Turas gu Cumbria taobh Loch Garman #gàidhlig

Tha an teaghlach air a dhol gu Cair Ail a-nochd airson beagan làithean còmhla ri mo mhàthair is clann mo pheathair is mar sin, tha mi leum fhèin aig an taigh. Deagh leisgeul airson splaoid a chur air dòigh gu rathad-iarainn air choireigin!

Cho-dhùin mi gum biodh e math a dhol gu Rathad-iarainn Tynedale a Deas ann an Cumbria a-màireach. ‘S e rathad-iarainn caol-ghèidse snog a th’ ann agus bha mi ann aon turas roimhe 9 bliadhna air ais. ‘S e an duilgheadas a th’ ann gu bheil e gu math doirbh a ruighinn.

Stèisean Alston, South Tynedale Railway, Cumbria

Tha Alston na bhaile-margaidh snog a tha suidhichte àrd anns na Pennines ann an Cumberland faisg air a’ chrìch le Northuberland. B’ àbhaist rathad-iarainn a bhith ann don bhaile, meur-loidhne a’ dol 13 mìle gu deas bhon loidhne eadar Carlisle agus an Caisteal Nuadh aig stèisean Haltwhistle.

Seo dealbh den loidhne mar a bha i (prìomh stèiseanan a-mhàin).

South Tynedale pre 76

Mhol Beeching gun dùnadh an loidhne seo anns na 60an, ach bha na bailtean air an loidhne seo cho iomallach is na rathaidean cho dona, gu h-àraid anns a’ gheamhradh, is nach deach a dhùnadh gus 1976 nuair a dh’fhosgail rathad ùr dhan bhaile.

Dh’fheuch luchd-iomairt ris an loidhne a cheannach nuair a dhùin i ach thug BR air falbh an trac gu math luath. Ged nach do shoirbhich leis an iomairt gus an loidhne air fad a ghlèidheadh, ge-ta, fhuair an rathad-iarainn cothrom stèisean Alston agus beagan den t-slighe a ghabhail thairis aig taobh deas an loidhne. Dh’ath-fhosgail mu mhìle den loidhne ann an 1983 agus tha an rathad-iarainn air leudachadh iomadh turas bhon uair sin.

Seo an rathad-iarainn mar a tha e a-nis.

south tyndale post 76

Tha an loidhne a’ ruith bho Alston gu Lintley Halt aig an ìre seo, mu 3 mìle uile gu lèir agus thathar a-nis ag amas air stèisean Slaggyford le amas san uine fhada gus an loidhne ath fhosgladh fad na slighe gu Haltwhistle.

‘S e an duilgheadas a th’ ann gu bheil e gu math doirbh an rathad-iarainn a ruighinn tro chomdhail phoblach an-dràsta – chan eil ach aon bhus gu Alston gach latha!

Air an adbhar seo, bha tòrr obair planaidh a dhìth gus turas a chur air dòigh. Bha am bus gu Alston sa mhadainn taobh stèisean Haydon Bridge aig deagh àm ach tha am bus a tha a’ dol air ais feasgar caran anmoch agus cha bhithinn air Glaschu a ruighinn gus às dèidh 10f. Dè dheanainn?

An uair sin, chuimhnich mi gu bheil làrach na loidhne air fad a-nis na slighe-coiseachd/baidhseagal air a bheil the South Tyndale Trail. Mar sin, tha mi a’ dol a choiseachd air ais gu stèisean Haltwhistle gus an trèana air ais a Ghlaschu a ghlacadh. Tha mi dìreach air fitness tracker (tracadair-fallaineachd?) a cheannach agus ‘s e Garmin a th’ ann. Mar Ghàidheal, ‘s e “Loch Garman” a th’ agam air agus bidh mi ga chleachdadh airson obrachadh a-mach cia mheud ceum a bhios ann dhan stèisean!

‘S e 13 mìle a th’ ann uile gu lèir ach tha e a’ dol tro sgìre bhreagha agus bi cothrom agam na seann stèiseanan uile fhaicinn agus dealbhan a thogail.

Cò aige tha fios – dh’fhaoidte gum bi cothrom agam an ceann 20 bliadhna dealbhan “before and after” a dhèanamh leis na dealbhan a thogas mi a-màireach agus dealbhan bhon rathad-iarainn ath-fhosgailte fad na slighe gu Haltwhistle.

Alasdair

Air m’ ipod: Thin Lizzy Nightlife (1974), 6/10.


