Làrach-lìn BBC Alba – no languages other than Gaelic were harmed

Posted in BBC Alba, inexorable rise of pseudogaelic | Comments Off

Bliadhna Dhàna

Tha sinn bliadhna a dh’aois an-diugh – Tha Liam a’ toirt sùil air ais air bliadhna mhòr dhàna – agus air adhart gu àm ri teachd dòchasach. Ma tha thu airson sgrìobhadh dhuinn, bhiodh sin na dheagh thiodhlac dhuinn. A-nis càite a bheil an ceic mhilis.

Tha an iris-d Ghàidhlig, Dàna, a’ comharrachadh bliadhna on a chaidh a stèidheachadh sa gheamhradh an-uiridh. Chaidh a’ chiad phost, ‘Feamainn mar bhiadh’, fhoillseachadh air an 28mh den Ghearran, 2013. Bho na tùsan sin, tha Dàna air a bhith a’ foillseachadh corra artaigil no pìos cha mhòr gach seachdain agus dùil againn gun lean sin sna bliadhnaichean ri teachd.

 

Aisling Dhàna

Dh’èirich smuaintean airson Dàna an lorg naidheachd gum biodh an iris pàipeir Cothrom, le Clì a’ dol à bith. Bhathar a’ smaoineachadh gun robh beàrn ann airson iris a chur air bonn air-loidhne do choimhearsnachdan na Gàidhlig. ‘S e iomairt shaor-thoileach a th’ ann, le sgrìobhadh a’ tighinn à iomadh ceàrnaidh agus sgioba bheag ga stiùireadh ‘s ga dheasachadh. Mar sin, tha sinn gu mòr an eisimeil nan tagraichean a chuir pìosan thugainn thairis air a’ bhliadhna a dh’fhalbh; taing dhuibh!

‘S e rùn Dhàna a bhith a’ foillseachadh artaigilean ùra agus sgrìobhadh cruthachail gu cunbhalach, a’ beantainn ri naidheachdan, poileataigs, cànan, cultar, spòrs, agus eile. Tha farsaingeachd artaigilean air a bhith ann, bho mhilleadh a’ Mhoirich, bàrdachd GTA5, ceallan-luirgeach, an Superbowl (2014), agus Gàidhlig san #indyref. Dh’adhbharaich sinn connspaid agus deasbad cuideachd, a’ gabhail a-steach Gàidhlig sna sgoiltean, iomairt Sgoil Eòlas na h-Alba agus Gràin air a’ Ghàidhlig.

 

Dèan thu fhèin e.

Chan b’ e rathad rèidh a bha mu choinneimh irisean Gàidhlig sa bhliadhna a dh’aom. Tha Cothrom, a dh’fhalbh ‘s a thill ann an riochd ùr, agus Nòs, iris-d ar co-Ghàidheil an Èireann, nan deagh eisimpleirean dhen chunnart an lùib a bhith an crochadh ri maoineachadh bhon sporran phoblach a-mhàin. Tha Dàna moiteil gu bheil sinn neo-eisimeileach. Cha tèid sinn à bith fo rùn buidheann no cuideigin eile.

Càite bheil a’ Ghàidhlig an-diugh air an t-slighe? A bheil i a’ dol a dhol gu buaidh no bàs? A bheil sinne, mar luchd-taice a’ chànain, a’ dèanamh ar leòir airson ‘s gun nochd i fo bhlàth às ùr?

Tha deagh bhrìgh san artaigil a dh’fhoillsicheadh mu aoradh an Eaglais nam Manach Liath ann an Dùn Èideann. Bha eagal gun tigeadh aoradh Gàidhlig gu crìch an sin fo ghainnead mhinistearan. Bha taghadh rompa gu dè a dhèanadh iad. An leigeadh iad sìos aoradh cunbhalach? No, an gabhadh iad uallach nan seirbhisean bàna os làimh iad fhèin? ‘S e an rud eile a rinn iad.

Mura h-eil rudeigin a’ dol a thachairt air thàilleibh nach eil cuideigin eile a’ dol ga dhèanamh, dèanadh thu fhèin e! An leig sinne leis a’ Ghàidhlig a dhol sìos bliadhna is bliadhna, air neo, a bheil sinn a’ dol a dhèanamh an oidhirp a tha a dhìth gus ar cànan a neartachadh. Tha corra càs nach eil nar làmhan, air nach eil sinn comasach atharrachadh. Ach tha tòrr a bharrachd a tha nar comas.

 

Amasan

San àm ri teachd, tha dùil aig Dànaa’ cumail oirnn a’ cur ri beachdan an t-sluaigh agus sgaoileadh na h-irise. Bidh sinn ag amas air margaidheachd agus ruigheachd na h-irise a leadachadh gu sònraichte. A bheil àitean ann far nach ruig an làrach-lìon aig Dàna? Cò nach leugh irisean air loidhne? Cò nach urrainn a leughadh? Cò a dh’èisteadh? Saoilidh mi gu bheil tòrr ri dhèanamh. A bheil beachd agaibh fhèin air dòighean a b’ fheàrr air an iris a sgaoileadh? Leig fios. Am b’ urrainn dhuibh a chuideachadh? Leig fios.

