Rocaidean so-ath-cleachdadh

Tha SpaceX air bhideo ùr fhoillseachadh dhen rocaid aca, am Falcon 9, mìos sa chaidh a’ tighinn air ais gu tìr gu dìreach agus deiseil gu cleachdadh a-rithist. Tha a’ bhideo fhèin rud beag cus, coltach ri bhideo Justin Bieber ann an àiteachan, ach a dh’aindeoin sin, tha e doirbh gun a bhith air do dhrùidheadh leis cho iongantach sa tha an teicneòlas seo. Is toil leam gu h-àraidh an dàrna sealladh dhen laighe, aig 2.35. Sin ficsean-saidheans! Nach eil e math a bhith beò agus a’ faicinn a lethid de dh’adhartas nar linn-ne.

via boingboing.


Posted in fànas | Comments Off on Rocaidean so-ath-cleachdadh

An Reul Dubh : Bàs Dhaibhidh Bhowie

Leis an naidheachd mu bhàs Dhaibhidh Bowie, seo agaibh aiste-mholaidh is beachdan o Eòghan Stiùbhart mu chuid den cheòl aig an robh an seinneadair ainmeil an sàs.

Mar a bha e na fhear a sgrìobh òran leis an fhacal  “gaisgich” ann an comharran-labhairt, cha robh mi riamh a’ smaoineachadh gun robh Daibhidh MacIlleBhuidhe a’ cur cus suim ann an gaisgich, ged a tha mòran againn a’ cantail an fhacail sin ris airson iomadh bliadhna, ach gu dearbh an t-seachdain seo nuair a bhios e ga chaoidh agus càrn cho àrd ri Beinn Nibheis ga chur ris.

Cò bha ann? Cha robh fiù ’s ceangal aige ris an t-seann ainm Ghàidhealach a thagh e ann an 1965. ’S e Jones an sloinneadh a bha air bho thùs. Ziggy, Plastic Soul, The Thin White Duke, fiù ’s am fear a rinn Let’s Dance, bha iad uile nan cluiche, uile a’ cleith rudeigin bhuainn – am poball – mu dheidhinn an fhir a bha air an cùlaibh.

Fiù ’s nuair a thòisich e sna naochadan le spionnadh ùr agus clàran mar Black Tie, White Noise agus Earthling – far an do lorg e a liut airson cruthachadh as ùr – bha Bowie ann, agus bha an t-athair agus an cèile ann – a’ fuireach ann New York, pòsta aig Iman agus a’ nochdadh far an robh e ag iarraidh. Zoolander, còmhla ri Arcade Fire, nuair a thill e le The Next Day as dèidh deich bliadhna de thost. Mar fhear a bha thall is a chunnaic an droch bhuaidh a bhios aig “Cliù” air neach, thàinig e gu tuigse gun robh ìre de chliù ann far am bu lugha a nochdadh cuideigin, b’ ann a bu mhotha a bhiodh am buaidh nuair a bhiodh iad a’ togail ceann.

Fiù ’s ann am bàs, tha e air aire an t-Saoghail a ghlacadh – coltach ri James Brown a fhuair am bàs air Là na Nollaig, an seann laoch a’ tarraing ar n-aire aon uair eile –  tha Bowie air falbh dà latha as dèidh a chinn-bhliadhna seasgad ’s a ochdamh agus an clàr ùr “Blackstar” air ainmeachadh mar fhear dhe na clàran as fheàrr aige a-riamh, agus mar a luaidh ar seann charaid Calum MacConnaill air o chionn mìos.

Bhiodh e ga chàineadh airson ceòl a dhèanamh a bha gun fhaireachdainn; a bha èisgeil air neo sgaiteach, “cynical” airson facal on chànan eile a chleachdadh – leis gun robh e a’ goid is ath-chruthachadh diofar stoidhlichean ciùil.

Ach ma bheir sinn sùil ann am faclair Dwelly, tha sgaiteach a’ ciallachadh rudeigin a bhios a’ gearradh gu sgiobalta, agus dhomh-sa bha Bowie riamh comasach air cnag na cùise a lorg, co-fhaireachdainn a dhùsgadh, agus ged nach tuigeadh tu na facail, gun tuigeadh tu am brìgh. Is e an loidhne as fhèarr leam agus a dh’iarrainn a bhith air aithris aig mo thiodhlacadh fhèin “Just because I believe, don’t mean I don’t think as well, don’t have to question everything in heaven or hell.” Tha e an-còmhnaidh na iongnadh mòr gun tàinig an t-òran seo “Word on a Wing” às na làithean a bu dhuirche na bheatha, boillsgeadh de sholas san dorchadas.

Is beag an t-iongnadh gun do thog e an sloinneadh-àrd-ùrlar aige o sgian. Cha robh riamh fear ann a fhreagair cho math ris an t-seann duan aig TS Eliot “gabhaidh bàrd math air iasad e ach goididh sàr-bhàrd e.”

