An Jedi Deireannach | Lèirmheas

Chaidh Eòghan a choimhead air The Last Jedi aig meadhan-oidhche. Seo a shaoil e, ach na gabh dragh! Cha mhill e am plot dhuibh!

Tha sinn air a bhith a’ fèitheamh fad dà bhliadhna airson freagairtean – cò leis a tha Rey? Cò a th’ ann an Snoke? Dè tha Luke air a bhith ris ann an Hiort? Uill gheibh sibh a’ mhòr-chuid dhe na freagairtean sin ann The Last Jedi, am film ùr san t-sreath, Cogadh nan Reul. Ach cuideachd gheibhear sàr fhilm a sheasas cho math ri Empire Strikes Back ach cuideachd a sheasas mar fhilm fa leth le teachdaireachd chudromach airson na linne sa bheil sinn beò.

Tha na Reubailitch ann an stàing, agus nuair a tha sinn a’ leughadh an roimh-radh mhòir bhuidhe aig toiseach an fhilm, tha sinn a’ faireachdainn iomagaineach gun tèid iad thairis air plot Empire. Tha iad a’ tèicheadh planaid mar a rinn iad ann an Hoth agus tha Rey a’ sireadh tidsear mar a rinn Luke le Yoda. Ach tha Rian Johnson air feadh an dà uair gu leth a’ cluich le ar beachdan a cheana agus a’ crùthachadh shaoghalan ùra, mìorbhaileach.

Tha an t-àm ri teachd gu math dubh dhan chruinne-cè. Gu simplidh, ‘s e am First Order ISIS, Trump agus na Brexiteers an lùib a chèile. Tha Hux agus Kylo Ren aig amhaichean a chèile a’ strì airson aire Snoke. Tha Hux airson tilleadh dha na seann làithean agus tha Ren airson eachdraidh air fad a reubadh às a chèile. Tha an dithis aca airson a bhith grod cho fad ’s gu bheil iad ga dheanamh. Tha Dòmhnall Gleeson rudeigin coltach ri aisling fhliuch Dhanaidh Alexander agus tha Adam Driver ceart cho làn angst ri Hayden Christensen sna prequels ach tha e mìle uair na chleasaiche nas fheàrr.

A’ bruidhinn air deagh chleasachd, tha Oscar Isaac iongantach mar Dameron Poe. Bu chòir dha a bhith a-measg reultan as motha an t-saoghail, bidh e na lasair gach uair a nochdas e air an sgàilean. Cuideachd, chì sinn Mark Hamill agus Carrie Fisher nach maireann, ag obair gu h-ionmholta, a’ sealltainn mar a thug aois is briseadh-dùil buaidh air an caractaran ainmeil. Tha na cluicheadairean uile (seach aon tè shasannach a-measg nan Reubailteach, a tha coltach ri tidsear ealain ann an sgoil air a’ ghàidhealtachd) a’ faighinn cothruim an comasan a shealltainn ann an dòigh bheàrtach.

Is e an teama as motha nach bu chòir dhuinn a bhith sgur a shabaid – ach cha bu chòir dhuinn sabaid airson ar nàimhdean a sgiùrsadh ach airson ar càirdean gràdhach a shàbhaladh. Sin an teachdaireachd a tha againn, agus ma tha sinn a’ dol a bhith nar sradagan a chuireas an teine a loisgeas sìos siostaman gràineil, mì-rùnach, feumaidh sinn sin a chumail aig an aghaidh.

Film a bhios gad chùmail air bioran fad na tìde agus a bheir dhut bròn is dòchas san aon bhuille. Chan eil mòran fhilmichean den leithid a dhol a thoirt thogail dhut mar An Jedi Deireannach.

Share

Posted in Film, Fiolm | Comments Off on An Jedi Deireannach | Lèirmheas

The Gaelic for Hygge

Calum MacLeod on gaelic nonsense from Visit Scotland ...
Posted in Còsagach, Gaelic, Ghetto na Gàidhlig, Hygge, Scotland | Comments Off on The Gaelic for Hygge

24.12.17, 6.00f /6pm: Nigg Old Church Carol Service

Seann Eaglais Neig Oidhche na Nollaig, le coinnlean, cuileann, ceòl agus deagh shunnd!

Nigg Old Church on Christmas Eve, with candles, holly, carols and good spirits!