Co-dhiù no co-dheth, bidh a bharrachd a’ nochdadh an-seo. Cum sùil air a’ bheàrn seo.

 

Liam Alastair Crouse

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in Cànain, Cànan & Cultar, cultar, litreachas, Naidheachdan & Poileataigs | Comments Off

The verb THA

The verb THA

THA –

  • introduces adjectives, adverbs and prepositional phrases.
  • HELPFUL HINT: use a form of THA to say something about a person or thing

Positive           / Negative                              Question / Negative question

  • A bheil thu gu math?             Tha, tapadh leat.
  • A bheil latha math ann? Chan eil. Tha an t-uisge ann.

an t-uisge

  • Nach eil thu sgìth?             Chan eil. Tha mi ceart gu leòr.   I’m quite all right.
  • Tha mi à Dùn Dè. A bheil? Tha mise à Dùn Dè cuideachd!
  • A bheil Gàidhlig agad? Tha Tha beagan Fraingis agam cuideachd.
  • A bheil cat aig Anna? Chan eil. Tha cù aice.
  • Nach eil iad math? Tha gu dearbh.           Yes, indeed.

Question words: cò (who), dè (what), càit (where), ciamar (how), carson (why) and replies

  • Cò às a tha thu?* Tha à Dùn Dè.   *Standard form
  • Dè an aois a tha e?             Tha e 15 bliadhna a dh’aois.
  • Càit às a bheil thu?*             Tha à Glaschu.                        *Harris dialect form
  • Cò aig a bheil an cat seo? Tha aig Màiri.
  • Càit a bheil Iain? Chan eil fhios agam.
  • Ciamar a tha sibh? Tha (sinn) gu dòigheil.
  • Carson a tha i sgìth? Why is she tired?
  • Carson nach eil e fuar? Why isn’t he/it cold?

Compare THA & IS

IS –

  • introduces nouns, pronouns, noun phrases.
  • HELPFUL HINT: use a form of IS to say a person or thing is a person or thing.

Positive                                                     Negative

   Question /Negative

                       

  • An tusa Dòmhnall? Cha mhì. ’S mise Iain.
  • An e seo an cù agadsa? Chan è. (’S e) seo an cù aig Alasdair.
  • (’S e) sin an suidheachan agamsa!  Chan e!
  • An iadsan an clas Gàidhlig? Chan iad. ’S iadsan an clas Beurla.
  • Nach esan an tidsear Beurla? Chan è. ’S esan an tidsear Gàidhlig.

IS & THA in the same sentence

  • an t-ainm a tha ort? (’S e) Ailean a tha orm.
  • An e tidsear a th’ ann? ’Sè. ’S e tidsear matamataig a tha ann.
  • an dath a th’ air a’ chàr agad? *

(what is the colour that is on the car at  you?)          Red.

i.e. What colour is your car?              Red.

Eacarsaichean / Exercises

1) Write sentences from these words and translate.

  1. (Màiri/aig an taigh/a bheil?) A bheil Màiri aig an taigh? Is Mary at home?
  2. (thu/nach eil/sgìth?) _______________ ________________
  3. (tha / math / latha / ann) ___________________          ___________________
  4. (gu/chan/mi/math/eil)_____________________ ___________________
  5. (clas/an/Gàidhlig/iadsan/an?)________________ ___________________
  6. (sgìth / cò / a/ tha?)____________________ _______________________

2) Write questions with Dè / Cò / Ciamar / Càit / Carson…? Use tha/a bheil /nach eil as appropriate. Then translate.

  1. (dè an dath a air a’ chàr agad?) Dè an dath a tha air a’ chàr agad? (What colour is your car?)
  2. (càit Alasdair?) ____________________ _______________________________
  3. (dè an aois a Eilidh?) __________________ _____________________________
  4. (cò às iad?) _________________________ ______________________________
  5. (carson a thu fadalach*?)_______________ _____________________________

*fadalach = late (for something)

  1. (ciamar a i an-diugh*?)______________________ ___________________________

*an-diugh = today

  1. (dè an t-ainm a air a’ chù aige?) ___________________ ________________________
  2. (carson i ann?) ________________________ ________________________________

ann* – here

3) Write positive or negative short answers. (Tha. / Chan eil. / ’S mì / ’Sè / ’Sì / Chan è/cha mhì etc.)

a. A bheil thu pòsta?* (married*) Chan eil.

 

b. A bheil e fuar an-diugh? ___________

c. An tusa an tidsear? _______________

d. Nach eil thu sgìth?_______________

e. A bheil thu à Glaschu?______________

f. An e Màiri an t-ainm a th’ ort? ________

g. A bheil càr geal* agad?

