A h-Uile Stèisean! Iomairt maoineachaidh-sluaigh @Allstations #gàidhlig

Ged is ann mu rathaidean-iarainn na h-Alba is man dùthchannan Ceilteach a bhios mi a’ sgrìobhadh mar as trice, tha mi fìor dheidheil air rathaidean-iarainn Lunnainn cuideachd.

Tha mi air tòrr ionnsachadh mu rathaidean-iarainn a’ bhaile bho na bhideothan aig an YouTubaiche Geoff Marshall. Tha e air dà shreath a dhèanamh a tha a’ còrdadh rium gu sònraiche – Least Used Stations agus Secrets of the Underground. 

Tha pròiseact bhideo ùr fa near dha a-nis: All Stations. Tha Geoff agus a chèile Vicki Pipe a’ feuchainn ri dhol dhan a h-uile stèisean rèile ann an Alba, a’ Chòrn, a’ Chuimrigh agus Sasainn.

Tha iad air duilleag Kickstarter a chur air dòigh gus maoineachadh fhaighinn agus tha iad a’ dol a dhèanamh bhideo proifeiseanta den turas air fad.

Thoir sùil air a’ bhideo aca agus ma chòrdas e riut, thoir not no dha dhaibh airson anturais  sgoinnneil seo.

Tha mi a’ sponsaireadh dà stèisean – An Dùn Breac far a bheil mi a’ fuireach agus Stepps far an do thogadh mi.

Alasdair


Comments Off on A h-Uile Stèisean! Iomairt maoineachaidh-sluaigh @Allstations #gàidhlig

Poileas Alba agus a’ Ghàidhlig – Turas gu Tulach Alamhaigh #gàidhlig

Bidh Mairead NicEacharna anns an sgioba foghlaim againn a’ dol air feadh na dùthcha a’ teagasg mu dheidhinn obair na Pàrlamaid agus uaireigin bidh i a’ sgrìobhadh mu a tursan an seo air Blog Pàrlamaid na h-Alba – agus seo uile ann an Gàidhlig ghlan Ìleach! Anns a’ phost seo, tha Mairead a’ coimhead air Poileas … Continue reading Poileas Alba agus a’ Ghàidhlig – Turas gu Tulach Alamhaigh #gàidhlig
Posted in Gàidhlig | Comments Off on Poileas Alba agus a’ Ghàidhlig – Turas gu Tulach Alamhaigh #gàidhlig

Urras Gàidhlig nan Stàitean Aonaichte | GaelicUSA

new 2Bhruidhinn Alasdair ris na buill aig a’ bhuidheann Ghàidhealach ùr ann an Ameiriga – Urras Gàidhlig nan Stàitean Aonaichte – abair gun d’ fhuair e beachdan sgoinneil agus bàrdachd nan cois cuideachd!

‘Agus ciamar a nìthear
An gnìomh seo le cinnt?
A’ Ghàidhlig a dh’aiseag
Don Chlann tha ga dìth –
Le saothair is suairceas
Le buaidh às a’ chridh’,
’S iad eòlas is teagasg
Nì diofar san tìr.

Sin obair an Urrais,
A dh’ùraich an t-strì,
Gus Cathair a stèidh’eadh
Le lèirsinn is brìgh;
Ciad Chathair na Gàidhlig,
Cho bras ri Beinn Lì,
Gus an tig le’r dùrachd,
Ar dùthchas leinn fhìn.’

– ‘Stèidheachadh an Urrais’

 

1. Cuin is carson a chaidh a’ bhuidheann agaibh a chur air bhonn?

Stèidhicheadh Urras Gàidhlig nan Stàitean Aonaichte, neo GaelicUSA mar ghiorrachadh, gu neo-oifigeil as t-fhoghar, 2015, nuair a nochd am beachd gum biodh e a chum ar leas buidheann a chur air bhonn gus tagradh às leth na Gàidhlig a thoirt air aghaidh aig ìre foghlaim adhartaich anns na Stàitean Aonaichte.
Bha am beachd sìmplidh, bidh aineolas mu chànan is dualchas na Gàidhlig a’ dèanamh cron, chan ann a-mhàin air a’ Ghàidhlig fhèin, ach air a’ chomann-shòisealta Aimeireaganach. Leis gur e eòlas a’ chungaidh-leighis air aineolas, mheas sinn gur ann tro fhoghlam a thigeadh seo gu buil.