 

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in bàs, beachdan, Cànan & Cultar, Ceòl, cultar, Dàibhidh MacilleBhuidhe, David Bowie, moladh, pop | Comments Off on An Reul Dubh : Bàs Dhaibhidh Bhowie

FilmG – Bhòtaibh! Vote for our FilmG projects!





Chithear na filmichean againn air làrach FilmG a-nis.  Rinn na sgoilearan oidhirp mhìorbhaileach agus tha iad air leth toilichte leis na rinn iad.

Nach bhòt sibh air an son, feuch am faigh iad duais airson an cuid oidhirp!

http://filmg.co.uk/en/films/1218/
 http://filmg.co.uk/en/films/1294/


Please take a moment to have a look at our FilmG entries this year.  The students spent a lot of time making these excellent films and would very much appreciate a vote!
Comments Off on FilmG – Bhòtaibh! Vote for our FilmG projects!

Nas chewy na Buslann Barrow-In-Furness? Turas air loidhne costa Cumbria (3) #gàidhlig

Air an turas agam air loidhne costa Cumbria bho chionn seachdain, chuir mi taigh-òsta air dòigh ann am Barrow-In-Furness air eagal ‘s nach fhaighinn air ais dhachaigh air an aon oidhche mar thoradh air na droch thuiltean a bh’ ann an Cumbria aig an àm.

Cha robh mi riamh ann am Barrow agus bha mi airson faighinn a-mach (a) an robh e cho dona sa bha a-uile duine a’ cumail a-mach agus (b) a bheil Chewits  an da-rìribh nas chewy na buslann Barrow-in-Furness?

He ate the Taj Mahal, the Leaning Tower of Pisa, the Empire State Building, but not one of these buildings could match the delicious chewy flavours of Chewits. Yes ladies and gentlemen, Chewits are even chewyer than Barrow-In-Furness Bus Depot.

A bharrachd air seo, tha mi deidheil air eileanan agus bha mi airson Walney Island fhaicinn – eilean mòr far costa Barrow far a bheil mu 10,000 duine a’ fuireach.

Tha stèisean Barrow gu math mòr is gu math trang. Bha an trèana a ghlac mi bho Carlisle gu math falamh gu Millom ach às dèidh sin, thòisich e a’ sìor lìonadh agus bha an trèana eadar Barrow is Carnforth/Lancaster a ghac mi às dèidh sin lòma-làn. ;S e deagh àite a th’ ann airson daoine aig a bheil ùidh ann an trèanaichean oir tha e gu math gu math faisg air trèanlann (depot) Barrow far an bheil tòrr mòr einnsein rim faicinn.

24064611625_47122cc206_n1

Latha Trang ann an Barrow-In-Furness

Às dèidh dhomh clàradh airson an taigh-òsta, chaidh mi a lorg na buslann. Cha deach leum. A rèir coltais, chaidh a leigeil bhon uair sin. No is dòcha gun deach ithe uile leis an uilebheist!

Chaidh mi air chuairt timcheall a bhaile. Tha e gu math coltach ri Coronation Street le taighean terrace air feadh an àite.

Chaidh mi gu Eilean Walney agus chòrd e rium glan ged a bha e caran dorcha.  Tha dà tèarmainn nàdar air an eilean agus bhiodh e fìor mhath fhaicinn a-rithist san t-samhradh.  Chan e Barraigh no Uibhist a th’ ann idir, ach tha e fìor mhath co-dhiù.

Tha a h-uile duine as aithne dhomh a bha an am Barrow ag ràdh gur e baile car liath, gruamach a th’ ann ach ged a tha e gu math eadar-dhealaichte ri Sgìre nan Loch a tha ga chuairteachadh, tha tòrr ri dhèanamh ri fhaicinn ann agus mholainn turas ann.

babybeag

Alasdair


Posted in Barrow, Barrow-in-furness, Bus depot, Chewits, cumbria, Lancashire, rathaidean-iarainn, Sasainn, Walney Island | Comments Off on Nas chewy na Buslann Barrow-In-Furness? Turas air loidhne costa Cumbria (3) #gàidhlig

Sgeulachd cloinne Iapanach : Comain na corra-ghrithich

cut_791

A’ Chorra-ghritheach ris an fhighe

Air eadar-theangachadh bhon Iapanais le Steaphan MacRisnidh

 

Bha siud ann o chionn fhada seann duine, agus dh’fhalbh e a reic fiodh-connaidh air latha fuar, sneachdail. Air a shlighe dhachaigh, thachair e ri corra-ghritheach air a glacadh ann an ribe. Mar a bu mhotha a ghluais an t-eun bochd, ’s ann na bu teinne a ghreimich an ribe air. Ghabh an seann duine truas mòr ris.

“Na caraich ’s na gluais. Fan nad thost agus nì mi cobhair ort,” thuirt e.

Chaidh aige air a’ chorra-ghritheach a leigeil ma sgaoil agus dh’fhalbh an t-eun air ite a-null a dh’ionnsaigh nam beann. Nuair a ràinig an seann duine dhachaigh, dh’innis e d’ a mhnaoi mu na thachair. Fhad ’s a bha e a’ bruidhinn rithe, chualas gnogadh aig an doras.

