruinn-cé a' blàthachadh 's an oidhche cuideachd le na dathan a' dannsadh, math a bhith beò, math a bhith fhathast ann. A' gabhail deoch-slàinte do Sheirbheis Nàiseanta na Slàinte agus a' bhocsa bheag ud nam bhroinn a' cumail suil air mo chridhe.
Comments Off on Deoch-slàinte  do Sheirbheis Nàiseanta na Slàinte

Bogadh STEALL ann an Glaschu

27_damhair_glaschu_jpg-beag
Innsibh dha ur caraidean! Bidh a’ chiad bhogadh aig an iris litreachais ùir, STEALL, ga chumail aig Siempre Bicycle Cafe, Partaig (ri taobh Fo-thalamh Kelvinhall), Glaschu, aig 7.00f air Diardaoin, 27 an Dàmhair. Bidh mi fhìn, Seonag Monk, Robbie Anndra, Padraig MacAoidh, agus Maureen NicLeoid a’ bruidhinn. Bidh ceòl agus pailteas bìdh ann cuideachd. Bidh e uabhasach spòrsail agus tha mi an dòchas ur faicinn ann … ach mur urrainn dhuibh tighinn gu Glaschu air an 27mh, cùmaibh sùil air a’ bhlog seo. Bidh bogaidhean eile ann an Dùn Èideann agus Inbhir Nis goirid an dèidh an fhir ann an Glaschu.


Posted in naidheachd | Comments Off on Bogadh STEALL ann an Glaschu

10 Òran | An Dàmhair

Tha Rhona air ais le taghadh de na h-òrain as fheàrr leatha am mìos seo.

You and I – Margaret Glaspy

Nan robh thu ag èisteachd ris an rèidio sna beagan mhìosan a chaidh seachad, bidh thu air òrain Glaspy a chluinntinn,You and I, air no Emotions and Math no Somebody to Anybody, uile bhon chiad chlàr aice, air a bheil Emotions and Math, cuideachd. Bidh i a’ cluich ann an Glaschu an ath-mhìos, ach air an aon oidhche ’s a bhios Christine and the Queens a’ cluich. Taghadh doirbh a bhios ann.

 

8 (circle) – Bon Iver

Bha seinneadair R&B a-riamh a’ feitheamh am broinn Justin Vernon, an duine aig cùl a’ chòmhlain-chiùil Bon Iver, ’s e a’ feuchainn ri faighinn a-mach. Seo an t-òran far am faigh e làmh an uachdar mu dheireadh thall. San dàrna leth den òran a tha boillsgeadh an siud ’s an seo den Minnesotach eile, Prince – gu dearbh, coltach ris an Fhear Phurpaidh, sgrìobh agus chluich Vernon gach òran air a’ chlàr. Agus, ged a tha mi gu math dèidheil air guth Vernon fhèin, smaoinich dè cho math ’s a bhiodh tionndadh Prince air an òran seo.

 

Broke Me In Two – Joan as Policewoman & Benjamin Lazar Davis

Abair boireannach tàlantach a th’ ann an Joan Wasser. Trèanta mar neach-ciùil clasaigeach, bha i aig aon àm na ball den chòmhlan Antony & the Johnsons agus tha i air a bhith a’ sgrìobhadh agus a’ cluich nan òran aice fhèin fad dusan bliadhna. Cuideachd, tha i air obair mar phroducer son a’ chòmhlain Albannaich, Lau, ’s iad air an aon leubail, Reveal Records. Tha an t-òran seo bhon chlàr ùr aice a bhios a’ tighinn a-mach am mìos seo, còmhla ri Benjamin Lazar Davis, bhon chòmhlan Okervill River.

 

Bird – Billie Marten

Thàinig a’ chiad chlàr aig Marten, Writing of Blues and Yellows, a-mach am mìos sa chaidh. Tha i seachd bliadhna deug a dh’aois ach tha air a bhith a’ cluich agus a’ sgrìobhadh ceòl fad deich bliadhna mar-thà. Nach sinn tha a’ faireachdainn leisg.

 

4 Degrees – Anohni

An t-òran as fheàrr a chaidh a sgrìobhadh mu atharrachadh clìomaid a tha mi air cluinntinn gu ruige seo. Tha guth agus sgilean sgrìobhaidh Anohni cho math ’s a bha iad a-riamh air clàran Antony & the Johnsons, ach tha i gan cleachdadh ann an dòigh dhiofraichte air an òran seo, feargach agus euphoric aig an aon àm.