Tha an t-Urras a’ meas gu bheil eòlas na Gàidhlig airidh air riochdachadh agus tosgaireachd gu h-oifigeil am-measg sgoilearachd agus chomannan ‘Albannach’ anns na Stàitean. Ged a chruthaich eilthireachd nan Gàidheal stòras mòr de litreachas san dùthaich feadh nan ginealaichean, chan eil stéidheachd-foghlaim ann a’ cumail taic ri sgoilearan gus an dìleab seo a rannsachadh is a mhìneachadh: is gann gum bheil sgoilear sam bith aig oilthigh sam bith ’ga sgrùdadh.
Mar sin, chaidh Urras Gàidhlig nan Stàitean Aonaichte a stèidheachadh gu h-oifigeil mar chathrannas clàraichte an-uiridh gus an suidheachadh truagh seo a leasachadh.

2. Dè na prìomh amasan a th’agaibh?

Tha an t-Urras airson cur ri iomadachd cultair ann an Aimeireagaidh air fad le brodadh dùthchais agus cànan na Gàidhlig ’nar measg air an taobh seo de’n linne. Saoilidh sinn gur ann tro fhoghlam a thèid an suidheachadh am feabhas. ’S e ceann-uidhe an Urrais ciad Chathair na Gàidhlig a stèidheachadh aig oilthigh-rannsachaidh anns Na Stàitean Aonaichte. Ged as e cuspair mòr tha seo, nithear càrn à clachan beaga. Ann an 2018, le taic bhon t-sluagh, buidhnean prìobhaideach is poblach, tha sinn an dùil Òraidiche sealach air Mhuinntireas a stèidheachadh aig Oilthigh Carolina a Tuath (UNC).

Agus a bharrachd air sin, tha sinn a’ feuchainn ri luach na Gàidhlig, agus eachdraidh nan Gàidheal, a thoirt am follais don fheadhainn a tha gabhail suim ann an rudan ‘Albannach’.

3. Dè na rudan as inntinniche no as buadhaiche a rinn sibh thar nam bliadhnaichean?

Tha an t-Urras fhathast ùr agus chan eil sinn ach air tòiseachadh. Aig an ìre seo, a chum ceann-uidhe na Cathrach, tha sinn air a bhith ag obair gus an t-Òraidiche a chur air dòigh ann an 2018. ’S e ceum mòr air adhart a bhios ann an seo, agus tha sinn an dòchas gun lean sinn oirnn gus tuilleadh cliù a ghlèidheadh ann an adhbhar na Gàidhlig. Dearbhaidh an dreuchd seo (Òraidiche) gu bheil fìor iarrtas am-measg oileanaich oilthigh air son cùrsaichean cearta a ghabhail. Tha aonta ann eadar an t-Urras agus UNC agus sinne ag obair ceum air cheum gu ruige an ceann-uidhe.

4. Dè an rud a choilean sibh às a bheil sibh as moiteile?

Tha an t-Urras air a bhith a’ togail bun-stèidh sheasmhachd airson ar n-oibreach. Am measg na rinneadh sa bhliadhna a dh’fhalbh, bha sreath de dh’agallamhan a’ sònrachadh gaisgich na Gàidhlig, thall ’s a-bhos. Am measg na feadhna, bha Griogair Labhruidh, Richard Hill, Lodaidh MacFhionghuin, agus Shay NicMhaolain agus Emily NicDhòmhnaill. Bha na puist inntinneach mòr-leughte agus tharraing iad ùidh do na h-iomadh gaisgeach a tha ag obair mar-thà gus a’ Ghàidhlig a sheasamh ann an Aimeireagaidh. Tha torr fiosrachaidh a bharrachd ri leughadh air an làraich-lìn a chruthaich sinn (gaelicusa.org) a thaobh na Gàidhlig ann an Aimeireagaidh agus an stàth a tha anns an iomairt againn.

5. Dè a tha fa-near dhuibh airson an ama ri teachd?

Nas fhaide dhen bhliadhna seo, cuiridh sinn iomairt maoineachadh-sluaigh air dòigh feuch cuibhreann den airgead a thrusadh do dhreuchd an òraidiche. Agus ma thèid leis an iomairt sin, cumaidh sinn oirnn ag obair gus Cathair na Gàidhlig, ar prìomh amas, a stèidheachadh aig oilthigh anns Na Stàitean Aonaichte.
Tha mòran ri dhèanamh gus dìleab nan Gàidheal – a bha anns an dùthaich seo am pailteas – a mhìneachadh don t-sluagh aig am bheil an t-sinnsearachd seo, agus glèidheadh airson nan ginealachdan rin teachd. Tha torr ceò agus sgleò ri sgapadh fhathast!