“Cò tha an-siud?” dh’fhaighnich bean an taighe agus i a’ fosgladh an dorais-bheòil. ’Na seasamh ma coinneamh, bha nighean bhòidheach.

“Mo leisgeul airson dragh a chur oirbh cho anmoch”, thuirt i. “Ach leis na th’ ann de shneachda, chaill mi mo rathad. Saoil am faod mi an oidhche a chur seachad an-seo?”

Fhreagair bean an taighe.

“Mar a chì sibh chan eil an taigh againn ach bochd ’s gun leapannan* gu leòr ann, ach tha sibh di-beathte fuireach ann.”

cut_105

Chaill an nighean a rathad le cuithean sneachda.

Rinn an nighean toileachas ’s gum faodadh i fuireach aca. An ath-latha agus an latha ’na dhèidh, lean an sneachda air. Cha robh cothrom air ach an tuilleadh ùine a chur seachad air aoigheachd aig an t-seann chàraid ghasta, agus rinn an nighean na b’ urrainn dhi gus an cuideachadh.

Rinn i còcaireachd, nigheadaireachd agus mun rachadh iad a laighe, bheireadh i greis a’ suathadh guailnean an seann duine ’s a mhnà. Bho nach robh clann aig a’ chàraid chòir, thòisich iad air smaoineachadh oirre mar an nighean aca fhèin.

Latha a bha seo, thuirt an nighean.

“Tha miann agam clò brèagha fhighe dhuibh. Am falbh sibh gus snàth a cheannach dhomh?”

Dh’fhalbh an seann duine sa bhad agus thill e leis an t-snàth. Nuair a bha an obair gus a bhith tòiseachadh, thuirt an nighean.

“Tha mi a’ dol a dh’fhighe clò. Fhad ’s a bhios mi ris, tha mi a’ guidhe oirbh gun choimhead a-steach don t-seòmar air chor sam bith.”

“Tha sinn a’ tuigsinn, a nighinn chaomh,” fhreagair iad. “Cha toir sinn sùil a-steach air chor sam bith. Tha sinn an dòchas gum figh thu sàr-chlò-aodaich.”

Dhruid an nighean i fhèin a-steach don t-seòmar agus thòisich i air an fhigheadaireachd. Chùm i oirre fad fionn an latha agus cha do nochd i fiù ’s nuair a bha am feasgar air ciaradh. An ath-latha agus ’na dhèidh, lean an fhigheadaireachd agus an seann duine ’s a bhean-chèile ag èisteachd ri fuaim a’ bheairt.

Air ciaradh an treas latha, thàinig clos air an fhuaim agus nochd an nighean ’s i a’ giùlan aodach air ùr-fhighe. B’ e seo an t-aodach a bu bhrèagha a chunnacas a-riamh.

“Is e Clò na Corra-ghrithich a chanar ris an aodach seo,” ars’ an nighean. “Thallaibh don bhaile a-màireach agus reicibh e. An dèidh sin, ceannaichibh tuilleadh snàith dhomh.”

An ath-latha, chaidh an seann duine don bhaile.

“’Eil duin’ ag iarraidh Clò na Corra-ghrithich? Clò na corra-ghrithich ri fhaotainn an-seo!” dh’èigh e fhad ’s a bha e a’ coiseachd tron bhaile.

Reic e an clò-aodaich air airgead mòr agus fhuair e air barrachd snàith agus nithean eile a cheannach mun do thill e dhachaigh ’s e làn riaraichte. An ath-latha, thòisich an nighean air fighe a-rithist. An dèidh trì latha, thuirt a’ bhean-phòsta ri a cèile.

“Tha mi airson fios a bhith agam ciamar a dh’fhigheas i aodach cho maiseach,” ars’ ise. “Nach toir sinn sùil a-steach?”

“Dìreach sùil chlis, ma-thà,” ars’ an seann duine.

Agus dh’fhosgail iad an doras agus thug iad gòrag a-steach.

Chuir an sealladh iongnadh mòr orra. An àite na nighinn a bha còir a bhith san t-seòmar, chunnaic iad corra-ghritheach a’ cleachdadh a gob fhada gus a h-itean a spioladh às agus am fighe a-steach don t-snàth.

Air an oidhche sin fhèin, nochd an nighean air beulaibh an t-seann chàraid leis a’ chlò fhighte.

“A chàraid ghasta, cha dìochuimhnich mi ur caoimhneas gu bràth. Is mise a’ chorra-ghritheach a bha an sàs aig ribe ’s air an do rinn sibh cobhair. Thàinig mi air sgàth ’s gu bheil mi nur comain ach bhon a chunnaic sibh ’nam fhìor riochd mi, chan fhan mi ann tuilleadh. Tha mi a’ toirt taing mhòr dhuibh airson a h-uile rud a rinn sibh dhomh.”

Sgaoil an nighean a gàirdean a-mach agus thionndaidh i ’na corra-ghritheach. An uairsin, dh’èirich i don adhar air ite ’s rinn i ruidhle os cionn an taighe mun do sheòl i air falbh a-null a dh’ionnsaigh nam beann.

