Category Archives: Gaelic

Fo Sgàil A’ Swastika / Under the Shadow of the Swastika

‘Donald John MacDonald’s account, published bilingually in Gaelic and English, of the grim privation of prisoner of war camps during the Second World War resounds with the spirit, humour and sense of comradeship of men who refused to be cowed by their captors.’ Read it here on ISSUU. Likes(0)Dislikes(0) Continue reading

Posted in anti-fascism, europe, Gaelic, Ghetto na Gàidhlig | Comments Off on Fo Sgàil A’ Swastika / Under the Shadow of the Swastika

Mac Bheatha an lighiche & MacIlleEathain

Àras, Muile far an deachaidh am Peutanach a chéilidh air MacIlleEathainn

Tha Clann Mhic Bheatha, lighiche do Rìghrean Innse Gall agus Rìghrean nan Albannach ainmeil airson sàr-obair léighe thar nam bliadhnaichean. Tha e fìor gu bheil ainmean Mhic Bheatha ri leughadh air clàr nan oileanaich aig feadhainn de na h-oilthighean as motha ann an Roinn Eòrpa anns na Meadhan Aoisean, Salerno, Bologna, Monte Casino agus Montpellier nam measg.

Aig aon àm, ri linn sàr-obair Chlann Mhic Bheatha, bha a’ Ghàidhlig, aon de na trì cànanan eile, Laideann, Greugais agus Arabais a bhiodhte ga h-ùisneachadh airson sgrìobhainnean léighe.

Bhiodh Clann Mhic Bheatha a’ measgachadh sàr ionnsachadh léigh nam Meadhan Aoisean agus seann eòlas Gàidhealach nan luibhean. Ach a-réir coltais, cha chuireadh dòighean-obrach neo-ghnàthach dragh air feadhainn den Chlann, cho fhad ‘s a thoireadh iad toraidhean.

Latha a bha seo, latha a bha siud, bha bodach MacIlleEathain na leabhaidh fo bhuaidh tinneis. Thigheadh càirdean, companaich agus coimhearsnaichean a chéilidh air. 

Roimhe cheann fhada, dh’fhàs e seach searbh sgìth den tinneas agus an uiread de dhaoine a bhitheadh a’ tighinn a-staigh. “Cà’ bheil am Peutanach? Cuir fios air Mac Bheatha agus innis dha gu bheil mi nam leabaidh fo bhuaidh tinneas na galla seo!” Ars’ MacIlleEathain.

Sin na rinn iad. B’ ann á Àras ann am Muile a bha m bodach a bha seo agus le sin, b’ e Seumas Mac Bheatha, an leighiche a tháinig fhaicinn. Dar a chaidh an lighiche don leabaidh thubhairt MacIlleEathain “O Mhic Bheatha, Mhic Bheatha an léighe! Tha pian mhór nam bhrù. Nach leighis sibh mi ma tha sibh comasach ri dhèanadh?”

Ceann tacain, dh’innse Mac Bheatha do MhacIlleEathainn gun robh fhios aige na bha ceàrr air. Bha othras na bhrù. Thubhairt Mac Bheatha gum biodh e comasach a leighis, ach bhitheadh aige ri falbh agus tilleadh ceann beagan làithean.

“O Mhic Bheatha, Mhic Bheatha, leis a’ phian mhór seo nam bhrù agus sluagh aig cois mo leapa, chan faigh mi cadal samhach. Feumaidh gu bheil thu comasach rudeigin a dhèanamh?” Arsa MacIlleEathain.

“Nist.” Arsa Mac Bheatha. “Tha aona rud ann, ach bhitheadh agam ri tilleadh ceann beagan làithean fhathast.” “Ceart” Arsa MacIlleEathain. “Dèanaibh na dh’fheumas sibh” Agus sin na rinn Mac Bheatha.

Sheas Mac Bheatha air beulaibh an teine agus chuir a chùl ris a’ ghealbhan mhór agus rinn e cac. Theas Mac Bheatha an cac anns an teine gus nach robh ann ach pùdar dubh. Chruinnich an lighiche am pùdar agus chuir e ann am measair dubh e agus chroch e e air leabaidh MhicIlleEathain.

“Ceart” Ars’ am Peutanach. “Tillidh mi ceann beagan làithean agus fhad ‘s a chrochas am measair seo air bhur leabaidh, théid bhur leighis, agus fàsaidh sibh nas làidir.” Agus dh’fhàg an lighiche.

An ath latha, mar as àbhaist, tháin’ an sluagh, tháin’ na càirdean, caraidean agus coimhearsnaichean a chéilidh air a’ bhodach bhochd. Dh’iarr fear dhiuch air a’ bhodach “Dé am pùdar dubh anns a’ mheasair dhubh seo a tha a’ crochadh air bhur leabhaidh MhicIlleEathain?”

