An Tango Mu Dheireadh am Partaig

Am mìos seo chaidh, bha mi toilichte an rathad-iarainn a thogail bho Dhùn Èideann gu taobh siar Ghlaschu gus an dealbh-chluich as ùire, ga chur air dòigh airson Pleidh Paidh is Pinnt aig Òran Mòr, fhaicinn. ’S e seo a’ chiad dhealbh-chluich sa Ghàidhlig a tha air bhith air an àrd-ùrlar chliùiteach seo o chionn […]
Posted in Ghàidhlig, Ghetto na Gàidhlig, Pleidh Paidh is Pinnt | Comments Off on An Tango Mu Dheireadh am Partaig

Dà Dhàn | Nathaniel Harrington

Tha sinn toilichte dà dhàn (fear dhiabh na eadar-theangachadh) le Nathaniel Harrington a chur air ur beulaibh an-diugh

balach-naidheachd

thig e a-mach às an uisge agus leanaidh mi
a chorp le mo shùilean, a’ lorg nan deur
a shleamhnaicheas sìos a dhruim, fho-aodach
geal a’ gramadachadh ri cheus, an dùbhlan
na ghuth nuair a bhruidhneas e, gun aire
dha lomnochd, a ghàirdeanan air am filleadh.
“dol a dh’àiteigin, a bheil?” a’ cheist a chuireas e,
agus mise ag iarraidh a bhith ga fhreagairt,
ged nach labhair mi ris a chaoidh: an-còmhnaidh,
bha mi an-còmhnaidh a’ dol gad ionnsaigh
                    fad mo bheatha.

 

am falbhan-gaoithe 
ghlac mi sa’ mhoch seo ailleann na maidne, dauphin rìgheachd
an t-solais, seabhag bhreac-briseadh-là ga tarraing na marcach
air an adhar air udal socrach fodha rèidh, ’s e a’ sìtheadh
an àirde an sin, mar a sheirm e air reang sgèith ri srann
na mhire! ’s an uair sin air falbh, falbh na luasgadh,
mar a shiabas sàil spèileachain air lùbaig: tilg- is sigheadh
a dhiùlt a’ ghaoth mhòr. mo chridhe am falach
air a theannadh do dh’eun, — coilean-, maighstireachd an ruid!
bòidhchead bhrùideil is gaisge is gnìomh, o, adhar, moit, ite, an seo
gèilleadh! IS an teine a bhriseas bhuat an uair sin, billean
tursan nas greannmhoire, nas cunnartaiche, o mo ridire!
gun iongantas dheth: bheir ceum glan air treabhadh thar talmhainn
a dheàrrsadh, agus èibhleagan liath-loma, o mo luaidh,
tuitidh, bioraidh iad iad fhèin, agus sgoraidh òr-dhearg.

(tionndadh o Gerard Manley Hopkins, 1844-1889)

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in bàrdachd | Comments Off on Dà Dhàn | Nathaniel Harrington

Innis Tìlich agus nobhailean

Innis TileAnn an 2013, chaidh alt fhoillseachadh leis a’ BhBC a dh’agair gum biodh neach às gach deichnear ann an Innis Tìle air nobhail fhoillseachadh rè am beatha. B’ e ‘naidheachd bhreugach’ a bha sin ceart gu leòr, ach tha e iongantach an àireamh de leabhraichean a chuirear an clò anns an aon dùthaich mheanbh sin. A’ cleachdadh dàta bho 2010, thèid mu 1,100 leabhraichean fhoillseachadh gach bliadhna, ann an dùthaich le dìreach 320K duine a’ fuireach innte. Ga chur an coimeas, tha mu 58K labhraiche Gàidhlig againn, agus can gu bheil 29K (an dàrna leth) litearra sa chànan, nam bitheamaid a’ foillseachadh aig an aon ìre, thigeadh mu 100 leabhar Gàidhlig a-mach an clò gach bliadhna. Tha sin craicte! Tha mise ag iarraidh 100 leabhar Gàidhlig ùr gach bliadhna. Saoil, dè tha na cnapan-starra as motha a tha gar bacadh?


