Crogaelgeoirí ann an Cumaradh! #gàidhlig

‘S fìor thoil leam turasan rèile –  mar a tha fhios aig leughadairean a’ bhloga seo – ach tha rudeigin a tha gu sònraichte math mu thuras a tha a’ dol dhan tràigh agus a’ gabhail a-steach an dà chuid trèana is bàta.

Instagram Photo

Aig tòiseach làithean saora na Càisge, chaidh sinn air fear de na tursan rèile is bàta as fheàrr leam – Glaschu gu Port a’ Mhuilinn (Millport) ann an Cumaradh. Chaidh mi air an turas seo an tòiseach mu 15 bliadhna air ais agus chòrd e rium glan agus bi mi a’ feuchainn ri dhol air ais co-dhiù turas sa bhliadhna.

Tha rudeigin caran surreal mu eilean Chumaraidh. Bidh thu a’ dol air an aiseag agus an àite a bhith a’ tighinn a-steach don tìr ann am baile no cidhe trang le bùithtean is cafaidhean mar a bhios a’ tachairt ann an àite sam bith eile, chan eil rud sam bith ann an Sliop Chumaraidh idir ach a-mhàin stad bus!

Instagram Photo

An uair sin, bidh a h-uile duine a’ dol air a’ bhus airson turas mu 3 mìle a-steach do Phort a’ Mhuilinn. ‘S e turas bus gu math inntinneach a th’ ann oir mar as trice bidh am bus loma-loma-làn agus bidh daoine a’ strì is a’ trod ri chèile gus faighinn air bòrd agus gus àite-suidhe no fiù’s àite-seasaimh fhaighinn. Tha mi a’ smaoineachadh gur ann bhon turas bus seo a tha an t-seann abairt a’ tighinn: chan ann am Bòid uile a tha an t-olc; tha cuid dheth sa Chumaradh Bheag làimh ris!

Às dèidh an turais bus (ma mhaireas tu beò tro shabaid nam prama is nam peinnseanairean), ruigidh tu Port a’ Mhuilinn, prìomh bhaile an eilein.  Ged a tha corra taigh an siud ’s an seo ann an àiteachan eile san eilean, tha glè bheag dhiubh ann agus chan eil baile sam bith eile ann.

Tha coltas caran neònach air Port a’ Mhuillinn oir ged a tha e air an tràigh, tha na taighean air a’ phrìomh shràid nan teanamantan mar a chitheadh tu ann an Glaschu agus chan eil e idir coltach ri baile-puirt eileanach eile mar a chitheadh tu ann am Muile no san Eilean Sgitheanach no ann an Àrainn mar eisimpleir.

Bha Port a’ Mhuilinn air leth mòr-chòrdte gus na 60an airson saor-làithean “doon the watter” airson muinntir Ghlaschu agus tha tòrr bhùithtean ann a tha a’ reic bhucaidean is spaidean agus cafaidhean a tha reic reòiteag agus iasg is tiops.

An turas seo, bha mi ann leis na Mentalist Sisters – mo nighean Ciorstaidh is Eubha.

Rinn sinn na rudan àbhaisteach – reòiteag, an tràigh, tiops ann an Café an Ritz agus turas gu ‘Clach a’ Chrògail’. Chleachd mi seo mar leisgeul airson taic a thoirt don iomairt airson Achd Gaeilge do cheann a tuath na h-Èireann!

Instagram Photo

An rud as fheàrr mun latha – dh’ionnsaich mi gur e nàisean a th’ ann an Cumaradh! Seadh, nàisean!

Agus is dòcha nach e beachd cho gorach sin a th’ ann – tha e nas motha na co-dhiù dà nàisean eile: a’ Bhatacan agus Monaco.

Instagram Photo

Tha deagh chonspiracy theory agam mu Chumaradh cuideachd. ‘S e sin gum bi iad a’ filmeadh Death in Paradise ann an Cumaradh Mòr seach ann an Guadeloupe mar a bhios am BBC a’ cumail a-mach. Tha iad gu tric a’ filmeadh air an tràigh agus tha eilean beag ann gu math faisg air làimh a tha a’ coimhead gu math coltach ri Cumaradh Beag (Wee Cumbrae).

