Leirmheas: Togail Cataloina Ur

Bidh tòrr dhaoine ann an Alba a a’ cumail taic agus dlùth-phàirteachas ri sluagh Chatalòinia, muinntir Mhisneachd nam measg. Mar sin, bidh ùidh aig daoine anns an leabhar ùr seo, a tha na chruinneachadh de dh’aistean a chaidh fhoillseachadh le Pol·len edicions agus Bella Caledonia aig toiseach na bliadhna. Tha ainmean am measg nan sgrìobhadairean […]
Posted in Catalonia, Gaelic, Gàidhlig, Ghetto na Gàidhlig | Comments Off on Leirmheas: Togail Cataloina Ur

Mar a sgrìobhas tu leabhar Gàidhlig!

Tha co-ogha agam, Vijay Prashad, agus ’s e inneal a th’ ann nuair a thig e gu sgrìobhadh leabhraichean. Tha e an aon aois dhomhsa, agus 19 leabhraichean aige an clò a-nis, agus tha cuimhne agam nuair a bha mi na b’ òige bha mi bog-balbh: cha b’ urrainn dhomh tuigsinn ciamar a rinn e e. Bhiodh e a’ sgrìobhadh nan leabhraichean aige, ag obair mar òraidiche aig oilthigh, a’ siubhail tric is minig timcheall na cruinne, a’ lìbhrigeadh òraidean agus a’ cruinneachadh dàta dhan rannsachadh aige, b’ e athar a bh’ ann, agus fhathast, bha ùine gu leòr aige gu crochadh a-mach còmhla riumsa mar nach robh dragh sam bith air inntinn. Dè an cleas dìomhar a bh’ aige?

Anns a’ chùrsa agam, Gàidhlig is Conaltradh, bidh sinn tric a’ bruidhinn air nobhailean Gàidhlig agus nuair a chuireas mi a’ cheist: am bu toil leis na h-oileanaich agam nobhail Ghàidhlig a sgrìobhadh aon latha, bidh iad ag innse dhomh gur e an rud as motha a chuireas bacadh orra, ’s e faide na h-obrach. Tha e a’ faireachdainn do-dhèanta fada dhaibh, leabhar 50, 100, 150 mìle facal a sgrìobhadh, agus bha mi fhìn dhen aon bheachd uair. Thòisich mi sgrìobhadh airson tlachd nuair a bha mi san àrd-sgoil, ach bha sgrìobhadh rudeigin cho fada ri nobhail a’ faireachdainn thar mo chomais. Cha b’ ann gus an do sgrìobh mi an tràchdas PhD agam (93 mìle facal) a thuig mi gum b’ urrainn dhomh a leithid a dhèanamh, agus ged nach bi mi a-riamh cho torrach ri Vijay, tha tuigse nas fheàrr agam a-nis air mar a chumas tu ri pròiseactan sgrìobhaidh fada agus beatha àbhaisteach agad aig an aon àm.

Is glè bheag na daoine a tha soirbheachail agus fortanach gu leòr gu beò-shlàinte a dhèanamh à sgrìobhadh a-mhàin, le beatha a leigeas leotha sgrìobhadh làn-ùine. Don mhòr-chuid againn, feumaidh sinn sgrìobhadh a theachd mun cuairt air obair-latha, teaghlach agus dleasdanasan eile. Ach fhathast, bidh daoine (coltach ri Vijay) a’ cur crìoch air nobhailean no air leabhraichean eile fhad ’s a tha iad an sàs ann an drip làitheil am beatha, agus ’s e an cleas dìomhair aca mar as tric: cunbhalachd. Feumaidh tu ùine a lorg a h-uile latha, no a h-uile seachdain do sgrìobhadh, agus ma chumas tu gu dlùth ri clàr-ama sgrìobhaidh, mìos an dèidh mìosa, bliadhna an dèidh bliadhna, fiù ’s mas e dìreach leth-uair a thìde gach feasgar, latha buidhe, bòidheach air choreigin, ruigidh an t-each sgrìobhaidh agad am muileann agus bidh dreach leabhair agad. Ù hù!