Posted in Ficsean-saidheans | Comments Off on Innis Tìlich agus nobhailean

Mairead Bhàn Ailleanach

Chaidh an dàn seo a sgrìobhadh bho chionn ceud bliadhna aig àm a’ Chogaidh Mhòir le saighdear à Arainn. ‘Na chuid bhàrdachd chuir an t-ùghdar an cèill na faireachdainnean aige ma dhachaidh is ma leannan agus mar a bha iad seo ga chumail a’ dol tro oillt a’ chatha.

B’ e measgachadh de Bheurla is Gàidhlig a bh’ anns an dàn bho thùs, a tha air eadar-theangachadh air fad ann an Gàidhlig an seo. Chaidh Gàidhlig an dreachd thùsail a sgrìobhadh gu fuaimneachail is chan ann san dòigh ghnàthach, agus le seo tha e follaiseach nach robh comas aig an ùghdar an cànan aige fhèin a sgrìobhadh, ged a bha e comasach gu leòr Gàidhlig a chleachdadh gu h-ealanta.

 

A' Chiad Chogadh

 

Mairead Bhàn Ailleanach

Cho màlda ri lus nan leac air na mòintich

Nas binne na clagan cròidhearg air fraoich

Cho soilleir ri gath grèine air sùmainn samhraidh –

Mairead bhàn mo ghaolach agus gràdh mo chridh’.

Sèist

Mo mhùirnean, àilleanach, mo chaileag òg aighearach

Àilleanach, mo mhùirnean, slàinte dhut gu bràth

Mo dhìleas, m’ aiteas, is an saoghal dhomhsa i –

Mairead bhàn mo ghaolach agus gràdh mo chridh’.

 

Cho sèimh ri gaoth an iar air gleann a h-àraich

Cho maoth ris na bileagan air an t-sòbhrach

Mar ghreollan air gallaran, is aighearach i

Mairead bhàn mo mhùirnean, agus gràdh mo chridh’.

 

Cho allail ri ban-ìmpire, cho eireachdail ri banrighinn,

Cho fìorghlan ri aingeal, cho fial na mèinn;

Is prìseil do dhlùth is dhàimh, nas prìseile dhòmhsa i

Mairead bhàn, àilleanach, agus gràdh mo chridh’.

 

Ged tha mi còmhnaidh a-nis air ceàrnan cèin

Far bheil cath na corraich ’s glaodh nan canon ann

Measg ùpraid fhuilteach, is tusa mo bhrìgh

Mairead bhàn aoibhinn, agus gràdh mo chridh’.

 

Cha gleadhraich a’ bhatail no ìomhaigh an dochainn’

a chaisgeas mo smuaintean bho thilleadh gu Arainn:

Air ais dhutsa gu bòidhchead a glinn ’s an àirigh –

Mairead bhàn mo leannan, agus gràdh mo chridh’.

 

Smuaintean a bhrosnaicheas mi an aghaidh an nàimh,

Nach cluinn mi do ghuth a’ cagair gu sèimh? –

‘Air adhart son Bhreatainn, Arainn, dachaigh is mi’

Mairead bhàn Arainn, agus gràdh mo chridh’.

 

B’ fhearr leam m’ ainm air rola na h-onair,

Na cliù no meas a chosnadh am measg fhear;

Air adhart a-nis Bhreatàinia, bàs no buaidh –

Mairead bhàn mo pheata agus gràdh mo chridh’.

 

Ma lorgas peilear siùbhlach tàmh ’nam chom,

Na caoidh le cràdh – comharraich mi mar bu chòir;

Nas àirde na bàs saighdeir, cha ghabh e a bhith

Mairead bhàn m’ aiteis, agus gràdh mo chridh’.