_____________ *càr geal – a white car

h. A bheil a’ ghrian ann? *a’ ghrian – the sun

i. An sibhse an clas Gàidhlig? __________


Air a chur ann an: Faclaireachd is gràmar Tagged: luchd-ionnsachaidh, luchd-tòiseachaidh, THA & IS
Posted in Faclaireachd is gràmar, luchd-ionnsachaidh, luchd-tòiseachaidh, THA & IS | Comments Off

Latha gu math ioma-chànananch sa Phàrlamaid an-dè! #gaidhlig #bsl @SP_EduCul

Bha latha gu math ioma-chànanach aig Comataidh Foghlam is Cultar na Pàrlamaid an-dè agus iad a’ gabhail fianais air Bile Cànan Soidhnidh Bhreatainn (BSL). Ghabh a’ chomataidh fianais bho eòlaichean agus luchd-cleachdaidh BSL air a’ bhile agus ghabh iad fianais anns a’ … Cum ort a leughadh
Posted in BLS Bill, British Sign Language, Cànan Soidhnidh Bhreatainn, cànan, Comataidhean, Gàidhlig, Rob Dunbar | Comments Off

Lèirmheas Film: Berberian Sound Studio

Berberian Sound Studio

Film oillte, Berberian Sound Studio

Chaidh Calum MacLeòid, buannaiche aon de Dhuaisean nan Sgrìobhadairean ùra 2014, a choimhead air a’ film Berberian Sound System, agus seo againn deagh gheàrr-chunntas mu dheidhinn.

Uaireannan, chan fheumar ach beagan a chluinntinn mu dheidhinn film is bidh làn cinnt agad gu bheil thu airson am film ud fhaicinn. Nuair a chuala mi gun robh an cleasaiche Toby Jones a’ gabhail pàirt ann am film mu dheidhinn a bhith a’ cruthachadh fuaimean-Foley airson film oillte ‘Giallo’, bha mi airson fhaicinn anns a’ bhad. ’S dòcha gum bi sin nas fhasa a thuigsinn ma mhìnicheas mi cuid de na briathran sin.

Toby Jones: Cleasaiche sgoinneil a nochd ann am filmichean leithid Infamous agus Tinker, Tailor, Soldier, Spy, agus a chluich The Dream Lord, ann an aon de na h-eapasodan as inntinniche de Dr Who bho chionn beagan bhliadhnaichean  – “Amy’s Choice”.

Fuaim-Foley: Dòigh anns am bi fuaimean a bharrachd air cainnt is ceòl air an cruthachadh airson filmichean. Bho fuaim bròige air cabhsair, gu gunnaichean-leusair a’ losgadh. Tha cuid de na dòighean obrach aig einnseanairean fuaime-Foley uabhasach fhèin inntinneach agus ’s e pàirt cudromach a th’ ann a bhith a’ cruthachadh traca-fuaime airson film sam bith, ach gu h-àraidh, filmichean oillte.

Giallo: Facal Eadailtis airson “buidhe”, ach a tha cuideachd a’ ciallachadh gnè de filmichean oillte bhon dùthaich sin a nochd sna 60an agus 70an, filmichean làn fòirneirt is fala, tracaichean-fuaime probhail agus stoidhlean àraidh.  ’S ann às na filmichean aig Dario Argento, nam measg Susperia, agus L’Uccello dalle Piume di Cristallo a gheibh sinn na h-eisimpleirean as fheàrr den ghnè.

Ann am Berberian Sound Studio, tha Guilderoy (Toby Jones), einnseanair-fuaime, a’ tòiseachadh dreuchd ùr air film The Equestrian Vortex anns an Eadailt. Ged a tha e na einnseanair-fuaime cliùiteach, tha e soilleir gu luath nach eil Guilderoy cleachdte ri bhith ag obair ann an stiùideo clàraidh den t-seòrsa. Cuideachd, tha tòrr dhuilgheadasan aige le cultar-obrach an stiùideo seo agus leis nach eil facal de dh’ Eadailtis aige. Shaoileadh tu nach biodh Guilderoy cofhurtail ann an suidheachaidhean sòisealta fiù ’s air ais ann an Sasann, ach tha cùisean nas dorra buileach dha a bhith ag obair air a’ film seo.

Cha robh fios aig Guilderoy nuair a ghabh e an dreuchd gur e film oillte a bh’ ann agus tha e soilleir nach eil e measail orra no cofhurtail air a bhith a’ cruthachadh nam fuaimean a bhios a’ co-fhreagairt ris na tachartasan dorcha anns a’ film. Bha Guilderoy bochd den bheachd gum b’ ann mu dheidhinn eich a bha The Equestrian Vortex, seach bana-bhuidsichean, creòtachd agus murt. An t-uabhas muirt.  Ach tha e a-nis anns an Eadailt, às aonais airgid gu leòr airson teicheadh agus mar sin feumaidh e an obair a dhèanamh. Chan fhada gus a bheil sinne san luchd-amhairc a’ faireachdainn ceart cho glacte ann an saoghal dorcha an stiùideo ’s a tha Guilderoy.

