Gaelic in the chamber — Scottish Parliament Official Report

Tha ar deagh chàirdean san Aithisg Oifigeil air post bloga ùr fhoillseachadh mu Ghàidhlig anns a’ Phàrlamaid. Seo e! “Do members ever speak in Gaelic in Parliament and how do you report it when they do?” is a question our readers often ask, I imagine. They do, and you can see in the Official Report … Leugh an corr de Gaelic in the chamber — Scottish Parliament Official Report
Comments Off on Gaelic in the chamber — Scottish Parliament Official Report

Subway Ghlaschu 1.0 #gàidhlig #gaelic @glasgowsubway

Chan fhada gus am bi trèanaichean ùra air Subway Ghlaschu agus chan eil teagamh sam bith nach eil coltas spaideil ùr-nodha orra.

Ach am mair iad fad 80 bliadhna?

1-Clockwork-orange-new-train

Tha na trèanaichean a th’ air an t-Subway aig an àm seo cha mhòr 40 bliadhna a dh’aois ach an robh fhios agad gun do mhair na trèanaichean tùsail air an t-Subway bho 1896 gu 1977?

Seo dealbh de thrèana Subway a chaidh a thogail ann an 1896 nuair a dh’fhosgail an siostam ùr – the Glasgow and District Subway.

0 R

Ma choimheadas tu air an trac air an làimh chlì, chì thu gu bheil càball ann eadar na rèilichean.  B’ e seo an càball a bha a’ tarraing nan trènaichean.

‘S e siostam càbaill a bh’ anns an t-Subway an tòiseach. Bhiodh na trèanaichean a’ greimeachadh air càball fada a bha a’ gluasad fad an t-siubhail. Gus tòiseachadh, bhiodh an trèana a’ greimeachadh air a’ chàball agus gus stad, bhiodh iad ga leigeil às!

Tha na càraichean-càball suaicheanta ann an San Francisco fhathast a’ ruith mar seo.

Bha einnsein-smùide mòr ann an Rathad Shields a bhiodh a’ tionndadh a’ chàbaill.

einnsein

B’ e seo Subway 1.0. Dh’atharraich cùisean ann an 1935 nuair a chaidh na trèanaichean atharrachadh gu cumhachd an dealain. B’ e seo Subway 1.1. Chleachd iad na h-aon trèanaichean le mòtairean trama annta ags lean cùisean orra mar seo gu 1977.

Seann trèana Subway ann an Taigh-tasgaidh Albannach nan Rathaidean-iarainn, Bo’ness

Ma tha thu airson seann trèana subway fhaicinn, chithear iad ann an Taigh-tasgaidh Taobh na h-Aibhne ann an Glaschu agus ann an Taigh-tasgaidh Albannach nan Rathaidean-iarainn ann am Bo’ness.

No ma tha thu airson trèana a cheannach dhut fhèin, tha e coltach gu bheil tè air a’ mhargaidh an-dràsta!

tubecar

Alasdair

 

 

 

Posted in clockwork orange, Glasgow, Glasgow Corporation, Glasgow District Subway, Glasgow Underground, Metrothan, shoogle, spt, subway, Subway Ghlaschu, trèanaichean | Comments Off on Subway Ghlaschu 1.0 #gàidhlig #gaelic @glasgowsubway

Deasbad mu 10 bliadhna de BBC ALBA an-dè #gàidhlig #gaelic

An do chaill thu an deasbad mu 10 bliadhna de BBC ALBA an-dè? Na gabh dragh, faodaidh tu a leughadh no a choimhead air a bhidio. Faodar teacsa an deasbaid a leughadh anns an Aithisg Oifigeil no faodar coimhead air air SPTV (#Gàidhlig is Beurla) http://ow.ly/JySm30lTBtG  no anns a’ Bheurla a-mhàin aig http://ow.ly/5rqO30lTBuP  Alasdair gaidhlig@parliament.scot
Posted in BBC Alba, cànan, Donald Cameron MSP, Gaelic, Gaelic television, Gàidhlig, MG Alba, Seòmar | Comments Off on Deasbad mu 10 bliadhna de BBC ALBA an-dè #gàidhlig #gaelic

New Scottish Parliament #Gaelic Language Plan launched

The new edition of the Scottish Parliament Gaelic language plan was published today. Our message is: Gaelic in the Scottish Parliament – see it, hear it, use it with us! We’ve produced a short video to publicise the plan. For more information or to read the plan, see our news release. Alasdair gaidhlig@parliament.scot
Posted in bord na gaidhig, Gabhail pàirt, Gaelic plan, Gàidhlig, Oifigear Riaghlaigh, SPCB Gaelic Language Plan | Comments Off on New Scottish Parliament #Gaelic Language Plan launched