 

Ach ma ghleidheas nèamh mi bho uisge a’ bhàis,

Agus an sgleò phuinnseanach – anail an donais,

Tillidh mi dhachaigh gu Arainn, thusa is sìth –

Mairead bhàn ghaolach agus gràdh mo chridh’.

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in An Cogadh Mor, bàrdachd, Gàidhlig Arainn, òran gaoil, Sgrìobhadh Cruthachail | Comments Off on Mairead Bhàn Ailleanach

Iomairt bheag – co-chomhairle air #Gaeilge air busaichean Èirinn a Tuath #gàidhlig

Tha Translink, a’ chompanaidh a tha a’ ruith còmhdhail phoblach ann an Èirinn a Tuath air co-chomhairle a chur air dòigh mu bhith a’ cur Gaeilge air na sgrìnichean fiosrachaidh air busaichean ann an sgìre Dhoire.

Chuir iad fios dà-chànanach air busaichean air Bothar na bhFál ann am Béal Feirste beagan bhliadhnaichean air ais agus tha iad ag iarraidh bheachdan bhon t-sluaigh mu bhith a’ leudachadh dà-chànanas gu busaichean ann sgìre Dhoire.

Gabhaidh an ceisteachan a lìonadh sa Ghaeilge agus sa Bheula.

Tha mi fhèin air a lìonadh, a’ cur taic ris a’ mholadh agus a’ moladh gum bu chòir do na soidhnichean aig stèiseanan rèile a bhith dà-chànanach cuideachd.

Clas 4000 a’ fàgail Stèisean Dúbhearn, Port Rois

Alasdair


Posted in Èirinn, busaichean, Gàidhlig, iomairtean, NIR, Northern Ireland Railways, rathaidean-iarainn, Translink, Ulsterbus | Comments Off on Iomairt bheag – co-chomhairle air #Gaeilge air busaichean Èirinn a Tuath #gàidhlig

Diostopach vs eutopach

utopiaChaidh mi gu clas litreachais aig Mark Wringe an-diugh gus bruidhinn mu dheidhinn ficsean saidheans agus bha còmhradh sgoinneil againn anns an do thogadh iomadh cuspair inntinneach, nam measg, ceist mu dheidhinn ficsean-saidheans diostopach vs ficsean-saidheans eutopach agus mun phoileataics air cùlaibh an dà ghnè sin. Mar cho-thuiteamas, nuair a thàinig mi air ais dhan oifis agus fhad ’s a bha mi a’ gabhail mo chuid lòin, chunnaic mi an t-alt seo air Boingboing, In defense of left-wing space utopias, a bha a’ toirt iomradh air alt a nochd ann an Current Affairs, The Regrettable Decline of Space Utopias. Tha mi air sgrìobhadh mun cheist seo rud beag roimhe ach tha an dà alt gu h-àrd a’ toirt an deasbaid mòran nas fhaide air adhart, agus an ùghdaran a’ beachdachadh air an dreuch aig ficsean diostopach ann an ideòlas ar cultair anns an latha an-diugh:

The slate of previews at every movie theatre has become an indistinguishably sepia-toned effluence of zombies, terrorists, and burnt-out post-apocalyptic hellscapes. […] But my general feeling is that our fondness for dystopian narratives is a pretty nasty indulgence, especially for those of us who live mostly comfortable lives, far-removed from the visceral realities of human suffering. […] Immersing ourselves in narratives where 99% of the characters are totally selfish also engrains a kind of fashionable faux-cynicism that feels worldly, but is in fact simply lazy.

Is toil leam The Walking Dead gu mòr, ach bha mi a-riamh a’ faireachdainn rudeigin salach an dèidh dhomh a choimhead, gu bheil am prògram gu bunasach glèidhteach, taobh-deas na shealladh:

We have come to view utopian narratives as inherently hokey, and preachy. But dystopias are, of course, their own form of preaching; they are preaching another hypothesis about humanity, which, due to moody lighting and oblique dialogue, has an entirely undeserved appearance of profundity, and the illusory farsightedness of a self-fulfilling prophecy.

