A’ gabhail na combaiste


Posted in an ear, an iar, combaist, deas, gabhail, tuath | Comments Off on A’ gabhail na combaiste

saoil …



Gabhaidh an gnìomhair saoil‘creid, beachdaich, smaoinich’ cleachdadh mar a chleachdar gnìomhairean eile a bhuineas do na ciadfathan: Saoilidh mi gur e; An saoil thu sin? Cha s(h)aoil. Coim. Cluinnidh sinn fuaim; Am faic thu am bàta?; Chan fhairich mi càil; An aithnich thu i?; Chan fhuiling mi siud. Thèid an cruth ceisteach, (an) saoil, a chleachdadh cuideachd às aonais riochdair phearsanta: Saoil am faigh mi iasad air a’ chàr a-nochd?

Anns na h-eisimpleirean a tha shuas, tha an tràth teachdail ga chleachdadh ann am brìgh làthairich. ’S e as adhbhar dha seo gum b’ e tràth làthaireach, bho thùs, a bh’ anns an tràth a th’ againn mar thràth teachdail an-diugh.

B’ àbhaist do chruthan in-mhùthadh (m.e. chuirinn ‘*chuireadh mi’; chuireamaid ‘chuireadh sinn’ 7c) a bhith na bu chumanta sa chànan, agus chithear eisimpleir eile dheth seo sa chruth saoileam ‘saoilidh mi’, a chluinnear fhathast; ’s e sin an aon seòrsa crutha a gheibhear, mar eisimpleir, san òran ‘Oidhche Mhath Leibh’:  Guidheam slàinte ’ghnàth bhith mar ribh ‘tha mi a’ guidhe gum bi slàinte an-còmhnaidh còmhla ribh’.

Thachair dà rud dhan chruth saoileam, ge-tà: air an dàrna làimh, dh’fhairich cuid de dhaoine gur ann à *saoil leam a bha am facal, mar a th’ againn ann an (’s) math leam7c; air an làimh eile, chaidh cruth caithte (tro shèimheachadh) a chur air an fhacal agus, mar thoradh air seo, gheibhear saoileam/*saoil leam ‘saoilidh mi’ agus shaoileam/*shaoil leam ‘shaoil mi’.

Is math dh’fhaodte gur ann a chionn buaidh an fhacail saoil a chaidh am facal smuain (coim. SG smúainid ‘smuainichidh e’, agus SG smúained ‘smuaineachadh’) na smaoin(smaoinich, smaoineachadh) ann am mòran àiteannan.
Posted in aithnich, ceisteach, ciadfathan, cluinn, faic, fairich, fuiling, guidheam, in-mhuthadh, is math leam, saoil, saoileam, smaoin, smuain, smúainid (SG), tràth caithte, tràth làthaireach, tràth teachdail | Comments Off on saoil …

Star Wars saibeir-punc

starwarssaibeirpuncChunnaic mi Star Wars: The Force Awakens ann an taigh-dealbh ann an Shibuya ann an Tokyo; abair àite saibeir-punc gus Star Wars fhaicinn! Dh’ath-bheothaich am film ùr a h-uile dealas a bh’ annam nuair a chunnaic mi a’ chiad film ann an 1977. Bha e sgoinneil. Air a’ cheann sin, tha CG+ air farpais a chumail far an cruthaichear saoghal Star Wars ann an stoidhle ùr, agus tha mi gu sònraichte titheach air a’ chothlamadh seo de Star Wars agus Blade Runner, an dà film ficsean-saidhean as fheàrr leam ri chèile. Tha fada a bharrachd phìosan math mar seo rim faicinn aig làrach-lìn na farpais.

Via Kotaku.