Posted in Alston, caol-gheidse, cumberland, cumbria, England, Gàidhlig, Haltwhistle, rathaidean-iarainn, rathaidean-iarainn dùinte, Rathaidean-iarainn glèidhte, Sasainn, Slaggyford, South Tynedale Railway, trèanaichean | Comments Off on Turas gu Cumbria taobh Loch Garman #gàidhlig

Staing Bhòrd na Gàidhlig

Abair bùrach aig Bòrd na Gàidhlig… Ceannard sealadach gun Ghàidhlig, an t-Oll. Dòmhnall Meek den bheachd gum bu chòir sùil a thoirt air dleastanasan, sgrùdadh a’ dol a thaobh èifeachdais agus structair, agus cinn-mhòra gan gluasad mun cuairt mullach a’ Bhùird. Tha Liam a’ beachdachadh.

Chan eil cus earbsa agam anns a’ Bhòrd an-dràsta leis mar a tha iad air a bhith a’ còmhdachadh duilleag-dhachaigh BBC Naidheachdan fad tòiseachd na mìos, airson nan adhbhar ceàrra. A-rèir an Oll. Dhòmhnaill Mheek: ‘an àite a bhith a’ togail na Gàidhlig ann an Albainn, ‘s e a tha am Bòrd a’ dèanamh, a’ toirt sealladh do dh’Albainn air cho leibideach ‘s a tha cùisean.’[1] Chan e am moladh as fheàrr bhon fhear a chuidich le stèidheachadh a’ Bhùird bho chionn còrr is 10 bliadhna.

Nach math a-nis beagan ath-shealladh air na thàrmaich bho chionn beagan mhìosan a thaobh ghnìomhan agus ro-innleachdan Bhòrd na Gàidhlig?

Às dèidh deich bliadhna de leasachadh na Gàidhlig aig ìre riaghaltais, a bheil na ro-innleachdan a tha am Bòrd a’ cleachdadh ceart? Saoilidh mi gur e a’ cheist sin a bha a’ bualadh air Iain Caimbeul agus e a’ tòiseachadh na dhreuchd ùr sa Mhàrt. Dh’fheuch e ri grunn rudan atharrachadh mus do dh’fhàg e am Bòrd.

Aig deireadh a’ Chèitein, thuirt Iain Caimbeul gun robh e airson 100,000 duine a bhith comasach air Gàidhlig a bhruidhinn ro 2021. Shoilleirich e do Dhàna[2] às dèidh làimhe nach robh e a’ ciallachadh ‘comas-labhairt’ sa Ghàidhlig, ach ‘nach bitheadh e math nan robh c.100,000 duine le comasan [air] choreigin sa Ghàidhlig ann an 10 bliadhna eile’. Mar sin, bha e ag obrachadh bhon bhunait 87,000 seach 57,000. Amas àrd, ceart gu leòr, ach bha taobh eile den ro-innleachd seo a dh’fhoillsich Ailean Dòmhnallach, cathraiche ùr a’ Bhùird.

Thuirt Ailean Dòmhnallach gun robhas ag iarraidh tòiseachadh air an abairt ‘luchd-cleachdaidh na Gàidhlig’ a chleachdadh, an àite ‘luchd-ionnsachaidh’ agus ‘fileantaich’, ‘ge be dè an comas a [bh]’ aca innte.’[3] Mar sin, b’ ionnan cailleach làn-a-claiginn de Ghàidhlig a bha a’ fuireach sna h-Eileanan Siar, can, agus cuideigin nach robh ach air grunn chlasaichean-oidhche a dhèanamh.

Le sin, bha e airson bruidhinn na Gàidhlig fhosgladh a-mach don fheadhainn a tha air ùr-thòiseachadh air an t-slighe. Ach tha cunnart ann le sin oir dh’fhaoidte gu bheil an dòigh-smaointinn sin a’ fàgail nach eil an fheadhainn a tha fileanta sa Ghàidhlig agus a tha comasach air a labhairt gu làitheil na phrìomhachas idir. Goill le Gàidhlig air thoiseach air Gàidheil le Gàidhlig, mar gum b’ eadh. Agus cha bu chòir dhuinn a bhith ag obrachadh mar sin.

Tha tòrr dhùbhlain mu choinneamh na Gàidhlig air Ghàidhealtachd, dìth misneachd nam measg. Nan cuireadh feart a’ brosnachadh na feadhna a tha ag ionnsachadh na cànain gu nàiseanta, gun a bhith a’ sìor-bhrosnachadh na feadhna aig a bheil i gu nàdarra, shaoilinn gur e call a bhiodh ann an sin. Dh’adhbhraicheadh e lagachadh na Gàidhlig gu h-ionadail agus gu nàiseanta.

