Robotan Cogaidh

Bha mi aig dìnnear le caraid an latha eile, agus dh’iarr i orm, ann an da-rìribh, an do chreid mi gun tigeadh an latha nuair a dh’fhàsadh coimpiutairean fèin-mhothachail mar a chaidh a dhealbhadh anns an nobhail agam? Dh’fhreagair mi, gu dearbh, gun do chreid. Is dòcha gu bheil an t-àm ri teachd a dhealbhaich mi ann an ACDD a’ faireachdainn fada air falbh ann an corra seagh, agus aidichidh mi gur fada gus an tig an latha anns am bi siubhail nas luaithe na lus againn, ma thig e idir, ach a thaobh coimpiùtaireachd agus robatachd, abair gu bheil teicneòlas a’ ruith air toiseach oirnn na dheann. Mar aon eisimpleir gu sònraichte draghail dheth, chithear anns a’ bhideo gu h-àrd gu bheil na cogaidhean robatach air tòiseachadh mar thà, an ann riochd nan drònan, agus is coltach gu bheil robotan cogaidh a’ dol a dh’fhàs mòran nas adhartaich agus nas bitheanta gu h-eagalach luath. ’S e a’ cheist a th’ ann, nach do fhreagair iad anns a’ bhideo, a bheil dòchas idir againn gum b’ urrainn dhuinn casg a chur air leasachadh an teicneòlais seo? Ma tha e doirbh stad a chur air sgaoileadh an teicneòlais niùclasaich air feadh an t-saoghail, nach bi e iomadh uiread nas dorra stad a chur air leasachadh an teicneòlais a chum robotan cogaidh? An gabh e dèanamh idir, no an coinnich sinn ri robotan muirteach anns an àm ri teachd, ged a bhitheamaid deònach no diombach?

Bho Motherboard via Laughingsquid.


Posted in saibeirneatachd | Comments Off

Dùbhlan Shanjeev | BBC Alba

Feumaidh mi ràdh an toiseach gu bheil mi measail air Sanjeev Kholi. Cuideachd, mar neach a dh’ionnsaich a’ Ghàidhlig mar inbheach agus a bhios ga teagasg do luchd-ionnsachaidh eile, tha ionnsachadh na Gàidhlig air fear de na cuspairean as fheàrr leam. Mar sin, ‘s e briseadh-dùil a bh’ ann dhomh gun robh am prògram seo caran lag.

Chuir an cleasaiche comadaidh roimhe Gàidhlig ionnsachadh, taobh a-staigh sia mìosan, gu ìre a bhiodh math gu leòr ‘s gum b’ urrainn dha bhith na phreasantair air a’ phrògram rèidio, ‘Siubhal gu Seachd le Pluto”. Ach chan e sin a-mhàin a thug air Sanjeev Gàidhlig ionnsachadh; ‘s ann à Leòdhas a tha teaghlach a mhnaoi, agus mar fhear a chaidh a thogail ann an taigh dà-chànanach, tha ùidh aige ann an cànain co-dhiù.

Dè bha ceàrr air a’ phrògram, ma-tà? Uill, cha b’ ann le Sanjeev fhèin a bha an trioblaid. Bha e follaiseach bhon toiseach gun robh e dha-rìribh airson a’ chànain ionnsachadh, ged a bha stiùiriche a’ phrògraim a’ dèanamh a dìcheall, aig amannan, fealla-dhà a dhèanamh dheth. Cha robh an guth-aithris na chuideachadh na bu mhotha; bha e coltach ri bhith ag èisteachd ris an fhear air Come Dine With Me.

A’ chiad rud: bha fada cus Beurla sa phrògram. ‘S beag an t-iongnadh, bidh sibh a’ smaointinn. ‘S e BBC Alba a th’ ann. Ach chan eil mi dìreach a-mach air seo bho thaobh chòraichean cànain: ‘s e deasbad eile a tha sin.