Bidh cuid a’ sònrachadh uair air choreigin san latha do sgrìobhadh (m.e.: àm-norraige an cloinne, sa mhadainn mus dùisg a h-uile duine, air an trèana a dh’obair), cuid eile a’ teachd an sgrìobhaidh aca a-steach anns na beàrnan a nochdas nam beatha agus ag amas air àireamh sònraichte de dh’fhaclan gach latha no seachdain, agus tha mi fhìn air an dà ro-innleachd a chleachdadh gu soirbheachail, ach gus cumail ri sgrìobhadh fad mhìosan no fad bhliadhnaichean mar seo, tha brosnachadh a dhìth, agus tha mi air ionnsachadh, ge b’ e dè seòrsa clàr-ama sgrìobhaidh a leanainn, gun robh e na bhrosnachadh mhòr dhomh an àireamh de dh’fhaclan a chuir mi sìos gach seachdan a chlàradh. Tha an cleas seo rud beag nerd-mhòr, ach mholainn e. Tha e ag obair. Mar eisimpleir, tha mi dìreach air crìocha a chur air leabhar eachdraidh a-mach air an iomairt fhada ann an Dùn Èideann gus sgoil Ghàidhlig a chur air bhonn sa bhaile, agus seo an clàr agam dhe dh’fhaclan a sgrìobh mi thar nam bliadhnaichean mu dheireadh:

faclan_eachdraidh

Chithear gur e pròiseact reusanta fada a bh’ ann. Thòisich mi anns a’ Ghearran, 2015: ceithir bliadhna air ais. Le deasachadh, tha mi suas gu mu 103 mìle facal, agus mar sin, ’s e seo an leabhar as fhaide a sgrìobh mi a-riamh. Cuideachd, chithear nach do rinn mi adhartas cunbhalach air. Bha beàrnan ann, gu h-àraidh dà bhliadhna an dèidh dhomh tòiseachadh air obair ùr mar stiùiriche Ghàidhlig is Conaltradh agus a dhol fodha a’ sgrìobhadh a’ chùrsa sin as ùr, nuair nach robh de thìde agam obair air an leabhar idir. Ann an ùine cho fada ri seo, agus le greisean ann nuair nach b’ urrainn dhomh sgrìobhadh, thug e brosnachadh làidir dhomh a bhith a’ feuchainn ri an loidhne dhearg sin a ghluasad suas beag air bheag.

An coimeas, seo an clàr agam bho sgrìobhadh ACDD:

faclan_drilseach

Rinn mi adhartas na bu chunbhalaich air a’ chiad nobhail agam, agus cuideachd, chan eil i idir cho fada ris an leabhar eachdraidh gu h-àrd, mu 59k facal aig a’ cheann thall, ach rinn mi an t-adhartas seo uile aig an taigh, ag obair nuair a b’ urrainn dhomh, a’ sgrìobhadh aig bòrd a’ chidsin, air an oidhche agus aig an deireadh-sheachdain.

Tha rudeigin cho àrd-chùiseach mun t-sònrachadh nobhailiche ach chan eil dad seunta mu dheidhinn. Feumaidh tu dìreach suidhe sìos agus sgrìobhadh gu cunbhalach. OK, is cinnteach gu bheil fada a bharrachd an sàs ann an sgrìobhadh leabhair na dìreach càrnadh suas faclan, agus gu dearbh, rinn mi fhìn mòran obrach air a’ cheàird agam mar ùghdar mus do theann mi obair air nobhail, ach saoilidh mi gur e faide na h-obrach an rud as motha a chuireas stad air mòran daoine, agus is truagh sin. Tha  nobhailean ùra a dhìth oirnn, agus creididh mi gu làidir gu bheil nobhail Ghàidhlig (no deich) anns gach Gàidheal, tòrr mòr sgeulachdan sgoinneil a’ feitheamh annainn uile. Tha nobhail annaibhse gu cinnteach. Siudaibh a charaid, sgrìobhaidh leabhar!

Posted in Ficsean-saidheans | Comments Off on Mar a sgrìobhas tu leabhar Gàidhlig!

2019 am Màrt: Teampaill Angkor / Mar. Angkor Temples

Teampaill Angkor Chambodia

Angkor Wat

Bha mi cho fortanach ‘s gun robh cothrom agam saor-làithean a chur seachad ann an Àisia an Ear-dheas san Fhaoilleach. Tha mo bhràthair a’ fuireach ann an Kuala Lumpur, Malaysia, agus ‘s ann an sin a bha mi pàirt den ùine, ach shiùbhail mi a Chambodia cuideachd, a dh’aona-ghnothach gus na teampaill de dh’Angkor fhaicinn. Bha mi riamh airson am faicinn, is iad air an liosta-bhucaid agam cuide ri Machu Picchu agus na Pioramaidean, ach cha robh fìor dhùil agam ri dol ann ann an da-rìribh.  ‘S e mo bhràthair a chuir a h-uile rud air dòigh. Agus cha d’fhuair mi briseadh-dùil.