Dh’fhaoidte, ge-tà, gun adhbhraicheadh e àrdachadh àireamhan airson na feadhna aig a bheil ‘comas air choireigin sa Ghàidhlig’ agus gum b’ urrainn don Bhòrd a ràdh an uair sin gun do choilean iad amas. (Bidh cuimhne agaibh air a’ bhùrach leis an FOI a thaobh àireamh thidsearan. Chan eil coltas cho math air èifeachdas a’ Bhùird mur eil fiù ’s fios aca ciamar a tha a’ dol leotha air aon de na h-amasan as mò a th’ aca.)

Saoilidh mi gur e na tha sinn a’ faicinn ach ath-shuidheachadh ro-innleachdail gus Gàidhlig a chraobh-sgaoileadh thar na dùthcha, ach, dh’fhaoidte ann an cruth nas laige na dh’fhaodadh i a bhith. B’ fheàirrde e nam biodh prìomhachas ga thoirt air a’ Ghàidhlig a dhaingneachadh far a bheil i ann an-dràsta, seach a bhith a’ leigeil le Gàidhlig crìonadh am measg Ghàidheal fhad ’s a thathar ga brosnachadh am measg Ghall. Agus leis an fhìrinn innse, ged nach e Gàidheal a th’ annam-sa idir, b’fheàrr leam gu mòr Gàidhlig a chumail beò am measg Ghàidheal fhèin, seach a’ Ghàidhlig a thoirt beò am measg Ghall. (Le Gàidheal, tha mi a’ ciallachadh eileanaich le Gàidhlig; le Gall, daoine a tha a’ fuireach air a’ Ghalltachd aig nach eil ceangal air choireigin ris a’ Ghàidhlig. Air neo, rudeigin mar sin.)

Tha seo a’ buntainn ri na thuirt an t-Oll. Dòmhnall Meek nach robh am Bòrd a’ riochdachadh nan Gàidheal don Riaghaltas mar bu chòir.[4] Aig toiseach ghnothaichean, bha Dòmhnall Meek ag iarraidh buidheann a stèidheachadh a bheireadh guth do na Gàidheil ’s don Ghàidhlig ’s a sheasadh an còirichean gu nàiseanta, agus e a’ ruigheachd air na coimhearsnachdan. Ach chan e sin a thàrmaich gu buileach. Mar sin, bha Dòmhnall Meek a’ moladh lèir-sgrùdadh air amasan agus dleastanasan a’ Bhùird.

Tha còir aig a’ Bhòrd a bhith fosgailte. A-mach à brathan naidheachd a’ BhBC (nach eil air a bhith ro mhath bho chionn tacain), chan eil sìon a dh’fhios againn dè a tha a’ dol air adhart air taobh a-staigh a’ Bhùird.

Air an dara làimh, nuair a fhuair Ailean Dòmhnallach dreuchd cathraiche a’ Bhùird, chaidh fhaighneachd dheth ‘an robh e fallain dìreach a bhith gluasad dhaoine mun cuairt aig mullach a’ Bhùird, seach a bhith a’ toirt a-steach aghaidhean ùra’?[5] Thuirt e rudeigin mar ‘bha e fosgailte do dhuine sam bith a chur a-steach… agus nach e deagh rud a bhiodh ann mura biodh tòrr a’ cur a-steach air a shon. Ach ’s mise a fhuair e aig deireadh an latha.’ Cha b’ e freagairt dhòigheil idir a bha sin, dhomh-sa dheth.

Nochd beachdan Dhòmhnaill Mheek a-mach às dèidh do dh’Iain Caimbeul a dhreuchd a leigeil dheth. Cha robh Iain Caimbeul na dhreuchd ach trì mìosan. ’S e esan a chuir sgrùdadh air èifeachdas agus structar a’ Bhùird air dòigh mus do dh’fhàg e. Dh’fhaoidte gun robh a cheart aige.

Tha Bòrd na Gàidhlig a-nise agus Ceannard gun Ghàidhlig os a chionn anns a’ gheàrr-ùine co-dhiubh.[6] ’S ann à buidheann eile den Riaghaltas a thàinig an Ceannard ùr. Thuirt Dòmhnall Meek gun robh ‘seo a’ dearbhadh dhut, nam bharail-sa, nach eil anns a’ Bhòrd ach pìos eile de bhiurocrasaidh Dhùn Èideann.’[7]

– Liam Alastair Crouse

Tha na beachdan an seo an urra ris an ùghdar agus chan eil iad a’ buntainn ri buidheann neo companaidh sam bith eile.