Posted in Seaboard News Gaelic archive | Comments Off on 24.12.17, 6.00f /6pm: Nigg Old Church Carol Service

Eil càirdean dealanach? Trèanaichean dealanach a’ tòiseachadh eadar Glaschu is Dùn Èideann #gàidhlig

Tha seirbheisean dealanach air tòiseachadh air a’ phrìomh loidhne eadar Glaschu is Dùn Èideann. 

‘S e deagh naidheachd a tha seo oir tha na trèanaichean tòrr mòr nas uaine agus rud beag nas luaithe cuideachd. Bidh iad air an ruith le trèanaichean le 7 carbadan cuideachd an àite an fheadhainn le 6 carbadan a th’ ann an-dràsta.

14113987381_9871cf1d81_z

Clas 380 – ri fhaicinn a-nis air seirbheisean eadar Glaschu is Dùn Èideann

Chan eil a h-uile seirbeis air a ruith le trèanaichean dealanach fhathast agus bidh trèanaichean diosail fhathast air an t-slighe gu uaireigin an ath-bhliadhna. Thathar a’ cleachdadh trèanaichean 380 a th’ aig ScotRail mar-thà ach bith trèanaichean ùra ann a chaidh a dhealbhachadh a dh’aona-ghnothaich a’ tòiseachadh an ath bhliadhna.

Thathar a’ dealanachadh a h-uile loidhne eadar Glaschu is Dùn Èideann mean air mhean agus tha na uèirichean a’ dol suas air na loidhnichean taobh Shotts agus taobh Comar nan Allt/Eaglais Bhreac (Baile a’Ghreumaich) aig an àm seo.

Alasdair

 


Posted in dùn èideann, EGIP, glaschu, rathaidean-iarainn | Comments Off on Eil càirdean dealanach? Trèanaichean dealanach a’ tòiseachadh eadar Glaschu is Dùn Èideann #gàidhlig

Mac an Duine Saoghalta | Sgàire Uallas

Tha sinn glè thoilichte a bhith a’ foillseachadh nan sgrìobhadairean a bhuannaich Duaisean Litreachas Comunn Oiseanach Oilthigh Ghlaschu uair eile. Is e Sgàire Uallas à Toronto a bhuannaich an duais airson bàrdachd agus an fharpais gu lèir le dàn cumhachdail, smaoineachail. Meal do naidheachd a Sgàire!

Mac an Duine Saoghalta
Le Sgàire Uallas

Ma dhealbhadh mac an duin’ a dhuslach,
’s gun do thàirneadh às an ùir sinn,
b’ ann da dheòin a thruailleadh duilleach
los ubhal a chreach ’s a mhealltainn.

An e bonn ar nàdair a bhith nar n-ànraich;
mar mholag a bheanas ri mòran ’s a shlìobas beagan
’s nach fhidir a h-aon?

No an gràineileachd e;
a chuireadh air bhog a dh’olc no a dh’èiginn le
fonn ga fhuadach
teaghlach ga fhuasgladh
clann ga sgaoileadh?
Le dùthchas bhith ga èigneachadh?

‘S iomadh sluagh a chaidh dhì-fhreumhachadh ’s ath-cheannachadh;
an aon spiorad annt’ ach e air dubhadh
an aon mhiann annt’ ach e gun choileanadh,
’s an fheadhainn a sgapadh a’ seòladh thar chuan aineoil
’s an fheadhainn a dh’fhàgadh a’ caochladh ri foill ar saoghail
gun teirig an sloinneadh a dh’innseadh cò thu.

Nuair a shaobhas eòlasan eòlas,
’s a chlaonas cleachdadh cridheachan,
thig seachdnar ragair air thoiseach ceithir each
a mhùchadh na falamhachd.

 

Share

Posted in bàrdachd, Sgrìobhadh Cruthachail | Comments Off on Mac an Duine Saoghalta | Sgàire Uallas

Taobh Thall na Grèine | Robbie MacLeòid

Tha sinn gu math toilichte a bhith a’ foillseachadh a-rithist nan sgrìobhadairean a bhuannaich Farpais Litreachais Comunn Oiseanach Oilthigh Ghlaschu uair eile. Seo an rosg as fheàrr on fharpais le Robbie MacLeòid. Meal do naidheachd a Robbie!