Bayon

Cha robh mi eòlach roimhe gur e baile iongantach mòr a bh’ ann an Angkor sna Meadhan Aoisean, bho mu 900 gu 1500, is prìomh baile na rìoghachd Khmer. Thathar ag ràdh gun robh e, aig àirde a leasachaidh, na bu mhòtha na Paras an-diùgh, le bun-structar adhartach, gu h-àraidh a thaobh uisgeachaidh is drèanaidh – feartan riatanach ann an dùthaich a bhios a’ dol bho mhonsunaichean gu mòr-thiormachd gach bhliadhna. Bha na ficheadan de theampaill chudromach ann, agus gach nì eile a bhuineadh do bhaile mòr.  Bhlàthaich e fo na rìghrean mòra Khmer, gu sònraichte Suryavarnam, a thog Angkor Wat 1113-1150, agus Jayavarman VII (baile Angkor Thom, teampaill Bayon agus Ta Prohm, mu 1200).  Às an dèidh-san chrìon baile agus rìoghrachas nan Khmer thar nan linntean, agus ann an 1431 chreach nàimhdean am baile.

Ta Promh

Ach dè tha ri fhaicinn san latha an-diùgh? Chan eil ach tobhtaichean air am fàgail den mhòr-chuid de na teampaill, ach tha cuid ann fhathast a tha fìor dhrùidhteach – nam meud, nam bòidhchead agus nan staid glèidhteachais. Dh’atharraich an creideamh-stàite bho Hindu gu Budastach thairis air ùine, agus chithear lorgan den dà dhiubh san ailtireachd agus san sgeadachadh.  Thadhail mi air na trì teampaill as ainmeile, còmhla ri neach-iùil Cambodianach fiosrachail.

Angkor Wat

‘S e Angkor Wat an teampall as mòtha air an t-saoghal, àrd is eireachdail le staing fharsaing agus ballachan làidir ceithir-thimcheall air. Tha Bayon, ann am meadhan baile ballach Angkor Thom, aig crìdhe meaga-baile Angkor, ann an stòidhle eile, le aghaidhean fuamhaireil Bhuddha air gach uachdar a’ coimhead a-mach air an diungail. Agus ‘s e Ta Promh, aithnichte tro fhilmichean mar Indiana Jones agus Tomb Raider, am fear as neònaiche. Leis na freumhan silteach snàgaireach a’ fàs thairis air togalaichean is dorsan, tha thu a’ faireachdainn gu bheil an diungail a’ toirt an teampall air ais.

Angkor Wat

Ach a-nis leigidh mi leis na dealbhan bruidhinn leotha fhèin, agus tha mi ‘n dòchas gum bi iad gur brosnachadh a dhol ann sibh fhèin, ma bhios cothrom idir agaibh!

The Angkor Temples of Cambodia

AngkorWat

I was lucky enough to have the chance to spend a holiday in SE Asia in January. My brother lives in Kuala Lumpur, Malaysia, and that’s where I was based, but I also travelled to Cambodia, specifically to see the Angkor temples. I had always wanted to see them – they’re on my bucket list, along with Machu Picchu and the Pyramids, but I never expected to actually get there. My brother set it all up. And I wasn’t disappointed.

Bayon

I hadn’t known before that Angkor was an incredibly large city in the Middle Ages, from about 900 to 1500, and the capital of the Khmer kingdom. It’s said that at the height of its development it was as big as Paris is today, with an advanced infrastructure, especially regarding irrigation and drainage – essential in a country which goes from monsoons to drought every year. There were scores of important temples there, and everything else a city needed. It flourished under the great Khmer kings, particularly Suryavarnam, who built Angkor Wat 1113 -1150, and Jayavarnam VII (the town of Angkor Prohm, the temples of Bayon and Ta Promh, ca. 1200). After them the city and the Khmer dynasty declined over the centuries, and in 1431 the city was destroyed by enemies.

Ta Promh

But what is there to see nowadays?  There are only ruins of most of the temples, but some have survived which are truly impressive – in their size, their beauty and their state of preservation.  The state religion had gradually changed from Hindu to Buddhist over the centuries, and we see traces of both in the architecture and decoration.  I visited three of the most famous temples, with a knowledgeable Cambodian guide.

Bayon

Angkor Wat is the biggest temple in the world, high and handsome with its broad moat and strong walls all around. The Bayon temple, in the fortified town-centre of Angkor Thom, the heart of the Angkor mega-city, is in a different style, with gigantic Buddha faces gazing out into the jungle from every surface. And Ta Promh, famous from films like Indiana Jones and Tomb Raider, is the most curious. With the flowing, reptilian roots growing over buildings and doorways, you feel that the jungle is taking it back.