Posted in Ficsean-saidheans | Comments Off on Star Wars saibeir-punc

Bile an Foghlaim air aontachadh le Pàrlamaid na h-Alba #gàidhlig #foghlam

Chaidh Bile an Fhoghlaim – anns a bheil ullachaidhean a thaobh foghlam Gàidhlig aontachadh le Pàrlamaid na h-Alba. Faodar an deasbad air fad a leughadh anns an Aithisg Oifigeil no faodar coimhead air a’ bhideo air TBh na Pàrlamaid. Tha am … Cum ort a leughadh
Posted in Bile an Fhoghlaim, Bile Foghlam, cànan, Education Scotland Bill, Foghlam, Gàidhlig, Gnòthaichean pàrlamaideach, pàrlamaid na h-alba | Comments Off on Bile an Foghlaim air aontachadh le Pàrlamaid na h-Alba #gàidhlig #foghlam

ciad, ceudna …



B’ àbhaist ciad ‘(am) prìomh (rud ann an sreath)’ a sgrìobhadh ceud. ’S ann às an t-Sean Ghàidhlig cét- (a bha na ro-leasachan) a tha e. Gus am facal a dhealachadh ri ceud ‘100’ (SG cét), thòisich daoine ga sgrìobhadh ciad, gu h-àraid san dàrna leth dhen 20mh linn – cleachdadh a chaidh a dhaingneachadh ann am molaidhean GhOC (1981, 2005, 2009). 

Mar bhuadhair, bhiodh cruth an uilt air thoiseach air ciad a rèir gnè agus àireamh an ainmeir às a dhèidh, m.e. an ciad fhear(fir.); a’ chiad bhean (boir.); na ciad làithean (iol.). An-diugh, airson na mòr-chuid, cleachdar a’ an dà chuid ro ainmearan fireann agus boireann san tuiseal bhunasach: a’ chiad fhear; a’ chiad bhean. (Is coltach gu bheil cruthan mar a’ chiad làithean (le alt singilte ro ainmear iolra) an àite na ciad làithean mar thoradh air rèiteachadh cuideachd.)

B’ e cétnae an àireamh òrdail àbhaisteach san t-Sean Ghàidhlig, agus tha sin fhathast againn sa chruth ceudna ‘aon’, m.e. an rud ceudna ‘an aon rud’. Bha am facal na ainmear cuideachd, agus tha an abairt Nua-Ghàidhlig mar an ceudna ‘air an aon dòigh, cuideachd’, mar eisimpleir, cumanta fhathast. Chaidh ceudna na ceunda ann an corra dhualchainnt.
Posted in ainmear, àireamh òrdail, buadhair, cét (SG), cétnae (SG), ceud, ceudna, ceunda, ciad, GOC, rèiteachadh, ro-leasachan | Comments Off on ciad, ceudna …

Bile an Fhoghlaim – an ath cheum #foghlam #gàidhlig @SP_EduCul

Tha sinn air a bhith a’ leantainn adhartas Bile an Fhoghlaim (Alba) air a’ bhloga seo. Tha ullachaidhean sa bhile a thaobh foghlam Gàidhlig agus tha a’ choimhearsnachd Ghàidhlig air ùidh mhòr a nochdadh ann. Tha ceann-latha a-nis againn airson … Cum ort a leughadh
Posted in cànan, Education and Culture Committee, Education Scotland Bill, Foghlam, FTMG, Gabhail pàirt, Gàidhlig | Comments Off on Bile an Fhoghlaim – an ath cheum #foghlam #gàidhlig @SP_EduCul

Geàrr Liostaichean – Shortlists

Tha sinn toilichte innse dhuibh gun deach am fiolm againn 'An Tè Uaine' a chur air a' gheàrr-liosta son 'Duais na Gàidhlig'.  Tha sinn air ar dòigh glan mu dheidhinn agus tha sinn cinnteach gun còrd oidhche nan duaisean ri na caileagan.