—–Crìoch—-

*’S e matrasan futon a th’ anns na leapannan an-seo.
Seo agaibh ceangal ri dàn don ainm “A’ Chorra-ghridheach” leis a’ bhàrd iomraiteach nach maireann, Somhairle MacGill-Eain.
Agus ceangal mar an ceudna ris an sgeulachd san Iapanais? ?????

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in an Iapan, beul-aithris, Cànan & Cultar, clò, corra-ghritheach, cultar, fighe, Iapanach, litreachas, Rosg, sgeulachd cloinne, Sgrìobhadh Cruthachail | Comments Off on Sgeulachd cloinne Iapanach : Comain na corra-ghrithich

Brief Encounter – turas air loidhne Furness #gaidhlig #cumbria

Thòisich an turas agam gu Cumbria le rathad-iarainn Costa Cumbria eadar Carlisle agus Barrow-In-Furness. An uair sin, bha an t-àm ann a dhol air loidhne  Furness a tha a’ ruith eadar Barrow-in-Furness agus Lancaster.

furness line

Loidhne Furness

Bha loidhne Costa Cumbria eadar Carlisle is Barrow gu math brèagha leis a’ mhuir, na beanntan agus na lochan ach leis an fhìrinn innse, cha robh na bailtean a cheart cho brèagha agus cha mhothaicheadh tu idir gun robh thu cho faisg air Sgìre nan Loch. Bha coltas ‘post-industrial’ is liath air tòrr de na bailtean, ach a-mhàin baile Ravenglass a tha na phort beag brèagha.

Tha loidhne Furness eadar Barrow is Carnforth gu math eadar-dhealaichte. Tha e dìreach beagan à deas air Pàirce Nàiseanta Sgìre nan Loch agus tha sinn follaiseach bho na seallaidhean a chì thu le beanntan, lochan agus gàinnich. Tha na bailtean leithid Grange-Over-Sands agus Arnside gu math brèagha le taighean air an dèanamh de clach is sglèat às an àite a tha gu math coltach ris na toglaichean a chì thu ann an Ambleside no Windermere.  Tha deagh sheallaidhean ann de Bhàgh Morecombe agus tha an rathad-iarainn a’ dol tarsaing inbhir na h-aibhne Leven air drochaid gu math fada is ìosal.

Image-1

Seallaidhean air Loidhne Furness

B’ àbhaist dhan mheur-loidhne gu Lakeside, air Lake Windermere, a bhith a’ fàgail na loidhne seo aig Ulverstone ach gu mi-fhòrtanach, dhùin seo ann an 1965 mar thoradh air an Dr Beeching (Tuiteam gun Èirigh air is Leac air a Bheul).  ‘S e co-dhùnadh gun chiall a bha seo oir bhiodh na mìltean mòra ga chleachdadh san latha an-diugh airson a dhol dhan Phàirc Nàiseanta agus airson am bàta a ghlacadh gu Ambleside is Windermere.

9381392874_82bf3aa3d3

Trèana aig Stèisean Lakeside

Chaidh pàirt den loidhne ath-fhosgladh bhon uair sin ach gu mì-fhortanach, chan eil ceangal aig Rathad-iarainn Lakeside is Haverthwaite ris an lìonra nàiseanta tuilleadh oir chaidh rathad an A590 a thogail air làrach na loidhne tuath air Ulverston.

Rinn mi mapa beag de na rathaidean-iarainn ann an Sgìre nan Loch mar a bha is mar a tha iad an-diugh.*  A bharrachd air loidhne Lakeside, bha rathaidean-iarainn ann gu Keswick agus gu Coniston, dà de na bailtean turasachd as cudromaiche ann an Cumbria.  Bhiodh fèill mhòr air na loidhnichean sin san latha an-diugh nam biodh iad fhathast againn.  Chan fhaic sin trèanaichean gu Coniston a-rithist, ach dh’fhaodte gum bi trèanaichean ann gu Keswick latha de na làithean, oir tha iomairt ann airson an loidhne ath-fhosgladh.

Rathaidean-iarainn Sgìre nan Loch ro dhùnaidhean nan 60an/70an:

cumbria pre beeching 3 intethinged

 

 

Cumbria post beeching snip

Rathaidean-iarainn Sgìre nan Loch mar a tha iad an-diugh

Ach an turas seo bha mi a’ dol gu àite far a bheil an rathad-iarann fhathast ann – gu stèisean gu math ainmeil. B’ e seo stèisean Carnforth dìreach taobh a-muigh Lancaster. Tha e ainmeil airson an fhiolm Brief Encounters. 

Tha taigh-tasgaidh beag ann mun rathad-iarainn mun fhiolm a tha gu math proifeiseanta agus an cafè a nochd ann am Brief Encounters. Deagh àite airson srùbag!

23438801454_b2b0c5f90e

Agus an uair sin, bha an t-àm ann airson a dhol air ais gu Barrow-In-Furness.