Tha mi fhìn a’ sgrìobhadh ficsean saidheans diostopach, agus tha mi an dòchas, bho shealladh adhartach, ach tha an dà alt seo a’ toirt orm smaoineachadh: A bheil ficsean diostopach gu bunasach glèidhteach ann an seagh? A bheil cothrom ann am ficsean diostopach teachdaireachd nas adhartaich a chur air adhart, no a bheil e nas fheàrr a bhith a’ feuchainn ri ficsean eutopach a sgrìobhadh, ge b’ e cho doirbh ’s a tha sin?


Posted in Ficsean-saidheans | Comments Off on Diostopach vs eutopach

Alba gu Ascension? #gàidhlig

Chuir mi tagradh a-steach do cho-fharpais ‘bucket list adventure’ aig CapriSun an-uiridh gus feuchainn ri turas a bhuannachadh gus na h-Eileanan Fàclannach (Falkland Isles) agus Eilean na Deasgabhalach (Ascension Island)

Seo post-bloga a sgrìobh mi mu dheidhinn aig an àm.

800px-Ascension_Island_LocationEilean na Deasgabhalach – Beag AGUS fad air falbh!

‘S e bhòt a bh’ anns a’ cho-fharpais agus gus buannachadh, dh’fheumadh tu a bhith anns a’ phrìomh 10 a thaobh bhòtaichean.

Ciamar a chaidh dhomh?

Le taic bho mo chàirdean is caraidean, bha mi sa phrìomh 10 aig a cheann thall. Taing mhòr a h-uile duine! Chaidh an tagradh agam a chur air adhart don phannal-breithneachaidh agus chuala mi air ais gun do bhuannaich mi duais. Chuala mi mìos no dhà às dèidh sin nach do bhuannaich mi a’ phrìomh duais ach gum faighinn duais eile a bhiodh co-cheangailte ris a’ bhucket list adventure a bha mi air taghadh.

Bho chionn goirid, chuala mi na bha mi air buannachadh……..

……. turas gu Caisteal Dhùn Èideann!

Chan eil mi cinnteach dè an ceangal a bh’ ann ris na h-Eileanan Fàclannach no Eilean na Deasgabhalach ach chan eil mi a’ dol al ghearain mu dheidhinn – tha e daonnan math a bhith a’ dol gu Caisteal Dhùn Èideann.

Ach às dèidh sin, bha mi a’ smaoineachadh nach fhaighinn gu Eilean na Deasgabhalach gu bràth.

Mapa de dh’Eilean na Deasgabhalach (Bho Wikimedia Commons)800px-Ile_de_l'ascension_routes.svg

Ach an uair sin, bha beachd ùr agam. Bho chionn goirid, dh’aithris mi air iomairt maoineachaidh-sluaigh All the Stations aig Geoff Marshall agus Vicki Pipe airson a dhol air turas rèile gu gach stèisean ann am Breatainn.  Tha iad gu bhith a’ dèanamh bhideothan mun adhartas aca ‘S e pròiseact gu math mòr a th’ ann – bheir e mìos agus cosgaidh e còrr is £30,000 gus bhideothan proifeiseanta a dhèanamh.  Fhuair iad an t-airgead a bha a dhìth orra taobh a-staigh 2 sheachdain.

Thug sin orm smaoineachadh – saoil am b’ urrainn dhomh turas gu Eilean na Deasgabhalach (Ascension Island) a chur air dòigh tro mhaoineachadh-sluaigh?

Bu toil leam ur beachdan air seo a chàirdean!

Tha mi air rud beag rannsachaidh a dhèanamh air a’ chùis agus tha mi air obrachadh a-mach gun cosgadh turas gu Eilean na Deasgabhalach a mhaireadh seachdain eadar £2,500 agus £3,000 a’ gabhail a-steach na cosgaisean air fad (trèanaichean, plèanaichean, àiteachan fuirich, càr air mhall, bhìosa, àrachas agus a h-uile rud eile).