Rud a tha cudromach mu dheidhinn Berberian Sound Studio: cha bhi an stiùiriche Peter Strickland a’ sealltainn dhuinn aon fhrèam den film air a bheil Guilderoy is càch ag obair. Cha fhaic sinn mòran fòirneirt idir. Ach chì sinn, anns cha mhòr gach sealladh, buaidh na fòirneirt air Guilderoy. Mar eisimpleir, aon latha feumaidh e fuaimean a chruthachadh a cho-fhreagras ri cuideigin a’ slaodadh falt à ceann bana-bhuidsich. Cha fhaic sinne ach Guilderoy a’ sracadh uinneanan-earraich gus am fuaim ceart a chruthachadh, ach an cois sgreuchan bho traca eile agus fios againn dè tha dol air an sgrìn, tha e doirbh a bhith ga choimhead.

Aig cridhe a’ film ’s ann mu dheidhinn a bhith ag obair ann an dreuchd agus cultur-obrach nach eil fallain no freagarrach a tha am Berberian Sound Studio, gu h-àraidh, chanainn, ann an saoghal nam meadhanan. ’S e àite fuath-dùinteach (clostrafòbach) a  th’ ann an saoghal Berberian Sound Studio. Chan fhaic sinn dad den t-saoghal taobh a-muigh an stiùideo ach àras beag far a bheil Guilderoy a’ fuireach. Aon ìomhaigh a thilleas uair agus uair, ’s e sin cluicheadairean ann am bogsa bìodach de bhùthan-fuaime, coltach ri ciste-laighe, agus iad a’ sgreuchail airson an traca-fuaime. Cha tèid aig Guilderoy a sgreuchail, airson iomadh adhbhair agus tha seo, agus pailteas adhbharan aige airson a bhith a’ sgreuchail, a’ toirt air atharrachadh.

Nuair a chrìochnaich Berberian Sound Studio bha e mar gun robh mi air film fuilteach, làn fòirneirt a choimhead agus, gu ìre mhath, sin dìreach na bha mi air dèanamh. ’S e film cumhachdach agus neònach a’ th’ ann am Berberian Sound Studio a chòrdas ri duine sam bith a tha measail air film oillte, gu h-àraidh Giallo, ach cuideachd na filmichean buaireasach, àraidh aig David Lynch. Cuideachd, chanainn gun còrdadh e ri duine sam bith a tha ag obair le fuaim no a’ craoladh bho stiùideo beag dùinte.

Le Calum MacLeòid

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in Berberian Sound Studio, Cànan & Cultar, Film, Fiolm, lèirmheas film | Comments Off

2015 Am Màrt: na Cruithnich / March: the Picts

Na Cruithnich

Calf Stone,Tarbat Old Church Museum

Clach an Laoigh / Calf Stone

Tha ùidh shònraichte aig muinntir Machair Rois anns na Cruithnich, is an sluagh àrsail seo na phàirt den dualchas againn. Tha sinn mòiteil – mar a thuigear – às na sàr-eisimpleirean de leacan snaighte Cruithneach a tha againn ann am Baile a’ Chnuic, Seannduig agus Neig, agus ‘s ann am Port mo Cholmaig a tha làrach den chiad mhanachainn Chruithneach a chaidh riamh a lorg. Chaidh iomadh criomag obair-cloiche Cruithnich eile a lorg anns na cladhaichean le Màrtainn Carver an sin, nam measg pìosan brèagha is luachmhor, ri fhaicinn ann an Ionad Taisgealaidh an Tairbeirt. ‘S e ‘Clach an Laoigh’ am pìos as ainmeile, le tarbh agus bò ag imlich laogh air an snaigheadh oirre, a’ toirt fianais air cho sgileil agus ealanta ‘s a bha na Cruithnich anns an obair seo.

Tha an fhianais-chloiche seo gu sònraichte cudromach air sgàth ‘s nach eil eachdraidh sgrìobhte aig na Cruithnich fhèin (ach corra sgriobt Ogham air cuid de na leacan) – chan eil againn ach beagan aithrisean mun deidhinn air an sgrìobhadh le sluaghan eile, mar na Ròmanaich, a bha na nàimhdean aca, gun teagamh le cuid mhath de phropaganda ann. Tha fios againn gun robh iad cumhachdach ann an Alba aig àm nan Ròmanach ann am Breatann agus fad beagan linntean às dèidh sin. Pictland mapBha cliù aca gun robh iad nan làn-ghaisgich air blàr catha. Dh’fhàs na leacan na bu sgileile, na b’ ealanta, agus na bu sgeadaichte, agus nochd eileamaidean Crìosdail orra anns na linntean na b’ anmoiche; ach chan eil fìor fhios againn dè tha na samhlaidhean tillteach Cruithneach orra a’ ciallachadh no a’ comharrachadh – na slait-V, na cearcaill dhùbailte, na slait-Z amsaa.

