Do Ghuth! Goireas air-loidhne ùr #gàidhlig

Tha sinn air goireas fiosrachaidh air-loidhne ùr fhoillseachadh an-diugh. Seo Do Ghuth – goireas eadar-obrachail a tha a’ toirt dhut fiosrachadh mu na dòighean as fheàrr gus cuspairean a tha cudromach dhut a thogail ann am Pàrlamaid na h-Alba. Tha fiosrachadh ann mu bhith a’ sgrìobhadh gu BPA, a bhith a’ cur a-steach athchuingean, mu bhith … Continue reading Do Ghuth! Goireas air-loidhne ùr #gàidhlig
Comments Off on Do Ghuth! Goireas air-loidhne ùr #gàidhlig

Gaoir a’ Ghriogalachain | WH?TE

A’ Chiad Phàirt de aiste lèirmheasach le Marcas Mac an Tuairneir
whyte

Air a’ Mhegabus eadar Dùn Èideann is Inbhir Nis an latha eile fhuair mi cothrom, mu dheireadh thall, an clàr as ùire aig Alasdair MacIlleBhàin a chluinntinn. A’ dol seachad air dealbh-tìre geamhradail na Gàidhealtachd, cho lom is bàn, le craobhan fhathast ruisgte a’ feuchainn ri dòchas beag nan duilleagan glas a bhlàthachadh, b’ e an ceòl ionmhalta seo an dearbh rud a bha a dhìth orm, fad an t-siubhail.

Mar a bhiodhar an dùil bho cheòl Alasdair, tha an clàr seo na fìor-leasan ann an seinn tradiseanta, le fuaimneachadh Muileach gun smàl is na h-òrain gu lèir gan toirt seachad le faireachdainn is tuigse air an cuid eachdraidh. A dh’aindeoin brìgh na seinn, ge-tà, ’s e ceòl ùr-nodha a tha seo, san dà-riribh, is an com-pàirteachas cruthachail eadar an dithis MhacIlleBhàin air a bhith cho  soirbheachail sa ghabhas, san dòigh a chuireas iad ceòl Gàidhealach mu choinneamh luchd-èisteachd ann an co-theags ùr a-rèir leasachaidhean nodha ann an teicneòlas-ciùil.

Ma thathas an dùil ri fìdhlean is fideagan air a’ chlàr seo, chan fhaighear sin gu bràth, ach dealbhan-tìre fuaimneil, làn suathachadh is sruth, is fuaimean innealach an tràtha cho-aimsireil nam measg. Tha Ross Whyte air cleas cliobhair a chleachdadh le guth a cho-cheòladair, a tha, uaireannan, cho dlùth ris an neach-èisteachd gum fairich thu Alasdair a’ cagarsaich nad cluais. Aig àmannan eile, ‘s ann mar a tha an t-seinneadair a’ gabhail òrain aig cùl uaigh dhomhainn, a’ toirt cuimhne orm an clàr ‘Uamh an Òir’ bho Glen Lyon – gun teagamh tha dìleab Mhàrtainn Bennett sa chlàr seo.

A dh’aindeoin sin, tha nòs aca fhèin, air feadh a’ chlàir, is tha lomnochd sa cheòl seo, nach cluinnear gu tric an ceòl Mhàrtainn, ged an comas a dhèanamaid, mar luchd-èisteachd, san dòigh a tha ceòl didsiteach ga mheasgachadh le òrain na Gàidhlig. San dà-rìribh, sa chlàr air fad, tha prìomhachas air a thoirt dhan ghuth is dha na h-òrain, is gach rud eile ga chur air dòigh gus sin a fhreagradh.

Ann an dòigh ’s e cùis cha mhòr acadaimigeach a tha sa chlàr seo is ceòl nach leum às a’ chlàr, bhon chiad èisteachd. Feumar èisteachd ris gu dlùth, a-rithist is a-rithist, gus grèim-tuigse fhaighinn air doimhneachd is farsaingeachd  na tha dol air adhart ann an gach òran. ’S an dòigh seo, tha an clàr gu lèir mar thaisbeanadh nua-ealain, leithid a gheibheadh tu ann an taigh-tasgaidh airson Duais Mhic an Tuairneir. Mar sin, tha nàdar ‘curation’ air; facal a chluinneas tu gu math tric air saoghal nan ealan, san là an-diugh.

Chan e guth Alasdair a chluinneas tu gu mòr air an òran ‘Fairich’ fhèin, ach sreath seann-chlàran, leithid na th’ aig Tobar an Dualchais is gach fear ga thaghadh le cùram, gus am fighe a-steach dhan raon-claistneach ga cruthachadh aig Ross. Ma ’s aon rud a tha na chnag na cùise, ’s e sgeulachd, eachdraidh is aithris, is gach fuaim is facal ga chur air dòigh, gu faiceallach, gus na rudan sin a thoirt seachad.

