Bun-os-cionn Bahn Shasainn #gàidhlig

Thug sinn sùil roimhe seo air aona-rèile sgoinneil na Gearmailt – Schwebebahn Wuppertal – agus air a’ Bhennie Railplaneair a’ Bhennie Railplane faisg air Glaschu.

Fhuair mi a-mach bho chionn goirid gun robh planaichean ann uair gus aona-rèile a thogail ann an Leicester. Ràinig na planaichean ìre gu math adhartach anns na 1960an ach cha deach gabhail riutha aig a’ cheann thall.

img_1620

Plana de dh’aona rèile Leicester – ach cha do thachair e aig a’ cheann thall

Dh’ionnsaich mi mu dheidhinn seo bho mo charaid ioma-chànananch Rhisiart a thogadh anns a’ bhaile agus a tha a-nis a’ fuireach anns a’ Chuimrigh. Dh’innse e dhomh cuideachd gur e e Caerl?r a’ Chuimris air Leicester.

Is bochd nach deach bun-os-cionn bahn Leicester a thogail. Chan eil eòlas sam bith agam air Leicester agus chan eil am baile uamhasach ainmeil airson rud sam bith – ach le aona-rèile mar sin, bhiodh anaragan rèile mar mi fhèin air a dhol ann nan dròbhan bho air feadh an t-saoghail airson a dhol air!

Alasdair

Posted in Aona-rèile, East Midlands, England, Leicester, Monorails, Rathaidean-iarainn neo-àbhaisteach, Sasainn | Comments Off on Bun-os-cionn Bahn Shasainn #gàidhlig

Iomcheist mu chur/chuir – tha sin cho an-uirigh!

Gilleasbuig and the difference that satire makes. Erm! Na tweets chorporra Gàidhlig a tha siud, Eh, a chàirdean!! Nach ann orrasan a thàinig an dà latha o chionn ghoirid. ‘S gann gu bheil guth air Howlers, mo thogair Double genitives! Tha sin a-rèir, tha Gilleasbuig deimhinne às, an sàr-obair a rinn e fhèin sìos tro na linntean, ag iomairt an aghaidh na tha siud dhen iomcheist mu, mar
Comments Off on Iomcheist mu chur/chuir – tha sin cho an-uirigh!

An Dr Beeching – namhaid na Cuimrigh agus na Cuimris #gàidhlig

Bidh fios aig luchd-leughaidh a’ bhloga seo nach eil mi uabhasach deidheil air an Dr Beeching (Tuiteam gun Èirigh air agus Leac air a’ Bheul).

Bha an Dr Olc na chathraiche air British Rail agus sgrìobh e an aithisg Reshaping Britain’s Railways ann an 1963 a mhol gun rachadh mun treas cuid de na stèisean rèile a dhùnadh agus nach biodh seirbheisean do luchd-siubhail ann tuilleadh air mu 5,000 mile de rathad-iarainn.

666

Rinn dùnadh nan rathaidean-iarainn sgrìos uamhasach ach nam bheachdsa, bha aon gheàrradh ann a bha gu sònraichte dona.

B’ e sin an rathad-iarainn eadar Aberystwyth agus Carmarthen anns a’ Chuimrigh. Rinn seo cron mòr air an dùthaich agus air a’ chànan.

Bha e follaiseach nach robh an Dr Olc a’ coimhead air a’ Chuimrigh mar nàisean idir oir b’ e seo an t-aon rathad-iarainn eadar taobh a tuath is taobh a deas na Cuimrigh. Tha ceanglaichean rèile matha ann eadar a’ Chuimrigh air fad agus Sasainn ach chan eil ceanglaichean matha idir ann eadar taobh tuath is taobh deas na Cuimrigh fhèin. Tha seo gu sònraichte dona a chionn ’s gu bheil e a’ fàgail nach eil ceanglaichean matha ann eadar na bailtean is sgìrean far a bheil a’ Chuimris as trèasa sa choimhearsnachd.

Cha bhiodh seo cho cudromach nan robh rathaidean luath math ann eadar taobh tuath agus taobh deas na dùthcha, ach cha robh sin ann aig àm Beeching agus gu dearbh, chan eil e ann san latha an-diugh nas motha.

Seo dealbh bho Wales Online a tha air sealtainn na rinn Beeching (Tuiteam gun Èirigh air agus Leac air a Bheul).

img_1626

Tha laigsean na lìonra rim faicinn air a’ mhapa seo de rathaidean-iarainn uile na Cuimrigh. Mar a chì thu, tha na loidhnichean uile a’ ruith bho iar gu ear agus chan eil mòran cheanglaichean ann eadar tuath is deas idir. Chan e siostam nàiseanta a th’ ann idir oir chan eil e a’ ceangail an nàisean ri chèile.

arriva-trains-wales-train-n

Gu fortanach, tha buidheann ann a tha a’ feuchainn ri cur an-aghaidh an ana-cheartais seo – Traws Link Cymru – a tha airson na loidhne bho thuath gu deas ath-fosgladh. Bhiodh seo math dhan eaconomaidh, dhan chànan agus dhan nàisean – le bhith a’ togail barrachd cheanglaichean taobh a-staigh na dùthcha.