Ri leantainn…

Alasdair

* Prìomh stèiseanan a-mhàin. Dh’fhàg mi a-mach grunn loidhnichean beaga air a’ chosta an iar cuideachd.

 


Posted in "Lake District National park", "Lake District", Carnforth, cumbria, England, Lakeside and Haverthwaite Railway, Northern Rail, rathaidean-iarainn, rathaidean-iarainn dùinte, Rathaidean-iarainn glèidhte, Sasainn | Comments Off on Brief Encounter – turas air loidhne Furness #gaidhlig #cumbria

‘Tròcair’ Shaudach | Iain Urchardan

Chaidh Clèireach Siathach Sheikh Nimr al-Nimr a chur gu bàs le Riaghaltas Aràibia nan Sabhd agus Siathaich thar na sgìre a’ togail fianais an aghaidh na binne. Seo pìos a sgrìobh an t-Urr Iain Urchardan a-mach air siostam-ceartais na Rìoghachd.

Thug na Saudaich bàs do chlèireach:
Nimr al-Nimr – chaill e cheann!
E na Shia trang ag èigheach
Tric mun euceart, ’s air taobh Iran.

Chuireadh airsan casaid “ceannairc”
Le luchd-riaghlaidh a bh’ os a chionn;
Mhaoidh ’ad claidheamh air nach fannaich
’S an fhuil a dhòrtadh mach na lionn.

Thug na Saudaich bàs do bharrachd,
Ceathrad ’s a seachd dhiubh uile ann;
Siaich thàireach – reubt’ on talamh;
“Tròcair” Shaudach: an lagh tron lann!

– An t-Urr Iain Urchardan

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in bàrdachd, Gàidhlig, iain urchardan, Naidheachdan & Poileataigs, nimr al-nimr, saudi arabia, Sgrìobhadh Cruthachail | Comments Off on ‘Tròcair’ Shaudach | Iain Urchardan

“A’ cur fios air na gaisgich uile” – turas air loidhne Costa Cumbria #gàidhlig #cumbria

Is toil leam a bhith a’ dol air turas rèile eadar an Nollaig agus a’ bhliadhna ùr nuair a tha cùisean gu math sàmhach.

Am-bliadhna, thagh mi turas air loidhne costa Cumbria, an rathad-iarainn eadar Carlisle agus Barrow-in-Furness agus a tha an uair sin air adhart gu Carnforth is Lancaster mar am Furness Line. Tha mi air a bhith air a h-uile rathad-iarainn ann an Alba a-nis agus tha mi a’ feuchainn ri dhol air gach loidhne ann an Cumbria cuideachd.

railmap

Seo rathaidean-iarainn uile Cumbria.Tha loidhne a’ chosta is loidhne Furness ann an gorm.

‘S e rud sònraichte eile mu Rathad-iarainn costa Cumbria/Furness gu bheil trèanaichean le locothan ceart ann an-dràsta seach dìreach aonadan rèile (DMUs – diesel multiple units). Agus ‘s e Clas 37s a tha iad a’ cleachdadh – an loco a tharraing na trèanaichean uile air Loidhne na Gàidhealtachd an Iar, Loidhne a’ Chaoil agus Loidhne a’ Chinn a Tuath fad iomadh bliadhna.  Chan eil rud sam bith cho Gàidhealach ri 37 agus ged a tha iad còrr is 50 bliadhna a dh’aois, tha tòrr aca fhathast ann.

23959129482_39a7e19261

Clas 37 – Rìgh nan Gleann!

Rud eile mun loidhne seo, ‘s e gu bheil ainmean neònach air tòrr de na stèiseanan. Aon latha bha mi fhèin is Jenny ann an stèisean Carlisle agus chuala sinn fios air an tannoy mu thrèana costa Cumbria. “This train will stop at Aspatria, Flimby, Corkickle, St Bees, Cark….”

“Corkickle? Are these real places or are they just making them up for a laugh?”arsa Jenny.

Bha mi airson faighinn a-mach!

Nis, nuair a tha mi a’ cur splaoid rèile air dòigh, tha e daonnan a’ còrdadh rium a bhith a’ planadh an turais a cheart cho math sa tha e a’ bhith ga dhèanamh aig a’ cheann thall. Is toil leam faighinn a-mach mu na clàran-ama, na tiocaidean as saoire agus mu na h-àiteachan a chì mi air an t-slighe. Agus gu dearbh, bha tòrr obair planaidh a dhìth airson an turais seo. Chuir mi tiocaidean air dòigh beagan ro Stoirm Eubha (gu math iomchaidh oir ‘s e Eubha an t-ainm a th’ air an nighean bheag agam!) agus an uair sin, bha agam ri planaichean eile a dhèanamh air eagal’ s gun robh dàil air na trèanaichean leis an uisge. Bha e coltach gum biodh pàirt den loidhne dùinte agus leis nach eil mòran trèanaichean air loidhne costa Cumbria, bha agam ri faighinn a-mach mu na busaichean cuideachd air eagal’ s gun robh agam ri dhol air coidse airson pàirt den t-slighe.