[1] http://www.bbc.co.uk/naidheachdan/33534438

[2] http://danamag.org/aim-for-the-moon-for-if-you-miss-youll-land-amongst-the-stars/

[3] http://www.bbc.co.uk/naidheachdan/33004344

[4] http://www.bbc.co.uk/naidheachdan/33534438

[5] http://www.bbc.co.uk/naidheachdan/33004344

[6] http://www.bbc.co.uk/naidheachdan/33520788

[7] http://www.bbc.co.uk/naidheachdan/33534438

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in Bòrd na Gàidhlig, Cànain, Cànan & Cultar, Gàidhlig, Naidheachdan & Poileataigs | Comments Off on Staing Bhòrd na Gàidhlig

Dè tha an t-Aonadh Eòrpach a’ ciallachadh dhutsa? #gàidhlig

An robh thu riamh ag ionnsachadh no ag obair ann an dùthaich eile san Aonadh Eòrpach? An ann à dùthaich eile san AE a tha thu agus thu a-nis a’ fuireach ann an Alba? An robh thu riamh ag obair aig tè de … Cum ort a leughadh
Posted in Beurla-Ghallda, europe, European Committee, Roinn Eòrpa, Scottish Parliament | Comments Off on Dè tha an t-Aonadh Eòrpach a’ ciallachadh dhutsa? #gàidhlig

An t-Iuchar ann an Saoghal na Gàidhlig

Uil, uil… abair mìos a th’ air a bhith ann do shaoghal na Gàidhlig, eh? Sgrùdadh ga ghairm do Bhòrd na Gàidhlig agus e gun Cheannard le Gàidhlig, Urras a’ BhBC ann an Lunnainn ag ràdh nach fheum MG Alba fo-thiotailean Beurla a chur an sàs idir (ged a tha iad fhathast ga dhèanamh), agus Dàna air a dhol sàmhach fad cha mhòr mìos!

Ach feumaidh gun robh sinn uile air làthaichean-saora, mi fhìn ’s tu fhèin, a’ gabhail na grèine Albannaich (ha!), ’s a’ frithealadh fhèisean HebCelt, TMF agus sgoil-shamhraidh Ceòlas. Uil, fhad ’s a bha sinn an laigse eadar sgìths agus smùid an diabhail, bha saoghal na Gàidhlig – aig ìre bhuidhnean ‘poblach’ co-dhiùbh – a’ sgàineadh às a chèile.

Cumaidh mi post fa leth mu Bhòrd na Gàidhlig, agus e a’ nochdadh air 1 Lùnasdal.

Tha gnothaichean air greasad air aghaidh uair eile a thaobh fo-thiotalan loisgte agus MG Alba, bidh thu toilichte a chluinntinn. Dh’fhoillsich Dàna artaigil le Liza Storey aig gaidhlig.tv a’ dearbhadh gur ann le an toil fhèin a tha MG Alba a’ cur fo-thiotalan loisgte an sàs. Tha e coltach a-nise nach eil duine sam bith airson fo-thiotalan loisgte ach MG Alba fhèin. Abair cùis-nàire a tha sin. Sgrìobh Robbie MacLeòid deagh phìos air seo.[1]

Dhomh-sa dheth, cha tuig mi mar a tha MG Alba a’ cur uiread de chudrom air an luchd-coimhid iomlan aca. San t-seagh sin, tha MG Alba a’ meas na mòr-shlòigh os cionn luchd na Gàidhlig. Ach, nach ann às leth luchd na Gàidhlig, am mion-shluagh, a chaidh an seanail a chruthachadh? Shaoil mis’ gur ann…

Tha seo a’ ceangal a-steach don liuthad Beurla air an t-seanail. ’S ann ainneamh a bhitheas mi fhìn a’ coimhead BBC Alba co-dhiubh, ach dh’fheuch mi oidhirp a dhèanamh a’ mhìos seo fhèin. Ach na trì tursan mu dheireadh a chuir mi air an tbh, ’s e a’ Bheurla a bha gam fhàilteachadh. Mas ann airson deagh phrògraman sa Bheurla a choimhead air an tbh a tha mi, cuiridh mi geall nach ann air BBC Alba a bhios mi toirt m’ aire!

Chan eil mi a’ faicinn mar a tha maith luchd coitcheann na Gàidhlig aig na buidhnean seo. Neo ma tha, ’s ann fo sgèith agus le cead a’ mhòir-shluaigh Bheurla a thèid maith na Gàidhlig a bhuileachadh. A bheil na buidhnean seo a’ coileanadh an dleastanasan? A bheil iad ag àrdachadh na Gàidhlig agus còraichean luchd-labhairt na Gàidhlig mar as còir dhaibh?