Instagram Photo

Tha mi an dùil turas a chur air dòigh gu Cumaradh Beag latha de na làithean mar phàirt den phròiseact ùr agam Alasdair Ascends – Alba gu Ascension. ‘S e amas a’ phròiseact seo a bhith a’ dol gu Eilean na Deasgabhalach san Atlantaig a Deas agus mar phàirt den phròiseact, tha mi gu bhith a’ coimhead air beagan eileanan inntinneach is iomallach ann an Alba cuideachd.

Mar a chanas iad, mo bheannachd air Cumaradh Mòr, Cumaradh Beag agus air eileanan Bhreatainn is Èirinn làimh riutha!

Alasdair

Instagram Photo

An turas: GLC-CUL (via LAR).

An leabhar agam: Turtle Island: A Journey to Britain’s Oddest Colony le Sergio Ghione.


Posted in busaichean, buses, Bute-shire, Buteshire, Cumaradh, Cumradh, Gàidhlig, Millport, Port a' Mhuillinn, Siorrachd Bhòid | Comments Off on Crogaelgeoirí ann an Cumaradh! #gàidhlig

Leabhar-d ACDD

Air cuan dubh drilseach-1Tha mi gu math toilichte innse gu bheil ACDD ri fhaighinn a-nis mar leabhar-d (leabhar dideatach/dealain). Bha CLÀR air a bhith ag obair air an leabhar-d o chionn fhada agus tha mi uabhasach taingeil dhaibh gun do rinn iad an saothair seo. Tha e iongantach dhomh, ach is coltach nach e gnìomh dìreach, soirbh a th’ ann idir, ma tha thu ag iarraidh a dhèanamh gu math. Bu chòir dha a bhith furasta, ach tha tòrr obrach ann, a’ dèanamh cinnteach gu bheil coltas ceart air an teacsa eadar na h-iomadh diofar innealan a leughas leabhraichean-d. Tha e ri fhaighinn an toiseach air Amazon, agus ged nach eil CLÀR no mi fhìn idir dèidheil air an ochd-chasach chalpach sin, tha sinn ag aontachadh gu bheil e cudromach gu bheil an aon seasamh aig nobhailean Gàidhlig ri nobhailean Beurla. Tha CLÀR an dòchas gum bi an leabhar-d ri cheannach air an làraich aca fhèin an ceann greis bheag, ma tha sibh ag iarraidh Amazon a sheachnadh uile gu lèir.

Agus ma tha sibh air an leabhar-d a cheannach, ciamar a tha e? Tha e coltach, le Kindle App,  gum b’ urrainnear an leabhar-d a leughadh air I-Pad, air fòn-làimhe Android, neo air coimpiutair-glùìn. Dè an coltas air air an inneal agaibh fhèin? Leig fios dhuinn!


Posted in naidheachd | Comments Off on Leabhar-d ACDD

ACDD air Raidió na Life

B’ ann beagan sheachdainean air ais a rinn Róisín Adams on phrògram litreachais, Aon Scéal air Raidió na Life, agallamh le Eoin P. Ó Murchú mun eadar-theangachadh a tha e a’ dèanamh air ACDD bho Ghàidhlig na h-Alba gu Gàidhlig na h-Èireann, agus mur robh cothrom agaibh èisteachd ris, tha an t-agallamh a-nis ri cluinntinn air Soundcloud gu h-àrd. Cuideachd, rinn Aonghus ó Lochlainn lèirmheas air an nobhail agus coltach gun do chòrd i ris! Tha Eoin còir air a bhith ag obair air an eadar-theangachadh gu làidir fad greis a-nis, agus tha sinn an dòchas gun tig e a-mach an clò ann an ùine nach bi ro fhada. Tha mi fhìn a’ dèanamh fiughair mhòr ris. Bidh e aibheiseach math!


Posted in corpas ficsean-saidheans, Ficsean-saidheans | Comments Off on ACDD air Raidió na Life

Busaichean-tràilidh Ghlaschu – 50 bliadhna bho dh’fhalbh iad #gàidhlig #trolleybus

B’ e fìor dhroch latha airson na h-àrainneachd agus airson còmhdhail phoblach na h-Alba a bh’ ann an 27 Cèisean 1967.

‘S ann air an latha sin a dhùin siostam nam busaichean-tràilidh (trolleybus) ann an Glaschu.