Ach às dèidh dhaibh binnean an cumhachd a ruigsinn, anns an t-seagh chultarach co-dhiù, chaidh iad à sealladh mar shluagh air leth (a thaobh aithrisean eachdraidheil agus clachan a bharrachd, air a’ char as lugha) nuair a thàinig an sluagh Albannach, le àite-suidhe ann an Dùn Ad, taobh Iar-Dheas na h-Alba, gu cumhachd, bhon 9mh no 10mh linn a-mach. Tha e coltach gun robh na Cruithnich a’ bruidhinn cànan Breatannach, ‘s dòcha ceangailte ri seann-Chuimris, ach nochd Gàidhlig nan Albannach an àite sin cuideachd anns na sgìrean far an robh na Cruithnich làidir roimhe.

Shandwick Stone

Clach Sheannduig / Shandwick Stone

Chan eil fhios againn ciamar a thachair an t-atharrachadh-cumhachd seo anns an da-rìribh – an robh e gu sìtheil, m.e. tro chaidreachas an aghaidh nan Lochlannach, no tro cho-choslachadh ceum air cheum, no an deach na Cruithnich a cheannsachadh tro bhuaidh-làrach nan Albannach? Bha agus tha fhathast beachdan eadar-dhealaichte am measg an luchd-eachdraidh.

Ach anns na bliadhnaichean a dh’fhalbh lorg na h-arceòlaichean barrachd làraichean agus iarsmadh Cruithneach drùidhteach anns an sgìre againne, agus ann an Taobh an Ear-Thuath na h-Alba san fharsaingeachd, eadar Tairbeart Machair Rois, Siorrachd Mhoreibh, m.e. Am Broch (Burghead) le dùn Cruithneach, agus Siorrachd Obar Dheathain, m.e. Roinnidh (Rhynie) leis na clachan ‘Rhynie Man’ agus an Craw Stane. Tha na ceanglaichean eadar na làraichean – am biodh seo deas-ghnàthach, poiliteagach no eaconamach – a’ fas nas inntinniche agus nas cudromaiche cuideachd. Tha e a’ fàs nas soilleire gun robh ionad smachd cudromach nan Cruithneach againn ann Alba an Ear-Thuath, ‘s dòcha fiù ‘s rìoghachd ainmeil Fortriù fhèin. Bha na h-eòlaichean a’ creidsinn ro sin gur ann ann an Siorrachd Pheairt a bha Fortriù, ach mar thoradh air obair le Alex Woolf mu 2006, tha coltas gur ann an sgìre Linne Mhoireibh a bha e.

Rhynie axe reconstruction

Tuagh iarainn aig ‘Rhynie Man’ with axe reconstruction

Tha cladhaichean arceòlais nas ùire a’ toirt taic ris a’ bheachd seo, m.e. ann an Roinnidh fhèin, far a bheil Gòrdan Noble bho Oilthigh Obar Dheathain den bheachd gur e ionad rìoghail Cruithneach a bh’ ann, air sgàth an ainm fhèin (Rhynie, bho rìg = rìgh ann an Celtis tràth) ach cuideachd on a lorg iad nìthean luachmhòr ann, leithid pìosan cuaich-glainne mhìn bhon Fhraing, nach cleachdadh ach na h-ìrean sòisealta a b’ àirde aig an àm sin. Chaidh meatailt a leaghadh an sin cuideachd, a rèir choltais – lorg iad uidheam agus pìosan beaga obrach-iarainn grinn, agus tha tuagh aig ‘Rhynie Man’ air a’ chlach ainmeil. Ann an Gaulcross (Banbh), mu 20 mìle bho Roinnidh, lorg iad mòr-ulaidh iongantach le airgead Ròmanach air an ath-chleachdadh leis na Cruithnich, nam measg seudraidh ealanta.

Faodaidh sibh mòran de na nìthean seo fhaicinn a-nis, gus 31 den Chèitean, aig taigh-tasgaidh beag King’s Museum ann an Obar Dheathain. Bha mi ann agus ged a tha e beag, ‘s e taisbeanadh math dèanta a th’ ann, le mineachaidhean glè shoilleir, mapaichean feumail, bhideo agus eisimpleirean de dh’obair-iarainn air an dèanadh le ath-chruthachadh fùrneis Chruithneach, ‘s an leithid sin. Tha e fìor inntinneach – gu h-àraidh do dhaoine à Dùthaich nan Cruithneach mar a tha sinn fhèin. B’ fhiach dhuibh a dhol ann.

Ceanglaichean agus gailearaidh gu h-ìosal!

***********************************************************************

The Picts

Hilton Stone

Hilton Stone reconstruction

Seaboard folk have a special interest in the Picts – after all, that ancient race is part of our heritage. We’re understandably proud of the prime examples of carved Pictish stones we have in Hilton, Shandwick and Nigg, and Portmahomack is the site of the first Pictish monastery ever found. Many pieces of Pictish stone-work were found in Martin Carver’s digs there, among them some beautiful, precious items, which can be seen in the Tarbat Discovery Centre. The most famous of them is the ‘Calf Stone’, with a bull and a cow licking her calf carved on it, bearing witness to how skilful and artistic the Picts were in this craft.