Tuilleadh fios aig https://gaelicusa.org/

  • Alasdair Paul

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in Cànan & Cultar, cultar | Comments Off on Urras Gàidhlig nan Stàitean Aonaichte | GaelicUSA

Oidhche An Sgoil Eòlas Na h-Alba

Shèid oiteag ancalach

tron trannsa

a’ togail gu h-aotrom
pàipearan bho
bhallachan
a’ dol na caochan
a’ cur dust gu dannsadh

Fhreagair gaoth
bho taobh a-muigh
Glagaran air na
h-uinneagan
Dìosgail chabaran
Brag phìoban
Caithris na h-oidhche
san dubharachd
Na dorsan glaiste
Guthan paisgte
leis na ballachan
Shuath an oiteag orra
gan dùsgadh
bhon cadal

Dhrùidh facal
facal cruinn
guth briste cailliche
B-h-a
Air fleòd
leis an aiteal
B-h-a m-i 
Dh’fhan e na aonar
Diog a chleòc
air a chùl
N-u-a-i-r a b-h-a
Casadiach
crochte san adhar
m-i ò-g

Dh’fhalbh an oiteag leis
a’ suathadh
a-mach na dhèidh
guth seinn
Bodach bràgail
bho taobh loch
Harport
Ochòin a chalinn
Cnacail an teip
a’ cur charan
A’ dol mu thimcheall
tha mi cianail
Rinn iad waltz
air an ioma-ghaoth
Còmhla

Bodach is cailleach
nan cuairt-shruth

Fhuair guth gallta
mu sgaoil
Neach-crainn
às na Crìochan
a gheàrr a-steach
air na Gàidheil
gu mì-mhodhail
To ploo doon snaa’ll
Eabar is dust na tuatha
na chainnt
hiv nae gain ava

Dhùisg a ghairm
sgioba cutadh
nan sgadan
bho cheann na trannsa
Sàl is èisg
air an teangannan
Geur-bhriathrach
Sogan is lachanaich
Giug an sgadain pronnaich
Sgadain-gharbh
Sgadain-ghoile

Thàlaidh an othail
na balaich a-mach
Croitearan is maraichean
tàillear, posta, polasman
fear càraidh nan rathaidean

Thàinig na guthan
nan tuil a-nis
Tè à Siadar an Rubha
Fear à Bràigh Loch Aillse
Muinntir nam bailtean
Sluagh nan slèibhtean
Cladaichean, bruachan
Gaothan nan ceithir àirdean
Mìle chagairean
a chaidh nan iolach
a bha còmhla
nan làn-ghèile

Ànradh fraochail
Briathran ceòlmhor
Naidheachdan brìoghmhor
Cuimhneachain chùbhraidh
a chaidh air dìochuimhne
Hoireann Ò
Ho-ri horò
An oidhch’ a dhùisg
na guthan Ò

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in àbhachdas, bàrdachd, Cànan & Cultar | Comments Off on Oidhche An Sgoil Eòlas Na h-Alba

Acadamaidh Allt a’ Mhuilinn a’ tadhal oirnn @millburngaelic

Thàinig buidheann à Acadamaidh Allt a’ Mhuilinn ann an Inbhir Nis air chèilidh oirnn an-dè airson turas-trèoraichte san dà chànan agus airson Ceistean don Phrìomh Mhinstear. Ma tha an sgoil agaibh airson tighinn a-steach dhan Phàrlamaid airson turas tron Ghàidhlig no anns an dà-chànan airson fileantaich no luchd-ionnsachaidh, leig fios thugainn. AlasdairAir a chur ann an: … Continue reading Acadamaidh Allt a’ Mhuilinn a’ tadhal oirnn @millburngaelic
Posted in Gàidhlig, Inverness, Millburn academy | Comments Off on Acadamaidh Allt a’ Mhuilinn a’ tadhal oirnn @millburngaelic

Aithisg bhliadhnail a’ Bhùird: ceum mòr airson aithisgean bliadhnail "às dèidh fìrinne"

Report highlights remarkable growth of GME despite falling numbers   Tha cuango air choireigineach co-cheangailte mas fhìor le leasachadh na Gàidhlig air aithisg bhliadhnail 2015-16 a thoirt seachad (mu dheireadh thall), strapline: a' Fàs na Gàidhlig [sic]. Gilleasbuig: Hmmmm .... Na broinn, mar gun robh e rò-ordaichte: "We are seeing increased interest in Gaelic-medium
Posted in aithisgean bliadhnail, post-truth, rampant quangocracy | Comments Off on Aithisg bhliadhnail a’ Bhùird: ceum mòr airson aithisgean bliadhnail "às dèidh fìrinne"