Soidhne ann an Taigh-tasgaidh nam Busaichean-tràilidh, Sandtoft

Dè th’ ann am bus-tràilidh? Tha e letheach slighe eadar trama agus bus – bus dealanach a bhios a ruith air an rathad air taidhrichean ach a bhios a’ togail dealain tro pholaichean air a’ mhullach.

Dà bhus-tràilidh Lunnainneach, Taigh-tasgaidh Sandtoft

Bha siostaman mòra ann an Lunnainn, Caerdydd, Beal Feirste agus grunn bhailtean ann an taobh tuath agus meadhan Shasainn. Dhùin an siostam mu dheireadh san RA, siostam Bradford, ann an 1972.

Bha oidhirp ann gus busaichean-tràilidh a thoirt air ais ann an Leeds bho chionn goirid ach chuir an Riaghaltas stad air an sgeama aig a’ mhionaid mu dheireadh bliadhna no dhà air ais agus mar sin, chan eil e coltach gum faic sinn busaichean-tràilidh san eilean seo a-rithist, gu mì-fhortanach.

Tha tòrr siostaman bus-tràilidh soirbheachail fhathast san Roinn Eòrpa, ge-tà, a tha  a’ toirt seachad còmhdhail phoblach uaine.

Bus-tràilidh ann am Moscow

Tha àite no dhà anns an RA far am faic thu busaichean-tràilidh a’ ruith ann an taighean-tasgaidh. ‘S e Taigh-tasgaidh nam Busaichean-tràilidh ann an Sandtoft faisg air Doncaster an t-àite leis a’ chruinneachadh as motha agus air 27 Cèistean 2017, 50 bliadhna bho dhùin siostam Ghlaschu, bidh mi ann aig tachartas sònraichte gus busaichean-tràilidh Ghlaschu a chomharrachadh.

Bus-tràilidh glèidhte à Glaschu

Tha dà bhus-tràilidh à Glaschu fhathast ann – fear dùbailte ann an Sandtoft agus fear singilte ann an Taigh-stòras nan Taighean-tasgaidh ann an Glaschu (chan eil e air a thaisbeanadh gu poblach an-dràsta, gu mì-fhortanach). Tha mi a’ dèanamh fiughair ri bhith a’ dol air bus-tràilidh Ghlaschu mu dheireadh thall – rud a bha mi ag iarraidh dèanamh bho bha mi beag bìodach!

Ma tha cuimhne aig duine sam bith air na busaichean-tràilidh, bu fhìor mhath cluinntinn mu dheidhinn agus cuiridh mi na beachdan agaibh suas air a’ bhloga seo!

Lìonra nam Busaichean-tràilidh, Glaschu

Alasdair


Posted in busaichean-tràilidh, Doncaster, glaschu, Glasgow, Glasgow Corporation, sandtoft, trolley-buses, trolleybuses | Comments Off on Busaichean-tràilidh Ghlaschu – 50 bliadhna bho dh’fhalbh iad #gàidhlig #trolleybus

Involved in #Gaelic education? Committee seeking views on teacher recruitment/retention #gàidhlig @SP_EduSkills

Are you learning Gaelic or do you have children involved in Gaelic education? If so, you might be interested in listening to this week’s Gaelic Word of the Week. This week’s word is luchd-teagaisg – teachers. Hayley from our Outreach Team is this week’s voice of Gaelic. This word was chosen as the Parliament’s Education … Leugh an corr de Involved in #Gaelic education? Committee seeking views on teacher recruitment/retention #gàidhlig @SP_EduSkills
Posted in cànan, education and skills committee, Foghlam, Gàidhlig, luchd-ionnsachaidh, teachers, teaching | Comments Off on Involved in #Gaelic education? Committee seeking views on teacher recruitment/retention #gàidhlig @SP_EduSkills

Pàrlamaid na h-Alba a’ sireadh bheachdan air trusadh luchd-teagaisg #gàidhlig @SP_EduSkills