Thòisich a’ mhadainn aig 5.30m Dimàirt agus fhuair mi tagsaidh gu Stèisean a’ Mheadhain far am faca mi an droch naidheachd air an sgrìn mhòr gun do chaochail Lemmy.  Chunnaic mi Motorhead beò iomadh turas agus ‘s e call mòr a th’ ann.

Air dhomh Carlisle a ruighinn, bha mi a’ smaoineachadh cho coltach ri Stèisean Pheairt sa bha Stèisean Carlisle. Tha mi air faighinn a-mach bhon uair sin gu bheil adhbhar ann air sin: gun deach an dà chuid a thogail leis an aon duine, William Tite.

Cheannaich mi cofaidh is tiocaid airson loidhne a’ chosta is ghlac mi trèana 08:42.  Bha a’ chiad phàirt den t-slighe gu math doirbh is gu math slaodach mar thoradh air na tuiltean. Aig stèisean Dalston, bha an t-uisge mu 6 oirlich os cionn mullach nan rèilichean agus bha an rathad-iarainn a’ coimhead caran coltach ri canàl.

Aig tòiseach na loidhne, chan eil cus ann ri fhaicinn. Tha an rathad-iarainn a’ dol tro achaidhean gu math còmhnard.  Nuair a ruigeas e an costa aig Flimby, ge-tà, tha a h-uile rud eadar-dhealaichte agus gheibhear seallaidhean do-chreidsinneach den tràigh agus den mhuir. Tha an loidhne an uair sin a’ ruith an cois a’ chladaich airson a’ chòrr den t-slighe.

Tha an loidhne ann am Pàirc Nàiseanta Sgìre nan Loch bho stèisean Ravenglass agus Silecroft chithear tòrr a bharrachd beanntan ais lochan bho sin a-mach.

5103971390_a99e4fb603

Tha Rathad-iarainn Ravenglass is Eskdale ri taobh stèisesan Ravenglass air Loidhne Costa Cumbria

Ged a tha daoine ag ràdh gur e an Settle and Carlisle an rathad-iarainn as fheàrr ann an Sasainn, chanainn gu bheil loidhne costa Cumbria a cheart cho math.

‘S e an aon rud nach eil cho brèagha  mun t-slighe gun tèid thu seachad air aonad niuclasach Sellafield. Tha e cho grànda sa tha e cunnartach is nuair a bha sinn a’ dol seachad air, thuirt cuideigin eile air an trèana “It looks like a prison, doesn’t it!”  Bha agam ri aontachadh! Ach ged a tha an sgìre mì-chliùiteach airson  cumhachd niùclasach, tha e follaiseach gu bheil cumhachd ath-nuadhachail a’ fàs nas motha cuideachd agus tòrr mòr muileannan gaoithe agus cuideachd achadh de phanalan grèine rim faicinn faisg air an loidhne fad na slighe.

 

ssl-scots_96dpi(3)

 

Cha robh e fada gus an do dhiochuimnich mi mu Sellfield ge-tà agus às dèidh Millom, tha an loidhne a’ fàs brèagha dha-rìribh agus timcheall air Foxfield (far am b’ àbhaist meur-loidhne Coniston a bhith a’ ceangail ris an lìonra) tha an cruth-tìre cho Albannach is gun saoileadh tu gu bheil thu air a’ Ghàidhealtachd!

Gu dearbha, ‘s e rathad-iarainn gu math seann fhasanta a tha seo agus tha e coltach ris na loidhnichean Gàidhealach ann an iomadh dòigh oir is e loidhne dhùthchail a th’ innte a tha a’ ceangail bailtean beaga iomallach ri chèile. Tha tòrr tòrr mòr stèiseanan ann cuideachd mar a tha air loidhne na Gaidhealtachd dan Iar no loidhne a’ Chinn a Tuath. Tha an loidhne mu 100 mìle a dh’fhaid agus tha mu 35 stèiseanan oirre eadar Cumbria is Lancaster, tòrr far am feum thu innse dhan gheàrd gu bheil thu airson stad no do làmh a chur a-mach gus an stad an trèana dhut.

Chan eil an rèile uile air a thàthadh ri chèile nas motha is mar sin, gheibh thu am fuaim “clickety click” ainmeil nach eil cho cumanta air rathaidean-iarainn an latha an-diugh.  Tha na trèanaichean cuideachd gu math slaodach agus tha e a’ toirt cha mhòr 3 uairean gu Barrow is 4 uairean gu leth gu Lancaster air loidhne a’ chosta.

Agus an àite siognailean solais no siognalan radio, ‘s e na seann siognailean semaphore a tha air rathad-iarainn costa Cumbria cuideachd le tòrr mòr bogsaichean siognail na seann sgoile air an loidhne.

Chan eil trèanaichean air an loidhne eadar Whitehaven is Millom às dèidh 7f gach latha aig an àm seo agus chan eil trèanaichean ann Didòmhnaich ach tha barrachd trèanaichean ann a-nis na b’ àbhaist agus thathar an dùil ri leasachaidhean tron cheud-ruith (franchise) ùr airson Northern Rail a tha a’ tòiseachadh ann an ùine nach bi ro fhada.