Plana #Gàidhlig ùr Pàrlamaid na h-Alba ga chur air bhog #gaelic

Chaidh an tionndadh as ùire de Phlana Gàidhlig Pàrlamaid na h-Alba a chur air bhog an-diugh. ‘S e ar teachdaireachd dhuibh – a’ Ghàidhlig: faic i, cluinn i, cleachd i còmhla ruinn! Seo bhidio a rinn sinn.   Airson barrachd fiosrachaidh no gus am plan a leughadh, faic am fios naidheachd againn. Alasdair gaidhlig@parliament.scot
Posted in bord na gaidhig, cànan, Gaelic plan, Gàidhlig, Oifigear Riaghlaigh, Plana Gàidhlig | Comments Off on Plana #Gàidhlig ùr Pàrlamaid na h-Alba ga chur air bhog #gaelic

Subway Ghlaschu 3.0 #gàidhlig @glasgowsubway

Tha dealbhan air tighinn am bàrr de na trèanaichean ùra airson Subway Ghlaschu air twitter.

Tha an Subway an dùil gum bi na trèanaichean ùra ann an seirbheis uaireigin ann an 2019. Roimhe sin, ge-tà, bidh aca ri deuchainnean a dhèanamh orra air trac-deuchainn an t-Subway a tha os cionn na talmhainn eadar Baile Ghobhainn agus Ath nam Broc air làrach meur-loidhne Baile Ghobhainn.  Tha mi an dòchas mar sin gum bi cothrom againn uile am faicinn ann an ùine nach bi ro fhada.

Dealbh den trac-deuchainn a’ coimhead gu tuath

 

‘S e atharrachadh mòr a bhios ann nuair a thig na trèanaichean ùra oir cha bhi dràibhearan aca idir, agus gu dearbh, cha bhi luchd-obrach sam bith orra. Tha gu leòr siostaman meatro ann gun dràibhearan sna làithean seo – an DLR ann an Lunainn mar eisimpleir, ach tha stiùirichean trèana orra a bhios a’ coimhead às dèidh an luchd-siubhail.

Is toil leam coltas nan trèanaichean ùra bhon taobh a-muigh ach tha iad a’ coimhead fìor mhath air an taobh a-staigh cuideachd.

Gus na trèanaichean ùra a chomharrachadh, bidh mi a’ sgrìobhadh sreath de dh’artaigilean mun t-Subway an seo thairis air na miosan ri thighinn.

Alasdair

Posted in Glasgow subway, Glasgow Underground, rathaidean-iarainn, Subway Ghlaschu | Comments Off on Subway Ghlaschu 3.0 #gàidhlig @glasgowsubway

Foghlam Gàidhlig nan Eilean Siar

Thug Mgr Uilleam Dòmhnallach, Ceannard Foghlaim Comhairle nan Eilean Siar, seachad agallamh air Aithris na Maidne air 13/09/18 agus e a’ mìneachadh nach eil a’ Chomhairle an dùil sgoiltean Gàidhlig fa leth a thogail sna h-Eileanan an Iar, a rèir iarrtas bho phàrantan. Sgrìobh Liam Alastair Crouse freagairt.

Aig tòiseachd na linne seo, bha àireamh nas àirde de sgoiltean beaga anns na h-Eileanan an Iar anns an robh a’ chuid as motha den teagasg ga lìbhrigeadh tro mheadhan na Gàidhlig.

Mar eisimpleir, bha Sgoil Staoinebrig ann, anns nach robh foghlam Beurla ri fhaighinn. Nuair a dh’fhoillsich Comhairle nan Eilean Siar gun robh iad airson an sgoil a dhùnadh, chaidh a ràdh “nach [robh] gin de na pàrantan toilichte gun [robh] a’ Chomhairle a’ bruidhinn air an aon sgoil Ghàidhlig anns na h-Eileanan an Iar a dhùnadh.” Fo chùram, shir na pàrantan cuideachadh bho Bhòrd na Gàidhlig.

Chaidh an sgoil a dhùnadh ann an 2008.

Dà bhliadhna roimhe sin, chuir pàrantan Uibhist a Tuath iarrtas dhan Chomhairle airson sgoil Ghàidhlig a stèidheachadh san eilean. Thuirt an t-iarrtas gum b’ fhèarr le naoinear anns gach deichnear de na pàrantan a bha ag iarraidh foghlam tron Ghàidhlig don chlann aca gun rachadh Sgoil Chàirinis a dhèanamh na sgoil Ghàidhlig fa leth.