Airson prògram mu dheidhinn ionnsachadh na Gàidhlig, cha robh mòran Gàidhlig ri cluinntinn. Bha cha mhòr a h-uile duine a’ cleachdadh na Beurla còmhla ri Sanjeev, ged a bha cruaidh fheum aige air cothroman a chuid Gàidhlig a chleachdadh. Bha tidsear sa chlas aige a’ bruidhinn Beurla ris. Bha a thidsear phrìobhaideach a’ bruidhinn Beurla ris. Bha Beurla fiù ‘s aig a’ chù-chaorach ann an Leòdhas ris an do thachair e.

Nise, tha mi a’ tuigsinn gum biodh e doirbh prògram gu tur ann an Gàidhlig a chruthachadh le duine aig nach eil Gàidhlig fhileanta, ach cha do rinn iad oidhirp sam bith sin a dhèanamh. Agus, gu mì-fhortanach, chan eil sin ach a’ dearbhadh na tha cus dhaoine a’ creidsinn mar-thà: gun urrainn dhut Gàidhlig ionnsachadh tro bhith a’ bruidhinn ma deidhinn ann am Beurla.

Nan robh mi fhìn a’ coimhead air a’ phrògram ‘s beachd agam Gàidhlig ionnsachadh, cha bhithinn air mòran brosnachaidh fhaighinn às. Cha do thadhail Sanjeev air institiud nàiseanta ionnsachadh na Gàidhlig (oir chan eil tè againn). Cha do bhruidhinn e ri eòlaiche ann an ionnsachadh inbhich. Cha deach e gu Sabhal Mòr Ostaig. Cha do rinn e cùrsa bogaidh. Bha e a’ faighinn beagan oideachaidh ceart gu leòr, ach cha robh e coltach gun robh iad a’ leantainn cùrsa stèidhichte idir. Cha robh aige ach faclair, CDan agus uair de dh’oideachadh neo-fhoirmeil gach seachdain – na dearbh rudan a bhiodh aig luchd-ionnsachaidh sna linntean mus deach Achd na Gàidhlig a stèidheachadh (agus tha fhios againn dè cho soirbheachaill a bha sin). Bha e leis fhèin, cha mhòr. ‘S e dùbhlan a bha sin gun teagamh.

Rud eile: cha d’ fhuair Sanjeev an cothrom bruidhinn ri duine sam bith a bha air Gàidhlig ionnsachadh gu fileantas. Thachair e ri mòran daoine aig an robh Gàidhlig bho thùs; bhruidhinn e ri cù (ann am Beurla); fhuair e leasan air a’ phìob mhòir (ann am Beurla). Ach cha d’ fhuair e an cothrom còmhradh onarach a chumail le daoine a dh’ionnsaich a’ Ghàidhlig gu soirbheachail mar inbhich. Cha d’ fhuair e comhairle no sgeulachdan no brosnachadh bhuapa. Nam bheachd-sa, bhiodh am prògram na b’ fheàrr nan robh iad air an cothrom seo a ghabhail.

Aig amannan, chunnaic sinn sealladh den t-seòrsa prògraim a dh’fhaodadh a bhith ann. Bha dàimh nàdarra, chàirdeil ann eadar Sanjeev agus oide, Màiri NicArtair. Cuideachd, fhuair e deagh chomhairle bho Charina NicLeòid (‘s i an aon neach a bha ga cheartachadh, cha mhòr). Agus bha còmhradh inntinneach cuideachd eadar Sanjeev, a bhean agus a peathraichean, mu dheidhinn cleachdadh chànain am broinn theaghlaichean dà-chànanach – intergenerational transmission, mar a their iad. Ach aon uair ‘s gun deach iad faisg air faireachdainnean fìrinneach, thàinig an còmhradh gu crìoch.