Am-bliadhna, bhathar a’ comharrachadh 10 bliadhna bhon a chaidh Achd na Gàidhlig a chur air bhonn. ’S ann mar thoradh air bliadhnaichean de dh’iomairtean às leth na Gàidhlig a bha an t-Achd, agus na buidhnean eile leithid MG Alba agus Bòrd na Gàidhlig. Bho 2005, tha guthan àrda na Gàidhlig air dhol car sàmhach, nach eil? Mar gun robh iad air an sàsachadh? (’S ann a tha mi a’ faighneachd; cha tàinig mise a dh’Alba ach ann an 2008…)

Ach a bheil? Agus a bheil sinn toilichte leis mar a tha gnothaichean? A bheil sibh a’ smaointeachadh gu bheil gu leòr ga dhèanamh às leth na Gàidhlig? Am faodadh barrachd a dhèanamh? Am bu chòir do MG Alba a chur às do uiread de Bheurla a thathas a’ craobh-sgaoileadh? Am bu chòir do gach clann a dhol tro FTMG sna h-Eileanan Siar, mar eisimpleir?

Thog Dòmhnall Morris deagh phuing air Iomairtean Gàidhlig fhad ’s a bha an t-Iuchar a’ dol seachad orm. Cò mheud duine a tha air iomairt às leth na Gàidhlig bhàrr an eadar-lìon a dhèanamh sa bhliadhna mu dheireadh? Chan eil fhiosam an do rinn mi fhìn tè (seach a bhith ga bruidhinn anns gach cothrom a gheibhinn). A bheil an t-àm ann iomairt cheart – iomairt ann an àite poblach – a chur air dòigh, mar a bh’ aca ann an Èireann bho chionn bliadhna? Tha cus air dol tuathal.

Cò tha saor san Lùnastal? Tha mis’.

– Liam Alastair Crouse

Tha na beachdan an seo an urra ris an ùghdar agus chan eil iad a’ buntainn ri buidheann neo companaidh sam bith eile.

[1] http://robbieamacleod.tumblr.com/post/123480636676/chan-eil-mi-a-coimhead-air-tbh-sa-ghaidhlig

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in Cànain, Cànan & Cultar, Naidheachdan & Poileataigs | Comments Off on An t-Iuchar ann an Saoghal na Gàidhlig