Tha Comataidh Foghlaim is Sgilean Pàrlamaid a’ sireadh bheachdan an-dràsta air trusadh agus cumail luchd-teagaisg. Am measg nan ceistean a tha iad a’ faighneachd, tha: Dè na prìomh dhuilgheadasan a th’ ann a thaobh a bhith a’ fastadh is a cumail luchd-teagaisg? A bheil beachd sam bith agaibh dè an dòigh as fheàrr gus dèanamh cinnteach … Leugh an corr de Pàrlamaid na h-Alba a’ sireadh bheachdan air trusadh luchd-teagaisg #gàidhlig @SP_EduSkills
Posted in Foghlam, Gabhail pàirt, Gaelic medium education, Gàidhlig, teagaisg | Comments Off on Pàrlamaid na h-Alba a’ sireadh bheachdan air trusadh luchd-teagaisg #gàidhlig @SP_EduSkills

A’ Fighe Choimhearsnachdan

A bheil leasanan aig seann-choimhearsnachdan Gàidhealach ri ionnsachadh do shaoghal an latha an-diugh. Tha Alistair a’ meòrachadh.

Bha e na chleachdadh am measg cuid de na coimhearsnachdan Gàidhealach plangaidean a thoirt do chàraid a bha gus pòsadh. Thigeadh co-aoisean na càraide còmhla ann an taigh bean na bainnse gus a’ chlòimh a chìreadh. B’ e cothrom a bh’ ann beagan eòlais a chur air càch a chèile; le spòrs is fealla-dhà na lùib. An uair sin rachadh a’ chlòimh dhan mhuileann far am biodh na plangaidean air am fighe. Mus robh iad deiseil bhiodh làmh aig cha mhòr a h-uile ball dhen choimhearsnachd san iomairt, bho chùl na caora tron rùsgadh, cìreadh, dathadh, fighe is luadh. Aig deireadh gnothaich bha na plangaidean nan samhla air a’ choimhearsnachd a cruthaich iad; na snàithlean aca air an dlùth shnìomh ri chèile.

‘S e coimhearsnachd rud a laigheas faisg air cridhe nan Gàidheal; gu dearbh ’s e pàirt chudromach de cò iad. ‘S iad na coimhearsnachdan làidir aca a leig leotha tighinn beò ann an àrainneachd dhùbhlanach aig fìor iomall na Roinn Eòrpa. Ach fiù ’s am measg nan Gàidheal tha coimhearsnachdan a sìor chrìonadh agus ’s e an aon sealladh a chithear air feadh an t-saoghail le fàs nam bailtean mòra is crìonadh nam bailtean beaga.

‘S i Margaret Thatcher a thuirt nach robh a leithid ann ri sòisealtas, is mura h-eil sòisealtas ann chan eil coimhearsnachd ann. Bha adhbhar math aice a bhith a’ cur an aghaidh choimhearsnachdan. B’ iad na seann-choimhearsnachdan gnìomhachais is coimhearsnachdan nan aonaidhean a sheas rithe, gu sònraichte na mèinnearan. Ach bha feallsanachd cuideachd air cùl a beachdan. ‘S e a bha air a h-aire saoghal calma ùr a bhiodh air a riaghladh le prionnsabalan a’ mhargaidh shaoir, far am biodh luchd-obrach deiseil is deònach freagairt air feumalachdan gnìomhachais. Cha robh ceangal do dh’àite no choimhearsnachd gu bhith cur bacadh orra. A rèir a rùnaire stàit airson cosnaidh, Norman Tebbit, bha sinn uile gu bhith faighinn air muin baidhseagail is a’ dol an tòir air obair. B’ e an aon seanchas a chluinnte sna Stàitean fo charaid Maighreid, Ronald Reagan, is chluinnte a mhac-talla bho air feadh an t-saoghail.

Stailc

Trithead bliadhna air adhart is tha sinn a’ faicinn toradh na feallsanachd seo.Tha gu leòr de na coimhearsnachdan a dh’èirich ri linn Tionndadh a’ Ghnìomhachais a-nis ann an staid èiginneach. Ma tha obair idir aig an luchd-còmhnaidh ’s e obair chugallach gu tric a th’aca, mar a tha a h-uile rud eile a bhuineas ri am beatha eadar taigheadas is slàinte. Tha obair a mhaireas fad beatha cha mhòr air a dhol à bith agus tha an eaconamaidh gig a sgapadh mar aillse làmh air làimh le cùmhnantan neoni uairean a’ goid bho dhaoine an còraichean is an tèarainteachd.