Seo mapa a’ sealltainn cò ris a bu chòir dhan lìonra a bhith coltach (leis na loidhnichean a bu chòir a bhith air ath thogail ann an gorm is dearg).

cymru

Rinneadh sgrùdadh comais air na chosgadh e an loidhne eadar Caerfyrddin/Carmarten agus Aberystwyth ath-fhosgladh agus fhuaireadh a-mach gun gabhadh a dhèanamh air prìs £750m no mar sin. ‘S e airgead mòr a tha sin a rèir cuid, ach chosgadh Riaghaltas na Cuimrigh no na h-Alba no na RA sin air motorway gun fiù ’s a smaoineachadh mu dheidhinn. Gu dearbha, tha e coltach gun cosg an M4 Relief Road faisg air Casnewydd/Newport còrr is £1 billean. Bhiodh e tòrr na b’ fheàrr cur às dhan rathad sin agus dhan truilleadh a thigeadh na chois agus an t-airgead a cheachdadh gus an dùthaich aonachadh!

Alasdair

Posted in a' Chuimrigh, Aberystwyth, Ath-fhosglaidhean, Carmarthen, Cuimrigh, Cuimris, Traws Link Cymru | Comments Off on An Dr Beeching – namhaid na Cuimrigh agus na Cuimris #gàidhlig

Lionra thramaichean fantasach Inbhir Nis! #gàidhlig

Tha an sgrìobhaiche siubhail agus Esperantisto Inbhir Niseach Simon Varwell air artagal a sgrìobhadh a tha a’ beachdachadh air dè seòrsa siostam meatro a dh’fhaodadh a bhith aig a bhaile.

Chithear na molaidhean aige aig: http://www.simonvarwell.co.uk/iarann/

Gu math inntinneach!

Aig an àm seo, chan eil teansa sam bith gun rachadh siostam thramaichean a thogail ann am baile caran beag mar Inbhir Nis, ach tha gu leòr bailtean eile san Roinn Eòrpa den aon mheud agus aig a bheil siostaman còmhdhail den t-seòrsa a tha Simon a’ moladh.

Tha lèirsinn a dhìth oirnn ann an Alba a thaobh còmhdhail!

Alasdair

Posted in Inbhir Nis, Simon Varwell | Comments Off on Lionra thramaichean fantasach Inbhir Nis! #gàidhlig

An Clag | 1919-2019

Tha Eòghan a’ coimhead air Call na h-Iolaire a thachair ann an uairean beaga na maidne air La na Bliadhn’ Uire 1919

A-nochd ann an Ùig tha dusan lanntair a’ soillseachadh ann an dubh na h-oidhche – deich airson nan fear nach do thill agus a dhà dhaibhsan a tharr às beò. Sa bhaile seo fhèin, Cradhlastadh – Cradhlastadh na h-Ataireachd Àird, a bha stèidhichte air malairt agus maighstireachd na mara – bhàsaich sianar – Eòghain Sheòrais am fear a b’ òige dhiubh aig 18; Murchadh Bheag Dhòmhnaill ’Ic Mhurchaidh; Calum Ruadh Dhòmhnaill Nèill co-ogha mo shinn-seanmhair; Aonghas ’Ain Dhuibh; Pàdraig Dhòmhnaill Chaoil; agus am fear a bu shine, Iain Aonghais Mhòir a bha 45 agus a bha na athair do bhanntrach bràthair mo sheanar, Seonag, a rugadh sia seachdainean às dèidh dha h-athair bàs fhaighinn.

Ann an Ùig, bidh sinn a’ cumail ar cuimhneachan air an dàra latha den Fhaoilleach o chionn ’s nach d’ ràinig an naidheachd gu Ùig nam Beann gus an latha ud. Ach mar a h-uile coimhearsnachd, bidh sinn a’ cuimhneachadh air na balaich sin a fhuair bàs airson adhbharan nach bi soilleir gu bràth – droch shealbh, droch shìde, droch fhortan – ge b’ e dè bh’ ann, thèid an sgeulachdan innse air beulaibh an t-sluaigh agus nì e slànachadh air choireigin air an t-seann leòn.

Cha robh call na h-Iolaire co-ionnan ri sileadh fala a’ Chogaidh Mhòir. A dh’aindeoin gach bruidealachd, gach balach òg a fhuair bàs, gach blàr gun trocair gun, dh’fhaodadh daoine ciall air choireigin a dhèanamh às. Airson math no dona, tha an comas aig inntinn clann-an-duine rudan uabhasach, oillteil a rèiteachadh – bha cogadh ann, agus an cois cogaidh, thig bàs. Tha sin soilleir gu leòr, ach leis an Iolaire, cha b’ urrainn dhaibhsan a bha gam fàgail beò ciall a dhèanamh den tamailt a dh’fhuiling an t-eilean air fad. Iadsan a thill, dh’fhalbh tòrr dhiubh on eilean co-dhiù. “Taigh-faire airson daoine beò” mar a bha aig an Ùrr. Iain MacLeòid.