B’ e rud a bhuail orm fhad ‘s a bha mi siubhal an cuideachd an dithis seo, an drùidheadh a thug an ceòl ùr seo orm. ’S e cumhachd fìor òran Gàidhlig air a dheagh ghabhail na deòir a thoirt air an luchd-èisteachd, is b’ e sin a thachair, dhòmh-sa co-dhiù, gu ciad òran a’ chruinneachaidh; Gaoir nam Ban Muileach.

’S aithne dhomh glè mhath an t-òran, o ghabh mi fhìn e, no co-sheirm, dheth an cuideachd Chòisir Ghàidhlig Inbhir Nis aig Mòd an Òbain ann an an 2015. Aig an àm sin, b’ ann le Magaidh Dhòmhnallach a bha ciad rannan na h-òrain is i na sheinneadair eile aig an robh smachd air a luchd-èisteachd. San dòigh sin, ’s mi ag èisteachd ri tionndadh Alasdair dheth, cha b’ urrainn dhomh ach Magaidh a chluinntinn, is i ga ghabhail còmhla ris, nam cheann. Gu dearbh, tha comas aig Alasdair fhèin air an òran, is e air toirt buaidh a thuigse fhèin air an taisbeanadh a thug e seachad, sa chlàr. Mar a ghabhadh Magaidh an dàrna slighe, gabhaidh Alasdair slighe eile, mar as nòs do sheinneadair air a bhogadh anns an traidisean Ghàidhealach.

Mar sin, tha mi toilichte gum faigh luchd-èisteachd ùr don Ghàidhlig cothrom eile an t-òran a mhealadh tron chlàr aig Whyte, mar a fhuair luchd-èisteachd is seinneadairean a’ Mhòd, sealladh ùr air, cuideachd, sa cho-sheirm a rinn Màiri Anna NicUalraig dheth, le coimisean bhon Chomunn airson co-fharpais MhicShimidh is Thulaich Bhàrdainn. Ann an 2015 chuala mi feadhainn de na h-òranaichean as cliùtiche ’s a th’ againn, san là an-diugh, ga ghabhail, nam measg Joy Dunlop le Ceòlraidh Ghàidhlig Ghlaschu is Fiona Ross, còmhla ri Còisir Ghàidhlig Bhaile Ghobhainn. B’ e rud cumhachdach a bha sin; seann-òran beag cluinnte fad ùine mhòr ga ath-bheòthachadh airson na linne ‘s a tha sinn beò. ’S e sin an dearbh rud a rinn Whyte dheth cuideachd.

Tha Marcas Mac an Tuairneir na thagraiche ollamhachd ann an Oilthigh Dhùn Èideann. Tha ùidh aige ann an litreachas is dràma na Gàidhlig, teòraig cuèir, iar-cholonachd is feimineachas.

Tha e air dà leabhar bhàrdachd a sgrìobhadh – Deò (2013, Grace Note Publications) is Lus na Tùise (2016, Clò a’ Bradain) a tha ri fhaotainn bho ghrunn bhùithean is rèiceadairean air-loidhne.

Gheibhear Fairich le WH?TE aig whytetheband.bandcamp.com

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in Cànan & Cultar, Ceòl, cultar | Comments Off on Gaoir a’ Ghriogalachain | WH?TE

Bith-spòltadh

“We believe that bio-hacking is the next phase of human evolution.”

Beagan mhìltean tuath air baile m’ àraich, mu letheach slighe eadar Seattle agus Canada, tha Mt Vernon, WA, baile beag far a bheil Amal Graafstra a’ fuireach agus e a’ reic acainn a chleachdar ann an bith-spòltadh aig an taigh. Is toil leam a’ bhideo seo air dà adhbhar: air sàilleabh ’s gu bheil e a’ toirt sealladh seachad air beatha ann an Iar Thuath nan Stàitean Aonaichte mun cuairt air Seattle far an do thogadh mi (le bàtaichean-aiseig, coilltean tiugha agus eileanan beaga brèagha); agus cuideachd, air sàilleabh ’s gu bheil an teicneolas aig Graafstra a’ beantainn ri dà chuspair anns a bheil ùidh agam an-dràsta: teàrainteachd dhideatach agus tar-daonnachd. Saoilidh mi, agus leis a’ bhiast orains anns an Taigh Gheal, gur e an t-àm a th’ ann a bhith a’ smaoineachadh nas doimhne air prìomhaideachd air-loidhne agus cripte-grafachd, cuspairean a lorgas mi gu math doilleir agus doirbh, eadhan ged a bha mi nam rianaire-siostaim UNIX uair nam bheatha. Nach biodh e math nam biodh dòigh shoirbh ann na h-iuchraichean cripte-grafach uile a chumail ann an aon àite, gu litireil ri làimh, nad chorp fhèin? Dhèanadh sin teàrainteachd dhideatach fada na b’ fhasa, nam bharail. Dè ur beachd?