We are pleased to inform you that the S3 Girls' film 'An Tè Uaine' has made the FilmG shortlist for the Gaelic prize.  We are delighted for them and are looking forward to seeing the photos from the awards!

http://filmg.co.uk/en/films/filmg2016/winners-shortlists/youth


Comments Off on Geàrr Liostaichean – Shortlists

A’ fàgail soraidh le 2015 vol. II

Comments Off on A’ fàgail soraidh le 2015 vol. II

iomadh bliadhna …




Ann an cuid de dh’fhaclairean Gàidhlig, canar gur e buadhair a tha ann an iomadh (iomadh bliadhna ‘mòran bhliadhnaichean’), ach ’s e ainmear fireann a th’ ann (SG imbed, imbad a bha neodrach bho thùs agus an uair sin fireann). Mar a thathas a’ sùileachadh ann am mòran bhliadhnaichean, bhite an dùil gum biodh ainmear a thigeadh an dèidh ainmeir eile anns an tuiseal ghinideach; chan e sin e, ge-tà, a rèir choltais, dha iomadh bliadhna, agus leabhraichean gràmair ag ràdh gur e cruth singilte an ainmeir a leanas iomadh.

San t-Sean Ghàidhlig, bhiodh an cruth ginideach iolra aig cuid mhòr de dh’ainmearan co-ionann ris a’ chruth bhunasach shingilte aca, ach chithear an aon seòrsa rud gu h-àraid ann an ainmearan fireann coltach ri fear agus balach fhathast ann an Gàidhlig na h-Alba: am fear beag, (gin.) taighean nam fear beaga; am balach beag, (gin.) leabhraichean nam balach beaga. B’ e sin an cleachdadh bho thùs an dèidh, mar eisimpleirean, nan àireamhan fichead, ceud agus mìle: SG fiche fer ‘fichead fear’, cét fer ‘ceud fear’, míle fer ‘mìle fear’. Is e an cleachdadh sin, air a sgaoileadh chun a h-uile h-ainmear ann an Gàidhlig na h-Alba, a lean gus an latha an-diugh.

’S e nuadhachas a bh’ ann, ge-tà, nuair a thòisicheadh air ainmearan neo-dheimhinnte iolra san tuiseal ghinideach a shèimheachadh ann an Gàidhlig na h-Alba: a’ peantadh dhealbhan; an dèidh mhìosan; mòran bhliadhnaichean. Is dòcha gun do thàrmaich an nuadhachas seo uaireigin san 17mh linn; am bitheantas, cha lorgar e ann an Gàidhlig na h-Èireann no ann an Gàidhlig Mhanainn.

Ach cha do thachair an t-atharrachadh seo le na h-àireamhan fichead, ceud agus mìle a lean leis an t?sean chleachdadh, .i. cruth ginideach iolra gun sèimheachadh, agus – mar as motha a chaidh ainmearan neo-dheimhinnte ginideach iolra a shèimheachadh – air an robh coltas singilte a-nis.

A rèir choltais, dh’fhuirich an cleachdadh an dèidh iomadh còmhla ris a’ chleachdadh an dèidh nan àireamhan fichead, ceud agus mìle – agus an dèidh nan àireamhan ‘ùra’ trìthead, ceathrad 7c a bhios gan cleachdadh uaireannan an-diugh.

An-dràsta is a-rithist, thigear tarsainn air eisimpleir de dh’ainm-àite far am faighear an sean chleachdadh seo, m.e. Cnoc Chala Muc(ann an Calanais, Leòdhas): nuair a chaidh a’ chiad ainm an seo (nach eil ri lorg na aonar tuilleadh) a chruthachadh, cha robhas a’ sèimheachadh ainmearan neo-dheimhinnte ginideach iolra: *Cala Muc ‘bàgh nam muc’.
Posted in ainmear fillte, àireamhan, Calanais, ceathrad, ceud, Cnoc Chala Muc, fichead, iolra, iomadh, mìle, mòran, sèimheachadh, trìthead, tuiseal ginideach | Comments Off on iomadh bliadhna …

Sàbhail Rathad-iarainn an Eilein! #gàidhlig #IOW

Tha rathad-iarainn an Eilein ann an cunnart agus feumach air cuideachadh bhuainn.

Chan eil mi a’ ciallachadh Rathad-iarainn an Eilein Sgitheanaich (Inbhir Nis dhan Chaol) no Rathad-iarainn nan Eilean (Glaschu-Mallaig) idir ach an loidhne ann an Sasainn air a bheil the Island Line.