Nuair a thàinig mi gu tìr a-raoir, chaidh mi a-null “Sheòl an Iolaire” fhaicinn. Mise agus dà fhichead duine eile co-dhiù on bhàt’-aiseig. Na Solais, simplidh agus druidhteach, a sheasas airson mìos eile, ann an cruth a’ bhàt’, a chaidh an dealbhadh le Torcuil Crichton agus mo cho-ogha, Calum MacIlleathain – fear às an Rubha, fear à Ùig – an t-eilean aonaichte anns a’ chràdh agus anns an t-sàl. An Ataireachd Àrd, gun mhuthadh, gun truas.

Ach trì cairteal na h-uarach roimhne sin, bha mi nam sheasamh air deic a’ bhàt’-aiseig ag amharc air solas uaine a’ prìobadh san dorchadas.

Ri mo thaobh bha triùir bhràithrean nan seasamh a’ dèanamh an dearbh rud ’s sinne a’ dol seachad air na Biastan – chan eil fhios agam dè bha iad a’ smaoineachadh ach chuirinn geall gun robh iad a’ smaoineachadh air cho faisg ’s a bha iad air a’ chladach, agus mar mi fhìn a’ smaoineachadh gun robh e caran suarach a bhith a’ smaoineachadh air dè cho fada ’s a bha loidhne a’ chanteen leis a’ bhàta cho trang. Fhuair mi a-mach na b’ fhaide air adhart nuair a bha sinn a’ feitheamh airson a dhol air tìr, gur ann à Earra-ghaidheal a bha iad. Bha an seanair air tighinn às beò.

Mhothaich am fear a b’ òige dhiubh ris na camain na mo làimh, a’ tighinn a-null gus cluich anns a’ gheam chuimhneachaidh a bhios ann eadar Leòdhas agus Ceann Loch Seile, an sgioba a bhios a’ riochdachadh Caol Loch Aillse, air Là na Bliadhn’ Ùire ann an Steòrnabhagh. Beachd-smuain a thug Dòmhnall MacLaomainn, an craoladair Gàidhlig gu buil – mar a thuirt e fhèin, a’ caoidh, a’ cuimhneachadh ach a’ cluiche an spòrs a chaidh a thoirt bhuapasan nach d’ fhuair an cothrom an iomain Challainn a chumail suas a-rithist. Rud a bha ceart cho nàdarrach ann an Leòdhas ’s a bha e anns a h-uile ceàrn Gàidhealach eile aig an àm. Chaidh barrachd na beathannan a chall an oidhche, chailleadh cultar agus cleachdaidhean is cothroman is cànan.

Bha mo mhàthair ag innse dhomh mun uair a chaidh a toirt suas sna Guides dhan Talla Drill ann an Steòrnabhagh sna seachdadan. Cha robh for aice carson a bha ise ’s a caraidean ann, ach ’s e taisbeanadh a bh’ ann mun Iolaire a’ sealltainn a’ chlaig a bha air ùr-thogail o ghrunnd na mara. Dh’fhaighnich i dha h-athair nuair a thill i dhachaigh dhan mhansa carson nach robh i air cluinntinn mu dheidhinn roimhe. Bha am freagairt aig mo sheanair ag innse dhi tòrr. “Cha robh daoine a’ bruidhinn mu dheidhinn.”

Anns a’ bhalbhachd sin a dh’fhuiling ar sluagh cho fada, ro fhada. Agus ann am balbhachd, thèid cròn a dhèanamh agus thèid slànachadh is leigheas a bhacadh. Chunnaic sinn o chionn dà mhìos ann an Leòdhas dùsgadh mòr a thaobh na h-Iolaire, ealain, ceòl, dannsa, spòrs. Tha na còmhraidhean sin deatamach gan slànachadh againne. Ma tha sinne airson tìr fhallainn, Ghàidhealach, bheàrtach a thogail, feumaidh sinn na còmhraidhean a chumail, ach feumaidh sinn gluasad air adhart, a’ togail air na gnothaichean sin, mar a thuirt Dòmhnall, a’ caoidh is a’ cuimhneachadh ach a’ cluiche. Tha na rudan sin cho cudromach airson ar n-eileanan agus ar cultar agus gu dearbh ar cànain. Feumaidh sinn an t-àm ri teachd a chaidh a thoirt bho na daoine sin a dhèanamh dhuinn fhèin agus dhar dùthaich agus dhar chloinne.

A’ leughadh seo air ais dhomh fhein, tha mi a’ tuigsinn fhacail Anna Frater cho math ’s a bha mi riamh

“agus tha mo chridh’ a’ tuigsinn

barrachd na mo chlaisneachd;

’s mo shùilean a’ toirt a-steach

barrachd na mo chluasan.”

Ach chan eil agam ach faclan a-nochd airson seo a chur an ceill, chan eil agam ach an clag beag agam fhein. Tha an clag sin againn uile. Tha an cultar againn fhathast. Tha an cànan againn fhathast a dh’aindeoin gach càs is gach innleachd. Feumaidh sinn an clag sin a sheirm, feumaidh sinn a sheirm gu h-àrd. Gus am bris an latha agus an teich na sgailean.