This witness in stone is all the more important because we have no written records from the Picts themselves (apart from occasional Ogham script on some of the stones) – there are only a few accounts about them written by other peoples, such as the Romans (their enemies), no doubt with a fair bit of propaganda included. We know that they were powerful in Scotland at the time of the Romans in Britain, and for a few centuries after that. They had a reputation as fearless warriors on the battlefield. Their stones grew more skilful, more artistic, and more decorated, and Christian elements appeared in the later centuries; but we don’t really know what the recurring Pictish symbols on them meant or commemorated: the V-rod, the double circle, the Z-rod etc.

Burghead Pictish fort (image)

Burghead Pictish fort (image)

But after they had reached the peak of their power (in the cultural sense at any rate), they disappeared from sight as a separate people, certainly as regards historical accounts and further stones, when the Scots, with their headquarters in Dunadd, in the south west of Scotland, came to power, from the 9th-10th century. It’s possible that the Picts spoke Brittonic, perhaps related to Old Welsh, but the Gaelic of the Scots appeared in its place too in the areas where the Picts had previously been strong.

We don’t know how exactly this power-change happened – was it peaceful, e.g. through an alliance agianst the Vikings, or via gradual assimilation, or were the Picts conquered on the battlefield by the Scots? The historians are still out on that one.

Gaulcross Hoard 2

part of Gaulcross Hoard

In recent years, archaeologists have found more sites and impressive Pictish remains in our own area and in the North East of Scotland in general, between the Tarbat Peninsula, Moray, e.g. Burghead with its Pictish fortress, and Aberdeenshire, e.g. Rhynie, with the ‘Rhynie Man’ stone and the Craw Stane. The links between the sites – whether ritual, political or economic – are becoming more interesting and more important to the archaeologists too. It’s becoming clearer that we had an important centre of Pictish power in the North East, possibly the famous kingdom of Fortriù itself. Until recently experts had believed Fortriù was in Perthshire, but after work published by Alex Woolf around 2006 it seems likely that it was in the Moray Firth area.

iron smelting Rhynie

iron smelting Rhynie

More recent excavations support this theory, e.g.in Rhynie itself, where Gordon Noble of Aberdeen University believes it was a royal centre, because of the name (from rìg = king in early Celtic), but also because they found very precious items there, such as pieces of a fine glass goblet from France, which would only have been used by the highest social class at that time. Metal was also smelted, apparently, as they found moulds and examples of fine metal-work there, and Rhynie Man himself is depicted carrying an iron axe. In Gaulcross in Banff, 20 miles from Rhynie, they found an amazing hoard of Roman silver recycled by the Picts, including fine jewellery.

You can now see many of these items (especially from Rhynie and Gaulcross) until 31 May at the little King’s Museum in Old Aberdeen. I was there myself, and although it’s small, the exhibition is very well done, with clear explanations, useful maps, a video and examples of iron-work made in a recreated Pictish furnace, etc etc. It’s really interesting – especially to those of us from the land of the Picts. It’s definitely worth a visit!

Links and gallery below!

part of Gaulcross Hoard

part of Gaulcross Hoard

Ceanglaichean / Links:

Tarbat Discovery centre: http://www.tarbat-discovery.co.uk/ ; Sculpture catalogue: http://www.york.ac.uk/archaeology/staff/sites/tarbat/stonecat/sculptureCatalogue.html

Groam House Pictish Museum, Rosemarkie:  http://www.groamhouse.org.uk/

Crafting Kindoms Picts posterThe Northern Picts project: http://www.tarbat-discovery.co.uk/index.php/archaeology/archaeology-fortriu/    Facebook: https://www.facebook.com/groups/417334508372858/?fref=ts

Exhibition till 31 May 2015 in King’s Museum, Old Aberdeen – Crafting Kingdoms, the Rise of the Northern Picts:  http://www.abdn.ac.uk/museums/   Facebook: https://www.facebook.com/pages/Kings-Museum/139642292752093?fref=photo

 

Gailearaidh / gallery (briog airson dealbhan nas motha /click to enlarge):

Orig. Hilton Stone, NMS Edinburgh Monk Stone, Tarbat Nigg Stone Tillytarmont Stone Rhynie metalworking Rhynie fine metalwork Rhynie, fine metalworking tongs Rhynie - Roman beads Rhynie -Roman artefacts Rhynie - axe pin detail Glass, Rhynie Gaulcross Hoard
Posted in Seaboard News Gaelic archive | Comments Off

Nach math an obair a tha am Bòrd a’ dèanamh, improbably says Gilleasbuig

Posted in Bòrd na Gàidhlig, oh what a stitch up, rampant quangocracy, Ulpan | Comments Off

Sùil air na h-Oscaran

Ma chaill sibh na h-Oscaran a-raoir, na gabh dragh – sa phìos seo, tha sinn a’ toirt sùil air na thachair aig precursor nan Duaisean FilmG.