Aig deireadh a’ phrògraim, rinn Sanjeev a’ chùis air Siubhal gu Seachd. Bha e air sgriopt ionnsachadh mar phiorraid, coltach ri cuid mhath de dhaoine a bhios air an àrd-ùrlar gach bliadhna aig a’ Mhòd: làn Gàidhlig fad beagan mhionaidean, ach an dèidh an dèanadais, cha eil e comasach dhaibh còmhradh a chumail sa chànan. A bheil luach ri lorg an sin?

Nuair a chaidh Sanjeev gu cuirm nam Balach Bhatarsaigh ann an Glaschu, thuirt fear dhiubh, “I’ve been trying to learn Gaelic since I was six,” agus rinn iad uile gàire. ‘S tric a chluinneas tu daoine ag ràdh gu bheil iad air a bhith a’ feuchainn ri Gàidhlig ionnsachadh fad deich, còig deug, fichead bliadhna, agus tha e caran èibhinn, ann an dòigh dhubh. Tha na mìltean de dhaoine againn ann an Alba a tha airson Gàidhlig ionnsachadh, ach chan eil sinn air siostam a stèidheachadh a bheir gu fileantas iad. Aig a’ cheart àm, tha an cànan a’ crìonadh, agus an dùbhlan againn a’ fàs nas motha.

- Rhona NicDhùghaill

‘S ann leis a’ BhBC a tha an dealbh gu h-àrd.

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in Cànain, Cànan & Cultar, cànan, ionnsachadh, Rhona NicDhùghaill, TBh, TV | Comments Off

Co-latha-breith sona Achd na Gàidhlig! #gaidhlig

Chaidh pìos reachdais cudromach aontachadh le Pàrlamaid na h-Alba air an t-seachdain seo bho chionn 10 bliadhna. B’ e seo Bile na Gàidhlig (Alba) 2005, ris an do ghabh a’ Phàrlamaid gu h-aona-ghuthach air 21 Giblean 2015. Fhuair Achd na … Cum ort a leughadh
Posted in Bile na Gaidlhig Alba, Gabhail pàirt, Gaelic Language Scotland Act, Gaelic Language Scotland Bill, Gàidhlig | Comments Off

Mae polisi newydd yma – dim Saesneg o gwbl! #gaidhlig

Rinn mi clas Wlpan Cuimris an Dùn Èideann le mo dheagh charaid Carol Zall bho chionn 20 bliadhna no mar sin. ‘S e deagh neach teagaisg a th’ann an Carol agus bha tòrr abairtean èibhinn ann a tha air mo theanga fhathast mar “oes newyd deg ceiniog gyda chi” (a bheil briseadh agad air 10 sgillinn!) agus “rhaglen arall o Batagonia? does bosib!” (prògram eile à Patagonia? Do chreidsinneach!).

Ged nach do chum mi orm le mo chuid Cuimris, bha e gu math feumail is gu math inntinneach. Bha mi a’ smaoineachadh air abairt Cuimris eile bhon chlas bho chionn goirid: “mae poilisi newydd yma – dim Saesneg o gwbl!” (“Tha poileasaidh ùr ann – gun Bheurla idir!”).

Tha poileasaidh ùr agam a-nis cuideachd. Chan ann a thaobh na Beurla (oir cha bhi mi ga cleachdadh an seo co-dhiù) ach a thaobh a’ chàir. Gun chàr idir! San àm a dh’fhalbh, airson a dhol gu rathaidean-iarainn glèidhte a bha doirbh a ruigsinn, bhithinn a’ dol ann sa chàr. Tha tòrr aca ann an àiteachan dùthchail agus ann an àiteachan a tha uamhasach fad air falbh bhon lìonra rèile. A-nis, tha mi a’ dol a dhèanamh mo dhithcheall a dhol air a h-uile turas air còmhdhail phoblach. Ma tha seirbheis bus idir ann, cleachdaidh mi e, no mur eil, thèid mi dhan stèisean rathad-iarainn as fhaisg orm is gheibh mi càr air mhall an sin airson nam miltean mu dheireadh.