Share

Posted in A' Chiad Chogadh Mòr | Comments Off on An Clag | 1919-2019

Broc of Ages – taistealachd roc gu Sheffield #gàidhlig #defleppard

Bho chionn 27 bliadhna rè saor-làithean na Nollaige, bha mi ag ullachadh airson prelims nan Àrd-ìrean agam san àrd-sgoil. Bha mi beò-glaicte le ceòl roc/meatailt agus latha no dhà mus do thòisich na deuchainnean agam, chuala mi an naidheachd dhuilich gun do chaochail Steve Clark, fear de na cluicheadairean giotàir aig Def Leppard. Cha robh e ach 30 agus bha e air bàsachadh mar thoradh air trioblaidean le deoch-làidir.

Bhris seo mo chridhe.

74fd74c96bd002150131ceb0666603d0--gibson-guitars-s-music

Bha Steve Clark cho cool – ’s e cluicheadair giotàir fìor fìor mhath a bh’ ann, sgrìobh e na riffs as fheàrr aig Def Leppard agus bha coltas fìor mhath air cuideachd. Bha mi ag iarraidh a bhith coltach ris.

Chuir mi romham an uair sin gum bu toil leam tadhal air uaigh Steve ann an Sheffield latha de na làithean nam biodh an cothrom agam. Agus bha an cothrom sin agam an t-seachdain seo fhèin, mu dheireadh thall.

Gach bliadhna, bidh mi a’ dol air turas rèile eadar an Nollaig agus a’ Bhliadhna Ùr. Am-bliadhna, chaidh mi gu Sheffield, baile mòr na stàilinn, gus na tram-trèanaichean ùra an sin fhaicinn. ‘S e a th’ ann an tram-trèana ach carbad a tha comasach air ruithe mar trama air an t-sràid agus cuideachd mar trèana air an rathad-iarainn. Seo post a sgrìobh mi mu dheidhinn nan tram-trèanaichean bho chionn ghoirid. Thug seo cothrom dhomh na tramaichean fhaicinn, uaigh Steve Clark fhaicinn – agus a bhith anns a’ bhaile far an deach an Dr Who ùr fhilmeadh cuideachd!

Thòisich an latha agam aig 5.00 airson trèana CrossCountry 06.01 gu Plymouth taobh Sheffield a ghlacadh. Chaidh mi gu Stèisean a’ Mheadhain ann an deagh àm agus fhuair mi a-mach gun deach an trèana agam a chur dheth agus bha agam ri feitheimh uair a thìde airson trèana eile. Bha sin a’ ciallachadh gum biodh nas lugha de thide agam ann an Sheffield, ach aig an aon àm, bha deagh leabhar agam, bha an trèana còrr is uair a thìde air dheireadh is mar sin, gheibh mi an t-airgead air fad agam air ais agus fhuair mi turas eadar Glaschu is Sheffield saor is an-asgaidh!

Turas saor is an-asgaidh gu Sheffield air an HST

Ràinig mi Sheffield mu dheireadh thall aig meadhan-latha agus rinn mi air stad nan tramaichean taobh a-muigh Stèisean Sheffield.

Cha b’ fhada gus an tàinig trama a bha a’ dol gu tuath agus gun robh sinn air an drochaid trama a nochd ann an Dr Who bho chionn goirid! Gu fortanach, cha robh sgeul air na damhain-allaidh mhòra a rinn sgrìos air a’ bhaile ann an Dr Who….

Tha siostam thramaichean gu math mòr ann an Sheffield. Dh’fhosgail a’ chiad phàirt den lìonra ann an 1994 agus tha e air leudachadh mean air mhean bhon uair sin, leis an loidhne as ùire eadar Meadowhall a Deas, Rotherham Central is Parkgate anns an ear-thuath a’ tòiseachadh ann an 2018 leis na tram-trèanaichean ùra.

sheffield-tram-map

Lionra thramaichean Sheffield

Cha robh cus tìde agam agus mar sin, rinn mi air Malin Bridge an toiseach, an stad as fhaisg air uaigh Steve Clark.

Chan eil cladh Wisewood ach beagan is mìle air falbh bhon stad trama agus tha e a’ coimhead gu math furasta air a’ mhapa ach an da-rìribh, tha e air mullach cnuic agus tha an rathad ann gu math gu math cas! Mar sin, is math gun robh mi feumach air beagan eacarsaich às dèidh na Nollaig!

Gu dearbha, tha cathair Sheffield gu math cnocach le tòrr ghleann ann agus tha tòrr aibhnichean agus canàlaichean ann am meadhan a’ bhaile. Tha e follaiseach bho stoidhle nan toglaichean gu bheil thu ann an Siorrachd York agus bho chruth na tìre tha e soilleir cuideachd cho faisg ’s a tha thu air na Derbyshire Dales aig an aon àm.

Às dèidh lethuair a thìde, ràinig mi cladh Wisewood agus cha b’ fhada gus an do lorg mi clach-uaighe Steve Clark. Ged a tha cha mhòr 30 bliadhna air a dhol seachad bho a bhàs ro-òg, tha e follaiseach gu bheil tòrr mòr dhaoine deidheil air a obair fhathast oir bha gu leòr flùraichean, pleactraman, teipichean is eile ann.

Clach-uighe Steve Clark aig Def Leppard, Sheffield

Ri leantainn…..