Nis, ’s e an rud cudromach le pròiseactan mar seo gum faigh na daoine a chuireas airgead ris a’ mhaoineachadh-sluaigh rudeigin air ais. Leis an iomairt All the Stations, mar eisimpleir, ’s e an rud as motha a tha thu a’ faighinn air ais gu bheil thu a’ faireachdainn gu bheil thu air an turas còmhla ri Geoff is Vicki tro na bhideothan snoga èibhinn a nì iad.  Tha fios agad cuideachd dè seòrsa bhideo a bhios ann a chionn ’s gu bheil iad air feadhainn a dhèanamh mar-thà den aon seòrsa.

Flag_of_Ascension_Island.svg

Bratach Eilean na Deasgabhalach

Seo mo cheist dhuibh, mas e is gun cuirinn maoineachadh sluaigh air dòigh,

(a) am biodh tu dèonach ann am prionnsabal beagan airgead a chur ris (chan eil mi a’ bruidhinn air airgead mòr ach air £15 no £20)

(b) dè bu toil leibh fhaicinn mar thoradh air a’ phròiseact? Rud a gheibheadh tu gu pearsanta no rud a bhiodh inntinneach/feumail do dhaoine san fharsaingeachd?

Bhruidhinn mi ri beagan chàirdean agus seo na molaidhean a fhuair mi gu ruige seo:

  • Bloga a’ coimhead air Eilean na Deasgabhalach – air eachdraidh is nàdar is glèidhteachas is eile, mu bhith a’ cur an turais air dòigh agus mun turas fhèin le puist cunbhalach. Bhiodh na puist uile dà chànanach.
  • Leabhar-d a sgrìobhadh mun turas (san dà chànan) agus a thoirt dhan a h-uile duine a bheir airgead dhan phròiseact.
  • A bhith deònach bruidhinn ri buidheann/comann sam bith mun turas agam às dèidh làimh ann an Gàidhlig no Beurla.
  • A’ feuchainn ri faighinn a-mach am biodh ùidh aig craoladair no companaidh foillseachaidh sam bith sa ghnothach.
  • Na dealbhan as fheàrr a thogas mi a chur air bioran-cuimhne do dhaoine a bheir airgead dhan phròiseact.
  • Vlog agus no podcast fhad’s a bhios mi anns an eilean. Bhiodh iad seo uile dà chànanach.
  • Rudeigin a thoirt do na daoine a bheir airgead dhan phròiseact – cairt puist às an eilean no bratach an eilean no rudeigin eile.

‘S e an rud as cudromaiche a th’ ann gum biodh daoine a’ faireachdainn gun robh iad a’ faighinn rudeigin air ais agus nach e dìreach “Alasdair’s big fat holiday” a bhiodh ann!

Dè ur beachd a chàirdean? An bheil sibh a’ smaoineachadh gur e deagh idea a tha seo? Droch idea? An robh sibh an sàs ann am maoineachad-sluaigh roimhe? Bhiodh e math beachd sam bith a th’ agaibh air a chùis a chluinntinn.

Ach carson a tha mi airson a dhol ann?

  • Tha e iomallach! Eil thu a’ smaoineachadh gu bheil Hiort no Rònaigh iomallach? Tha iad coltach ri Lunnainn an taca ri Eilean na Deasgabhalach!
  • Chaidh Charles Darwin ann air turas a’ Bheagle agus sgrìobh e mu dheidhinn!
  • Tha e na eilean bholcànach a tha car coltach ri Mars!
  • Tha coille uisge ann a chaidh a chur le Darwin gus feuchainn ri uisge fhaighinn air an eilean tioram seo – agus dh’obraich e! Tha lusan is craobhan ann à gach ceàrnaidh den t-saoghal.
  • Tha an t-eilean sgoinneil airson nàdar – turtairean, partanan-talmhainn (land crabs), asalan-fiadhaich is eile.
  • Tha eachdraidh  chudromach air a bhith aig an eilean ann an seòladaireachd, cogadh agus fiù’s an space race.