Rathad-iarainn Tynedale a Deas, Alston, Cumbria (Cumberland). Tha seo air leth doirbh a ruighinn mur eil càr agad – chan eil bus ann a h-uile latha!

Bidh mi ag aithris air mar a thèid leum air a’ bhloga seo.

Alasdair


Posted in Alba, rathaidean-iarainn, Rathaidean-iarainn glèidhte | Comments Off

Seinn, Seinn, Seinn

 

Thadhail Sìneag Nic an t-Saoir air Cothrom òg nuair a bha i a-staigh aig àm na Càisge.

 

Bha spòrs is fealla dha gu leòr aig Sìneag agus an òigridh agus iad a’ cuir seachad an ùine a’ seinn mòran òrain bhrèagha Ghàidhlig.Chòrd an seisean gu mòr ri clann Cothrom Òg.  

 

Posted in blòg | Comments Off

Am Platapas Mall a’ dèanamh air na Crìochan! #gàidhlig

Bidh daoine aig a bheil ùidh ann an rathaidean-iarainn air bhioran mun àm seo den bhliadhna oir ‘s ann aig deireadh a’ Ghiblein gach bliadhna a thèid clàran-ama rèile an t-Samhraidh fhoillseachdh.

‘S e a’ cheist as motha a bhios daonnan ann – a bheil seirbhisean ùra ann?

Agus am-bliadhna, ‘s e an fhreagairt a th’ann gu bheil gu dearbha fhèin.

 

Tha an clàr-ama airson rathad-iarainn nan Crìochan a-nis air ri fhaiginn agus bidh seirbheisean a’ tòiseachadh san t-Sultain – 45 bliadhna bho dhùin an loidhne.

Sin naidheachd mhòr, nàiseanta chudromach ach a bharrachd air sin, tha deagh naidheachd ann a thaobh an loidhne agam fhèin. Tha seirbheisean Didòmhnaich gu bhith ann air loidhne Canàl Phàislig airson a’ chiad turais riamh agus bidh cothom agam a dhol a-staigh dhan bhaile air a’ Phlatapas Mhall (trèana loidhne Chanàl Phàislig) air an Dòmhnaich mu dheireadh thall.

Alasdair


Comments Off

Achd na Gàidhlig | 10 bliadhna de dh’aois

Scottish Parliament building

Nì mi gealladh an toiseach. Chan eil mi a’ ciallachadh gun tèid seo na sgeulachd coltach ri Forrest Gump far a bheil amadan a’ nochdadh aig amannan cudromach ann an eachdraidh na dùthcha, mar sin ma bhios an coltas sin air, gabhaibh mo leisgeul.

O chionn deich bliadhna an t-seachdain seo, chaidh Achd na Gàidhlig aontachadh le Pàrlamaid na h-Alba. Chaidh inbhe oifigeil a thoirt dhan chànan ann an Alba, agus bha mi fhìn air làr an t-seòmair dheasbaid an latha eachdraidheil sin airson an treas leughadh de Bhile na Gàidhlig – nam fhleasgach òg, ag obair aig Bòrd na Gàidhlig ach air iasad do Riaghaltas na h-Alba. Chòrd an dreuchd rium; tha mi taingeil dha-rìribh gun deach mi nam thidsear àrd-sgoile, ach bha e na urram a bhith an làthair air an latha sin aig Taigh an Roid.

Nach neònach na bhios a’ mairsinn nar cuimhne agus gu pearsanta, dè na cuimhneachain agam on latha? Rinneadh gu leòr òraidean ann an Gàidhlig, ach gu h-àraidh Iain Fearchair Rothach nach maireann, na dheise chlòtha, gaisgeach na Gàidhealtachd, fear a sheas an àird fad a bheatha às leth nan Gàidheal. Bhruidhinn Alasdair Moireasdan sa Ghàidhlig cuideachd, agus tha e inntinneach faicinn gun do mhol e sgoil Ghàidhlig cheart airson Leòdhais o chionn ghoirid agus e a’ seasamh airson Pàrlamaid na RA dha na Làbaraich.