Alasdair

Posted in Def Leppard, Dr Who, England, Metrothan, rathaidean-iarainn, Sasainn, Sheffield, South Yorkshire Supertram, Steve Clark, Trama-trèana, tramaichean | Comments Off on Broc of Ages – taistealachd roc gu Sheffield #gàidhlig #defleppard

Cuir “bi” ceart (Rabhd na Callainne)

Tha Tormod MacLeòid ann an deagh àm leis an aiste seo mu litreachadh caochlaideach “bi/bidh/bith” agus “cuir/cur”. Ged a tha e gu math pongail, thuirt e gur e “incoherent rant” a th’ ann, agus mar sin, chuir sinn i  ris an roinn againn, “Rabhd na Bliadhn’ Ùir'” (air atharrachadh am-bliadhna gu Rabhd na Callainne). 

Ma tha sibh am beachd gu bheil ur speiligeadh air a dhol a Thaigh Iain Ghròta no nach eil earbsa agaibh nur litreachadh tuilleadh – dragh a’ choin – tha sinn uile air an aon ghad co-dhiù! BLIADHNA MHATH ÙR / BLIADHNA ÙR MHATH nuair a thig i (mo chreach, nach eil aonta aig na Gàidheil air dad!)

Cu(i)r ‘bi’ ceart

Carson a tha barrachd air aon ‘bi’ ann? Innsidh iad dhut gu bheil trì diofar sheòrsaichean den fhacal ‘bi’ ann agus gu bheil adhbharan ann air an son. Mura h-eil sibh eòlach orra, bheir mi seachad geàrr-chunntas glè luath, agus dh’fhaodadh gun dèan mi mearachd no dhà. An toiseach tha ‘bidh’ ann, ’s e gnìomhair neo-eisimeileach a th’ ann, an uair sin gheibh thu ‘bi’ ann, ’s e gnìomhair eisimeileach a tha seo (dè an t-adhbhar airson dà litreachadh? Cò aig a tha fios), agus mu dheireadh tha ‘bith’, ’s e ainmear a th’ ann am ‘bith’. Tha barrachd nan lùib ach ’s e blasad a tha sin dhen chùis.

Tha mise a’ faireachdainn nach eil fhios aig a’ mhòr-chuid de Ghàidheil air na riaghailtean seo, daoine aig an robh Gàidhlig bho riamh agus daoine aig a bheil comas sgrìobhaidh sa chànan cuideachd. Dh’fhaodadh a dh’ràdh gur e fàilligeadh san fhoghlam a tha seo ach ’s dòcha gur e fàilligeadh a th’ ann do shaoghal an oideachaidh. Nach bu chòir dhuinn a bhi a’ feuchainn ri cùisean a dhèanamh nas fhasa dhan Ghàidheal àbhaisteach gus am bi iad a’ faireachdainn nas cofhurtail le bhith a’ sgrìobhadh sa chànan aca fhèin? Tha mise a’ smaoineachadh gum bu chòir co-dhiù.

Canaidh daoine gu bheil na ‘bithean’ seo a’ ciallachadh rudan eadar-dhealaichte agus le sin gum bu chòir dhaibh a bhith air an sgrìobhadh ann an dòighean diofraichte; ach a bheil sin ceart? Tha kettle agus blame air an sgrìobhadh san aon dòigh sa Ghàidhlig, ‘coire’, ach chan eil sin a’ fàgail daoine mì-chinnteach ann an seantansan dè an tè a th’ air a chleachdadh, a bheil? Tha cuideachd ‘Mòr/mòr’, ‘na’, ‘nan’, ‘èideadh’ agus ‘mìle’ am measg gu leòr eile ann. ’S an uair sin tha an argamaid ann a thaobh mar a tha thu a’ cantainn na facail seo. Tha ‘bidh’ air a chantainn ann an dòigh eadar-dhealaichte ri ‘bith’ (no bu chòir) agus ‘cur’ agus ‘cuir’ an aon rud (ged a tha seo a’ falbh beagan nam bheachd-sa) ach, a-rithist, nach eil ‘coire’ an aon rud? Ann am Beurla tha tòrr fhacail ann a tha air an sgrìobhadh anns an aon dòigh ri facail eile ach a tha air an ràdh ann an dòighean eadar-dhealaichte cuideachd, seo feadhainn dhiubh: read, live, tear, bow, row, close, lead, polish. Tha tòrr a bharrachd air-loidhne ma tha sibh airson an coimhead an-àird.

Mar a dh’ainmich mi shuas, tha mi cuideachd den bheachd gu bheil an aon rud fìor mu dheidhinn ‘cur’. Tha dà dhòigh ann ‘cur’ a’ sgrìobhadh, ‘cuir’ mar an t-òrdugh agus ‘cur’ mar an t-ainmear gnìomhaireach agus mar sin air adhart. A-rithist, dè am feum a th’ ann? Chan eil ann ach na h-aon h-adhbharan ’s a bh’ ann gu h-àrd. Nis, chan eil mi a’ feuchainn ri daoine a chàineadh no bhith gan dèanamh fiadhaich, ’s e còmhradh/deasbad a tha mi ag iarraidh. ’S dòcha gu bheil thu ag aontachadh gu tur leam, ma tha – glè mhath, ’s dòcha gu bheil sibh ag aontachadh gu ìre – mar as dòcha gu bheil sibh a’ tuigsinn carson a bhiodh aon ghnìomhair math ach gum bu chòir ‘bith’, an t-ainmear, a chumail – air neo ’s dòcha gu bheil sibh gu mòr nam aghaidh agus tha sin ceart gu leòr cuideachd. Mar a thuirt mi, ’s e an còmhradh an rud as cudromaiche. Chanainn aon rud ge tà, cuimhnich gum feum cànain a bhi a’ gluasad agus ag atharrachadh gus a bhith beò agus mura biodh atharraichean air a thighinn a-steach dhan chainnt againn fhìn, nach e cànan nan Èireannach a bhiodh againn san latha an-diugh. (Agus gu dearbh tha fhios agam gur e ‘nan Èireannach’ a bu chòir a bhith ann ach ’s e lecture na croich eile tha sin airson àm air choireigin eile – siud agus asgairean na mallachd tha sin!).