Cuideachd, dè ur beachd air ‘spòltadh’ mar Ghàidhlig air ‘hacking’? Tha iomadh facal againn a tha a’ ciallachadh ‘hacking’ sa Ghàidhlig air alt air choreigin, ach saoilidh mi gu bheil ‘spòltadh’ a’ riochdachadh brìgh a’ bhun-bheachd as fheàrr. A rèir an OED, b’ e seo a’ chiad iomradh air a’ bhun-bheachd ann an clò, bho Tech (MIT):

1963   Tech (Massachusetts Institute of Technology) “Many telephone services have been curtailed because of so-called hackers… The hackers have accomplished such things as tying up all the tie-lines between Harvard and MIT, or making long-distance calls… One method involved connecting the PDP-1 computer to the phone system to search the lines until a dial tone, indicating an outside line, was found.”

Neo-ar-thaing nach eil ‘hacaigeadh’ againn no rudeigin dhen leithid, agus chan eil mi daonnan an aghaidh tar-litreachadh air faclan bhon Bheurla ann an dealbhadh-corpais na Gàidhlig, ach saoilidh mi leis an fhacal ‘hacking’ tha deagh chothrom againn facal tùsach a chleachdadh a thàinig bhon Ghàidhlig fhèin. Dè ur beachd?


Posted in corpas ficsean-saidheans, saibeirneatachd | Comments Off on Bith-spòltadh

Duilleagan Ùra air Craobh an Litreachais | Comann Litreachas Ghlaschu

ro_fhada_san_tsuidheachadh_seo

Garry Patrick Cooke agus Marcas O Siadhail Meinnearach ag innse dhuinn mun chaibideil ùir airson litreachas na Gàidhlig ann am Baile Mòr Ghlaschu.

Chaidh comann litreachais ùr a stèidheachadh ann an Glaschu o chionn ghoirid le grunnan charaidean aig a bheil ceanglaichean ri Sabhal Mòr Ostaig, Oilthigh Glaschu is “Inbhich gu Fileantas”, prìomh bhuidheann luchd-ionnsachaidh inbhich sa bhaile mhòr. ’S e “Comann Litreachas Ghlaschu” ainm a’ chomainn seo.

Mar phàirt de Chomann Litreachas Ghlaschu, bidh club-leabhraichean ùr a’ coinneachadh uair sa mhìos, air gach treas Diciadain, san taigh-seinnse, an “Lios Mòr”, aig 6.30 feasgar.

Bidh buill den chlub-leabhraichean seo a’ leughadh leabhar eadar-dhealaichte gach mìos agus ’s e
Ro Fhada San t-Suidheachadh Seo le Alasdair Caimbeul a’ chiad leabhar a chaidh a thaghadh mar
“leabhar na mìosa”. ’S e nobhail ghoirid a tha seo a bhunnig a’ phrìomh dhuais mar “Leabhar na
Bliadhna” aig Duaisean Litreachais Dhòmhnaill Meek ann an 2015.

’S e lìonra a th’ ann an Comann Litreachas Ghlaschu. An taobh a-staigh an lìonra seo, bidh cothrom
aig Gàidheil Ghlaschu is caraidean na Gàidhlig beatha litreachail a’ bhaile mhòir a leasachadh.

Bidh an comann a’ toirt ri chèile nan daoine aig a bheil ùidh ann an litreachas na Gàidhlig agus nan
daoine aig a bheil ùidh ann an cùrsaichean litreachais. Bho àm gu àm, bidh ùghdar no dhà a chuir ri
stòras an litreachais Ghàidhealaich air aoigheachd aig buill a’ chomainn rè nan coinneamhan mìosail; agus, cuideachd, bidh blogaichean ann a bhios a’ toirt chothroman dha na buill de Chomann Litreachas Ghlaschu na beachdan aca air foillseachaidhean sa Ghàidhlig is sa Ghaeilge a chur an cèill.