 

slider4

Ye Rambling Boys of Pleasure – Jarlath Henderson

Bha mi eòlach gu leòr air Jarlath Henderson mar chluicheadair pìoba ach cha robh càil a dh’fhios agam gun robh guth cho àlainn aige. Seo an tionndadh as fheàrr den òran sin a chuala mi a-riamh, agus guth Jarlath fear de na guthan as fheàrr leam ann an saoghal ceòl tradaiseanta.

 

Down – XamVolo

‘S e rionnag ùr ann an saoghal ceòl neo-soul a th’ ann an XamVolo. Cha shaoileadh tu gur ann à Sasann a bha e oir tha blas gu math Ameireaganach air a’ ghuth aige agus biodh e inntinneach an guth fìor aige a chluinntinn, nam beachd-sa co-dhiù. Fìor deagh òran, ge-tà.

 

georgia-ruth-fossil-scale-1170x650

 

 

 

 

 

 

 

 

Sylvia – Georgia Ruth

Feumaidh tu brùthadh air an dealbh seo agus sgroladh sìos air làrach-lìn Georgia Ruth gus an t-òran Sylvia a lorg air Soundcloud, ach bidh thu toilichte gun do rinn thu sin cho luath ’s a bhios an t-òran a’ tòiseachadh. Seo an aon òran air a’ chlàr aice a th’ anns a’ Chuimris agus chaidh a sgrìobhadh le Meic “Bob Dylan na Cuimrigh” Stevens. Tha Ruth air tionndaidhean Cuimris eile a dhèanamh ron sin, leithid Sbia ar y Sere le Gorky’s Zygotic Mynci. ‘S math dh’fhaoidte gun cluinn sinn òrain ùra bhuaipe sa Cuimris san àm ri teachd.

 

Shut Up Kiss Me – Angel Olsen

Ma bhios tu ann an Glaschu air an 15mh den Dàmhair bidh cothrom agad Angel Olsen fhaicinn aig SWG3. A rèir na tha sinn a’ cluinntinn bhon òran seo tha an clàr ùr aice car eadar-dhealaichte bhon fheadhainn a thàinig roimhe, ach a’ cheart cho math riutha.

 

Skeleton Tree – Nick Cave & the Bad Seeds

Feumaidh mi aideachadh nach eil mi air èisteachd ris a’ chlàr ùr aig Nick Cave and the Bad Seeds, a chaidh a sgrìobhadh an dèidh bàs mic Cave an-uiridh. Tha na h-òrain a tha mi air cluinntinn bhuaithe, leithid an fhir seo, cho àlainn ?s gum bris iad do chridhe, làn gaoil agus pian. Tha e na mhìorbhail gun tigeadh ealain brèagha bho bhròn, ’s e a’ cur nam chuimhne facail Shomhairle an dèidh bàs a bhràthar Calum: “Tha an saoghal fhathast àlainn, ged nach eil thu ann.”

– Rhona NicDhùghaill

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in Cànan & Cultar, Ceòl, Rhona NicDhùghaill | Comments Off on 10 Òran | An Dàmhair

Aonghas R. Grannd

Aonghas R. Grannd, dealbh le Simon Webster, https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/2.0/

Aonghas R. Grannd, dealbh le Simon Webster, https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/2.0/

Aonghas R. Grannd 1967 – 2016

An latha eile, bha mi a’ feuchainn ri mineachadh fasanan nan naochadan is tràth nan neonithean dha na sgoilearan – gu h-àraidh bha mi a-mach air mar a bhiodh XL air a h-uile duine, ge b’e cho seang is caol ’s a bha iad, agus an cleas de bhith a’ cosg lèine-t thairis air geansaidh.

Bha mi fhìn cho ciontach den eucoir-fasain sin, ach bha mi coma leis gun robh lèine-t phriseil agam le suaicheantas a’ chòmhlain-ciùil a b’ fheàrr leam – Shooglenifty – agus bhiodh e orm aig a h-uile gig is iomadh latha eile. Shooglenifty, abair ainm, abair còmhlan, ’s math mo chuimhne fhathast air na daoine sin a’ glacadh ùrlair làn de dhannsairean ann an greim an ruitheim, on Aghaidh Mhòr gu na Barrowlands.