Ach bu chòir dhuinn dìreach a bhith toilichte gu bheil an loidhne fhathast ann idir. A rèir coltais, cha deach a dhùnadh aig àm Beeching a chionn ‘s gun robh e cudromach airson Sellafield.

Seo an seòrsa rathad-iarainn a chleachdadh tu airson an experience agus chan ann a-mhàin airson a dhol eadar A is B. Thoir leat biadh is cofaidh is caraid is bi deagh latha agaibh a’ coimhead air na seallaidhean agus ag èisteachd ri fuaim cumhachdach an clas 37!

Èist ri 37 an seo!

Ri leantainn….

Alasdair

An t-slighe: GLC-CAR (390 009), CAR-BIF (37 423), BIF-CNF (156 423).

Air m’ ipod: It Bites Once around the World (1988), 9/10. Ceòl prog sgoinneil à Egremont air costa Cumbria! ‘S iad aig an robh an hit Calling all the Heroes ann an 1986.

An leabhar agam: Tristan da Cumha and the Tristanians, Daneil Schreier & Karen Lavarello-Schreier.


Posted in cumbria, Cumbrian Coast Line, England, Furness Line, rathaidean-iarainn, Sasainn | Comments Off on “A’ cur fios air na gaisgich uile” – turas air loidhne Costa Cumbria #gàidhlig #cumbria

2015 in review

The WordPress.com stats helper monkeys prepared a 2015 annual report for this blog.

Here’s an excerpt:

A San Francisco cable car holds 60 people. This blog was viewed about 580 times in 2015. If it were a cable car, it would take about 10 trips to carry that many people.

Click here to see the complete report.


Posted in Gàidhlig | Comments Off on 2015 in review

Càit’ am bi a’ Ghàidhlig?

Le Bòrd na Gàidhlig, SQA

Le Bòrd na Gàidhlig, SQA

Càit’ am bi a’ Ghàidhlig sna bliadhnaichean ri teachd? Am fuirich i làidir sna h-Eileanan an Iar; am fàs i an Glaschu agus Dùn Èideann; am faic sinn ath-dhùsgadh san t-seann Ghàidhealtachd (Earra-Ghàidheal ’s Loch Abar ’s Cataibh ’s msaa); an glac àiteachan Gallda (Machair Aonghais, Na Crìochan) rithe? Tha an t-alt seo a’ sgrùdadh cuibhreann bheag de thoraidhean a’ Chunntais-Shluaigh 2011.

San alt aig Eòghan a’ toirt sùil air a’ bhliadhna 2015, dh’ainmich mi foillseachadh toraidhean a’ Chunntais-Shluaigh 2011 mar an rud a b’ fheàrr agus a bu mhiosa a thachair don Ghàidhlig an 2015. Bha sin ann, agus Steaphan agus Eòghan a’ toirt iomradh air cleachdadh na cànain – rudan uile a b’ fheàirrde sinn mar amasan na Bliadhn’ Ùire.

 

Toraidhean a’ Chunntais-Shluaigh 2011

Tha mi dol a thoirt thugaibh beagan àireamhan a-rèir cuibhrinn-aoise ann an grunn sgìrean gus sealltainn atharraichean mu chor na Gàidhlig san rìoghachd.

Innse Gall

Anns gach sgìre ann an Innse Gall, tha a’ Ghàidhlig a’ dol sìos. An-dràsta, tha comas-labhairt sa Ghàidhlig aig 52% de mhuinntir Innse Gall. Fo aois 45, ged-tà, tha am percentage sin a’ tuiteam gu 41%, air neo 5,319 daoine. Os cionn aois 65? 71%. (Leugh na bh’ aig Steaphan ri ràdh nas tràithe dhen bhliadhna mun t-suidheachadh seo.)

Aois Iomlan Comas bruidhinn na Gàidhlig às an àireamh iomlan Comas bruidhinn na Gàidhlig sa chuibhrinn-aoise iomlan
3+ 26,929 (100%) 14,066 (52%) 52%
3–15 3,923 (14.5%) 1,611 (6%) 41%
3–45 12,681 (47%) 5,319 (41%) 41%
45+ 14,248 (53%) 8,747 (60%) 60%
65+ 5,969 (22%) 4,262 (16%) 71%

Tha daoine os cionn 45 bliadhna a dh’aois a’ dèanamh 62% den t-sluagh aig a bheil comas-labhairt sa Ghàidhlig. Seadh, tha daoine os cionn 65 bliadhna a dh’aois a’ dèanamh 30% den t-sluagh sin, air neo 4,262 daoine. Mar sin, tha a’ mhòr-chuid de Ghàidheil Innse Gall aosta. Agus cuimhnich gu bheil, sa chumantas, comasan cànain aig na seann daoine fada nas deise na ’n fheadhainn òga.