Dè ur beachd?!

Taing mhòr!

Alasdair


Posted in Ascension Island, Crowdfunding, Eilean na Deasgabhalach, eileanan, Gàidhlig, Maoineachadh-sluaigh | Comments Off on Alba gu Ascension? #gàidhlig

On this most significant of days, time to pause and reflect …

... on further cur/cuir confusion at bbcnaidheachdan-fuadain! Gilleasbuig: Mo thogair naidheachdan fuadain, 's e mi-chinnt aca mu chur/chuir as mò a th' air m' aire! @GilleAotrom
Posted in bbc naidheachdan fuadain, chuir air neo chur?, corporate Gaelic tweets | Comments Off on On this most significant of days, time to pause and reflect …

Cogadh agus Ceòl am Bhiet-Nam

‘S iongantach mar a thèid rud cho bòidheach ri ceòl còmhla ri rud cho oillteil ri cogadh. Nar n-inntinn tha òrain leithid ‘Long Way to Tipperary’ agus ‘Pack Up Your Troubles’ air an dlùth cheangal ris a’ Chogadh Mhòr agus tha an aon rud fìor mu chèol bho leithid Vera Lynn agus Glenn Millar agus an Dàrna Cogadh. Ach ’s ann ri linn cogadh Bhiet-nam a thàinig an dàimh eadar ceòl is cogadh gu ìre. Airson a’ chiad uair gheibhte rèidiothan is innealan teip so-ghiùlan is bha ceòl aig na saighdearan air an uchd-bhualaidh. Cha mhòr nach canadh tu gun robh soundtrack ann dhan chogadh.

‘S e ìomhaigh a chaidh a dhaingneachadh tro na fìlmichean a thàinig às a dhèidh mar ‘Apocalypse Now’ is ‘Full Metal Jacket’. Ach cha nochd iad seo ach aon taobh dhen sgeulachd, an taobh Aimeireaganach; is mar a tha fios againn tha dà thaobh aig gach sgeul. B’ ann air thuaiream a fhuair mi aiteal air an taobh eile nuair a thàinig criomag de cheòl Bhiet-namoch bho linn a’ chogaidh am bàrr air a’choimpiutair agam ’s mi a’ toirt sgrìob tro shaoghal mìorbhaileach Youtube. Ach, an soul is rock air a sheinn le còmhlain Bhiet-namach anns a’ chanan aca fhèin a leum bho mo speacaran; cha b’e sin idir an rud ris a bha mi an dùil. Chaidh m’ aire a thogail is chuir mi romham barrachd fhaighinn a mach mu cheòl na dùthcha.

Agus gu dearbh is math a b’ fhiach. Fhuair mi a-mach gu bheil dualchas ciùil làidir is farsaing aig Bhiet-nam agus gun robh ceòl a cheart cho cudromach do mhuinntir Bhiet-naim ri linn a’ chogaidh ’s a bha e do mhuinntir Aimeireagaidh. Tha tùsan beartas ciùil na dùthcha rin lorg am measg ceòl nan 60 diofar chinnidhean a thàmh taobh a-staigh crìochan na dùthcha mar a tha i an-diugh. Bha an ceòl seo air a sheinn ann an grunn diofar chanain is air a chluich air farsaingeachd de dh’ionnsramaidean nach fhaighear an dùthaich eile.Thar na linntean thàinig an ceòl dùthchasail seo bho bhuaidh bhon t-saoghal a-muigh, gun sònraichte bho na h-Innseachan is Sìona agus an uairsin bhon iar nuair thàinig an sgìre fo smachd nam Frangach mar phàirt de dh’Indochine Fhrangach. Mar thoradh air na diofar bhuaidhean seo bha Bhiet-nam na dhachaidh do dhualchas ciùil leasaichte is farsaing ro dheireadh an Dàrna Cogaidh. Ach an àite a bhith a’ cur aghaidh air linn de shìth bha còrr is 30 bliadhna a bharrachd de chogadh is aimhreit gu bhith air thoiseach air na Bhiet-namaich. Mus tigeadh an linn dorcha sa gu crìoch bhiodh suas ri 3 millean Bhiet-Namaich air am beatha a chall.