Le sin, bha e cianail duilich a bhith a’ cluinntinn mar a tha draoidh nam fidhlearan, Aonghas R. Grannd, air am bàs fhaighinn as dèidh tinneas goirid. Fear a thug cràthadh air ceòl na h-Alba còmhla ri a charaidean ann an Shooglenifty le sreath de chlàran beòthail, crùthachail, gluasadach airson còrr is còig bliadhna air fhichead.

Fear a bha mar a thuirt an sàr fhidhlear Adhamh Sutharlanach “The coolest fiddler ever” mar thiomnadh air – Gairdeanan – Bogha – Casan – Feusag – Falt – a’ bogadaich is a’ leum air feadh an ùrlair. Coltas os-nàdarrach air an duine – fad às ann an saoghal eile air nach biodh ach iadsan le ceòl ceart nan smìor a’ faicinn boillsgeadh. Mar fhreagairt ri Martyn Bennet agus na Dreadlocks aice, sheas Aonghas Grannd mar ìomhaigh a’ chòmhlain. Fear a bha na phunc à Loch Abair, ach a thill dhan fhidheall agus a thug ceòl nan daoine a-steach gu saoghal ùr eile.

Thàinig Shooglenifty gu bith às na seiseanan-ciùil ann an Dùn Èideann aig ceann nan ochdadan – ceòl dannsaidh, Rave, House, Techno a’ gabhail làmh an uachdair air an t-Saoghal – bha an leithid de Chapercaillie agus Runrig air dorsan fhosgladh gu saoghal far nach robh feum aig ceòl tràidiseanta a bhith ceangailte ri seann dòighean, ach aig tòiseach na linne ùire bha feum air cràthadh mòr eile, agus bha sianar fhir – Aonghas R Grannd, Gary MacFhionnlaigh, Seumas Mac an Toisich, Iain MacLeòid, Conrad Ivitsky, Malcolm Crosbie – a’ dèanamh barrachd na bhith a’ fosgladh dhorsan – chuir iad far na lùdagan iad.

Linn far an robh ceòl dùthchasach fhathast fon choille mar gum biodh – agus bha Aonghas agus a chriùtha de spuinneadairean shoogly a’ seòladh nan cuantan agus a’ creachadh smuaintean air cò ri am bu chòir do cheòl Gàidhealach a bhith coltach. A’ chiad dà chlàr gu h-àraidh, Venus In Tweeds agus A Whisky Kiss, agus na puirt os-shaoghalta a sgrìobh Aonghas orra, cha bhiodh an ceòl tràidiseanta as aithne dhuinn an-diugh idir mar a tha i as aonais.

A dh’aindeoin atharraichean sa bhallrachd thar còig bliadhna air fhichead  – bha Aonghas ann aig tèis mheadhan a’ ghnothaich ge b’ e ant-àite far an robh Shoogles a’ cluich san t-Saoghal, agus ’s e còmhlan mòr eadar-naiseanta a bh’ annta – a’ tarraing na sùla, a’ cur ceum na do chasan, a’ cur fàilte ort gu cnoc nan sithichean – a’ cùmail a’ chiùil cho cool sa bha e riamh a dh’aindeoin (no air sgàth ’s ma dh’fhaodte) liathadh air an fheusaig agus preasan air a’ ghnùis. ’S mòr am beud nach fhaicear a-rithist e. Cha robh a leithid ann roimhe agus cha bhi a leithid ann a-rithist.

Mar fhear nach do choinnich ris ach turas no dhà, chan urrainn dhomh ach clach bheag a chur ri a chàrn, ach aithneachar fear air a chuideachd, agus abair deagh chuideachd a bha aige – tha marbhrann iongantach ri leughadh air làrach-lìn a’ chòmhlain – smuaintean leis gach ball de theaghlach agus gach ball den chòmhlan. Cho fad  ’s a thèid an ròsaid a chur ris a’ bogha, mairidh a chliù.