Ta Promh

But now I’ll let the pictures speak for themselves, and I hope that they will encourage you to go there yourselves, if you ever get the chance!

Posted in Seaboard News Gaelic archive | Comments Off on 2019 am Màrt: Teampaill Angkor / Mar. Angkor Temples

A’ toirt inbhe do dh’Astùrais | Xuan Porta

Cead Creative CommonsBidh taghadh sgìreil ann an Astùrias air 29 den Chèitean, 2019, agus tha teans gum faigh luchd-taic a’ chànain Astùrais mòr-chuid san riaghaltas sgìreil sin. Ma thachras sin, tha teans gum faigh Astùrais inbhe oifigeil mu dheireadh thall. Tha Xuan Porta, neach-iomairt Astùrais, ag aithris dhuinn.

Tha Asturianu, no Astùrais, am measg nan cànanan Eòrpach a tha fo chunnart. Ged-tà, fhuaireadh luchd-iomairt a’ chànain togail às ùr agus teans ann gun tèid dìon oifigeil a chur oirre mu dheireadh thall. Anns an ath theirm, tha dùil ri tagradh gus gabhail ri reachdas ùr a bheireadh inbhe oifigeil dhan chànan. Ged nach e seo a’ chiad uair a dh’fheuchadh ri seo – cha deach le tagradh an-uiridh – tha dòchas gum faighear mòr-chuid de riochdairean a tha taiceil dhan chànan anns an ath thaghadh do riaghaltas na sgìre neo-eisimealachd Astùraich (Estatuto d’Autonomia Asturias), airson a’ chiad uair a-riamh. Le atharrachadh ann an seasamh nan Sòisealach thar nam bliadhnaichean, tha cothrom gun gabhar ris an reachdas seo. ’S e a bhiodh ann ach a’ chiad uair a rachadh cumhachdan a thoirt dhan chànan Astùrais anns na 40 bliadhna mu dheireadh.

Chan e obair fhurasta a th’ ann an ath-bheothachadh cànain. Feumaidh e toil, ùine agus oidhirp. Ach an dèidh cunbhalachadh a’ chànain, fosgladh sgoiltean, fàs litreachais agus nam meadhanan, agus le taic dhan chànan a’ dol am meud, ’s e inbhe oifigeil agus co-ionnanachd laghail anns an sgìre Astùranach an ath cheum.

Chan eil ann ach leigeil le luchd-labhairt a’ chànain Astùrais a chleachdadh mar a thogras iad. Leis mar a chaidh an cànan iomallachadh thar ùine – gu sònraichte aig àm na deachdaireachd, chan eil e cho furasta air an latha an-diugh a bhith a’ seasamh a’ chànain mar mheadhan-conaltraidh anns gach suidheachadh.

Ach a-nise, tha barrachd dòchais ann an crannchur a’ chànain aosmhoir againn. Chan eil ach aon cheum a bharrachd gus an tèid Artagail 3 den Bhun-reachd Spàinnteach a choileanadh; aon cheum a bharrachd gus nach eil sgaradh eadar daoine a rèir a’ chànain a bhruidhneas iad, nan sgìre fhèin. Bidh e na cheum air adhart do luchd-labhairt Astùrais, ach bidh e na cheum air adhart do shluagh na sgìre gu lèir.

’S e àbhaisteachadh agus faicsinneachd a’ chànain – air taobh a-staigh agus a-muigh air sgìre Astùrach – a tha a dhìth. Sin agad rud a th’ aig na sgìrean eile len cànanan fhèin.

 

Bho chionn 23 bliadhna, chaidh Foirgheall Uile-choitcheann nan Còirichean Cànain aontachadh, agus cunntas artagailean a-mach air cànan sluagh na sgìre fhèin:

12.1: San raon phoblach, tha còir aig gach neach air tachartasan a thoirt gu buil nan cànan fhèin, mas e sin cànan na sgìre sam bheil iad a’ còmhnaidh.

15.1: Tha còir aig gach coimhearsnachd chànanach air inbhe oifigeil dhan chànan aca, na sgìre fhèin.

16: Tha còir aig gach neach ann an coimhearsnachd chànanach air tighinn beò na chànan fhèin, le seirbheisean nan ùghdarrasan poblach agus roinnean riaghaltasan meadhanach, sgìreil, ionadail agus eadar-nàiseanta fhaighinn ann an cànan na sgìre dham buineadh e.

19: Tha aig Pàrlamaid/Seanadh nan Riochdairean air cànan eachdraidheil na sgìre a riochdaicheas iad a thoirt os làimh mar chànan oifigeil.

29.1: Tha còir aig gach neach air foghlam fhaighinn tro chànan na sgìre dham buineadh e.