Bho seo a-mach bha sgeul ciùil is cogaidh gu bhith air an snìomh còmhla. Ach cha b’e snàth aon-fhillte a thigeadh às. Nuair a ghabh na Comannaich thairis air taobh tuatha na dùthcha thug ceòl a-mach dà rathad eadar-dhealaichte a bha calg-dìreach an aghaidh a chèile. Do na Comannaich b’ e inneal propaganda a bh’ ann an ceòl. Dhaibhsan cha b’ e ach rud cuilbheartach a bh’ ann an ceòl an iar. Bha na roghainnean gann do luchd-ciùil; gabh ris an t-siostam, leig seachad ceòl no falbh.

Bha an sgriobhadair ciùil Ph?m Duy am measg an fheadhainn a roghnaich falbh. B’ e fear air leth torrach is tàlantach a bh’ ann a sgrìobh mu mhìle òran na bheatha ann an grunn diofar stoidhlean. Ged a rinn e strì son greis an aghaidh nam Frangach an cois a’ Bhiet-Minh mar neach-ciùil do na saighdearan, dh’fhàs e diombach mun cheannsalachd a bhathar a’ cur air luchd-ealain. Chaidh e gu deas far an do chuir e seachad bliadhnaichean cogadh nan Aimeireaganach, mar a chanadh muinntir na dùthcha ris. San tuath chaidh a chuid chiùil a thoirmeasg. Nuair a thuit Saigon fo smachd fheachdan a tuath bha aig Ph?m Duy ri teicheadh aon uair eile, an turas sa do na Stàitean Aonaichte. Cha robh an neach-ciùil Tr?nh Công S?n cho fortanach. B’ e Bod Dylan na Bhiet-Naim a b’fhar-ainm dha air sgàth an grunna òrain a sgrìobh e a’ cur an aghaidh cogaidh leithid ‘Raointean Na Sìth’, ‘Laoidh Do Na Mairbh’ is ‘Cumha Na Màthar’. Ged a dh’fheuch riaghaltas a deas ri a chuingealachadh dh’fhàs cùisean na bu mhiosa dha fo na Comannaich. Ged a dh’fhalbh a theaghlach cha d’fhuair esan air teicheadh is chuir e seachad greis ann an campa saothrach far an deach e tro phrògram ‘ath-thrèanaidh’.

Air taobh eile na crìche dh’fhan buidheann de luchd-ciùil dìleas do riaghaltas a tuath. Fhad ’s a bha an neach-ciùil Ph?m Tuyên na cheannard aig Prògraman rèidio Guth Bhiet-Nam a bhathar a’ cleachdadh mar inneal propaganda leis an riaghaltas sgrìobh e grunn òrain a’ tarraing air euchdan an airm no buadhan an riaghaltais is a’ phobaill. Chan urrainnear a bhith teagmhach mu bhrìgh nan òran aige le tiotalan mar ‘Dath na Brataich As Gradhaiche Leum’, ‘Shoillsich Am Partaidh Comannach Ar Sùilean Is Ar n-Anman’, no ”S E Am Partaidh Comannach A Thug Dhuinn An t-Earrach’. Tha e na shamhla air mar a bha an luchd-ciùil seo air am meas cho cudromach don riaghaltas gun deach an Duais Ho Chi Minh a bhuileachadh air mòran dhiubh; duais a tha am measg nan urram as àirde ’s a gheibhear san dùthaich.