Screenshot 2015-02-23 15.38.18

Bha an t-uisge a’ dòrtadh air Los Angeles a-raoir – “a bit squishy on the carpet”, mar a thuirt Benedict Cumberbatch, a’ buannachadh na duaise airson an duine as Breatannaiche san t-saoghal. Cha do chuir an droch aimsir stad orra idir, ge-tà. Mar a bhiodh dùil, bha an oidhche làn aodaich spaideil agus òraidean fada. Seo agaibh na thachair nuair a bha sinn nar cadal:

Fear an taighe ùr

An-uiridh, bha Ellen DeGeneres a’ stiùireadh na cuirme agus a’ togail selfies gach còig mionaidean. Ann an 2013, bha Seth MacFarlane againn, leis an òran phianail a ghabh e mu bhroillich nam bana-chleasaichean. Am bliadhna, b’ e cuideigin nach aithne dhomh, air a bheil Niall Pàdraig Hearach, a bha air an àrd-ùrlar. A rèir coltais, bha e ann am prògram ainmeil, How I Met Your Mother.

Screenshot 2015-02-23 15.15.59

Nope, chan eil na mise.

Na Cleasaichean as fheàrr

Cha do chuir e iongnadh air duine sam bith nuair a bhuannaich Eddie Redmayne agus Julianne Moore an dà dhuais mhòr a-raoir. Chluich an dithis aca caractairean a tha a’ strì le tinneas – alzheimers ann an Still Alice, agus motor neuron disease ann an The Theory of Everything – ach tha cuid den bheachd gur e bliadhna caran lag a bh’ ann a thaobh actairean.

Bha Redmayne air leth math a’ cluich an àrd-ollamh Stephen Hawking agus a rèir an luchd-sgrùdaidh (chan eil Still Alice ri fhacinn ann an Alba fhathast) bha Moore gu math comasach, mar as àbhaist, mar acadaimigeach eile, Dr. Alice Howland. Nan robh farpais ann idir dhi, bhiodh sin a’ tighinn bho Marion Cotillard ann an Two Days, One Night. Bhuannaich Cotillard Oscar ann an 2007 airson La Vie En Rose, sgeulachd bheatha an seinneadair Fhrangaich, Édith Piaf – agus ise an aon chleasaiche a bhuannaich an Oscar airson fiolm ann an Fraingis.

Nuair a bhuannaich Patricia Arquette an duais aice airson Boyhood, ghabh i an cothrom iomradh a thoirt air a’ bheàrn phàighidh eadar fir agus boireannaich. Thug JK Simmons, a bhuannaich airson Whiplash, comhairle dhuinn bhon àrd-ùrlar – bu chòir dhuinn fòn a chur gu ar pàrantan na bu trice, thuirt e.

Cha deach cleasaichean bhon fhiolm Selma a mholadh airson Oscar sam bith, ach fhuair Oprah Winfrey bhon fhiolm sin rudeigin buileach nas fheàrr.

Screenshot 2015-02-23 15.14.46 An t-Aodach

Bha marigolds dearga air Lady Gaga.

Screenshot 2015-02-23 15.18.14

Bha Jared Leto a’ coimhead coltach ri Ìosa, nan robh Ìosa san fhiolm The Wedding Singer.

Screenshot 2015-02-23 15.21.07

Cha robh duine sam bith ann le eala orra am bliadhna. Sin e, really.

Dè tha seo a’ ciallachadh airson nan Duaisean FilmG?

Mar a tha cuirm nan Golden Globes na ro-ruithear do na h-Oscaran, ‘s ann mar sin a tha na h-Oscaran do chuirm nan Duaisean FilmG.

Leis nach deach an oidhche cho math do Niall Pàdraig Hearach, bidh an Niall eile le trì ainmean, Niall Iain Dòmhnallach, an dòchas gun tèid cùisean na b’ fheàrr dhasan nuair a thig an latha mòr. Gu fortanach, bidh taic aice bho Fiona NicCoinnich, agus cha bhi aige ri sgeidse a dhèanamh na Y-fronts – cho fad ‘s a s’ aithne dhuinn, co-dhiù.

B’ e deagh oidhche a bh’ ann do dh’fhiolmaichean ann an cànanan coimheach, le moladh airson Marion Cotillard agus duais airson Ida le Pawel Pawlikowsky. Deagh shamhla do na h-Ìlich am bliadhna, dh’fhaoidte?

Bhuannaich am fiolm Whiplash duais no dhà, cuideachd – sgeulachd mu dè cho chruaidh agus ainneartach ‘s a tha cùisean do dh’oileanach ciùil. A bheil an t-àm ann mu dheireadh thall airson an fhiolm Ghàidhlig a tha air a bhith ann am pre-production fad bliadhnaichean, am fly-on-the-wall exposé de dhòighean teagaisg nam fèisean, Am Bodhran Brùideil?