Aon uair eile, bithear ag iarraidh air an dùthaich gabhail ris a’ ghealltanas a rinn iad a thaobh Astùrais. Tha an t-àm ann.

Air a sgrìobhadh ann an Spàinntis an tòiseach le Xuan Porta, agus air eadar-theangachadh gu Gàidhlig (gu luath!) le Liam Alastair Crouse.


An Spàinntis Thùsail

Empoderamiento de la llingua asturiana

Xuan Porta

 

Entre el panorama europeo de lenguas amenazadas de extinción se encuentra la llingua asturiana o asturianu. Aunque todavía tiene una nueva posibilidad de sobrevivir y normalizarse. Se trata de conseguir su oficialidad en la próxima legislatura, que podría ser la primera con mayoría de diputados  favorables a ello. El año pasado se intentó abrir la reforma del Estatutu d’Autonomía con ese objetivo. No se logró. Pero con el cambio generacional y de postura de los socialistas, será posible no solo la apertura sino la aprobación de esta ley. Ello si sigue la tendencia electoral histórica en nuestra democracia. Sería la primera lengua empoderada durante los 40 años de la actual democracia.

Recuperar un idioma no es tarea fácil. Se necesita voluntad, tiempo y esfuerzo. Con la normativización lograda, la escolarización comenzada, la abundante literatura, la penetración en los medios y los apoyos creciendo, lo lógico sería lograr la igualdad legal con el castellano en el ámbito asturiano.

Ello no representa más que dar la libertad a los hablantes para expresarse en la forma que deseen.

La marginación de una lengua a lo largo del tiempo y con mayor fuerza durante la dictadura no pone fácil restituir su valor como elemento de comunicación en todas las instancias y a todos los niveles sociales.

Ahora se ve más que nunca la luz al final del túnel de la discriminación que sufrió nuestra lengua milenaria. Un paso más y se cumplirá el artículo 3 de la Constitución. Un paso más y desaparecerá la diferenciación entre ciudadanos por razón de su habla. No solo será un derecho para los asturfalantes sino un avance cultural para todos los ciudadanos de Asturies.

Simplemente se desea la normalidad y su visibilidad dentro y fuera del territorio asturiano.

Lo que es cotiano en  el resto de comunidades con lengua propia.

 

Hace 23 años de la Declaración Universal de los Derechos Lingüísticos y algunos hacen referencia a las relaciones de las personas en la lengua propia de su territorio:

12.1 En el ámbito público, todo el mundo tiene derecho a desarrollar todas las actividades en su lengua, si es lengua propia del territorio donde reside.
15.1 Toda comunidad lingüística tiene el derecho a que su lengua sea utilizada como oficial dentro de su territorio.
16 Todo miembro de una comunidad lingüística tiene el derecho de relacionarse y ser atendido en su lengua por los servicios de los poderes públicos o de las divisiones administrativas centrales, territoriales, locales y supraterritoriales a las cuales pertenece el territorio de donde es propia la lengua.
19.1 Las Asambleas de representantes deben adoptar como oficiales la lengua o las lenguas históricamente habladas en el territorio que representan.
29.1 Toda persona tiene derecho a recibir la enseñanza en la lengua propia del territorio donde reside.

La oficialidad llama otra vez a las puertas del país. Que tenga al fin un lugar adecuado entre nosotros. Ahora es el momento.

Share

Posted in asturian, asturian language, asturias, Cànain, Cànan & Cultar, dànamag, Gaelic, Gàidhlig, Naidheachdan & Poileataigs | Comments Off on A’ toirt inbhe do dh’Astùrais | Xuan Porta

#strick4climate

Bidh clann Sgoil Dhalabroig am measg na h-òigridh a bhios a’ togail fianais air feadh an t-saoghail mu atharrachadh na gnàth-shìde air 15 den Mhàrt. Seo tàladh beag a rinn Liam Alastair Crouse a’ beachdachadh air an uallach a th’ air guailnean a’ ghinealaich òig.