Taobh Thall na Grèine

 

Uaireigin dhan t-saoghail, bha cogadh mòr a’ dol sna speuran, taobh thall na grèine. Thòisich an cogadh o chionn iomadh bhliadhna, is cha robh duine beò a chuimhnich ciamar no cuin a thòisich e. Cha robh ach fios gun robh cogadh a’ dol, agus bha a h-uile duine glè chinnteach gun robh iadsan ceart, agus an nàmhaidean ceàrr.

A-nis, sna làithean sin, bha diofar sgoiltean ann airson cloinne. Nan robh do phàrantan a’ sabaid anns an Cogadh le Feachdan na Talmhainn, thèideadh tu gu sgoil gleansach, spaideil, bhreagha, ris an canadh Sgoil Gheal.

Ach nan robh do phàrantan an aghaidh a’ Chogaidh, no mura robh iad an sàs anns na Feachdan, no – mo chreach ’s a thàinig – nan robh do phàrantan air a bhith air taobh nan Cinnidhean Reultach, thèideadh tusa gu sgoil robach, aosta, shalach, ris an canadh Sgoil Bhuidhe.

’S ann gu Sgoil Gheal a bha Flòraidh a’ dol. ’S ann gu Sgoil Bhuidhe a bha Lios a’ dol.  Gach madainn, bhiodh Lios ag èirigh gu math tràth. Bha aice ri seo a dhèanamh

oir bha an Sgoil Bhuidhe gu math fada air falbh bho a taigh, agus chan fhaodadh a pàrantan Lios a thoirt ann iad fhèin, oir, mar Ghealtairean, cha robh cead aca an taigh aca fhàgail.

Bhiodh e an-còmhnaidh dorch nuair a bhiodh Lios ag èirigh, ge bith an e geamhradh no samhradh a bh’ ann. Dhèanadh a h-athair bracaist dhi, a màthair bogsa-lòin, agus bheireadh an dithist aca pòg dhi mus fàgadh Lios an taigh.

Choisicheadh Lios na sràidean fada gu ruige na sgoile. Bhiodh i fuar, sgìth, agus, air uairean, bog fliuch.

Nuair a bhiodh Lios a’ coiseachd, bhiodh Flòraidh fhathast na leabaidh. Cha robh aice ri èirigh gus an robh a’ ghrìan àrd sna speuran. Cha robh Sgoiltean Geala a’ tòiseachadh cho tràth ri Sgoiltean Buidhe, agus bheireadh tidsear Flòraidh ann nan robh i a dhith air. Ach chan ann tric a bha i, oir cha robh an Sgoil ach còig mionaidean air falbh. Dhèanadh coimpiutair an taighe a bracaist agus a bocsa-lòin dhi gach madainn, agus dh’itheadh Flòraidh a bracaist na h-aonar sa chidsin, gun duine beò ris am bruidhneadh i.

Nuair a ruigeadh Lios an Sgoil Bhuidhe, bha aice ri a baga a thoirt dhi. Shealladh coimpiutair beag na bhroinn, a’ dèanamh cinnteach nach robh rudan toirmisgte ann. Bha aice ri a h-ainm a sgrìobhadh air liosta airson clàradh a-steach, agus a’ cantainn ri coimpiutair eile, ’Tha mise, Lios nan Iteag, a’ gealltainn nach can mi guth an aghaidh Feachdan na Talmhainn anns an Sgoil.’ Bha an uair sin aice ri bhideò a choimhead le na sgoilearan eile, a bha a’ sealltainn dhaibh na bha dol sa Chogadh. ’An-diugh sa Chogadh…’ thòisicheadh gach bhideò, le te-naidheachd a’ bruidhinn mu bhlàran, shaighdeirean, agus phlanaidean cèine. Aig deireadh gach bhideò, chanadh an te-naidheachd: ‘Agus carson nach cùm sibhse taic ri ur planaid? Thoiribh air ur pàrantan pàirt a ghabhail sa Chogadh ghlòirmhor!”

Nuair a ruigeadh Flòraidh an Sgoil Gheal, cha robh aice ri an leithid a dhèanamh. Chuireadh coimpiutair na sgoile fàilte bhlàth oirre. ‘Madainn mhath, a Fhlòraidh nighean

Ghaisgeach,’ chanadh e. ’Tha do phlanaid gu math taingeil airson na tha do phàrantan a dhèanamh airson taic a chumail ri Feachdan na Talmhainn.’