Co-ionadachaidhean agus Sgrìobhadh Ficsein

grianliathTha iomadh ìre de sructar aig cànan. Aig a’ cheann shìos, tha feartan mar fhuaimneachadh agus pròsaid [prosody]; aig a’ mheadhan ìre tha feartan mar ghràmar agus briathrachas; agus aig a’ cheann shuas, tha na h-àrd-sructaran mar ghnàthasan-cainnte, sructaran conaltraidh agus dioscurs. Tha e cothromach a ràdh, an dà chuid ann an rannsachadh cànanachais agus ann an teagasg cànain, gu bheil mòran aire ga toirt dha na sructaran meadhanach, do ghràmar agus do bhriathrachas, agus nach eil an aon aire ga toirt dha na h-ìrean eile. Gu dearbh, am measg a’ phobaill, is cumanta gun tuigear cànan mar “faclan + gràmar”. Agus air sàilleabh ’s gun gabh gràmar sgrùdadh mar rian sructarach, ’s e sin prìomh cuspair an raoin chànanachais, prìomh cuspair chànanachais ghlain co-dhiù. Ach tha na h-ìrean eile de chànan a cheart cho cudromach ann an gnìomh, gu h-àraidh ma tha thu ag iarraidh cànan ionnsachadh chun na h-ìre gun tèid d’ aithneachadh mar labhraiche fhileanta. Tha daoine gu sònraichte mothachail do fhuaimneachadh agus do phròsaid, mar eisimpleir, agus ma tha deagh fhuaimneachadh Gàidhlig agad, agus tu ga bruidhinn le pròsaid thraidiseanta, ’s anns sa chumantas a thèid d’ aithneachadh mar labhraiche reusanta fileanta, fiù ’s mur h-eil mòran bhriathrachais agad no ma tha an gràmar agad fhathast rud beag cugallach. Agus mar a sheall Nancy Dorian, is i a’ sgrùdadh ‘leth-labhraichean’ Gàidhlig, daoine a thogadh leis a’ Ghàidhlig ga bruidhinn mun cuairt orra, ach nach bruidhinn an cànan gu fileanta, ma thathas eòlach air riaghailtean dioscurs traidiseanta, mar a bha na leth-labhraichean a sgrùd i, aithnichear mar bhall dhen choimhearsnachd chànain thu, fiù ’s gun cus comais labhairt. ’S ann anns na h-àrd-ìrean a nì mi fhìn mòran obrach nuair a bhios mi a’ sgrìobhadh anns a’ Ghàidhlig, a’ sgrìobhadh anns an dàrna cànan agam. Rinn mi iomradh mar thà gun leugh mi faclairean tric, gan sgrùdadh is a’ lorg eisimpleirean de chleachdaidhean traidiseanta Gàidhlig – gnathasan-cainnte agus sructaran àrd-ìre eile – a bhios feumail dhomh nam sgrìobhadh. Tha mi gu sònraichte titheach air Faclair Colin Mark, agus leughaidh mi e, duilleag seach duilleag, a’ cumail nòtaichean anns an leabhar-là agam air na sructaran agus air na faclan ùra a chòrdas rium. Ach feumaidh mi aideachadh, air sàilleabh ’s gun deach m’ oideachadh mar shoiseochànanaiche seach mar chànanaiche ghlan, chan eil mi fhathast uabhasach cinnteach ciamar a thèid bruidhinn mu na sructaran aig an àrd-ìre seo. Chan eil mi eòlach air na bun-bheachdan agus air a’ bhriathrachas iomchaidh, agus mar sin, bha mi gu sònraichte buidheach nuair a dh’ionnsaich mi briathar ùr bho mo cho-obraiche, Nicola Cartycollocation, a shònraicheas diofar sructaran aig an ìre seo. ’S e co-ionadachadh a th’ anns an fhacal Ghàidhlig a mhol Roy Wentworth dhan bhrithear, collocation. ’S e co-ionadachadh a th’ ann an dà fhacal a thèid an cleachdadh ri chèile tric. Mar eisimpleir, ’s e dà cho-ionadachadh Beurla a th’ anns na h-abairtean, categorically deny agus deeply regret. Anns an dà abairt, tha na faclan categorically agus deeply a’ cur cuideam air na gnìomhairean deny agus regret. Tha an dà fhacal, categorically agus deeply a’ dèanamh an aon obrach, gu h-ìre mhòr, agus gu dearbh, a rèir gràmar na Beurla, faodaidh tu an suapadh – categorically regret; deeply deny. Thèid do thuigsinn; chan eil dad ceàrr leis an dà abairt gu gràmaireil, ach fhathast, mheasadh a’ mhòr-cuid de labhraichean Beurla nach eil na h-abairtean ùra seo buileach ‘ceart’ no gnathasach. Tha na co-ionadachaidhean categorically deny agus deeply regret nan gnàthasan-cainnte anns a’ Bheurla, agus gus a’ Bheurla a bhruidhinn no a sgrìobhadh ann an dòigh a mheasar ‘fileanta’, feumaidh tu co-ionadachaidhean dhen leithid ionnsachadh. ’S e bun-bheachd a th’ ann an co-ionadachadh a thèid a chleachdadh gu sònraichte ann an sgrùdadh corpais, ach air sàilleabh ’s gu bheil iad cho cudromach do luchd-ionnsachaidh cànain, thèid an sgrùdadh le rannsaichean a tha ag obair air buannachadh cànain cuideachd. Dh’ionnsaich mi am briathar air sàilleabh ’s gun tàinig mi thairis air post le Dr Carty air Facebook mu sgrùdadh ùr a sheall gu bheil luchd-ionnsachaidh a chleachdas an cànan ùr aca gu sòisealta taobh a-muigh an t-seòmair-theagaisg eòlach air barrachd cho-ionadachaidhean na a’ chuid nach chleachd. Tha mi fhìn mothachail nam obair mar òraidiche gu bheil mòran chalcan [calques] ùra bhon Bheurla air tighinn a-steach dhan Ghàidhlig air sàilleabh ’s nach eil labhraichean òga agus labhraichean ùra tric cho eòlach air co-ionadachaidhean traidiseanta, gu h-àraidh air gnìomhairean abairteach [phrasal verbs] anns a’ Ghàidhlig. Canaidh sinn gnìomhairean abairteach ri gnìomhairean a dh’atharraicheas ciall a rèir nan roimhearan, nan ainmearan no nam faclan eile a thèid an cleachdadh taca riutha. Tha a’ Bheurla agus a’ Ghàidhlig làn dhiubh. Mar eisimpleir, anns a’ Bheurla, tha an gnìomhair againn, run, a tha a’ ciallachadh, gu sìmplidh, ruith leis fhèin, ach ma chuireas tu roimhearan eile ris, gheibh tu gnìomhairean eadar-dhealaichte. Tha run up a’ ciallachadh meudachadh rudeigin, mar, running up a big room-service bill in Vegas. No tha run through a’ ciallachadh sàth rudeigin tro rudeigin eile, mar, I ran a stake through the sparkly vampire’s heart. Tha gnìomhairean abairteach a’ toirt mòran dhen chumhachd agus dhen t-sùbailteachd a th’ againn nar cuid Gàidhlig no nar cuid Beurla. Tha iad gun luach ann an sgrìobhadh cruthachail, ma bhios e, an dà chuid, gnàthasach agus togarrach, ach dh’fhaodadh iad a bhith nan trioblaid do labhraichean ùra aig cànan, oir, chan eil gnìomhair abairteach anns an dàrna cànan daonnan a’ ciallachadh an aon rud anns a’ chànan eile. Mar eisimpleir, tha take on anns a’ Bheurla a’ ciallachadh gabhail os làimh (am measg rudan eile), ach tha ‘gabh air’ anns a’ Ghàidhlig a’ ciallachadh pretend, beat no continue (am measg rudan eile). Sin aon adhbhar ’s gur toil leam fhìn Faclair Mark cho mòr: ’s gu bheil e uabhasach math a thaobh nan gnìomhairean abairteach agus a thaobh cho-ionadachaidhean eile, le trì duilleagan slàn a-mach air abairtean le ‘gabh’ mar eisimpleir. Mar ùghdar agus mar rannsaiche, tha a’ chuspair seo uabhasach inntinneach dhomh, ged nach d’fhuair mi oideachadh ceart ann. Bhiodh ùidh agam ann am barrachd bhun-bheachdan ceangailte ris a’ chùis. Ma tha sibh eòlach air briathran ceangailte ri abairteòlais [phraseology] no ri sgrùdadh àrd-sructaran eile ann an cànanan, bu mhath leam gu mòr ionnsachadh mun deidhinn. Ceud mìle taing!