#strike4climate

o ba bà mo leanabh
ba mo leanabh 
o ba bà mo leanabh
’s an saoghal seo dol bàs.

caidil socair sèimh a ghràidhein
pàisgte sìos fon phlàid
blàth is cùbhraidh air bheag cùraim
’s cuir do shùil bhon chàs

gu neo-luaineach dèan do bhruadar
druim a’ chuain le seòl;
no le freastal falbh tron deathach
feadh na coille-chnò

na leig do smuaintean air an uamhas
tha cuallach ar rè;
’s tu nach dleasaich, daor an ceannachd,
sannt a’ chruinne-cè

caisg do chaoineadh, eudail ghaolaich
leig t’ aonach ’s bi treun;
ged nach cuidich ‘tha mi duilich’
’s mi tha duilich fhèin

dhen taigh-còmhnaidh rinneadh òtrach
an aghaidh òrdugh Dhè;
mac an duine nach toir ùmhlachd
ri cùmhnant ar crè

air ar dachaigh rinneadh fàsach
na bha slàn tha truagh;
traoghadh chuantan, leigeil truailleadh –
dian-ruagadh gun truas

’s ged a chanadh gum bi ’màireach
car na b’ fheàrr na ’n-diugh,
anns an linn seo chan eil fìrinn
gu bheil cinnt sa chùis

air an domhan, comas iasaid,
dh’iarrainn sin mar dhàn:
’s air do chàradh gun robh aca
for is bàidh san àm

nuair a dhùisgeas tus’ a-màireach
’s e do ghràdh nì feum,
’s mòr an obair a bhios romhad –
cum fo chogais rèidh

air gach creutair, nì deagh-chumail,
’s air gach lus fon ghrèin;
air an dìleab bi nad chìobair
’s meas i prìseil fhèin

Share

Posted in bàrdachd, climate change, dana, dànamag, Gaelic, Gàidhlig, global warming, Naidheachdan & Poileataigs, Scotland, Sgrìobhadh Cruthachail, south uist, strike4climate, uist | Comments Off on #strick4climate

Jet Set Alasdair! Turas dhan Òban #gàidhlig

Gach turas a bhios mi air loidhne na Gàidhealtachd an Iar, bidh mi a’ smaoineachadh air ais do na 1980an nuair a bha mi nam bhalach. An àite a bhith nam shuidhe air trèana air a’ Ghàidhealtachd ann an 2019, tha mi air ais san t-Seòmar-caidil agam ann an taigh mo phàrantan ann an Siorrachd Lannraig mun bhliadhna 1987.

JSW 4

Tha adhbhar sònraichte ann airson seo. Tha siostam siognalaidh rèidio air an loidhne agus nuair a tha an trèana a’ conaltradh leis an neach-siognalaidh, nì e fuaim coltach ris an fhuaim a nì ZX Spectrum nuair a bhios e a’ luchdachadh suas geama bho theip. Ma tha thu nad shuidhe faisg air bothan an dràibheir, cluinnidh tu am fuaim binn brèagha ud agus bidh thu fhèin air ais sna làithean geala sin còmhla rium!

B’ iad sin na làithean a chàirdean! Manic Miner, Jet Set Willy, Chuckie Egg, Hungry Horace agus tòrr tòrr a bharrachd. Tha deagh chuimhne agam a bhith a’ cur seachad uairean a thìde aig an deasga agam ag èisteachd ris na Skids, It Bites, Gary Moore agus na Hooters is eile agus a’ cluich air an Speccy.

Gu dearbha, tha tòrr mu Rathad-iarainn na Gàidhealtachd an Iar a tha seann fhasanta ceart gu leòr, ach an turas seo, mhothaich mi gu bheil ScotRail air a bhith gu math trang ag ùrachadh rudan cuideachd is nach robh a h-uile rud mar a bha e ann an 1987.

Sin na bha mi a’ smaoineachadh Disathairne agus mi a’ dèanamh air an Òban air an trèana airson Cruinneachadh na Gàidhlig ann an Earra-Ghàidheil.

Nuair a ràinig mi Stèisean Sràid na Banrigh aig 5.00 Disathairne bu mhise a’ chiad duine a-staigh dhan stèisean. Mhothaich mi gun robh sgeadachadh an stèisein a’ tighinn air adhart gu math agus tha mi a’ coimhead air adhart ris an stèisean gleansach ùr a bhios tòrr nas motha cuideachd.

 

Chaidh mi air bòrd an 05.20 dhan Òban. ’S e rud ùr a tha sin cuideachd – trèana a tha a’ toirt cothrom dhut a bhith anns an Òban airson coinneamhan aig 9m – rud nach eil againn airson Glaschu/Dùn Èideann gu Inbhir Nis fhathast.

Bha an trèana fhèin – Clas 156 ‘Super Sprinter’ – air a sgeadachadh cuideachd le cathraichean is bùird is bratan-ùrlair ùr. Na bu chudromaiche, ge-tà, tha plugaichean dealain agus wifi ann – rud a tha gu math cudromach san latha a th’ ann airson daoine a dh’fheumas obrachadh air an trèana.

crion-làraich

Clas 156 – chaidh an togail ann an 1987 – anns a’ Chrìon-làraich

Anns na stèiseanan cuideachd, tha clàran-fiosrachaidh didseatach ùr a tha ag innse dhut cuine a bhios an ath thrèana agus bòrd fiosrachaidh didseatach mun chadalaiche, an Caledonian Sleeeper.