Co-dhiù, mar cho-dhùnadh bu mhath leam a ràdh gun do chleachd mi ‘bi’ agus ‘cur’ airson a h-uile suidheachadh a b’ urrainn dhomh anns a’ phìos seo. Sin a mholainn-sa a chleachdadh an-còmhnaidh.

Tapadh Leibh. Incoherent rant over.


TEACHDAIREACHD LE DÙRACHD O GHAFAIREAN na GÀIDHLIG

“A bhith no gun a bhi”, ’s e sin a’ cheist.

 

BI (freumh)

Ainmear gnìomhaireach : a bhith

Ainmear: bith (boireann)

An tràth àithneach (òrdagh; singilte): bi

An tràth àithneach (òrdagh; iolra): bithibh

Tràth làthaireach neo-eisimeileach: tha

Tràth teachdail neo-eisimeileach: bidh/bithidh (beumte*)

*stressed

Tràth teachdail eisimeileach: bi  (m.e. Thuirt e gum bi e ann a-màireach.*)

[*Tha ‘bi’ an eisimeil ‘gum’ san t-seantans seo shuas]


CUIR (freumh)

Ainmear gnìomhaireach: a’ cur

Ainmear: cur

An tràth àithneach (òrdagh; singilte): cuir

An tràth àithneach (òrdagh; iolra): cuiribh

Tràth teachdail neo-eisimeileach: cuiridh

Tràth teachdail eisimeileach: cuir (m.e. Tha e ag ràdh gun cuir e am buntàta a-màireach.*)

[*Tha ‘cuir’ an eisimeil ‘gun’ san t-seantans seo shuas]

Share

Posted in bi, bidh, bith, Cànain, Cànan & Cultar, cuir, cur, Gàidhlig, litreachadh, litreachas, speiligeadh | Comments Off on Cuir “bi” ceart (Rabhd na Callainne)

Bliadhna mhath ‘son planaichean Gàidhlig, cha tuirt neach sam bith a-riamh + 1 year

A chàirdean, nach cuir sibh ur tòn fodhaibh agus dèan sibh sibh fhèin còsagach tac an teine, ‘s dòcha gum bi geansaidh Nollaige oirbh agus gloinne dhen dram bhuidheach nur dòrn. Slàinte mhòr, a h-uile latha a chì is nach fhaic! Nise, mun àm seo dhen a’ bhliadhna, tha e mar fhasan do ‘Illeasbuig beagan, erm, Cnuasachaidh a dhèanamh air uaill is moit ar cànain, sin agaibh planaichean Gàidhlig na
Comments Off on Bliadhna mhath ‘son planaichean Gàidhlig, cha tuirt neach sam bith a-riamh + 1 year

Dèan “An Còmhradh”

A bheil tu ag iarraidh barrachd Gàidhlig a chleachdadh nad bheatha?

Ma tha, dèan ‘An Còmhradh‘. Dh’fhaodadh seo a bhith ri caraid, ri cèile, ri co-obraiche no ri ball den teaghlach agad.

Is e An Còmhradh iomairt a bhios ag amas air daoine a bhrosnachadh gus smaoineachadh air cleachdadh na Gàidhlig nam beathannan làitheil. Ma tha thu cairdeil le neach aig a bheil Gàidhlig ach a bhruidhneas riut anns a’ Bheurla mar as trice, dèan ‘An Còmhradh’ riutha.

“Tha Gàidhlig agad nach eil?”
“Tha gu dearbh”
“Tha fios agam nach do bhruidhinn sinn i ri chèile roimhe, ach carson nach tòisich sinn?”
“Nach tòisich sinn an-dràsta?”
“Ceart ma-tha!”

Ma ’s e neach-ionnsachaidh a th’ annad, ach bu toigh leam a chur ris a’ bheagan Ghàidhlig a tha agad, gabh ‘An Còmhradh’ cuideachd. Bheir seo misneachd agus piseach air sgilean cànain dhan dithis agaibh.

“Tha Gàidhlig agad nach eil?”
“Tha, ach chan eil beagan agam.”
“Tha mi fhèin ag ionnsachadh agus bu toigh leam a chur ris na tha agam.”
“Ceart ma-tha, nì sinn ar dìcheall.”

Agus sin agad An Còmhradh. Dèan e anns a’ Bhliadhn’ Ùr seo.

 

Are you looking to use more Gaelic in your life?

If so, then you should have ‘An Còmhradh’. It’s a conversation that can be with a friend, your partner, a colleague or a family member.