Ged a tha cuibhreann de dhaoine ann a tha a’ dèanamh ceart gu leòr às an t-siostam is mòr an àireamh a chaidh fhàgail air a chùl. ‘S e an cunnart an lùib sin gur e staid inntinn nan daoine as motha a dh’fhuilingeas nuair a chrìonas am fèin-aithne; nuair a chailleas iad an cinnt air cò iad is dè an t-àite a th’ aca san t-saoghal. Ma tha an làr a’ tuiteam fodhainn cò nach greimicheadh air dad sam bith a chumas sinn bho dol fodha? Ma thig fear-poilitigs le slat draoigheachd na làimh a dh’innse dhuinn gun cuir e an gleoc air ais is gun cuir e às don a h’uile rud a tha a’ bagairt oirnn eadar in-imricheas is crìonadh gnìomhachais; cò nach gabhadh ris? Tha na cothroman pailt do luchd-poilitigs a tha airson brath a ghabhail air staid ìosal nan daoine.

Ach a bheil roghainn ann don t-saoghal dhubhach a tha iad a’ gairm? ‘S dòcha nan togadh coimhearsnachdan às ùr gun toireadh sin an t-seasmhachd dhan t-sluagh a tha a dhìth air. ‘S dòcha gu bheil leasanan aig seann-choimhearsnachdan Gàidhealach ri ionnsachadh do shaoghal an latha an-diugh. Chan urrainnear a dhol air ais is chan eil math dhuinn nas motha a bhith a’ coimhead air ais tro shùilean romansach; cha robh a h-uile rud taghta san àm a dh’fhalbh. Mar fhear a tha a’ fuireach ann an coimhearsanchd bheag tha làn fhios agam air mar as urrainn dhaibh a bhith dùinte bhon t-saoghal a-muigh no beachdan ùra, is cha sheas coimhearsnachdan dùinte ann an saoghal a tha fosgailte.

Le còmhdhail is conaltradh a sìor dhol am feabhas tha crìochan an t-saoghail a’ seargadh. Gu dearbh cha toir na gnìomhachasan mòra a chumas fo dhaorsa an luchd obrach feart air crìochan. Gluaisidh iad gu h-ealamh dhan cheàrn far am faighear cosnaidhean is còraichean as ìsle. Ma tha cothrom gu bhith aig coimhearsnachdan seasamh aig an t-saoghal ùr seo ’s fhearr dhaibh gabhail ris agus a bhith ga cleachdadh do am buannachd fhèin. Chan e ach mealladh a th’ann an teachdaireachd luchd-poilitigs na làimhe dheis a dh’innseas dhuinn gum faighear an-dè air ais an-diugh. Mar a mhair seann-choimhearsnachd Ghàidhealach ann an àrainneachd iomallach feumaidh coimhearsnachdan an latha an-diugh mairsinn ann an àrainneachd eadar-nàiseanta.

Dakota 2

Nuair a sheas na tùsanaich Aimeireaganach o chionn greis ri gnìomhachas na h-ola ann an Dakota sheas iad le taic bhon choimhearsnachd eadar-nàiseanta. B’ e sgeulachd Dhabhaidh an aghaidh Goliath a bh’ann, agus (gu ruige seo) s’e Dabhaidh a fhuair buaidh. Abair deagh shamhla air mar as urrainn do chonaltradh an t-saoghail mhòir a bhith air a chleachdadh gu maith nan coimhearsnachdan beaga.

Ach cha tachair sin gun strì. Le buannachdan coimearsnachd thig dleastanasan. Tha e an urra rinn uile coimhearsnachd a neartachadh le bhith a’ daingneachadh nan ceanglaichean a th’ againn mar-thà agus ceanglaichean ùra a chruthachadh. Thèid an clò ùr fhighe aig an taigh ach sìnidh na snàithean aige fad is farsaing. Tòisicheamaid air fighe!