  • Eòghan

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in Cànan & Cultar, Ceòl | Comments Off on Aonghas R. Grannd

Buain Nam Balgan-Buachair

balgain-buachair

Cò na ceanglaichean a th’ann eadar dualchas na Gàidhlig agus balgain-buachair? Ma tha iad ann, tha iad gann. Chan fhaca mi fhèin iomradh orra ann an òrain no bàrdachd no eile. Tha an t-ainm fhèin ag innse dhuinn mun ìomhaigh a bh’aig na Gàidheil orra, ’s e sin rudeigin aig an robh buinteanas do shalachar is ghrodadh. Is cinnteach nach robh sgeul air an ithe. Ged a bha na Gàidheil deònach gabhail ri maorach is feamainn is iomadh seòrsa tabhartais a thugadh dhaibh leis an nàdar a bha maille riutha, gu sònraichte aig àm na gorta, cha robhar a beantainn ri balgain-bhuachair. Chan eil sin a’ ciallachadh nach eil an fheadhainn a ghabhas ithe ann. Tha iad ann; agus ann am pailteas mas fhiosraich dhut far am faighear iad.

Bha mi fhèin air an aon ràmh gu chionn grunn bhliadhnaichean; cha b e ann am balgain-bhuachair dhomhs’ ach rud a lorgte air sgeilp supermarket ann am bogsa plastaig. B’ e bana-charaid Fhrangach leis an do dh’obraich mi a chuir ceart mi. Ma tha dream ann a tha tìtheach air biadh dhen a h-uile seòrsa; ’s iad na Frangaich. Bu mhòr an gàirdeachas a dhèanadh ise air an rud air an dèanainn dearmad. Nuair thigeadh làithean fionnar an fhoghair ‘b ise a bhiodh làn sgeulachdan mu na balgain-bhuachair blasta a fhuair i is na feustan a dhèanadh i leotha. ‘Nach neònach e’ chanadh i ’nach bean na h-Albannaich riutha’. Bhiodh e a’ sìor-chur iongnadh oirre mar a bhiodh iad ri fhaotainn fiù ’s ri taobh ceuma far bu leir iad don a h-uile duine, is far am biodh iad air an lomadh san Fhraing. Chaidh m’ iompachadh. Cheannaich mi leabhar mu bhalgain-bhuachair, is dh’fhoghlaim mi mi fhèin air cuid den fheadhainn a ghabhadh ithe agus, a cheart cho cudromach, an fheadhainn a chuireadh gu bàs mì-thaitneach mi. A’ chiad uair a thachair mi air cuid a dh’aithnich mi, chanterelles a bh’ annta mas math mo chuimhne, bha mi mar bhalach beag a’ lorg ulaidh. Bha fras dhiuibh air an sgapadh aig bonn nan craobh s iad a boillsgeadh mar reultan buidhe; dath an ìm. Chreathail mi mo làmh fo fhear dhiubh is dh’fhidir mi feòil dhaingeann air mo chraiceann. Thog mi gu mo shròn e is fhuair mi fàileadh nan apracot, direach mar a chaidh innse dhomh san leabhar. Is nuair a chuir mi dhan phana iad is a bhlais mi orra, abair gun deach mo theanga a dhùsgadh gu farsaingeachd de bhlasan nach d’fhuair mi riamh bho bhalgain-bhuachair an t-supermarket.

chanterellebonaid-an-losgainn

Bonaid an losgainn                                                                                  Chanterelle

Bha mi air mo bheò-ghlacadh agus bhon uair sin cha b’urrainn dhomh dhol a-mach air latha foghair gun mo shùilean a bhith air an talamh a’ sireadh nan iongantasan a bha nan laighe fodham. Shìn mi m’ amas gu gnèithean eile. An cep, no am porcini  no am penny bun. Tha uiread de dh’ainmean a chanar ris ag innse cho mòr ’s a tha fèill orra an diofar cheàrnan. Mar a chuireas an t-ainm mu dheireadh mun aire dhuinn ’s e balgan-buachair tiugh a th’ann le ceann cruinn air dath dubh-dhonn an arain ’s e air a dheagh-bhruich san àmhainn. Tha fàileadh na taoise a’ brachadh a thig bhuaithe a’ freagairt air a choltas. Iomchaidh ’s mar a tha an t-ainm Beurla ’s fhearr leam an t-ainm Gàidhlig a th‘ aige, bonaid an losgainn, a thug snodha-gàire orm nuair a thachair mi oirre. An uair sin balgan-buachair gràineige; balgan-buachair cnapach, feòlach a lorgar gu tric fon bheithe no fon fhaidhbhile. Ma chuireas tu bun os cionn e chì thu an còmhdach de bhioran air a bhonn bhon tàinig ainm.