Tha piseach air tighinn air litreachas na Gàidhlig thar nam bliadhnachan, gu h-àraidh bhon a chaidh an sreath leabhraichean air a bheil “Ùr-Sgeul” a stèidheachadh ann an 2003. Le bhith a’ coinneachadh ri chèile ann an Glaschu agus a’ brosnachadh chàich a chèile is dhaoine eile cuideachd, bidh buill a’ chomainn ùir ag amas air a bhith a’ cur taic ri sgrìobhadh is leughadh is deasbadan sa Ghàidhlig gach cuid an taobh a-staigh agus an taobh a-muigh a’ bhaile mhòir.
San t-saoghal anns a bheil sinn beò, tha leabhraichean sa Bheurla rim faicinn air feadh an àite. Ach, a thuilleadh air na leabhraichean sin, tha am pailteas leabhraichean ann a chaidh a dheagh-sgrìobhadh sa Ghàidhlig agus a chaidh a dheagh-dheasachadh is a dheagh-riochdachadh airson luchd-leughaidh an latha an-diugh. Nach bu chòir dhuinne aig a bheil comas leughaidh sa Ghàidhlig nas urrainn dhuinn a dhèanamh a dhèanamh gus inbhe nan leabhraichean seo ann an cànan nan Gàidheal àrdachadh? Leughamaid iad còmhla ri chèile!

Tha na foillsichearan, Clàr, air lasachadh-prìse de 25% a thabhann air an làraich-lìn ùir aca (www.clar.online) dha buill den chomann; agus tha an còd-lasachaidh ri fhaighinn bhon chomann.

Nach cuir sibh post-dealain chun a’ chomainn (aig comannlitreachasg@gmail.com) air a shon? Cuideachd, ’s urrainn dhuibh “leabhar na mìosa” fhaighinn bhon bhùth aig Comhairle nan Leabhraichean ann am Partaig ann an Glaschu. ’S ann aig gach coinneamh a’ chomainn a thèid bruidhinn air an ath leabhar ri leughadh.

  • Garry agus Marcas

Bha a’ chiad choinneamh den chlub-leabhraichean aig Comann Litreachas Ghlaschu a’ tachairt
air Diciadain, an 15mh latha den Ghearran, 2017, aig 6.30 feasgar san taigh-seinnse, an “Lios Mòr”, ann am Partaig, Glaschu. Cùm sùil airson an ath choinneamh aig an duilleig Facebook aca.

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in Cànan & Cultar, litreachas | Comments Off on Duilleagan Ùra air Craobh an Litreachais | Comann Litreachas Ghlaschu

Siubhal | Innis Tìle

Dh’fhalbh Liam Crouse a dh’Innis Tìle air saor-làithean. Faic dè bh’ aige ri ràdh mu thìr teine is deighe, agus dè as urrainn dha na Gàidheil ionnsachadh bhon mhuinntir is dualchas seo.

MV5BMjI5OTM1OTA1NV5BMl5BanBnXkFtZTgwNjE3MTI1NDE@._V1_SY1000_CR0,0,674,1000_AL_

Hross is Oss, is an àbhachdas Tìleach

Tha mi nam shuidhe a’ sgrìobhadh seo air turas a Reykjavík, a’ coimhead ‘Hross í oss’ (Air Eich is Daoine), fiolm èibhinn mun dlùth-cheangal a th’ eadar muinntir Innis Tìle agus na pònaidhean ionmhainn aca. Ged nach robh fo-thiotalan na chois, bha a’ bhrìgh soilleir gu leòr – comadaidh eile a bu dòcha le muinntir Innis Tìle. ’S dòcha gum faca sibh ‘Hrútar’ (Rùdachan), dubh-chomadaidh eile a choisinn duaisean.

Innis Tìle – tìr teine is deighe – a chaidh a thuineachadh san 9mh linn le sluagh Nirribhidh is Bhreatainn fo sgiath a’ chultair Lochlannaich. ’S e eilean iongantach a tha seo — creagach geal, air a chumadh tro na linntean fo shruthadh làbha agus sgùrte fo aibhnichean-deighe. ’S ann a tha an cruth-tìre as coltaiche ri Innse Gall agus beus na tuath ri Lochlann.

Tha neo-eisimeileachd ann am fuil an t-sluaigh. Nuair a bha cath-mara ga chur eadar rìoghachdan Bhreatainn is Innis Tìle san leth eile den 20mh linn – Cogadh nan Trosg mar a chaidh a ghabhail air – dh’fhaighnicheadh ministear Westminster  airson nobhail  mhòr-leughte a mhìnicheadh dol-a-mach nan daoine ris an robh iad a’ sabaid. Nuair a chaidh Independent People, sàr litreachas a choisinn Duais Nobel an Litreachais, a mholadh is a leughadh aig a’ mhinistear, thàinig e a-steach air nach glèidheadh Riaghaltas Bhreatainn an cogadh gu bràth, a dh’aindeoin burraidheachd beòil neo neart na Cabhlaich Rìoghail.