Chaidh an sgoil a dhùnadh ann an 2016. Cha deach sgoil Ghàidhlig a stèidheachadh san eilean.

Ann an 2008, bha iomairt am measg phàrantan Bharraigh gus Bun-sgoil Eòlaigearraidh a dhèanamh na sgoil Ghàidhlig. Èisteachd bhon Chomhairle cha d’fhuair na pàrantan.

Ach tha a’ Chomhairle ag èisteachd ri roghainnean nam pàrantan a-nise, a rèir Uilleim Dhòmhnallaich, Ceannard an Fhoghlaim aig a’ Chomhairle. “Tha sinn air conaltradh ri pàrantan, agus tha sinn air conaltradh ri coimhearsnachdan bho chionn ghoirid cuideachd”, thuirt e, “agus tha iad gu soilleir nach e sgoiltean Gàidhlig a tha a’ mhòr-chuid ag iarraidh.”

Seach àrainneachdan Gàidhlig a stèidheachadh dhan chlann, tha a’ Chomhairle dol a thoirt prìomhachas do sgoiltean beaga ionadail. Feadhainn mar na sgoiltean beaga Gàidhlig a dhùin iad mar-thà. Nach math gu bheil a’ Chomhairle a’ seasamh airson nan coimhearsnachdan beaga Gàidhealach? Nach math gu bheil a’ Chomhairle a-nise a’ seasamh airson nan sgoiltean beaga?

’S e an ro-innleachd a th’ ann gun tèid barrachd sgoiltean “Gàidhlig” a dhèanamh, anns am bi sruthan Beurla, seach sgoiltean Gàidhlig, anns nach eil ann ach Gàidhlig. ’S e fìrinn na cùise gur co-ionann sgoil Ghàidhlig na Comhairle ri aonad Gàidhlig gach ùghdarras eile, mar a mhìnich Dr Aonghas MacLeòid ann an 2015.

Thuirt Dr Alasdair Allan BPA agus e a’ cur a thaic ris an inbhe ùr seo: “ma bhios inbhe Sgoil Ghàidhlig aig sgoil, bidh ethos tro mheadhan na Gàidhlig, bidh seirbheisean aig an sgoil tro mheadhan na Gàidhlig, agus bidh a’ Ghàidhlig na lingua Franca anns an sgoil.” Ach chan eil sin fìor. ‘S i a’ Bheurla, a tha aig gach duine-chloinne ann an sgoiltean na Comhairle, a gheibh làmh an uachdair seach a’ Ghàidhlig, nach eil aig ach beag-chuid. Mar a tha fios againn, nuair nach eil Gàidhlig aig gach duine anns an sgoil, daonnan ’s i a’ Bheurla a thèid a bhruidhinn nuair a thig iad còmhla.

Agus a thuilleadh air an dùbhlan sin, chan eil fiù ’s comas sa Ghàidhlig aig an dàrna leth de chlann nan Eilean Siar, a rèir aithisg a-mach air toraidhean a’ chunntais-shluaigh ann an 2011. Tha suidheachadh nan sgoiltean measgaichte sin, far nach eil Gàidhlig aig gach duine nam broinn, na shamhla air sgìre Chomhairle nan Eilean Siar. Mura atharraich rudeigin, tha suidheachadh gàbhaidh romhainn.

Ge-tà, tha adhbhar dòchais ann thuirt Mgr Dòmhnallach: tha a’ cheuded de chlann aois bun-sgoile a tha dol tro fhoghlam tro mheadhan na Gàidhlig air èirigh a-nise gu timcheall air an leth chuid. Agus, tha a’ Chomhairle a-nis ag amas air 70% san àm ri teachd. Tha sin ri moladh.

Ach dh’fhaodadh iad fad a bharrachd a dhèanamh. Nuair a thill aon teaghlach air ais a dh’Uibhist à Glaschu an-uiridh, far an robh a’ chlann aca san Sgoil Ghàidhlig an sin, mhothaich iad nach robh a’ chlann aca idir a’ faighinn uiread a Ghàidhlig agus a b’ àbhaist iad anns a’ bhaile mhòr. Togaidh iad Beurla san sgoil “Ghàidhlig”.

Bidh na h-urracha mòra buailteach a bhith a’ cur cuideam air a’ choimhearsnachd, a’ leigeil ceann trom a’ ghnothaich gu daoine eile. “Cha chum an sgoil leatha fhèin Gàidhlig beò, ’s e coimhearsnachd a chumas Gàidhlig beò”. Uil, gu dearbha fhèin, chan e a’ Chomhairle a chumas beò i!