Cò aig a tha fios – chì sinn na thachras aig cuirm nan Duaisean FilmG air 27 Am Màrt ann an Glaschu. San eadar-ama, faodaidh sibh na fiolmaichean fhaicinn aig làrach-lìn FilmG.

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in Cànan & Cultar, FilmG, Fiolm, na h-Oscaran | Comments Off

Ais-èirigh rèile ann an Inbhir Garadh #gàidhlig

Bha pìos agam san Albannach, 21/02/14 mu ais-èirigh Rathad-iarainn Inbhir Garadh is Chille Chuimein “an rathad-iarainn nach bu chòir a bhith air a togail”.

IMG_5154

Chithear n t-artagal agam air làrach-lìn an Albannaich agus gheibhear barrachd fiosrachaidh mun phròiseact air an làrach-lìn aca.

‘S e deagh phròiseact a tha seo agus tha mi a’ dèanamh fiughair ris an latha nuair a thòisicheas na trèanaichean air ruith air an rathad-iarainn beag ùr seo.

Alasdair


Posted in a' Ghàidhealtachd, Cille Chuimein, Fort Augustus, Inbhir Garadh, Invergarry, Invergarry Station project, rathaidean-iarainn dùinte, Rathaidean-iarainn glèidhte | Comments Off

An clàr-dubh – ceist an fhearainn

Cead o Chreative Commons

Bailtean bàna. Air an taobh chlì, seann bhaile nam fuadaichean, Badbea, Gallaibh agus air an taobh dheas, Suba, làrach baile Phaileastanaich, faisg air Ierusalem.

fògarraich

Fògarraich Phaileastanach

Fògarraich nam Fuadaichean

Fògarraich Albannach


 

 

 

 

 

 

 

Seo agaibh rabhdaireachd a sgrìobh mi mu cheist an fhearainn. Ach chan e ceist an fhearainn sa Ghàidhealtachd, ach ceist fearann Phaileastain ris a bheil an ramaghall bhàrdachd seo a’ buntainn. Nam biodh ceist an fhearainn sa Ghàidhealtachd aig a h-àirde fhathast, nach ann a bhiodh daoine a’ coimhead air muinntir Phaileastain agus na Gàidhealtachd mar dà shluagh air an aon ghad? (Steaphan)

An Clàr-dubh

Ochòin, a Phaileastain!

Tha sibh fo chuing ana-tighearnas luchd an t-sainnt, na ruite ’s an fhòirneirt.

Air ur guailnean tha slabhraidhean, a th’ air an crathadh dhibh uair is uair, ach a bhios ag èaladh suas oirbh a-rithist ’s a-rithist, mar shnàithlean snàigeach neo-shaoghalta.

A mhuinntribh Phaileastain, tha sibh a rèir coltais is cunntais, caidreachail carthannta thar na còrach – cha ghabh ceann-fodh’ a chumail ribh.

Cha mheataich sibh ro làmhachas làidir luchd nam breug ’s na h-aingidheachd oir, ’s e sluagh sìtheil, suairce a tha annaibh.

Gidheadh, tha sibh ag èigheachd le cràdh airson cobhair tèarainteachd a dh’aisigeas gu saorsa sibh, a spìonas bhon daorsa sibh – agus tha fhios nach e sin a th’ air a thairgsinn dhuibh.

Is e meanglain dhearcan-ola a thathar a’ sìneadh thugaibh – meanglain gun a’ chrann, gun cheangal ris an fhonn, ’s mar sin, gun a’ bhrìgh a tha a ghnàth a’ ruith trompa.

Tha a’ chrann air a dèanamh ’na bòrd a-nis, mu an suidh fir nan deiseachan dubha.

Tha am bòrd fo uallach mheasan, ghlasraich, feòla, arain, fìon’ is uisge – agus thathar gur fiathachadh, a mhuinntribh Phaileastain.

Their iad ribh gur “sibhse na coigrich. Tiugainn agus suidhibh air an talamh fon bhòrd seo, ach an cluinn sibh ar còmhradh.”

Agus, thig luchd-freastail chun a’ bhùird chum gach riarachadh a thoirt dhaibh; agus bidh iad uile ’nan suidhe mu bhòrd na craoibh’ a chaidh a spìonadh bhuaibh – gach aon ac’ air cathair.

Bidh iad ag ithe arain is dhearcain-ola a thàrmaich a’ chraobh a chaidh a leagail gus an clàr-dubh fhèin a bhuileachadh oirbh agus orra fhèin.

A dh’aindeoin seo uile, a mhuinntribh Phaileastain, cumaibh ur cridhe ri dòchas.

Bidh biadh a’ grodadh is fiodh a’ breòthadh uaireigin.

le Steaphan MacRisnidh

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in bàrdachd, ceist an fhearainn, fearann, muinntir na Gàidhealtachd, muinntir Phaileastain, Paileastan, Sgrìobhadh Cruthachail | Comments Off