An Còmhradh is a campaign which aims to encourage people to think about the use of Gaelic in their daily lives. If you are friendly with a person who speaks Gàidhlig but who you usually talk with in English, you should have An Còmhradh.

“You speak Gaelic don’t you?”
“I do.”
“I know we have never spoken it together before, but why don’t we start?”
“Yeah, let’s give it a go.”

If you are learning Gaelic, you can  have An Còmhradh as well to help add to your vocabulary and build you and your friend’s language skills and confidence.

‘You speak Gaelic do you not?’
‘I do, only a small bit though.’
‘I’m learning myself and I’d love to add to my language skills.’
‘Right then, we’ll give it a try.’

And that is An Còmhradh. Give it a go this New Year.

Share

Posted in Cànan & Cultar, Gun roinn-seòrsa | Comments Off on Dèan “An Còmhradh”

Reversadh | Lèirmheas de Euro Truck Simulator 2

Tha Dàna a’ cur fàilte air sgrìobhadair ùr comasach, Iain MacDiarmaid, às an Eilean Sgitheanach. Is fhiach seo leughadh.

Reversadh

Tha Emmerdale air a-rithist, tha mi sgìth, tha mi feumach air beagan fois. Chan eil an t-eadar-lìon aig taigh mo mhàthair luath gu leòr leigeil leam RuPaul’s Drag Race fhaicinn. Feuchaidh mi ri geam a chluich. ’S fhada bhon uairsin. Tha e fliuch, fiadhaich, dorcha a-muigh, is mar iomadh Gàidheal eile thar mìosan a’ gheamhraidh, ‘s e còsagach a tha mi a’ sireadh. Euro Truck Simulator an dòigh as fheàrr fhaighinn, is cinnteach. Thòisich mi a’ luchdachadh-a-nuas. Chan eil an t-eadar-lìon luath gu leòr ’son sin a bharrachd. Mar sin, san t-seann seòmar-cadail a bh’ agam às dèidh dha mo bhràthair an taigh fhàgail (upgrade gu double bed), tha mi fon phlangaid, làmh anns an adhar, a’ cleachdadh a fòn ’son 4g agus mobile hotspot, a’ dèanamh fiughar ri Volvo F16. Postair ùr do VisitScotland, ’s dòcha. 

‘S math gu bheil unlimited data agam, tha mo ghàirdean goirt mus landaig e. 

Tha e a’ fosgladh ann an garaids, ann an saoghal eile làn roghainnean. Cus dhiubh. Ainm, aodann, companaidh, suaicheantas, làraidh. Stad mi ùidh a ghabhail ann an làraidhean nuair a fhuair m’ athair F12. Tha cuimhne ’am air an F7. Tro bhliadhnaichean an F7, b’ e F12 riamh an t-amas. Bha mo bhràthair le fathannan an-còmhnaidh gun robh Skye Transport a’ faighinn làraidh ùr. Blondie an turas seo, ’s e Dad a bhios ann an ath-thuras. Bha seòrsa de shiostam ann – cò a b’ fheumaiche, cò a b’ airidhe, cò a b’ fhaide a bh’ air a bhith ann, agus cò a bu bhàidheile ri na bossaichean. Ach seo mise, ann an garaids, mo thaghadh fhèin agam air làraidh. Volvo F16, a-mach air an rathad mhòr leam. 

Uill, chan eil e cho buileach sìmplidh sin. Thug e leth uair a thìde dhomh mo shlighe a lorg às an yard. Ach, cho luath sa tha mi air rathaidean mòra Ghlaschu tha mi comhfhurtail sa chathair. Chan fhada gus a bheil mi aig mo cheann uidhe, reversadh. Bha fhios agam riamh gun robh m’athair math air làraidhean a dhraibheadh. Bhiodh daoine ag innse dhomh. Fiù ‘s nuair a bha mi òg, aig oir na pàirce aig geama iomain, “Chan eil duine nas fheàrr na d’athair air rathaidean an Eilein.” Tha a bhith math air d’obair, gu bith dè th’ ann, cudromach. Sin a dh’ionnsaich mi. Agus air cùl cuibhle F16, ‘s e rathaidean cumhang agus reversadh slait-tomhais do chomasan. 

Dh’fhailich orm a’ chiad uair. Jack Knife. Tha dealbh nam inntinn muinntir nan oifis bruidhinn mum dheidhinn. “Sin an gille aig John McDiarmid. Obh obh.” Oidhirp eile. An turas seo, ’s e mo sheanair ri mo thaobh. Tionndadh cearr, feuchainn ri ceartachadh, trèilear a’ dol bhuaithe, is tòiseachadh a-rithist. Nuair a bha mi a’ feuchainn ris an tractar a chur a-steach dhan bhathach a-rithist, b’ e a b’ fhoighdiniche. Cha robh èigheachd sam bith a’ dol. Dìreach comhairle is tuigse is oidhirp mo chuideachadh. Chan eil trod a dhìth nuair a tha ginealach eadaraibh. Rinn esan trod gu leòr ri m’athair, is chum m’athair an traidisean sin a’ dol. 