Faoileag Mhòr | Bàrdachd

le Eòghan Stiùbhart

B’ àbhaist dhan fhaoileig mhòir na tuinn a riaghladh
’s a’ creachadh stòras nan cuantan ’s i a’ sgiathlaich
’s ged bha i ceart cho làn de chac ’s tha an-diugh innte
bha beagan glòir fhaoin ann am meud a sgiathan
 
A-nist bidh i a’ riaghladh nan sìtigean
a’ biathadh a h-àil le sgudal is slìseagan
a’ sgriachail ’s a’ sàrachadh le sput is diobhairt
agus ’s i a’ seirm gu h-àrd  gur i bànrigh nan tìrean

– @eoghanuig

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in bàrdachd, Sgrìobhadh Cruthachail | Comments Off on Faoileag Mhòr | Bàrdachd

Sgeulachdan Nam Marbh

Tha gu leòr aig na mairbh ri innse dhuinn. B’ e seo teachdaireachd an taisbeanaidh air an robh ‘Skeletons; Our Buried Bones’ a nochd o chionn greis aig Taigh-Tasgaidh Mhic an t-Sealgair a tha na phàirt de dh’Oilthigh Ghlaschu.

Nuair a thadhail mi air dh’fhairich mi mar gun robh mi a’ dol a-steach gu criopt. Fhuair mi mi fhèin ann an seòmar dorcha, dùinte le cnàimhnich ceithir timcheall orm, ’s iad air an sìneadh ann an ceasaichean glainne. Nuair a dh’fhàs mo shùilean cleachdte ris an dorchadas ’s a leugh mi am fìosrachadh nan cois fhuair mi a-mach gun robh sgeulachd iongantach aig gach fear dhiubh, an dà chuid mu am beatha fhèin agus na linntean anns an robh iad beò. Leis gun deach an taisbeanadh a chur air dòigh mar cho-bhanntachd eadar Taigh-Tasgaidh Lunnainn agus Taigh-Tasgaidh Mhic an t-Sealgair, bhuineadh an leth chuid de na cnàimhnich, sin ceathrar, do Lunnainn is ceathrar do dhiofar sgìrean ann an Alba ’s iad uile a’ riochdachadh diofar linntean nar n-eachdraidh.

Le dòighean sgrùdaidh ùr ’s urrainnear an t-uabhas ionnsachadh bho na cnàimhnich fhèin, is nuair a thèid sin a chur ri àrc-eòlas is eachdraidh an àite far an deach an lorg tha dealbh soilleir againn air an t-seòrsa duine dom buineadh iad aig aon àm. Tha cuid de na comharran follaiseach gu leòr. Tha toll ann an claigeann òigeir a bhuineadh do sgìre Pheairt ag innse dhuinn gun d’fhuair e bàs ri linn fòirneirt. ‘S e an dearbhadh air seo gun deach a thìodhlacadh ann an uaigh eu-domhainn taobh a-muigh air cladh na h-eaglaise, agus ’s e seo a tha a’ cur an smuain oirnn gur e cùis-mhuirt a bh’ann is gur dòcha gun deach a thìodhlacadh leis an fhear a mhurt e; cuspair a bhiodh airidh air nobhail lorg-phoileis. Lorgadh ceann saighde ann an amhaich fir eile is chìthear far an deach damaiste a dhèanamh air a chnàimh-droma. Ged a mhair e beò greis cha robh freastal cho coibhneil sin dha is bhàsaich e às a dhèidh ri linn na plàighe. Tha fhios againn air sin leis gun do lorgadh a chnàimhnich ann am mòr-uaigh a bha air a sònrachadh don fheadhainn a bhàsaich leis a’ ghalar a rinn sgrios uabhasach air an t-sluagh aig an àm.

Le beagan eòlais meadaigeach ’s urrainnear cuid eile de na comharran a leughadh. B’ e aillse fala a dh’adhbhraich na tuill bheaga a bha rim faicinn ann an aon chnàimhneach is thug sgoran ann am fiaclan fir Ròmanach iomradh air a’ bhiadh làn ghrinneil a dh’ith e. Thug cnàmhan eile a bha mi-dhreachail fianais air cion bìdh no beatha làn saothair chruaidh. Ged a chaochail am fear a chaidh a mhurt aig aois òg bha e mar-tha cleachdte ri obair chruaidh a rèir nan cnapan tiugh far an do ghreimicheadh fhèithean ris na cnàmhan. Ach ’s dòcha gur e am fìos nach fhaicear idir is a tha falaichte am broinn moileciuilean nan cnàimh as inntinniche. Gus seo a thoirt am follais feumar dòighean sgrùdaidh ùr leithid deuchainnean stable isotype a chleachdadh a dh’innseas dhuinn mun bhiadh a dh’ith iad rè am beatha.