Posted in corpas ficsean-saidheans | Comments Off on Co-ionadachaidhean agus Sgrìobhadh Ficsein

2015 an t-Iuchar: diathad samhraidh aotrom / July: light summer lunch

Càl-colaig càise beagan eadar-dhealaichte…

Càl-colaig le buntàta is càise

Càl-colaig le buntàta is càise

Gritheidean

1 càl-colaig meadhanach mòr
mu 750 gr buntàta
mu 125 gr càise cruaidh sgrìobte, leithid Cheddar, Parmesan
mu 150 ml uachdar singilte no uachdar-còcaireachd soya (m.e. Alpro)
salann
piobar dubh garbh-bhleithte

Cuir am bùntata do phana le uisge agus salann agus leig leotha bruich fhad ‘s a tha thu a’ deasachadh na gritheidean eile.

Geàrr an stoc a-mach às a’ chàl-cholaig, ach fàg an càl-colaig fhèin ann an aon phìos.

Rùisg an stoc agus cuir am pàirt geal às a’ mheadhan, ann an dà no trì pìosan, do mhàs a’ phana. Ma bhios duilleagan òga ùra ann, nach eil ro thiugh, cuir iadsan dhan phana cuideachd. Còmhdaich an stoc agus na duilleagan le salann agus uisge teth às a’ choire – ach 1 – 2 òirleach a-mhàin; bidh an càl-colaig a’ bruich san smùid.

Cuir an càl-colaig air muin nam pìosan-stuic, agus còmhdaich e le mullach a’ phana. Thoir chun a’ ghoil e agus leig leis earr-bruich mu 7 – 10 mionaidean gus am bi an càl-colaig al dente. Thoir sùil air gu tric – chan fhaod e fàs ro bhog!

Anns an eadar-àm sgrìob an càise.

Nuair a bhios am buntàta agus an càl-colaig deiseil, tilg iad ann an sìoltachan.
Geàrr am buntàta na dhà leth agus sgaoil iad air màs soithich-quiche. Brìs an càl-colaig ann am pìosan agus cuir e am measg a’ bhuntàta.

Sgap cuid mhath den phiobar dhubh gharbh-bhleithte air, sgaoil an càise thairis air, agus mu dheireadh dòirt an t-uachdar no Alpro air a’ mhullach.

Cuir fon ghrìosach gus am bi a h-uile rud òir-dhonn.

Tionndaidhean eile:

Ma bhios tu ag iarradh rudeigin nas susbaintiche, faodaidh tu sliseagan beucoin a chur air.

Nuair a bhios buinneagan-Bruisealach ri fhaighinn, bidh iadsan uabhasach blasta seach càl-colaig san reasabaidh seo cuideachd, gu h-àraidh leis a’ bheucon.

Faodaidh tu broccoli a chleachdadh an àite no còmhla ris a’ chàl-cholaig.