Sin agad e, na prìomh nìthean a ghlacas aire muinntir Innis Tìle – eich, caoraich, iasgach, litreachas, an dìleab Lochlannach agus neo-eisimeileachd.

20170217_115030

Tairsgeir bho 1200AD; am fear as sine san t-saoghail?

Tha sgeulachd tuineachadh Innis Tìle na meur de dh’eachdraidh na h-Alba. Tha daoine is dualchas na h-Alba suainte ris an eilean seo bhon a thàinig cuid rathad nan Eilean Siar air an slighe gu ruige an àird an Iar. Ged a bha na Lochlannaich an cumhachd – mar a bha sna h-eileanan Albannach aig an àm, tha fianais DNA mitochondriach ag innse gun tàinig mu 65% de mhnathan às a’ cheàrn againn fhèin g’ e brith an deòin neo an aindeoin.

Bho thàinig Au?ur Ketildóttir às na h-Eileanan Siar gu ruige Innis Tìle san 8mh linn (a-rèir Sàga Lacasdail), tha boireannaich a-riamh air a bhith cudromach ann an comann-sòisealta an t-sluaigh. Aig Taigh-tasgaidh na h-Eachdraidh Mara mar eisimpleir, tha taisbeanadh fa leth ag innse sgeul nam ban ann an iasgach – cuid cho ainmeil ri Gràinne Mhaol. Bhiodh feadhainn a’ falbh sna bàtaichean a dh’iasgach, ag iomradh, agus bha sgiobannan ghrunn bhàtaichean air an dèanamh suas de bhoireannaich a-mhàin. Bha aithris an Taighe-tasgaidh a’ cumail a-mach gur ann air sgàth gainnead sluaigh a bha seo: dh’fhàg a’ Phlàigh-Dhibh leth-chuid an t-sluaigh marbh san 15mh linn. Ach a bharrachd air sin, b’ fhìor a ràdh gur ann an ìre mhath co-ionann a bha an dà ghnè ann an sòisealtachd Lochlannach thar nan linntean.

Mar a bh’ ann le iasgach, bhiodh seo fìor cuideachd le iomadach rud, a’ gabhail a-steach litreachas. ’S iomadh leac-cuimhneachaidh a chunnacas air feadh na tìre dhan dà chuid ùghdaran is ban-ùghdaran. Seadh, ged a tha mu 300,000 duine a’ fuireach san eilean, bidh mu aonan às gach deichnear a’ foillseachadh leabhair, tha e air aithris.

20170214_115912

Bòrd-fiosrachaidh do Ghuðmundur Bergþórsson ann an Arnarstapi

Tha eachdraidh fhada bheairteach a’ biadhachadh na dìleibe seo. Bho aithris agus cruthachadh nam mòr-sgeul mu 1,000 bliadhna air ais, cha b’ ainneamh a bhiodh bàird is bana-bhàird a’ dèanamh dhàn. Bhiodh litreachas ga mheas gu mòr aig na h-Innis Tìlich, amhail mar a bhiodh aig na Gàidheil. Bha leantaileachd cainnt an t-sluaigh cuideachd na bhuannachd; cha mhòr gun do dh’atharraich Innis Tìlis bho chaidh an t-Eilean a thuineachadh, a’ fàgail gun tèid aca air an t-seann litreachas a leughadh fhathast. Tha e cuideachd fìor leis nach do dh’fhàs dualchainntean fa leth tro na linntean air sgàth tricead gluasad sluaigh.

’S e an rud as mò a bhuail orm mu chultar is beus Innis Tìle, cho coltach ’s a tha e ris na h-Eileanan an Iar. Tha e mar gun do ghineadh Lochlann agus a’ Ghàidhealtachd agus mar thoradh gun deach Innis Tìle a chruthachadh – suidheachadh nach eil buileach na iomrall. Às an Àirde an Iar-thuath, bithear ag amharc air a’ Ghàidhealtachd le sùilean eadar-dhealaichte agus a’ faighinn sealladh às ùr air an dùthchas Ghàidhealach againn.

Gabhaidh tòrr ionnsachadh bho eachdraidh is dualchas an eilein seo do na Gàidheil  – am meas air litreachas, mar eisimpleir. Bu chòir gum bitheamaid a’ comharrachadh ar litreachais aig ìre na b’ àirde na thathar an-dràsta. Eadar bùird-fhiosrachaidh, ìomhaighean-cloiche agus eile, bhiodh dìleab nan Gàidheal air an riochdachadh nas fhèarr mar sin, a’ toirt dha an spèis a dhleasas e. Cha dèanadh e cron nam falbhadh barrachd Ghàidheal a dh’Innis Tìle gus an sealladh ùr seo a thogail.