Chan fhaigheadh ise bhideò mu na bha dol sa Chogadh – na àite, bhiodh bhideò, ’s dòcha uair san t-seachdainn, bho a màthair.

‘Halò a Fhlòraidh,’ chanadh i. ‘Tha mi an dòchas gu bheil thu modhail agus dìleas sa sgoil. Dèan do dhìcheall. ’S ann air do shon-sa a tha sinn a’ sabaid an seo. ’S fheudar dhomh falbh.’ Sin a bhiodh ann.

Anns an Sgoil Bhuidhe, bhiodh clasaichean aig Lios mu eachdraidh Feachdan na Talmhainn, mu bhlàran agus shaighdeirean ainmeil, agus carson a bha na Cinnidhean Reultach olc agus dona agus ceàrr, agus carson an e Cogadh ‘còir’ a bh’ ann. Cha robh Lios a’ tuigsinn na bh’ ann an Cogadh ‘còir’.

Anns an Sgoil Gheal, chaidh Flòraidh a theagasg ann am matamataigs, cànanan a’ phlanaid, innleachdan cogaidh, coimpiutaireachd, naidheachdas, litreachas, ealain agus iomadh seòrsa cuspair eile.

Gach àm lòn, bha aig Lios ri choiseachd seachad air postair mòr a chanadh:

‘Ais-èirigh onair do shloinneadh! Gabh ann am Feachdan na Talmhainn! Nuair a tha thu aosda gu leòr, BITHIBH NAD GHAISGEACH!’

Chluicheadh Lios le a càirdean Mata agus Cùglas. Bha pàrantan Cùglais air sabaid air taobh nan Cinnidhean Reultach mus deach an cur fo ghreim. Mar sin, cha robh ach cànan nan reul aige. Ach bha Lios agus Mata air fàs eòlach gu leòr air a’ chànan leis gun e caraid a bh’ ann an Cùglas dhaibh. Chluicheadh iad geamanan air a’ chrè chruaidh.

Gach àm lòn, choisicheadh Flòraidh tro choille na sgoile. Bha raon-chluiche na Sgoile Ghile uabhasach mòr, agus na bhroinn bha coille, achadh, loch, eas, agus tràigh. Chòrdadh e ri Flòraidh fois a ghabhail ri taobh an easa, ag èisteachd ri tuiteam an uisge. B’ fhearr leatha a bhith na h-aonar aig àm lòn, or tric bhiodh na sgoilearan eile a’ sabaid.

‘Tha m’athair-sa air sabaid ann an seachd blàran sna Feachdan,’ chanadh cuideigin.

‘Uill tha mo mhàthraichean air sabaid ann an fichead eatorra!’ chanadh cuideigin eile. Agus bhiodh còmhstrì mhòr ann. Cha robh Flòraidh ro-dheigheil air sabaid. Cha robh i fhèin airson strì an aghaidh nan Cinnidhean nuair a bha ise 14, ach ’s e sin a bha roimhe.

Às dèidh chlasaichean an fheasgair, bhiodh aig Lios ri a baga a thoirt dhan choimpiutair a-rithist, a dhèanadh cinnteach nach robh i air sion a ghoid bhon sgoil. An uair sin, thòisicheadh i an turas fada dhachaigh.

Nuair a bha Flòraidh sgìth de chlasaichean, dh’fhaodadh i dol dhachaigh. Ann an Sgoil Gheal, dh’fhaodadh tu do chlasaichean fhàgail aig uair sam bith. Airson Flòraidh,

bha seo tric mu mheadhan an fheasgair. Choisicheadh i a-mach às a clasa, agus a-mach tro dorsan na sgoile.

Mun àm seo gach latha, choinnicheadh Flòraidh ri nighean eile air a slighe dhachaigh, nighean dorch, thana. Bha a làmhan tric salach, agus cha robh a fiaclan gu math glan.

‘Halò,’ chanadh Flòraidh rithe.

Mun àm seo gach latha, choinnicheadh Lios ri nighean eile air a slighe dhachaigh. Bha i àrd, bàn, agus nas cruinne na bha Lios. Bha a sùilean breagha agus dealrach, agus bha a fiaclan cho geal ri pàipear.

‘Halò,’ chanadh an nighean ri Lios.

A’ chiad turas no dhà a thachair seo, cha tuirt Lios sion air ais rithe. Bha fios aice gun robh an nighean seo a’ dol dhan Sgoil Gheal, agus bha Lios teagmhach gum biodh i ann an trioblaid nam bruidhneadh i rithe.