Chan e a h-uile balgan-buachair a bhios a cinntinn air an talamh ge-tà. Lorgar na h-àrcan air craobhan is iad a’ sùigheadh maitheas bho chrann is freumh, an dà chuid beò is marbh. Tha cuid dhiubh nan nàmhaid do ghàrnailearan, leithid fungas na meala a tha air cur às do dh’iomadh crann-ubhail is siris. Ach tha dòrlach dhiubh ann a tha nan caraid do luchd-seilge nam balgan-buachair. Fhuair cearc na coille ainm bhon bhlas a th’ aice agus ’s ann bho a choltas a fhuair fungas na mairtfheola ainm-sa. Gu dearbh, is ionnan a’ choltas is staoig chrochte gu h-àrd air stoc craoibhe. Cha mhòr nach do chuir e gaoir tromham a chiad uair a dhearc mi air. Nuair a gheàrr mi dheth e bu lèir dhomh fheòil càrnach air dath dearg na fala, ach gu h-iongantach b’ e blas searbh, caran mar liomaid a fhuair mi bhuaithe.

fungas-na-mairtfheola

Fungas na mairtfheola

Tha mi air fàs nas dàna rè uine is mo roghainn a’ sìor-dhol am meud agus ’s e sin a mholainn-sa do dhuine sam bith a tha airson tòiseachadh air a chur-seachad. Tòisich gu stuama, a’ taghadh aon no dà ghnè a tha pailt agus furasta an aithneachadh. Tha gu leòr fiosrachaidh ri fhaotainn air an eadar-lìon agus ’s urrainn do leabhar-iùil a bhith feumail. Bidh diofar bhuidhnean leithid Urras Nàiseanta Na h-Alba agus Dualchas Nàdair na h-Alba a’ ruith cuairtean fungais as t-fhoghar.

Chan e a h-uile turas a gheibhear deagh-bhuain, ach chaeil sin gu diofar dhomh a-nis. Tha mi air ionnsachadh gur e cur-seachad a th’ ann a tha rud beag mar iasgach. Is glacadh an t-amas ach is an t-sealg an tlachd. Tron chur-seachad chaidh saoghal ùr a chur fam chomhair; saoghal làr nan coilltean is nan raointean. Ged a laigheas e dìreach fo ar casan, is saoghal coimheach e far am bi na meanbh-bhiastagan a tighinn beò am measg treallaich phlanntrais sheargta, clòìmh-liath, fungas is liath-sgrath. Seo far an tig beò is bàs còmhla; far am breòth a h-uile rud a bha uair beò a chruthachadh beatha ùr. Agus tha balgain-bhuachair nam pàirt dheatamach dhen phròiseas seo, no co-dhiù an lìonra farsaing de mheanbh-chuileagan a shìneas fodhpa. ‘S iadsan a bhriseas sìos stuth organach air ais gu na h-eileamaidean bunaiteach bhon tàinig e.

An ath-latha a-rèiste a thig beagan fuachd is a ruigeas fàileadh fuaraidh an fhoghair do chuinnlean, feuch an tog thu am blàr a-muigh ort, ach an àite do shùilean a chumail gu h-àrd ris na speuran is na beanntan, thòir sùil air na laigheas fodhad. Chì thu iongantasan agus tha cothrom ann gum faigh thu biadh blasda a nì dìnnear dhut aig deireadh an latha. Agus ma gheibh, dè nì thu leis? Mar a tha fior leis a h-uile deagh-bhiadh chan eil balgain-bhuachair feumach air còcaireachd àraidh no recipes toinnte. Son a chuid as motha dhiubh fòghnaidh corra mhionaid a bhruich anns a’ phraidheapan le beagan ola-chrainn-ola. Craiteachan salainn is piopair is tilg a-mach air pìos tòst dhuinn iad. Nam bheachdsa ’s e seo an dòigh as fheàrr gus fìor-bhlas nam balgan fhaighinn. Ach cuiridh iad blas mèath cuideachd ri farsaingeachd de recipes eadar stiubhan, rissoto, pasta is omaileidean.

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in balg-buachair, balg-losgainn, balgain-bhuachair, balgan-buachair, balgan-losgainn, biadh, Cànan & Cultar, Foghlam, nadar | Comments Off on Buain Nam Balgan-Buachair