– Liam Alastair Crouse

Share

Posted in Cànain, Cànan & Cultar, Naidheachdan & Poileataigs | Comments Off on Foghlam Gàidhlig nan Eilean Siar

Deasbad gu bhith ann mu 10 bliadhna de BBC Alba #gàidhlig #gaelic @bbcalba

Thèid deasbad Gnothaichean Bhall a chumail Diciadain 19 Sultain air a’ chuspair “A’ Comharrachadh 10 Bliadhna de BBC Alba”. Seo an gluasad, a chaidh a chur air adhart le Dòmhnall Camshron BPA. Bidh an deasbad a’ tòiseachadh aig 5f agus faodar coimhead air beò, no san tasglann às dèidh làimh air SPTV. Bidh an Aithisg Oifigeil den … Leugh an corr de Deasbad gu bhith ann mu 10 bliadhna de BBC Alba #gàidhlig #gaelic @bbcalba
Posted in BBC Alba, BPA, craoladh, Gaelic, Gàidhlig, gnothaichean bhall, MG Alba, Telebhisean | Comments Off on Deasbad gu bhith ann mu 10 bliadhna de BBC Alba #gàidhlig #gaelic @bbcalba

Bho Alston gu Alston – turas gu Rathad-iarainn Tynedale a Deas #gàidhlig #gaelic

Dh’èirich mi tràth madainn Disathairne gus an trèana a ghlacadh gu Carlisle.

Bha mi a’ dèanamh air Alston, baile beag ann an Cumbria. Gu h-annasach, thòisich an turas agam le Alston eile! Mhothaich mi air an t-slighe a-steach gu Stèisean Ghlaschu Mheadhain gur e ‘Alston’ an t-ainm a th’ air bàr is taigh-bìdh san stèisean cuideachd!

IMG_0024.JPG

Ged a bha mi a’ dol gu Alston gus rathad-iarainn fhaicinn, gu h-ìoranta, chan urrainn dhut siubhal gu Alston air an trèana tuilleadh. Chaidh an rathad-iarainn ann bho Haltwhistle a dhùnadh ann an 1976 ach tha buidheann ann a tha ag obair gus an rathad-iarainn a thogail as ùr (mar loidhne caol-ghèidse) agus tha iad air 5 mìle ath-fhosgladh bho Alston gu Slaggyford gu ruige seo.

Mar sin, bha agam ri trèana is dà bhus fhaighinn dhan bhaile – agus bha trèanaichean Northern Rail air stailc agus cha robh sin na chuideachadh! Mar sin, bha agam ri bus seach trèana fhaighinn gu Hexham gus an aon bhus làitheil a ghlacadh gu Alston.

Tha mi air tadhal air an South Tynedale Railway dà thuras roimhe. Chaidh mi ann an toiseach ann an 2006 agus a-rithist ann an 2015. A’ chiad turas, bha an loidhne a’ ruith bho Alston gu Kirkhaugh. An dàrna turas, bha e air Lintley a ruighinn agus an turas seo  bha mi airson an leudachadh ùr gu Slaggyford fhaicinn.

Tha mi air dealbhan ’ro làimh is às dèidh làimh’ a thogail den àite oir tha tòrr air atharrachadh bho bha mi ann mu dheireadh.

 

Slaggyford ann an 2015 – clì, agus 2018, deas

Ged is e an t-atharrachadh as motha gun deach an loidhne ath-fhosgladh air ais gu Slaggyford agus gu bheil an rathad-iarainn a-nis 5 mìle a dh’fhàid, tha cruth-atharrachadh air tighinn air stèisean Alston cuideachd. Anns na làithean mu dheireadh den rathad-iarainn anns na 1970an, cha robh mòran air fhàgail. Cha robh mòran ghoireasan ann agus cha robh ach aon àrd-ùrlar ann.

An t-seachdain mu dheireadh aig Stèisean Alston, 1976. Dealbh le Arnie Furniss,

Seo mar a tha an stèisean a-nis le dà thrac, dà àrd-ùrlar, mullach agus cafaidh.

 

Tha rudan air eile air atharrachadh bho bha mi ann an toiseach. A’ chiad turas a bha mi ann, bha mo nighean bheag Ciorstaidh còmhla rium. Thog mi dealbh dhìth air an trèana. Ged nach tàinig i còmhla rium an turas seo (bha i ro thrang a’ cluich Minecraft), thog mi dealbh eile dhìth gus am b’ urrainn dhuinn coimeas a dhèanamh!