Liam Alastair Crouse

Gach dealbh ach a’ chiad fhear leis an ùghdar.

20170214_113836

Bár?ur, an leth-dhuine leth-trobha, mu choinneamh na beinne Stapafell. Thàinig tòrr de dh’ainmean-àite timcheall Arnarstapi bhon mhòr-sgeul ma dheidhinn. Bhathar ag ràdh gun do theich e bho bhrùidealas an Rìgh Nìrribhidhe dhan dùthaich agus sna làithean mu dheireadh, dh’fhalbh e a dh’fhalach ann an abhainn-deigh Snæfellsjökull na tèarmainn.

20170213_114111

Soidhne-rathaid

20170214_130310

Na stacan cloiche Lóndrangar ann an Snaefellness

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in Cànan & Cultar, Eachdraidh, Gàidhlig, iceland, icelandic, innis tìle, ìsland, reykjavik, siubhal | Comments Off on Siubhal | Innis Tìle

A h-Uile Stèisean! Iomairt maoineachaidh-sluaigh @Allstations #gàidhlig

Ged is ann mu rathaidean-iarainn na h-Alba is man dùthchannan Ceilteach a bhios mi a’ sgrìobhadh mar as trice, tha mi fìor dheidheil air rathaidean-iarainn Lunnainn cuideachd.

Tha mi air tòrr ionnsachadh mu rathaidean-iarainn a’ bhaile bho na bhideothan aig an YouTubaiche Geoff Marshall. Tha e air dà shreath a dhèanamh a tha a’ còrdadh rium gu sònraiche – Least Used Stations agus Secrets of the Underground. 

Tha pròiseact bhideo ùr fa near dha a-nis: All Stations. Tha Geoff agus a chèile Vicki Pipe a’ feuchainn ri dhol dhan a h-uile stèisean rèile ann an Alba, a’ Chòrn, a’ Chuimrigh agus Sasainn.

Tha iad air duilleag Kickstarter a chur air dòigh gus maoineachadh fhaighinn agus tha iad a’ dol a dhèanamh bhideo proifeiseanta den turas air fad.

Thoir sùil air a’ bhideo aca agus ma chòrdas e riut, thoir not no dha dhaibh airson anturais  sgoinnneil seo.

Tha mi a’ sponsaireadh dà stèisean – An Dùn Breac far a bheil mi a’ fuireach agus Stepps far an do thogadh mi.

Alasdair


Comments Off on A h-Uile Stèisean! Iomairt maoineachaidh-sluaigh @Allstations #gàidhlig

Poileas Alba agus a’ Ghàidhlig – Turas gu Tulach Alamhaigh #gàidhlig

Bidh Mairead NicEacharna anns an sgioba foghlaim againn a’ dol air feadh na dùthcha a’ teagasg mu dheidhinn obair na Pàrlamaid agus uaireigin bidh i a’ sgrìobhadh mu a tursan an seo air Blog Pàrlamaid na h-Alba – agus seo uile ann an Gàidhlig ghlan Ìleach! Anns a’ phost seo, tha Mairead a’ coimhead air Poileas … Continue reading Poileas Alba agus a’ Ghàidhlig – Turas gu Tulach Alamhaigh #gàidhlig
Posted in Gàidhlig | Comments Off on Poileas Alba agus a’ Ghàidhlig – Turas gu Tulach Alamhaigh #gàidhlig

Urras Gàidhlig nan Stàitean Aonaichte | GaelicUSA

new 2Bhruidhinn Alasdair ris na buill aig a’ bhuidheann Ghàidhealach ùr ann an Ameiriga – Urras Gàidhlig nan Stàitean Aonaichte – abair gun d’ fhuair e beachdan sgoinneil agus bàrdachd nan cois cuideachd!

‘Agus ciamar a nìthear
An gnìomh seo le cinnt?
A’ Ghàidhlig a dh’aiseag
Don Chlann tha ga dìth –
Le saothair is suairceas
Le buaidh às a’ chridh’,
’S iad eòlas is teagasg
Nì diofar san tìr.

Sin obair an Urrais,
A dh’ùraich an t-strì,
Gus Cathair a stèidh’eadh
Le lèirsinn is brìgh;
Ciad Chathair na Gàidhlig,
Cho bras ri Beinn Lì,
Gus an tig le’r dùrachd,
Ar dùthchas leinn fhìn.’