8529928808_b6ddf9185d

Cidhe Ryde – feumach air sgeadachadh

Seo rathad-iarainn Eilean Wight, a tha a’ ruith eadar Ryde agus Shanklin. Tha an loidhne seo na phàirt den lìonra nàiseanta agus mar phàirt den cheud-ruith (franchise) airson iar-dheas Shasainn.

‘S e loidhne uabhasach àlainn a tha seo agus tha i a’ còrdadh gu mòr ri daoine a tha measail air trèanaichean oir ‘s e seann trèanaichean tiub bho Underground Lunnainn a tha a’ ruith nan seirbheisean rèile uile air an eilean.

Tha na trèanaichean còrr is 70 bliadhna a dh’aois, ge-tà, agus tha cidhe Ryde agus am bun-structar san fharsaineach feumach air tòrr mòr obair-chàiridh cuideachd. A rèir coltais, tha a h-uile rud feumach air ùrachadh – trèanaichean, trac agus stèiseanan.

8528827801_94bb7ae4dd

Stèisean Cidhe Ryde – RYP – a’ tuiteam às a’ chèile

Seo far a bheil an cunnart. Tha an riaghaltas a’ moladh gun tèid loidhne Eilean Wight a thoirt a-mach às a’ franchise agus gum bi i air a ruith fa leth, is dòcha le companaidh coimhearsnachd. Tha an loidhne a’ call airgid agus feumach air tòrr mòr airgid airson obair ùrachaidh agus tha iad ag iarraidh modal eile airson an Island Line a ruith. Tha seo a’ cur dragh mòr air luchd-cleachdaidh na loidhne.

Tha an loidhne feumach air na milleanan mòra de dh’airgead airson ath-nuadhachadh agus tha franchise iar-dheas Shasainn a’ dèanamh prothaidean mòra. Mur an robh an loidhne sa franchise, chan eil idir coltach gum faigh an loidhne an t-airgead a tha a dhith airson a leasachadh agus gu dearbh, tha e coltach gun dùnadh e taobh a-staigh beagan bhliadhnaichean.

8528828499_fe69f4e66a

Clas 483 – sgoinneil ach còrr is 70 bliadhna a dh’aois

Carson a bu chòir dhuinn dragh a ghabhail mu dheidhinn seo?

Bhiodh e na fhìor dhroch phrecedent a bhith a’ toirt loidhnichean a tha a’ call airgid a-mach às na franchises ionadail aca gus an dèan companaidhean rèile prìobhaideach prothaidean nas àirde dhaibh fhèin. Tha e a’ cur loidhnichean mar seo ann an cunnart agus tha deagh sheansa ann gu bheil e ga dhèanamh nas fhasa an toirt a-mach as an lìonra rèile nàiseanta agus / neo an dùnadh.

Chan eil e ro choltach gun tachradh seo ann an Alba no sa Chuimrigh far a bheil fèin-riaghaladh againn ach bu chòir dhuinn taic a chumail ris an iomairt seo gus sealltainn cho cudromach sa tha rathaidean-iarainn dùthchail na h-Alba dhuinn – Loidhne a’ Chinn a Tuath, Loidhne a’ Chaol is Loidhne na Sròine Reamhair gu sònraichte, agus gus sealltainn nach eil sinn airson’s gun tachair a leithid ann an Alba idir!

Tha athchuinge aig KILF – Keep Island Line in Franchise gu Riaghaltas Bhreatainn. Soidhnig e aison taibhse an Dr Olc Beeching (Tuiteam gun Èirigh air is Leac air a Bheul) a chumail air falbh bho Eilean Wight – agus bhuainn uile!

Alasdair


Posted in Eilean Wight, England, iomairt, IOW, Isle of Wight, Keep Island LIne in Franchise, KILF, rathaidean-iarainn, Sasainn | Comments Off on Sàbhail Rathad-iarainn an Eilein! #gàidhlig #IOW