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in coimhearsnachdan, còraichean obrach, Eachdraidh, mèinnearan, Naidheachdan & Poileataigs, saoghal ùr, Thatcher | Comments Off on A’ Fighe Choimhearsnachdan

2017 An Giblean / April

An Giblean

Cha b’ àbhaist dha na Gàidheil ainmean nam mìosan a chleachdadh dìreach mar a bhios sinne gan cleachdadh san latha an-diugh. Chunnaic iad na mìosan gu ìre mar ràithean, gun fhad suidhichte. Bruidhnidh sinn fhìn mu “a long winter” no “a short summer” – ‘s ann caran mar sin a bha e leis na mìosan.  B’ fheudar dhan mhìosachan a bhith sùbailte, freagarrach do chearcall beatha nam beathaichean agus do dh’obraichean caochlach àiteachaidh no iasgaich.

Ge b’ e dè cho fada no goirid ‘s a bha e, ‘s e mìos mu dheireadh na leth-bhliadhna dorcha a bha anns a’ Ghiblean, a’ coimhead air adhart mu dheireadh thall gus an dàrna leth den bhliadhna,  gus na mìosan soilleir. Chan eil freumhan an ainm ro chinnteach, ach ‘s dòcha gu bheil e ceangailte ri “giblean”, neach luideach –dèanadh sin tuigse, às dèidh geamhraidh fhada chruaidh.

Tha abairt no dhà ann ceangailte ris a’ mhìos seo. Tha “rot na Càisge” air gèiltean a thuath a thig gu h-àbhaisteach fad trì làithean aig toiseach a’ Ghiblein, agus bha “Cailleach” air an t-seachdain ann am meadhan a’ mhìosa. ‘S e “càileach” no “cailleach” a bha air sguab mu dheireadh na buana, a chaidh a sgeadachadh agus a chumail na crochadh air cnag gu treabhadh an earraich, agus an uair sin a bheathachadh dha na h-eich.

Bha Là na Gocaireachd aig na Gàidheil cuideachd, agus bha ainm a bharrachd air: Là Ruith na Cuthaige. Sin latha nuair a chuireas tu neach air gnothaich gun fheum, mar gus nead na cuthaige a lorg (nach eil aice idir). Caran mar “wild goose chase”. Agus gu tric, mar am bliadhna, tachraidh a’ Chàisg anns a’ Ghiblean, adhbhar eile subhachhas a dhèanamh, le buaidh an solais air an dorchadas.

Tha mi ‘n dòchas nach bi sibhse a’ ruith às dèidh na cuthaige a’ chiad latha den Ghiblean am bliadhna, agus gum bi a’ Chàisg shona agaibh uile!

 

April

The Gaels didn’t use the names of the months quite as we do today. Thy saw the months rather like seasons, without a fixed length. We ourselves speak of “a long winter” or “a short summer” – it was a bit like that with the months. The calendar had to be flexible, to adapt to the life-cycle of the animals and the seasonal activities of agriculture and fishing.

However long or short it was, April was the last month in the first half of the Celtic year, the dark half, looking forwards at last to the second half, to the bright months. The roots of the name are unclear, but may be linked to the word ‘giblean’, a ragged person, which would make sense after a long hard winter.

There are one or two expressions connected to this month. The “rot na Càisge” – Easter gale, is the name given to the three-day northerlies that tend to come at the beginning of April, and the middle week of the month was called ‘Cailleach’ – old woman. “Càileach” or “cailleach” was the name given to the last sheaf of the harvest, which was decorated and kept hanging on a peg till the spring ploughing and then fed to the horses.

The Gaels had April Fools’ Day too, and it also had another name, Là Ruith na Chuthaige, Day of the Cuckoo Run. That’s when you send someone on a fool’s errand, like going to find the cuckoo’s nest (which it doesn’t have). A bit like a wild goose chase. And of course Easter often falls in April, another reason for celebrating the triumph of light over darkness.

I hope none of you will be running after the cuckoo on April 1st this year, and that you will all have a happy Easter!

Posted in Seaboard News Gaelic archive | Comments Off on 2017 An Giblean / April

Fo Sgàil A’ Swastika / Under the Shadow of the Swastika

‘Donald John MacDonald’s account, published bilingually in Gaelic and English, of the grim privation of prisoner of war camps during the Second World War resounds with the spirit, humour and sense of comradeship of men who refused to be cowed by their captors.’ Read it here on ISSUU. Likes(0)Dislikes(0)
Posted in anti-fascism, europe, Gaelic, Ghetto na Gàidhlig | Comments Off on Fo Sgàil A’ Swastika / Under the Shadow of the Swastika