 

Ciorstaidh ann an 2006 agus 2018

Gach turas a bha mi ann roimhe, ’s e trèanaichean diosail a bha a’ tarraing nan trèanaichean ach an turas seo, chunnaic mi smùid air an loidhne airson a’ chiad uair.

 

Agus Ged a tha tòrr ann airson daoine mar mi fhèin a tha uabhasach deidheil air trèanaichean, seo an seòrsa rathad-iarainn a chòrdas ri daoine ‘àbhaisteach’ cuideachd. Tha deagh chafaidh ann, tha bùth snog ann agus tha fluraichean brèagha anns an stèisean cho math ri taigh-tasgaidh beag.

Aig an àm seo, tha Alston gu math iomallach is doirbh a ruigsinn, tha na rathaidean lùbach cas agus cha bhi ach glè bheag de bhusaichean a’ dol ann. Air an adhbhar seo, tha an South Tynedale Railway ag amas air Haltwhistle a ruigsinn a-rithist air a’ phrìomh-loidhne eadar Carlisle agus an Caisteal Nuadh gus am bi e nas fhasa do luchd-turais tighinn dhan àite.

Aig an àm seo, tha làrach na loidhne bho Slaggyford gu Haltwhistle mar phàirt den South Tynedale Trail ach tha rùm gu leòr ann gus an trac a chur sìos a-rithist agus slighe-choiseachd a chumail cuideachd.

Seo stèisean Featherstone Park – tha an t-àrd-ùrlar, an togalach agus fiù’s an soidhne fhathast ann – cuine a thig an trèana air ais?

Às dèidh dhomh srùbag fhaighinn ann an Slaggyford, choisich mi air ais gu Haltwhistle, turas mu 10 mìle, air slighe an t-seann rathaid-iarainn. Tha mi a’ dol a dhol air ais gach beagan bhliadhnaichean gus coiseachd gu Haltwhistle bhon stèisean as fhaide a tuath air an loidhne – gus am bi an loidhne air fad air ath-thogail gu Haltwhistle!

Alasdair

An turas agam: Glaschu-Carlisle (trèana), Carlisle-Hexham (bus), Hexham-Alston (bus), Alston-Slaggyford (trèana), Slaggyford-Haltwhistle (air chois), Haltwhistle-Calisle (trèana), Carlisle-Glaschu (trèana).

Posted in Alston, Alston Branch, England, Featherstone Park, Haltwhistle, Narrow Gauge, rathaidean-iarainn, rathaidean-iarainn dùinte, Rathaidean-iarainn glèidhte, Slaggyford, South Tynedale Railway, STRS | Comments Off on Bho Alston gu Alston – turas gu Rathad-iarainn Tynedale a Deas #gàidhlig #gaelic

Aoir ChalMac | Pàdruig Moireasdan

Chan eil aiseagan a’ Chuain Sgith a’ freagradh air feumlachdan an t-sluaigh agus tha an neach-ciùil Gàidhlig, Pàdruig Moireasdan, on chòmhlan Beinn Lee a’ toirt dhuinn aoir iongantach.

“Shin thu Ùig, tha thu coimhead math an diugh. Ach tha agam ri falbh dìreach an dèidh dhomh tighinn, ’s feuchainn air Malaig.”
.
Sgìth
De bhith siubhal gu sgìtheil,
Mar eun air sgèith,
Neo fiadh san fhàsach fharsaing.
.
CalMac cruaidh le cumhachd,
Creutair gun chogais mu dì-chomas air carthannais caoimhneil.
Caochladh car a dh’fhàg thu aig casan ceudan de choimhearsnachdan.
.
Thèid ar putadh ’s ar piocadh,
a’ goid ’s a’ gearradh bhuainn,
còraichean na bu bhuadhmhor na thig
bho bheachdan a’ bheartais,
a’ tachdadh a’ cheartais.
.
Fearg na fèidh a’ fàs gun fheart,
Dè tha ceart mun t-sannt fhèineil le neart?
An till toradh na saoirse,
Saoirse dhuinne a bhuineas don sgìre,
‘S ann dhuinne a tha na seirbheisean;
‘S ann againne a tha na seòlaidhean.
.
Sgìth,
Dè bhith strì air triall na tìreadh,
Cha theich na fèidh tuilleadh,
Seasaidh sliochdan bho seo a mach,
Seas suas ri cumhachd ChalMac.

– nochd an dàn seo air Instagram @padruigceol sa chiad dol a-mach

Share

Posted in àbhachdas, bàrdachd, Sgrìobhadh Cruthachail | Comments Off on Aoir ChalMac | Pàdruig Moireasdan