“O” Arsa MacIlleEathain “Chan e ach leighis a th’ ann. Thug Seumas Mac Bheatha, an lighiche, e dhomh agus thubhairt e gun téid mo leighis agus gum fàs mi nas làidir.” Dh’aithnich am fear an t-ainm Seumas Mac Bheatha, leis cho ainmeil ‘s a bha comas an teaghlaich. Bha annas aige den ‘léigh’ a bha seo cho làidir, ghabh e blasad dheth. 

Mhothaich am bodach na rinn e agus rinn e fìor ghaire mhór ris an duine. Bha e a’ ghàire cho làidir, bhrist am bodach othras na bronn agus dh’fhalbh a’ phian mhór. 

Roimhe cheann tacain, mar a gheall e dha, thill Mac Bheatha. Dar dh’innse am bodach dha na thachair cha tubhairt an lighiche ach “Nach b’ i an fhìrinn a dh’innis mi dhuibh?” agus dh’fhalbh e.


Continue reading

Posted in Alba, argyll, Beaton, Gaelic, Gàidhlig, Highlands, Medicine, Mull, Scotland | Comments Off on Mac Bheatha an lighiche & MacIlleEathain

Gaelic learners: get involved through social media #gàidhlig

As part of the Parliament’s Gaelic Week this week we relaunched our Gaelic blog with a new look. After 5 years it was in need of a bit of a refresh and we hope you will like it. We would be interested to hear your views – if you like you can leave these in the comments section below.   You may … Continue reading Gaelic learners: get involved through social media #gàidhlig Continue reading

Posted in Gaelic, gaelic word of the week, Gàidhlig, luchd-ionnsachaidh, Oifigear Riaghlaigh | Comments Off on Gaelic learners: get involved through social media #gàidhlig

Bhideo Gàidhlig leis an Oifigear Riaghlaidh #gaidhlig

Mar phàirt de Sheachdain Gàidhlig na Pàrlamaid, tha sinn aot bhideo ùr a chlaradh leis an Oifigear Riaghlaidh a’ feuchainn beagan abairtean Gàidhlig. Rinn e fìor mhath! AlasdairAir a chur ann an: Cànan, Gabhail pàirt, Gàidhlig, Oifigear Riaghlaigh, Uncategorized Tagged: alba, Gaelic, Gàidhlig, scottish Continue reading

Posted in Alba, cànan, Gabhail pàirt, Gaelic, Gàidhlig, Oifigear Riaghlaigh, scottish | Comments Off on Bhideo Gàidhlig leis an Oifigear Riaghlaidh #gaidhlig

Bileagan ùra rim faighinn saor is an-asgaidh #gàidhlig #gaelic

Tha sinn air a bhith trang ag ùrachadh nam foillseachaidhean againn airson an t-seisein ùr den Phàrlamaid. Tha bileag ùr againn: A’ Phàrlamaid Albannach agadsa agus tha sinn cuideachd air tionndadh ùr a dhèanamh den mhapa againn le toraidhean taghaidh … Cum ort a leughadh Continue reading

Posted in Foghlam, Foillseachaidhean, fosgladh seisean 5, Gaelic, pàrlamaid na h-alba, Scottish Parliament Gaelic blog | Comments Off on Bileagan ùra rim faighinn saor is an-asgaidh #gàidhlig #gaelic

#DòmhnallTrump2016

Meteoric rise, an e sin a chanas duine ris an iolach a tha an Trumpach a’ togail? Neo bean-shìthe agus droch chomharran air fàire? An e seo dha-rìreabh mar a bha cuid de mhuinntir na Gearmailte a’ faireachdainn sna 1920an agus 30an? Air neo an ann mar seo a tha gnothaichean an Taghaidh a h-uile… Continue reading

Posted in donald trump, Gaelic, Gàidhlig, Naidheachdan & Poileataigs | Comments Off on #DòmhnallTrump2016

BBC Alba: 10 Beachdan – Pàirt 4: Filmichean

Có cuireadh guthan Gàidhlig ri Cogadh nan Reultan?

Gum bi an neart leibh a chàirdean! Seo dhuibh mo bhlog as ùire air beachdan air prògraman ùra airson BBC Alba. Theagamh nach bi am beachd seo a’ còrdadh ris a h-uile duine ach chan e ach beachd a th’ ann agus tha mi a’ smaoineachainn gum beireadh e rudeigin eadar-dhealaichte dhuinn.

Dé mu dhéidhinn filmichean? Tha fhios againn gu bheil filmichean uarraidh daor ri chuir air dòigh. Ged a bhiodh filmichean Gàidhealach a’ còrdadh ruinn (chan fhacaidh sinn mòran dhiuch bhon uair a rinn iad Seachd), chan e sin an aon chothrom a tha romhainn.

Dé mu dhéidhinn filmichean bho thall thairis? Nach b’ urra dhuinn Gàidhlig a chuir orra? Tha againn ri fo-thiotalan a leughadh co-dhiù, am bitheadh seo nas miosa?!