Chan urrainn dhomh ach gàire a dhèanamh mun dithis òinsich mhòra Làbarach a’ bhòtadh an aghaidh atharrachadh a chaidh a chur air adhart le Alex Neil ris an do ghabh an Riaghaltas. Rinn iad mar bu dual dhaibh a’ bhòtadh an aghaidh nan Nàiseantach mus do chuimhnich tè dhiubh a’ toirt sgleog comaig dha companach ag ràdh “Ye silly coo, wur suppost tae vote fur that wan.” Alba eile a bha ann, ach thug sin uinneag dhomh a-steach do bheachd-smuain nan Làbarach, gum biodh iad calg-dhìreach an aghaidh càil leis na litrichean SNP air, ge b’ e cho math no dona ’s a bhiodh e.

Bha deise aotrom samhraidh agam, caran bàn-odhar na dhath, agus chosg mi e air an latha eachdraidheil. Tha cuimhne agam MacConaill a’ tighinn far an robh sinn agus a’ toirt dùrachd dha na searbhantan catharra uile – thuirt Seac “deise spaideil” dhomh. Moladh mòr a bhiodh ann mur robh mi air fhaicinn a’ nochdadh san fhèileadh phinstripe sin gun sporan aig Là an Tartain ann an New York mun aon àm. Ag ràdh sin, bha mi riamh caran dèidheil air Seac agus ’s mòr am beud dha na Làbaraich nach eil a leithid ann a-nis.

Gu dearbh, bha Seac ceart dùrachd a thoirt do dhithis de na searbhantan gu h-àraidh. Rinn Steaphan MacGriogair an t-uamhas ag ullachadh an reachdais, a’ dèanamh cinnteach gun aontaicheadh a’ Phàrlamaid air fad ris gu h-aona-ghuthach aig deireadh an latha, ach feumaidh am moladh as motha a thoirt do Dr Dùghlas Ansdell a tha air a bhith na charaid dha na Gàidheil fad bhliadhnaichean. Fear comasach, iriseal a tha ann; tha sinn uile fortanach gu bheil e fhathast a’ gabhail gnothach ri cùisean Gàidhlig, agus bha mi gu math fortanach obair còmhla ris.

Agus tha cuimhne agam bruidhinn ri Alasdair MacCaluim mu dheidhinn Thin Lizzy sa Chanon’s Gait, ach an uairsin, tha sgleò a’ tighinn air mo chuimhne…

As dèidh deich bliadhna, an urrainn dhuinn a ràdh gun do rinn an t-Achd feum? A bheil i air barrachd adhbharachadh na gearainean Nèill MhicRàth mu dhroch eadar-theangachadh agus àibheiseachadh a’ Bhùird, air neo an do rinn i diofar dhar cànain. Chanainn gu bheil. Ma tha na faclan ‘inbhe oifigeil’ agus am meudachadh ann an follaiseachd a’ chànain air sanasan air aon rud math a dhèanamh, tha e air na gràineachan a thoirt am follais ann an solas an latha, far nach eil seasamh aca ach na seann duain ghràineil. Duain a dh’fhàsas nas fhaoine is nas fhiadhaiche gach uair a thèid an aithris gus am bi na daoine Gallta cumanta air an t-sràid a’ faicinn nach eil càil nas reusanta na bhith ag iarraidh gum mair ar cànan beò.