– ‘Stèidheachadh an Urrais’

 

1. Cuin is carson a chaidh a’ bhuidheann agaibh a chur air bhonn?

Stèidhicheadh Urras Gàidhlig nan Stàitean Aonaichte, neo GaelicUSA mar ghiorrachadh, gu neo-oifigeil as t-fhoghar, 2015, nuair a nochd am beachd gum biodh e a chum ar leas buidheann a chur air bhonn gus tagradh às leth na Gàidhlig a thoirt air aghaidh aig ìre foghlaim adhartaich anns na Stàitean Aonaichte.
Bha am beachd sìmplidh, bidh aineolas mu chànan is dualchas na Gàidhlig a’ dèanamh cron, chan ann a-mhàin air a’ Ghàidhlig fhèin, ach air a’ chomann-shòisealta Aimeireaganach. Leis gur e eòlas a’ chungaidh-leighis air aineolas, mheas sinn gur ann tro fhoghlam a thigeadh seo gu buil.

Tha an t-Urras a’ meas gu bheil eòlas na Gàidhlig airidh air riochdachadh agus tosgaireachd gu h-oifigeil am-measg sgoilearachd agus chomannan ‘Albannach’ anns na Stàitean. Ged a chruthaich eilthireachd nan Gàidheal stòras mòr de litreachas san dùthaich feadh nan ginealaichean, chan eil stéidheachd-foghlaim ann a’ cumail taic ri sgoilearan gus an dìleab seo a rannsachadh is a mhìneachadh: is gann gum bheil sgoilear sam bith aig oilthigh sam bith ’ga sgrùdadh.
Mar sin, chaidh Urras Gàidhlig nan Stàitean Aonaichte a stèidheachadh gu h-oifigeil mar chathrannas clàraichte an-uiridh gus an suidheachadh truagh seo a leasachadh.

2. Dè na prìomh amasan a th’agaibh?

Tha an t-Urras airson cur ri iomadachd cultair ann an Aimeireagaidh air fad le brodadh dùthchais agus cànan na Gàidhlig ’nar measg air an taobh seo de’n linne. Saoilidh sinn gur ann tro fhoghlam a thèid an suidheachadh am feabhas. ’S e ceann-uidhe an Urrais ciad Chathair na Gàidhlig a stèidheachadh aig oilthigh-rannsachaidh anns Na Stàitean Aonaichte. Ged as e cuspair mòr tha seo, nithear càrn à clachan beaga. Ann an 2018, le taic bhon t-sluagh, buidhnean prìobhaideach is poblach, tha sinn an dùil Òraidiche sealach air Mhuinntireas a stèidheachadh aig Oilthigh Carolina a Tuath (UNC).

Agus a bharrachd air sin, tha sinn a’ feuchainn ri luach na Gàidhlig, agus eachdraidh nan Gàidheal, a thoirt am follais don fheadhainn a tha gabhail suim ann an rudan ‘Albannach’.

3. Dè na rudan as inntinniche no as buadhaiche a rinn sibh thar nam bliadhnaichean?

Tha an t-Urras fhathast ùr agus chan eil sinn ach air tòiseachadh. Aig an ìre seo, a chum ceann-uidhe na Cathrach, tha sinn air a bhith ag obair gus an t-Òraidiche a chur air dòigh ann an 2018. ’S e ceum mòr air adhart a bhios ann an seo, agus tha sinn an dòchas gun lean sinn oirnn gus tuilleadh cliù a ghlèidheadh ann an adhbhar na Gàidhlig. Dearbhaidh an dreuchd seo (Òraidiche) gu bheil fìor iarrtas am-measg oileanaich oilthigh air son cùrsaichean cearta a ghabhail. Tha aonta ann eadar an t-Urras agus UNC agus sinne ag obair ceum air cheum gu ruige an ceann-uidhe.

4. Dè an rud a choilean sibh às a bheil sibh as moiteile?

Tha an t-Urras air a bhith a’ togail bun-stèidh sheasmhachd airson ar n-oibreach. Am measg na rinneadh sa bhliadhna a dh’fhalbh, bha sreath de dh’agallamhan a’ sònrachadh gaisgich na Gàidhlig, thall ’s a-bhos. Am measg na feadhna, bha Griogair Labhruidh, Richard Hill, Lodaidh MacFhionghuin, agus Shay NicMhaolain agus Emily NicDhòmhnaill. Bha na puist inntinneach mòr-leughte agus tharraing iad ùidh do na h-iomadh gaisgeach a tha ag obair mar-thà gus a’ Ghàidhlig a sheasamh ann an Aimeireagaidh. Tha torr fiosrachaidh a bharrachd ri leughadh air an làraich-lìn a chruthaich sinn (gaelicusa.org) a thaobh na Gàidhlig ann an Aimeireagaidh agus an stàth a tha anns an iomairt againn.