Le trèanaichean nas tràithe agus le wifi is dealan is leasachaidhean eile, tha fios gum bi barrachd dhaoine airson a dhol dhan Ghàidhealtachd an Iar air an trèana seach a bhith a’ siubhal sa chàr.

Rud eile a bha math, ’s e gun robh tràilidh ann le biadh is deoch fiù ’s air trèana 05.20. Mar as trice, chan eil a leithid air trèanaichean ScotRail a tha cho tràth sa mhadainn agus tha e sgoinneil cothrom a bhith agad cofaidh a cheannach – ged is e fìor droch chofaidh a th’ ann!

Tha mi air an turas seo a dhèanamh iomadh turas roimhe agus airson a’ chiad uair a thìde no dhà bha e gu math ceòthach ach às dèidh sin, air meur-loidhne an Òbain, bha e sgoineil a bhith a’ coimhead air a’ ghrian ag èirigh agus a bhith a’ faicinn nam beanntan is lochan uile.

‘S toil leam loidhne na Gàidhealtachd an Iar oir cha mhòr gach turas a bhios mi a’ siubhail oirre, chì mi cuideigin aig a bheil Gàidhlig agus mar sin, cha robh e na iongnadh nuair a chunnaic mi Rona Dhomhnallach bho Ghlaschu Beò a bha a’ dol dhan cho-labhairt cuideachd.

Uile gu lèir, ’s e turas sgoinneil air rathad-iarainn sgoinneil a bh’ ann. Thathar ag ràdh gur e loidhne a’ Ghearastan/Mhalaig as fheàrr a thaobh seallaidhean ach chanainn gu bheil Loidhne an Òbain a cheart cho math.

Ri leantainn…

Alasdair

Posted in a' Ghàidhealtachd, An t-Òban, Chuckie Egg, Earra-Ghàidheal, Gary Moore, Gàidhlig, Hungry Horace, It Bites, Jet Set Willy, Loidhne na Gaidhealtachd an iar, Manic Miner, Oban, rathaidean-iarainn, Retro gaming, The Hooters, The Skids, West Highland Line, ZX spectrum | Comments Off on Jet Set Alasdair! Turas dhan Òban #gàidhlig

Fèis Cymera

cymera
Tha mi cho ireapaiseach mu sheo: bidh Daibhidh Eyre agus mi fhìn a’ bruidhinn aig Cymera, fèis FS ann an Dùn Èideann, air Didòmhnaich, an 9mh latha dhen Ògmhios am bliadhna, air panail dam ainm: The New Wave of Gaelic Sci-Fi. Eu-coltach ri mòran fhèisean, leithid ComicCon is eile, chan e fèis mhòr, chorporra a tha seo, ach tè bheag, làmh-dhèanta, ga ruith mar bhuidhinn chathrannais, agus air a chur air dòigh an toiseach le dithis: Ann Landmann agus Noel Chidwick, deasaiche na irise FS Albannaich, Shoreline of Infinity. Tha e a’ dol a bhith sgoinneil. Chan urrainn dhomh feitheamh!!

Posted in naidheachd | Comments Off on Fèis Cymera

Meatailt M?ori!

Thug mo charaid Anndra ceangal dhomh dhan chòmhlan Alien Weaponry, còmhlan meatailt a sheinneas ann an Cànan nam M?ori. An toiseach: abair ainm! Cho meatailt!! Cuideachd, tha Cànan nam M?ori ag obair cianail math ann am meatailt.  Agus tha e gu sònraichte ciut am pàrantan meatailt fhaicinn tighinn air turas còmhla riutha. Dork-o-licious math!

Posted in Ceòl | Comments Off on Meatailt M?ori!

Lèirmheas: Beinn Lee agus Dlù – Òran Mòr

Fhuair Eòghan ro-shealladh air na bhios an amharc airson Iomall a’ Mhòid a-raoir le consairt lùthmhor le Beinn Lee ann an Glaschu.

’S e tlachd mhòr a bh’ ann a bhith ann am Baile Mòr Ghlaschu uair eile agus an cothrom fhaighinn cùirm air a chur air dòigh le Mòd Ghlaschu ann an Òran Mòr Oidhche Ardaoin.

’S e Beinn Lee a bha gu bhith romhainn agus chruinnich sluagh nach robh beag shìos na staidhre airson an còmhlan-ciùil Uibhisteach a chluinntinn.