Air an latha a bha seo, ge-tà, air adhbhar air choreigin, fhreagair i.
‘Halò,’ thuirt an nighean, mar as àbhaist.
’Feasgar math,’ thuirt Lios.
‘Cò thusa?’ thuirt an nighean.

‘Is mise Lios,’ thuirt Lios. Shìn Lios a làimh rithe.

Sheall Flòraidh air an làmh salach airson mionaid, agus an uair sin chrath i e.
‘Is mise Flòraidh,’ thuirt i.

‘Ciamar a tha thu?’ thuirt Flòraidh.
‘Tha mi gu math,’ thuirt Lios. ‘Ciamar a tha sibh?’

‘Gu math,’ thuirt Flòraidh. ‘Uill, sgìth.’ Rinn i mèaran mòr.
Sheas iad còmhla airson tiotan, sàmhach.
‘Beannachd leibh,’ thuirt Lios.
‘Beannachd leat,’ thuirt Flòraidh.

Nuair a ruigeadh Lios a taigh, bhiodh a pàrantan an-còmhnaidh cho toilichte a faicinn. Bhiodh iad a’ faighneachd mu na rinn i san sgoil, dhèanadh a h-athair dinnear dhaibh, agus chuidicheadh a màthair i le a h-obair-dhachaigh. Bha daonnan tòrr obair-dhachaigh aice.

Nuair a ruigeadh Flòraidh a taigh, cha robh ga feitheamh ach an coimpiutair. Rinn an coimpiutair dinnear dhi, agus leughadh i leabhair, no chluicheadh i sa ghàrradh, no shuidheadh i a’ coimhead nan naidheachdan no fiolma. Bhiodh an taigh na thost, agus ann an dorchadas, ach a-mhàin an seòmar anns an robh i.

Aig àm leapa, bheireadh pàrantan Lios dhan seòmar-leapa aca i, ghlanadh iad am fiaclan, chuireadh iad uile air an aodach-leapa, agus dh’innseadh pàrantan Lios sgeulachd dhi.

Aig àm leapa, chuireadh Flòraidh air a h-aodach-leapa, ghlanadh an coimpiutair a fiaclan dhi, agus thèideadh i ga leabaidh.

                Nuair a chaidh na coinnealan a?s,           Nuair a chaidh solasan a’ choimpiutair dheth,

agus i na h-aonar san dorchadas,       agus i na h-aonar san dorchadas,

       smaoinich Lios air an nighean               smaoinich Flo?raidh air an nighean

a?lainn bhon Sgoil Gheal.                        dorcha, robach ach snog.

       Smaoinich i air an nighean taobh thall na sra?ide.

Share

Posted in Rosg, Sgrìobhadh Cruthachail | Comments Off on Taobh Thall na Grèine | Robbie MacLeòid

Thugainn a Dhanns’

Bidh cuimhneachdan math aig a chuid as motha dhinn air cèilidhean aig bainnsean no ann an tallachan coimhearsnachd; na casan a’ bualadh is na cabair a’ crathadh. Ach cò às a thàinig a’ ghnè dannsaidh? Tha Alistair a’ toirt sùil air tùsan dannsadh cèilidh ann an Eilean Arainn.

Ceilidh

Tha àite aig cùl na h-inntinne aig gach Albannach far a bheil ar fèin-aithne a’ tàmh. ‘S e seo ciste far am faighear na rudan prìseil a tha faisg air ar cridhe. Do mhòran dhinn bidh àite ann do dhannsadh cèilidh Albannach, is cuimhne aig a’ chuid as motha dhinn air deagh oidhcheannan air banais no ann an talla-coimhearsnachd; na casan a’ bualadh air an làr, glaodhan nan dannsairean is na cabair a’ crathadh. Chun an latha an-diugh tha cèilidhean nam pàirt cudromach de bheatha chultarail an eilein anns a beil mi fhèin a’ fuireach, sin Eilean Arainn, mar a tha iad air feadh na Gàidhealtachd.