Gu dearbh, feumaidh am Bòrd a bhith a’ cosg airgead ann an dòigh nas cliobhaire agus bu chòir dhaibh dèanamh cinnteach nach eil foill ga dhèanamh le maoineachadh specific grant airson foghlam, mar a bhios a’ tachairt ann an cuid de chomhairlean, (a-rèir seanchais) – ach feumaidh sinne, am poball pròiseactan a thòiseachadh, a shanasachadh agus a chumail, ag amas air àm ri teachd far nach fheum sinn a bhith an crochadh ri taic on Bhòrd, no on Riaghaltas, ach far a bheil an neart agus am beartas a’ tighinn bhuainn fhìn agus gu bheil saoibhreas an sporain phoblaich na chuideachadh gun a bhith na bhuille cridhe.

Agus mu dheireadh, ged a tha Gàidhlig nas fhollaisiche air sanasan agus sgàilean, chan eil i ri cluinntinn gu leòr. Feumaidh sinn ar caraidean, ar coimhearsnachdan, ar companaich a bhrosnachadh gus an cànan a chleachdadh agus a thoirt seachad do chàch. ’S e beul a labhras ach ’s e gnìomh a dhearbhas, agus ’s e gnìomh a tha ann an labhairt agus mar as motha a bhruidhneas sinn, ’s ann as fhaide a mhaireas sinn. Cha tàinig gu leòr on latha Giblein sin, ach ’s ann againn a tha an cothrom fhathast.

- Eòghan Stiùbhart

Dealbh le Andy Hay. Chaidh a chleachdadh le cead Creative Commons.

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in Achd na Gàidhlig, Cànain, Cànan & Cultar, cànan, eòghan stiùbhart, poileataigs | Comments Off

Cho soilleir ri gathan na grèine vol. III: Gilleasbuig hails outstanding additions to the pseudo-Gaelic canon

Posted in cho soilleir ri gathan na grèine, inexorable rise of pseudogaelic, oh what a stitch up | Comments Off

Leabhar-èisteachd

Tha mi uabhasach toilichte innse gu bheil sinn ag obair an-dràsta air leabhar-èisteachd de ACDD a thig a-mach uaireigin tràth anns an t-samhradh seo tighinn. Chuir CLÀR ACDD air adhart ann am farpais a chùm Foillseachadh Alba, ann an co-bhonn ris an Royal National Institute of Blind People agus Skills Development Scotland, anns an rachadh còig leabhraichean a thaghadh gu bhith air an clàradh mar leabhraichean-èisteachd, agus nach do bhuannaich ACDD tè dhe na duaisean sin. Aibheiseach math! Agus nas fheàrr buileach, dh’aontaich Màrtainn Mac an t-Saoir gun leughadh e an nobhail. Tha Màrtainn cho tàlantach, an dà chuid mar sgrìobhadair agus mar chleasaiche; tha e a’ dol a bhith craicte fhèin math. Tha Màrtainn air a’ mhòr-chuid a chlàradh a-nis, agus fhad ’s a bha e anns an stiùideo, bhruidhinn e fhèin agus John Storey ri Robert Kirkwood mun thionnsgnadh.

Cluinnear am podcast an seo:

insight_radio

Seo an liosta slàn dhe na leabhraichean a bhuannaich:

The Hairdresser of Harare le Tendai Huchu(Freight Books)

The Disappearance of Adele Bedeau le Graeme Macrae Burnet (Saraband)

The Girl on the Ferryboat le Aonghas Pàdraig Caimbeul (Luath Press)

Air Cuan Dubh Drilseach (CLÀR) Mindblind le Lari Don (Floris Books)


Comments Off

Bileagan ùra #gàidhlig

Tha sinn air dà bhileig ùr fhoillseachadh bho chionn goirid: Gabh Pàirt is Faigh a-mach. Tha Gabh Pàirt ag innse dhut mar as urrainn dhut pàirt a ghabhail ann an obair na Pàrlamaid agus tha tha Faigh a-mach ag innse … Cum ort a leughadh
Posted in bileagan, fiosrachadh, Foillseachaidhean, Gabhail pàirt, Gaelic, leaflets | Comments Off