A bharrachd air a bhith a’ sgaoileadh ceòl tron rèidio bhiodh luchd-ciùil a’ tadhal gu cunbhalach air an uchd-bhualaidh, far am biodh aca ri cliuch ann an suidheachaidhean èiginneach is cunnartach. Gu dearbh ’s e obair a bh’ann a bha a ceart cho cunnartach ri obair an t-saighdeir is cha bu bheag an àireamh dhiubh a chaill am beatha. Chuirte sloca boma a dh’fhàg na B52s gu feum mar amphi-tèataran is bhiodh consairtean fiù ’s gan cumail anns an lìonra de thunailean a chaidh a chladhadh leis a’ Bhiet-Cong. Air an druideadh ann an doilleireachd nan tunailean, b’ fheudar don luchd-amhairc iad fhèin a chumail sàmhach is neo-ghluasadach gus nach biodh am beagan adhair thana a bha mu thimcheall orra air a chaitheamh.

Ach ’s ann bhon deas a thàinig an ceòl as inntinniche agus is beag an t-iongnadh sin leis gun robh barrachd saorsa aig luchd-ciùil an seo. Lean iadsan orra a’ toirt a-steach buaidhean bhon taobh a-muigh. Nuair a nochd na saighdearan Aimeireaganach len cuid ceòl soul, ròc is psychadelic rinn òigridh Saigoin gàirdeachas ris a’ cheòl ùr bheothail seo. Cha b’fhada gus an robh luchd-ciùil Bhiet-namach ag atharrais air. Fhuair iad barrachd brosnachaidh bhon bheagan teachd-a-steach a chaidh aca air cosnadh le bhith a’ cluich do na saighdearan Aimeireaganach is iad air fòrladh sa bhaile. A-mach à seo ghin gnè ciùil a las cho soilleir ’s a bha i dìomhain. Nuair thuit Saigon b’fheudar do na daoine a bha an sàs ann teicheadh no dol fon choill is chaidh an ceòl a chruthaich iad à fianais buileach glan.

Ach gu fortanach chaidh cuid dheth a chlàradh air 45s no air teip. Ged a dh’fheuch na h-ùghdarrasan ùra cur às dha chaidh aig dòrlach de chruinnichean dìcheallach greim fhaighinn air, ’s e sgapte air feadh an t-saoghail an cois nam fògarrach a dh’fhàg Bhiet-Nam. ‘S ann taing dhaibhsan a tha mi fhèin; is sibh fhèin; a-nis comasach air èisteachd ris tro Youtube is eile. Nuair a dh’èisteas mi ris na h-òrain seo chì mi nam inntinn club dorcha ceòthach an cùl-shràid Saigon. Tha an t-àite air bhoil, is e a’ cur thairis le saighdearan Aimeireaganach gun fhios aca dè tha gu bhith air thoiseach orra, còmhla ri muinntir an àite a’ faighinn faochadh bho àmhghar a’ chogaidh. Tha faclan nan òran a ghearras tron adhar thiugh mu dheidhinn dealachaidh is call a’ cur an cèill an àmhghar. ‘S e an ceòl aighearach a tha ga fhuadachadh.

Nach e tha fìor gur ann à cruadal gu tric a thig an ealain as fheàrr.

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in Aimearaga, Bhiet-nam, Cànan & Cultar, Ceòl, Eachdraidh, luchd-ciùil, Naidheachdan & Poileataigs, Saigon, Vietnam | Comments Off on Cogadh agus Ceòl am Bhiet-Nam

Bàrdachd a’ Mhàirt | Eòghan

Simon Johnston [CC BY-SA 2.0 (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/2.0)], via Wikimedia Commons

Àth-aoil

 

Thig ciaradh air mo chuimhne,

Blas an aoil air mo theangaidh.

A dh’aindeoin gach searbhachd,

Air mo ghaol, cha tig seargadh.


 

 

Am Màrt

 

Thig leis a’ Mhàrt

làithean soilleir

uisgeachan fuara

cridheachan faoin briste

athraichean gam buain ro ghrad.

 

@eoghanuig

 

 

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in bàrdachd, Sgrìobhadh Cruthachail | Comments Off on Bàrdachd a’ Mhàirt | Eòghan