An treasamh oidhirp is tha e agam. Chaidh mo theleportadh air ais dhan yard. Bheil thu deiseil feuchainn air Obar Dheathain? ’S mi tha. Ach tha e anmoch is tha mi sgìth is tha riaghailtean mu na h-uairean as urrainn do dhaoine a bhith a’ draibheadh làraidh ann ’son adhbhar. Leabaidh leam. 

’Son là neo dhà, cha deach mi faisg air. Tha mi trang. Agus ’son an fhirinn innse, cha robh ùidh agam riamh ann a bhith a’ draibheadh làraidhean agus chan eil ùidh sam bith agam ann a bhith a’ cluich gheamaichean coimpiutair. Ach thill mi thuige. Tha mi aig an taigh, tha naoi bliadhna bho chaochail m’athair, is tha rudeigineach nas motha gam tharraing dhan gheam seo. 

Chan eil an sat nav fiù ’s a’ bruidhinn riut. ’S dòcha gu bheil, ach chan eil fhios agamsa ciamar a chuireas mi air e. Tha mi a’ dol a dh’ionnsaigh Carlisle agus tha loidhne mòr dearg is mo thuigse fhèin air cruinn-eòlas, ag innse dhomh g’ eil mi air an t-slighe chearr. Tha teachdaireachd ag innse dhomh g’ eil mi mar tha air deireadh is gu bheil mi a’ call airgid. Tha ùine gus am faigh mi air tionndadh. 

Nuair a bha sinn òg, bhiodh sinn a’ faighinn air spins. ’S mise as òige. Ross as sìne. Bhiodh Ross neo Lorna sa chathair. Bhiodh agam ri bhith air an einnsean sa mheadhan. Cha robh e riamh comhfhurtail ach cha robh sin gu diofar. Bha m’athair eadar-dhealaichte sa làraidh. B’ e seo a shaoghal-san. Bha daoine eòlach air. Seo na bha e riamh son a dhèanamh. Bha e toilichte sa làraidh, rud, dh’fheumainn a ràdh, nach robh e san taigh. Bha e cuideachd sòbarra sa làraidh,’s dòcha gur e sin a bu choireach. Ach bha na làithean sin mìorbhaileach. Chunnaic sinn taobh eile dheth. Taobh nach fhaca sinn a-rithist gus an do sguir e òl, agus nuair a bha leanabh aig Lorna. Ogha, is le sin, gliocas seanair. Gaol, ach ceum air falbh, a tha a’ ciallachadh nach eil do chomasan reversadh na thomhais air d’ fheum. 

Tha draibheadh motorway furasta. Ach ’s e an A9 seach an M74 a tha a dhìth orm. Chan eil sgeul agam air an indicator – dè an diofar, tha mi ann am F16, gluaisidh daoine eile às mo rathad. Slip road is junction is dùbhlan eile – ciamar a tha mi a’ faicinn na tha a’ tighinn? Mun àm a tha mi air lorg fhaighinn air sin, tha mi seachad air an junction, coimhead air an ceiling trim, agus chan urrainn dhomh an còrr a dhèanamh. Brag! Chan e brag buileach a th’ ann. Tha mi air a’ chliathach de làraidh eile a reubadh. Tha mi glacte. ‘S e reverseadh, a-rithist, a tha a dhìth. 

Ist Dad. Tha fhios ’am. Beep, beep, beep, beep. Vauxhall Vectra fo na cuibhlichean. Beep, beep, beep, beep. Brag eile. First low, tha mi a’ dol a dhèanamh air an fheur. Jam air mo chùlaibh, tha mi a’ tòiseachadh ri sreap. Tha mi a’ dèanamh glè mhath. Bidh sgeulachd èibhinn agam dhaibh nuair a tha an tancar dheth is mi a’ gabhail cupa ti ann an Obar Dheathain. Leathach slighe suas, tha cuibhlichean a’ tionndadh ach tha an t-adhartas air stad. Rabhadh – “Ground soft and wet. Try and locate the diff lock” Tha fhios ’am dè th’ ann an diff lock. Tha fhios ’am glan caite bheil e. Ach chan eil sgot ’am ciamar a tha mi a’ faighinn thuige. 

Escape. Putan aig oir a’ kheyboard a bh’ air m’aire fad an t-siubhail. Tha mi ga bhruthadh. Tha an desktop agam, a tha làn bhideothan is bideagan sgrìobhaidh a tha mi air a dhèanamh, a’ tilleadh. Tha mi a’ faireachdainn nas rèidhe sa spot. 

Cha chanainn gun do chòrd an geam rium idir. Ach bha fhios agam nach còrdadh mus do chluich mi e. Chan e sin a thug orm a cheannach. Chan e draibhear làraidh a th’ annam. Ach, a dh’aindeoin sin, tha miann annam fhathast dearbhadh gun urrainn dhomh reversadh dòigheil. ’S dòcha gun gabh mi spin eile, là breagha air choireigin. Neo gun glèidh mi an geam ’son an là nuair a bhios clann agam fhein.

  • Iain MacDiarmaid

Tha Iain MacDiarmaid na ghairnealair is na chraoladair ag obair air a cheann fhèin mar Telt Media – lean air aig @teltmedia air Instagram

Share

Posted in Cànan & Cultar, cultar, Rosg | Comments Off on Reversadh | Lèirmheas de Euro Truck Simulator 2