Agus ’s ann air thuiteamas, tro sgeulachdan beaga a tha mar phàirt de dhualchas an eilein a fhuair mi beagan soillearachaidh air eachdraidh dannsa chèilidh; is cha robh a h-uile rud mar a bhithinn an dùil. Ged as tric a bhios sinn a’ toirt iomradh air dannsadh cèilidh traidiseanta na h-Alba, bha dannsadh a cheart cho an urra ri fasan san àm a dh’fhalbh ’s a tha e an-diugh is bhiodh e a’ sìor thoirt a-steach buaidhean bhon taobh a-muigh tro na linntean. Bhiodh na dannsaichean as ùire air an sgaoileadh tron dùthaich an cois nam maighstirean dannsaidh a bhiodh a’ tadhal air diofar sgìrean. Ann an Arainn bha maighstir dannsaidh fhathast a’ tighinn dhan eilean suas gu deireadh an 19mh far am biodh e a’ toirt seachad leasanan do mhuinntir na sgìre ann an sìol-lann. Bhiodh stòr de dhannsaichean fa leth aig gach maighstir a bheireadh a-steach cuid a bha dualach do dh’Alba is cuid a bha cèin is, aig amannan, cuid a bha e fhèin air cruthachadh. Ri h-ùine chaidh am measgachadh le chèile chun na h-ìre ’s gu bheil e duilich a radh dè dìreach a tha traidiseanta is dè nach eil.

Fìdhlear

Fìdhlear Arainneach

Bu tric a rachadh togalaichean àiteachais mar shabhal a chur gu feum na thalla dannsaidh air an eilean leis an tuath mus robh sgeul air na tallachan coimhearsnachd. Nuair a thàinig marsanta dhan eilean is a rinn e cuairt air muin eich ann an 1783 thachair e ri a leithid seo de dhanns ’s e a’ cur seachad na h-oidhche air tuathanas. Nas fhaide air adhart sgrìobh e san leabhar-latha aige ‘After supper we heard the sprightly notes of the fiddle …. Accordingly we repaired to the great barn, where there were about ten or twelve fat, blooming country lassies walloping it away to the tune of ‘Greig’s Pipes’. Mr Mcleish and I were soon accommodated with partners and danced till we tired, but were far eclipsed by the country lads, who had more kicks and flings in three sets than we had in fifty‘.

B’ e saoghal a bha an impis a dhol à bith air an d’fhuair Maighstir Hutcheson sealladh. An ceann 50 bliadhna thigeadh cruth-atharrachadh air dòigh beatha nan daoine. Cha bhiodh sgeul ann air na seann choimhearsnachdan mar a bha is bhiodh gu leòr de mhuinntir an eilein air fhàgail. Chan iongnadh e gun do dh’fhàg na h-atharrachaidhean an-iochdmhor an sluagh gu h-ìosal. ‘S ann tro chreideamh a lorg iad furtachd is bha an t-ath-nuadhachadh Crìostail gu sònraichte làidir ann an Arainn. Ghabh searmonan, leughadh a’ Bhìobaill is coinneamhan Crìostail àite nan seann chèilidhean is dannsaichean. Tha e coltach gur e beachd na mòr-chuid a bha air a shamhlachadh le faclan an t-searmonaiche iomraitich Arainnich, Gilleasbaig MacGùga. Nuair a mheòraich e air oidhirp a chàirdean ga thàladh air falbh bho a bheatha uaignich Chrìostail le bhith ga thoirt gu clasaichean dannsaidh thuirt e; ‘Aon uair agus bu lèir dhomh na bha tachairt san rùm dannsaidh ud; bu truagh mise mura cuirinn an aghaidh ceòl is danns’.

Ach, thar ùine, dh’èalaidh dannsadh air ais a-steach gu beatha nan daoine. Ged a dh’fhan cuid dìleas do spriorad an ath-nuadhachaidh dh’fhàs cuid searbh dhen chuingealachadh. Ann an 1880 thug searmonaiche rabhadh seachad da cho-thional ann an ceann a deas an eilein gun a bhith a’ dol gu clasaichean dannsaidh a chaidh a chur air dòigh san sgìre. A rèir aithris nochd sluagh mòr aig a’ chiad chlas an ath-sheachdain a bha air a leantainn le dannsa-sabhail gu uairean beaga na maidne. Cha b’ e coimhearsnachd iomallach a bh’ann an Arainn a-nis, le bàtaichean-smùide agus trèanaichean ga cheangal ri tìr-mòr is ris na bailtean mòra. Bha na seann dòighean a’ seargadh às is thòisich buaidhean ùra a thaomadh a-steach.