Ach uaireannan togaidh am fìos a gheibhear barrachd cheistean na fhreagras e. Carson, mar eisimpleir, nach do dh’ith tè a bha beò ann an Tiriodh aig àm linn na cloiche dad a thigeadh bhon mhuir ged a bha i air a cuairteachadh leis? Agus carson a dh’fhuiling i le glacadh-clèibh (rickets) na h-òige, mar a tha air a chomharrachadh le cumadh cam a broillich? Nach biodh i a-muigh a’ cluich no ag obair cuid mhath dhen tìde is i a’ faighinn gathan na grèine a chuireadh stad air buaidh a’ ghlacaidh-clèibh?

skeleton-390166_960_720

Bha aon sgeulachd gu sònraichte a dhrùidh orm agus b’ e sin sgeul tè a bhàsaich mus d’ ràinig i aois fichead. Fiù ’s bho taobh thall an t-seòmair chìthinn gun robh an cnàimhneach seo diofraichte bho chàch. Cha b’ e a-mhàin gun robh e nas lugha, ach bha e cuideachd nas laige is mì-dhealbhach. Lorgadh an cnàimhneach aice ann an Lunnainn am broinn uaigh a bha air a sònrachadh do na daoine bochda is siùrsaich air talamh nach robh coisrigte. Mar an tè Thiristeach dh’fhuiling ise le glacadh-clèibh ach an turas sa chan eil teagamh gur ann ri linn dì-beathachaidh is dìth grèine a thàrmaich an galar seo innte a bha cumanta am measg nam bochd aig an àm.

A’ dlùthachadh air a’ chnàimhneach chunnaic mi na h-eàrran is na tuill air uachdar nan cnàmhan a dh’fhàg a’ bhreac-Fhrangach orra. Tha e coltach gur e sin a chuir às dhi. Chanadh tu nach d’fhuair i fiù ’s cothrom air beatha mus do bhàsaich i. A bharrachd air an truas a dh’fhairich mi dhi (truas nach robh gu feum sam bith a-nis), bha teachdaireachd shoilleir aice dhomh is aig càch mar an ceudna. ‘Seall cho fortanach ’s a tha thu’. Cha mhòr nach robh iad ag èigheachd seo rium tro ghlainne nan ceasaichean aca. ‘Cha d’fhuair thu càs no tinneas nad leanabas a rinn milleadh maireannach ort, mhair thu fallain nad inbheachd is tha deagh theans agad air seann-aois.

A’ fàgail an taisbeanaidh thug mi seachad gealladh. Cha bhi mi a’ gearan cho tric mu mo staid; airson greis co-dhìu!

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in àrc-eòlas, cnàimhneach, cnàimhnich, cultar, Eachdraidh, Saidheans, Saidheans & Teicneòlas, taigh-tasgaidh, taisbeanadh, Teicneòlas | Comments Off on Sgeulachdan Nam Marbh

Tìr Phoblach Aimeireaga: Dualchas fo Bhagairt

Cruth-tìre nan Stàitean Aonaichte, mòr agus drùidhteach ann an ìomhaigheachd na dùthcha, tìr a’ bheinn mhòir is na h-aibhne gile a tha fhathast saor o chuibhleachan gnìomhachais agus o làmh ghionach mac an duine. Agus o linn Roosevelt, ’s ann a tha na h-earrannan mòra dhith air a bhith saor o sheilbh phrìobhaideach. Nach mòr […]
Posted in Gàidhlig, Ghetto na Gàidhlig, Land Ownership, neoliberalism, Private Ownership | Comments Off on Tìr Phoblach Aimeireaga: Dualchas fo Bhagairt

Deasbad mu Burns is Scots am Pàrlamaid na h-Alba #gàidhlig

Tha sinn an dòchas gun robh deagh oidhche Burns aig a h-uile duine a raoir! Ma thig thu dhan Phàrlamaid, chì thu gu leòr rannan agus dealbhan den Bhàrd Nàiseanta air feadh an togalaich. Tha ainm Burns air fear de na seòmraichean comataidh, mar eisimpleir. Tha e gu math iomchaidh gu bheilear a’ beachdachadh air poileataigs … Continue reading Deasbad mu Burns is Scots am Pàrlamaid na h-Alba #gàidhlig
Posted in BPA, burns night, cànan, Robert Burns, Scots language, scotsleid, Seòmar | Comments Off on Deasbad mu Burns is Scots am Pàrlamaid na h-Alba #gàidhlig