Gu ruige seo, cha robh mi ach Beinn Lee fhaicinn anns a’ Phàirc air an àrd-ùrlar bheag ud san oisean agus an t-àite a chur thairis. Tha Osgarra air a bhith agam air an stereo sa chàr tric gu leòr agus a thaobh clàran ceilidh, tha

’S e sàr chòmhlan a th’ ann am Beinn Lee. Ceòlmhor, làn spionnaidh agus comasach air suathadh ri ruidhlichean cho math ri pùirt thraidiseanta. Bha Gàidhlig ri chluinntinn aig na buill air an ùrlar agus ann a bhith a’ bruidhinn ris an èisteachd cuideachd. ’S e eisimpleir math a bha seo do chòmhlan eile aig a bheil an cànan agus a nì cliù às na freumhan Gàidhlig aca a dh’fhaodadh a bhith fada na b’ fheàrr air a cur gu feum sna cùirmean aca.

A thaobh a’ chonsairt, ruith iad tron chiad chlàr aca, agus dh’fhairich mi gun robh e gu math gleansach. Bidh feadhainn a’ gearain mu dheidhinn seo leis gum bi iad ag ràdh gum biodh iad ceart cho math fuireach aig an taigh is èisteachd ris a’ chlàr. Ach dhomh fhèin, tha e na shamhla air talent a’ chòmhlain gu bheil iad comasach cluich aig ìre àrd beò agus leis cho beòthail ’s a tha an clàr fhèin, thàinig sin tarsainn air feadh a’ chùirm, le Pàdruig Moireasdan agus Màiri-Thérèse a’ bocadaich is a’ glacadh ar n-aire.

Tha na pùirt is na h-òrain air an deagh chur a-mach agus feumaidh gu bheil eòlas dòmhain Phàdruig Mhoireasdain a’ cumail rian air seo, ach neart anns a’ cheòl a’ tighinn o Anna NicIlledhuibh air a’ mheur-chlàr is AJ MacAonghais air na drumaichean. Abair deagh bhlast o Mhicheal Steele air a’ phìob is air na fideagan cuideachd!

Tha iad gu math fortanach cuideachd gu bheil deagh sheinneadair aca ann an Seumas Stiùbhart a tha comasach air dol cho math eadar Gàidhlig is Beurla, agus ma thèid iad air adhart gus clàran eile a dhèanamh, bidh e inntinneach faicinn mar a bhios a ghuth aige a’ leasachadh agus na h-òrain a nì iad mar chòmhlan gus seo a thaisbeanadh.

Bha taic a’ tighinn bho chòmhlan òg ùr, Dlù, le ceathrar a thàinig tro Sgoil Ghàidhlig Ghlaschu, Moilidh NicGriogair, Sgaire Ronan, Aidan Speirs agus Anndra Grossart agus fear eile. Ged a bha iad òg agus bho àm gu h-àm fhathast caran cearbach is stolda air an àrd-urlar, bha an t-uamhas de spionnadh sa cheòl agus thig barrachd cleas is clì le misneachd agus tìde gun teagamh. Cùm cluas ri claistneachd air an son.

’S e deagh oidhche air a chur air dòigh gu math a bh’ anns a’ chùirm seo. Is cìnnteach gum bi e math am Mòd a bhith ann an Glaschu far a bheil tòrr den t-sluagh againn a’ fuireach. An tèid am Mòd a shlugadh ann an àite cho mòr is cho trang? Chì sinn ma thèid, ach ma tha consairtean cho math ri seo air iomall a’ Mhòid, bidh na daoine a bhios aig Fèis Mhòr nan Gàidheal toilichte co-dhiù.

 

http://beinnlee.com/ Beinn Lee

http://www.dluband.com/ Dlù

Share

Posted in Ceòl | Comments Off on Lèirmheas: Beinn Lee agus Dlù – Òran Mòr

Ceòl Cosmaig ga Crochadh ann an Earball Rèile

Ceòl Cosmaig ga Crochadh ann an Earball Rèile Lèirmheas – Inyal – 26mh a’ Ghearrain, 2019. The Gilded Balloon, Dùn Èideann Air an rèile a-nìos o chathair-bhaile nan Sasannach, bha mi air mo dhòigh fhaighinn a-mach gun robh Inyal gu bhith a’ cluich ann an Dùn Èideann a-nochd. Gu dearbh, b’ e seo a’ chiad […]
Posted in Gaelic, Gaelic and Scots, Ghetto na Gàidhlig | Comments Off on Ceòl Cosmaig ga Crochadh ann an Earball Rèile