***************************************************

Slightly different cauliflower cheese…

Buinneagan le buntàta is beucon

Buinneagan le buntàta is beucon

Ingredients

1 medium cauliflower
c. 750 gr potatoes
c. 125 gr hard cheese, grated, e.g. Cheddar, Parmesan
c. 150 ml single cream or soya cooking-cream (e.g. Alpro)
salt
rough-ground black pepper

Put the potatoes in a pan with water and salt and let them cook while you prepare the other ingredients.

Cut the stalk out of the cauliflower, but leave the cauliflower itself in one piece.

Cut off the tough skin of the stalk and put the white middle part in the bottom of a pan, cut into two or three pieces. If there are any tender fresh young leaves, put them in the pan too. Add salt and cover them with boiling water from the kettle – only 1 -2 inches; the cauliflower will cook in the steam.

Sit the cauliflower on top and put the lid on the pan. Bring it to the boil and then simmer for 7 – 10 minutes until the cauliflower is al dente. Check frequently – it mustn’t get too soft!

Meanwhile grate the cheese.

When the potatoes and the cauliflower are ready, turn them out into a colander. Cut the potatoes in half and spread them over the bottom of a quiche-dish. Break the cauliflower into pieces and spread them among the potatoes. Scatter the rough-ground black pepper over it all, then the cheese, and finally pour the cream or Alpro over the top.

Place under the grill until golden brown.

Variations:

If you want something more substantial, you can add bacon rashers to the topping.

When Brussel sprouts are in season, they are extremely tasty instead of the cauliflower, especially with the bacon.

You can also use broccoli as well as or instead of the cauliflower.

Posted in Seaboard News Gaelic archive | Comments Off on 2015 an t-Iuchar: diathad samhraidh aotrom / July: light summer lunch

Dealbhan naidheachd ann nam Pàrlamaid na h-Alba #gàidhlig

Tha dà thaisbeanadh a thaobh dealbhan naidheachd aig Pàrlamaid na h-Alba: Taisbeanadh Dealbhan Naidheachd an t-Saoghail agus taisbeanadh sònraichte den obair aig an dealbhadair-naidheachd Michael Peto.  Tha Dealbhan Naidheachd an t-Saoghail (World Press Photo) na thaisbeanadh de na dealbhan as … Cum ort a leughadh
Posted in Dundee University, Gàidhlig, Michael Peto, World Press Photo | Comments Off on Dealbhan naidheachd ann nam Pàrlamaid na h-Alba #gàidhlig

stòiridh : An Caisteil Oillte (le Raibeart MacArtair)

Caibidil a h-Aon: An Triùir Sgrùdairean
duilleag a h-aon


Pharc Rob MacGill'Andrais an baidhsagail aige an taobh a-muigh an dachaigh agus chaidh e a-steach an taigh. Bha a mhathair anns a' cidsinn. Nuair a chuala i e a dhùnadh an doras dh'èigh i dha.

"A Raibeart, an e thusa?"

" 'S e mise, a Mhamaidh." Chaidh e dhan doras a' chidsinn. Bha a mhathair a' dhèanamh bonnaich. 'S i bean chaol dhonn.

"Ciamar a bha cùisean aig an leabhar-lann?" dh'fhaighnich i.

"Ceart gu leòr," fhreagair e. Bha obair pàirt-ùine aige aig an leabhar-lann mar gille-frithealaidh. Rinn e rudan mar cur an òrdugh leabhraichean a bha thug air ais agus cur iad air an sgeilpean agus cuideachadh leis an catalog agus faidhleadh."

"Dh'fhòn do charaid Iupatar," ars' a mhathair. Bha i a' fuineadh an taois a-mach fhad 's a bha i a' bruidhinn leis. "Dh'fhalbh e teachdaireachd air do shon."

"Teachdaireachd!" dh'èigh Robh air bhoil leis an iongnadh. "Dè thuirt i?"

"Sgrìobh mi i. Gheibh mi i às mo phocaid nuair bha mi deiseil den taois."

(seo crìoch duilleag a h-aon)
Comments Off on stòiridh : An Caisteil Oillte (le Raibeart MacArtair)

What is it makes the Bòrd’s annual report so vibrant, so thriving?

Posted in BBC Alba, Bòrd na Gàidhlig, rampant quangocracy, Ulpan | Comments Off on What is it makes the Bòrd’s annual report so vibrant, so thriving?

Facal fàilteachaidh nan Bhulcanach

Chan e Treckie cho mòr a th’ annam a-nis sa b’ àbhaist dhomh a bhith, ach chunna mi an abairt seo ann an Dwelly’s (t.d. 871) agus dh’fheumainn a dhèanamh…

spog


Posted in corpas ficsean-saidheans, Ficsean-saidheans | Comments Off on Facal fàilteachaidh nan Bhulcanach