Tha seo a’ fàgail gum bi a’ Ghàidhlig a’ dol sìos bliadhna is bliadhna sna h-Eileanan, a-rèir cuibhreann-sluaigh agus comasan-cànain. Chan eil an t-aon ùrachadh a thaobh Ghàidheal òga neo luchd-ionnsachaidh anns na h-àiteachan seo ’s a tha sna bailtean mòra.

Tìr-mòr na Gàidhealtachd

Tha suidheachadh a-rèir aois nas fhallaine, agus mur eil nas bige, tha nas sgapte, air tìr-mòr na Gàidhealtachd (an dà chomhairle, Earra-Ghàidheal agus Gàidhealtachd).

Comhairle na Gàidhealtachd
Aois Iomlan Comas bruidhinn na Gàidhlig sa chuibhrinn-aoise iomlan
3+ 224,606 (100%) 12,039 (5.4%)
3–45 112,002 (47%) 5,598 (4.9%)
45+ 112,604 (53%) 6,441 (5.7%)
Comhairle Earra-Ghàidheal is Bhòid
Aois Iomlan Comas bruidhinn na Gàidhlig sa chuibhrinn-aoise iomlan
3+ 85,684 (100%) 3,451 (4.0%)
3–45 46,299 (50%) 1,702 (3.7%)
45+ 46,271 (50%) 1,953 (4.2%)

Glaschu agus Dùn Èideann

Comas bruidhinn na Gàidhlig sa chuibhrinn-aoise iomlan
Aois Glaschu Dùn Èideann
3+ 5,891 (1.02%) 3,157 (0.68%)
3-45 3,862 (1.10%) 1,852 (0.66%)
45+ 2,029 (0.90%) 1,305 (0.71%)

 

Sgìre agus Aois

1

Ma choimheadas sinn air cuibhreannan nàiseanta a-rèir sgìre, tha an dealbh a’ sealltainn gu bheil Innse Gall agus sgìre Chomhairle na Gàidhealtachd a’ dèanamh deagh chuibhreann den luchd-bhruidhinn.

Ach ma roinneas sinn an dealbh a-rèir aoise, chithear gu bheil nas lugha de dhaoine òga air a’ Ghàidhealtachd thraidiseanta, a’ gabhail a-steach Innse Gall, agus nas mò dhiubh air a’ Ghalltachd (’s gu seachd àraidh Glaschu). Seadh, tha dà uiread de luchd bruidhinn na Gàidhlig eadar aois 3-45 ann an Glaschu na tha sa chuibhreann 45+. Tha sin fallainn.

Gu lèir, tha 27,175 daoine ann an Alba aig a bheil a’ Ghàidhlig eadar aois 3-45, agus 30,200 aois 45+.

3 2

Chan ann a-mhàin air sgàth gu bheil tuilleadh Ghàidheal òga a’ fàgail nan Eilean ’s a’ tighinn a dh’fhuireach air Ghalltachd, ach cuideachd gur e a’ Ghalltachd far a bheil dùil ri tòrr den luchd-ionnsachaidh agus clann a thèid tro FMG. Agus ged a tha ceistean mu choinneamh èifeachdas FMG, tha na dealbhan seo a’ sealltainn cho cudromach agus a tha FMG – gu h-àraidh nuair a bhios coimhearsnachdan traidiseanta a’ dol à bith air Ghàidhealtachd. Thig ùrachadh don Ghalltachd leis an luchd-bhruidhinn ùr seo.

Agus leis gu bheil cuibhreann nas mò de sheann daoine air a’ Ghàidhealtachd, thèid Gàidhlig air Ghàidhealtachd sìos na bu luaithe, agus Gàidhlig air Ghalltachd suas a-rèir cuibhreann-sluaigh anns na deicheadan ri theachd, mur atharraich cùisean co-dhiù. Agus leotha sin, thèid a’ choimhearsnachd thraidiseanta Ghàidhlig à bith cuideachd.

 

Goireas cànain

Agus san dol seachad, ma choimheadas sinn air a’ choimhearsnachd thraidiseanta Ghàidhlig mar ghoireas cànain airson ionnsachadh agus togail cànain (oir ’s e sin a th’ ann gu dearbha, am measg eile), chan fhada gus nach bi an goireas sin ann. Tha feum ann gun tèid an cleachdadh ann an dòighean fada nas fharsainge na thathar gan cleachdadh an-diugh. Ma bhitheas a’ Ghàidhlig san àm ri teachd ann an dòigh sam bith coltach ris a’ Ghàidhlig an-diugh, chanainn gum bi e fìor chudromach barrachd cheanglaichean a dhèanamh eadar na coimhearsnachdan traidiseanta air Ghàidhealtachd agus an luchd-ionnsachaidh ùr air Ghalltachd. Ach sin dìreach san dol seachad.

 

Liam Alastair Crouse

(Thàinig data bho National Records Scotland, bòrd-data DC2120SC – comasan Gàidhlig a-rèir aoise agus gnè)

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in age pyramid, Cànain, Cànan & Cultar, eilean siar, Gàidhlig, Innse Gall, Naidheachdan & Poileataigs | Comments Off on Càit’ am bi a’ Ghàidhlig?