5. Dè a tha fa-near dhuibh airson an ama ri teachd?

Nas fhaide dhen bhliadhna seo, cuiridh sinn iomairt maoineachadh-sluaigh air dòigh feuch cuibhreann den airgead a thrusadh do dhreuchd an òraidiche. Agus ma thèid leis an iomairt sin, cumaidh sinn oirnn ag obair gus Cathair na Gàidhlig, ar prìomh amas, a stèidheachadh aig oilthigh anns Na Stàitean Aonaichte.
Tha mòran ri dhèanamh gus dìleab nan Gàidheal – a bha anns an dùthaich seo am pailteas – a mhìneachadh don t-sluagh aig am bheil an t-sinnsearachd seo, agus glèidheadh airson nan ginealachdan rin teachd. Tha torr ceò agus sgleò ri sgapadh fhathast!

Tuilleadh fios aig https://gaelicusa.org/

  • Alasdair Paul

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in Cànan & Cultar, cultar | Comments Off on Urras Gàidhlig nan Stàitean Aonaichte | GaelicUSA

Oidhche An Sgoil Eòlas Na h-Alba

Shèid oiteag ancalach

tron trannsa

a’ togail gu h-aotrom
pàipearan bho
bhallachan
a’ dol na caochan
a’ cur dust gu dannsadh

Fhreagair gaoth
bho taobh a-muigh
Glagaran air na
h-uinneagan
Dìosgail chabaran
Brag phìoban
Caithris na h-oidhche
san dubharachd
Na dorsan glaiste
Guthan paisgte
leis na ballachan
Shuath an oiteag orra
gan dùsgadh
bhon cadal

Dhrùidh facal
facal cruinn
guth briste cailliche
B-h-a
Air fleòd
leis an aiteal
B-h-a m-i 
Dh’fhan e na aonar
Diog a chleòc
air a chùl
N-u-a-i-r a b-h-a
Casadiach
crochte san adhar
m-i ò-g

Dh’fhalbh an oiteag leis
a’ suathadh
a-mach na dhèidh
guth seinn
Bodach bràgail
bho taobh loch
Harport
Ochòin a chalinn
Cnacail an teip
a’ cur charan
A’ dol mu thimcheall
tha mi cianail
Rinn iad waltz
air an ioma-ghaoth
Còmhla

Bodach is cailleach
nan cuairt-shruth

Fhuair guth gallta
mu sgaoil
Neach-crainn
às na Crìochan
a gheàrr a-steach
air na Gàidheil
gu mì-mhodhail
To ploo doon snaa’ll
Eabar is dust na tuatha
na chainnt
hiv nae gain ava

Dhùisg a ghairm
sgioba cutadh
nan sgadan
bho cheann na trannsa
Sàl is èisg
air an teangannan
Geur-bhriathrach
Sogan is lachanaich
Giug an sgadain pronnaich
Sgadain-gharbh
Sgadain-ghoile

Thàlaidh an othail
na balaich a-mach
Croitearan is maraichean
tàillear, posta, polasman
fear càraidh nan rathaidean

Thàinig na guthan
nan tuil a-nis
Tè à Siadar an Rubha
Fear à Bràigh Loch Aillse
Muinntir nam bailtean
Sluagh nan slèibhtean
Cladaichean, bruachan
Gaothan nan ceithir àirdean
Mìle chagairean
a chaidh nan iolach
a bha còmhla
nan làn-ghèile

Ànradh fraochail
Briathran ceòlmhor
Naidheachdan brìoghmhor
Cuimhneachain chùbhraidh
a chaidh air dìochuimhne
Hoireann Ò
Ho-ri horò
An oidhch’ a dhùisg
na guthan Ò

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in àbhachdas, bàrdachd, Cànan & Cultar | Comments Off on Oidhche An Sgoil Eòlas Na h-Alba

Acadamaidh Allt a’ Mhuilinn a’ tadhal oirnn @millburngaelic

Thàinig buidheann à Acadamaidh Allt a’ Mhuilinn ann an Inbhir Nis air chèilidh oirnn an-dè airson turas-trèoraichte san dà chànan agus airson Ceistean don Phrìomh Mhinstear. Ma tha an sgoil agaibh airson tighinn a-steach dhan Phàrlamaid airson turas tron Ghàidhlig no anns an dà-chànan airson fileantaich no luchd-ionnsachaidh, leig fios thugainn. AlasdairAir a chur ann an: … Continue reading Acadamaidh Allt a’ Mhuilinn a’ tadhal oirnn @millburngaelic
Posted in Gàidhlig, Inverness, Millburn academy | Comments Off on Acadamaidh Allt a’ Mhuilinn a’ tadhal oirnn @millburngaelic