Agus dé mu dhéidhinn filmichean na Beurla? Theagamh gum bitheadh e beagan neònach dhuinn aig an toiseach ach bhitheadh e inntinneach co-dhiù. Dé bhur beachdan? Am biodh e tarraingeach dhuibh-se? Dé filmichean am bu mhath leibh fhéin fhaicinn anns a’ Ghàidhlig?

‘S e rud cumanta a th’ ann ann an dùthaichean taobh a-muigh saoghal na Beurla. Chaidh Krieg der Sterne a chuir a-mach anns a’ Ghearmailt agus La Guerre des Etoilles anns an Fhraing. Am bitheadh ùidh agaibh ann an Cogadh nan Reultan? Có bhiodh ann? Tha mi a’ smaoineachadh gum biodh Aonghas Peadar Caimbeul uarraidh math mar Obi-Wan Kenobi!

Aig a’ cheann thall, bhitheadh e inntinneach. Bheirinn-sa sùil air.

Gum bi an neart leibh… daonnant. Continue reading

Posted in BBC Alba, Film, Gaelic, Gàidhlig, Scottish Gaelic, Star Wars | Comments Off on BBC Alba: 10 Beachdan – Pàirt 4: Filmichean

Na Gaidheil an guaillibh a chèile #gàidhlig #gaeilge

Thadhail buidheann à Èirinn oirnn an-diugh bho Bhord na Gaeilge UCD bhon Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliatha. Tha iad air turas gu Dùn Èideann mar phàirt de sgeama-iomlaid airson oileanaich Gàidhlig agus Gaeilge. Thug sinn turas agus seisean dhaibh ann am … Cum ort a leughadh Continue reading

Posted in Èirinn, gaeilge, Gaelic, Seanadh Eireann a Tuath, UCD | Comments Off on Na Gaidheil an guaillibh a chèile #gàidhlig #gaeilge

BBC Alba: 10 Beachdan – Pàirt 3: Dràma

Cleasaichean Bannan: Prògam math ach a bheil gu leòr de leithd ann?

Ged a thathar air Bannan a chuir a-mach, tha mi nam bheachd gu bheil barrachd dràma a dhìth oirnn. Feumaidh sinn meal an naidheachd air BBC Alba. ‘S e a’ chiad phrògram den leithid anns a’ Ghàidhlig bho cheann iomadh bliadhna. Tha fear eile den leithid, Machair, fhathast tarraingeach do luchd-coimhid. Chì sinn ma tha Bannan cho tarraingeach ceann 20 bliadhna.

Theagamh nach bi a h-uile duine a’ gabhail leam, ach theirinn gu bheil e air a bhith soirbheachail. Ach, seo far bheil mo ghearrain. Ged a tha Bannan reusanta math, am bu chòir dha a bhith an t-eisimpleir dràma as fheàrr againn? Theirinn-sa cha bu chòir.

Tha dràma air leth cudromach airson na Gàidhlig agus mion-chànanan eile den leithid. Chan eil ach 60,000 dhinn air feadh na h-Albann, agus anns an latha an-diugh, tha mòran dhinn a’ fuireachd anns a’ Ghalltachd, ann an àiteachdan far nach eil a’ Gàidhlig na cànan na coimhearsnachd. Le seo, tha e air leth cudromach gum meadhanan na Gàidhlig a’ tabhairt dhuinn eisimpleirean de Ghàidhlig nàdarra.

Dar a tha mise ag amharc air dràma, tha mi airson rudan fhaicinn a tha a’ tabhairt dhomh eisimpleir de chànan a tha beò, làidir, agus nàdarra; dualchainntean, gnàthasan-cainnte fiù ‘s droch-chainnt.

Chan fheum sinn cnap airgid a thilg air pròiseactan ùra. Tha FilmG air a bhith a’ sealltainn dhuinn gu bheil daoine comasach agus deònach gu leòr ann. Tha meall dhiuch ann.

Rudeigin a bhrist mo dhùil gu mór, ‘s e film goirid a chaidh a dhèanamh airson FilmG beagan bliadhnaichean air ais, Siubhlachan. Bhuannaich e co-fharpais FilmG, rinn iad a’ chiad phàirt den t-sreath agus cha do rinn iad dad an-dèidh làimh. ‘S e prògram gu tarraingeach a bh’ ann, gu math eadar-dhealaichte bhon a h-uile rud eile a bh’ againn aig an àm, agus a th’ againn an-diugh.

‘S mar sin, glé mhath. ‘S math a rinn sibh. Tha Bannan math. Ach… an e sin e? Feumaidh gu bheil barrachd bheagan ann. Cha bu chòir do Bhannan a bhith na phrògram as fheàrr a th’ againn. Bu chòir dha a bhith na phàirt mhath de shreath prògraman dràma eile.
Continue reading

Posted in Alba, bbc, BBC Alba, Gaelic, Gàidhlig, Scotland, TV | Comments Off on BBC Alba: 10 Beachdan – Pàirt 3: Dràma