Gach bliadhna san Dùbhlachd bhiodh suas ri 900 duine le buinteanas do dh’Arainn a’ cruinneachadh ann an Talla na Banrighe ann an Glaschu aig tachartas dam b’ ainm Natives Of Arran a rachadh a chur air dòigh leis A’ Chomann Arainneach. Ged a bha gu leòr air an eilean fhàgail bha an tachartas na chomharra gun robh an fhuil fhathast tiugh. B’ e sin a-nis am prìomh-fhuaran bhon sruthadh dannsaichean ùra air ais gu Arainn agus b’ iad na quadrilles as motha a bha a’ glacadh aire nan dannsairean. B’ e còmhlain quadrille a chluicheadh aig na cruinneachaidhean aig deireadh na 19mh linn is toiseach na 20mh linn, le ainmean mar S C Foster’s Quadrille Band, Mr Wilson’s Quadrille Band and Mr Booth’s Quadrille Band. Cha b’ fhada gus an do nochd còmhlain Quadrille air ais ann an Arainn. Nam measg bha Boa’s Quadrille Band a chaidh a chur air bhonn le maighstir Boa, bùidsear às Whiting Bay a bha cuideachd na fhìdhlear is dòrlach de a chàirdean. Bha iad fhathast a’ cluich an ceann 30 bliadhna.

Bha dannsaichean a’ gluasad air falbh bho na seann taighean-tughaidh is sabhalan a-steach do na togalaichean poblach ùra, gu sònraichte na tallachan Coimhearsnachd. Mar a bha na h-eaglaisean aig cridhe beatha spioradail nan daoine b’ iad na tallachan ùra a bha a’ faighinn àite aig cridhe beatha saoghalta nan daoine. Far an robh aon fhìdheall comasach air casan a chur gu dannsadh ann an taigh-tughaidh dh’fheumadh talla fuaim nas cumhachdaiche. B’ e còmhlain a-nis a bha a dhìth. Thàrmaich co-dhiù aon chòmhlan anns cha mhòr gach baile san eilean a fhrithealadh na feumalachdan dannsaidh anns an sgìre aca fhèin. Bha an còmhlan a chaidh a chur air bhonn le fear Evans ann 1929 ann am Breadhaig na shàmhla air an dreach àbhaisteach. Chluich Evans fhèin an fhìdheall le taic bho a bhean air a phiàna, chluich fear òg a bha na mhac do dh’fhorsair na h-oighreachd dàrna fìdheall, is bhiodh fear dam b’ ainm Aoghnas Mac an Airgid air a’ mhandolin. Air na drumaichean bha fear Fergus Latona a bha na mhac do dhuine às Sisilidh a dh’fhàgadh air an eilean nuair a chaidh am bàta aige a bhrìseadh air na creagan.

Thàinig Arainn fo sgàil mar a thàinig an còrr dhen Ghàidhealtachd aig àm a’ Chogaidh Mhòir. Le naidheachdan a sìor dhrùidheadh a-steach mu bhalaich an eilein a chaidh às an rathad cha robh mòran miann aig muinntir an àite a bhith a’ mireadh is a’ dannsadh. Chùm iad a’ dol cho math ’s a b’ urrainn dhaibh ach bha an corra tachartas a bhiodh ann stòlda is aire nan com-pàirtichean air cogadh. Aig cèilidh a chaidh a chumail ann an 1917 as leth meur Arainn na crois deirge dh’fhigh an luchd-amhairc stocainnean airson nan saighdearan aig aghaidh a’ bhlàir fhad ’s a sheinn balach òg an t-òran tiamhaidh; ‘It’s a Long Way to Tiperary’

Bha an ginealach òg a thàinig tron chogadh searbh de chàs is an saoghal Èideardach is Bhictorianach bhon a dh’èirich aimhreit is àmhghar. Chuir iad cùl ri na seann dòighean is fàilte air modhan is beachdan ùra, nam measg dannsaichean ùra leithid an tango, am Foxtrot is Dannsadh Jazz is cha b’ fhada gus an do ràinig iad cladaichean Arainn. Thigeadh cuid an cois nan còmhlan à tìr-mòr a chuireadh seachad an samhradh ann an Arainn a’ cluich do luchd-turais. Dìreach dà bhliadhna às dèidh a’ chogaidh thadhail an còmhlan ‘Morrison’s Jazz Band’ air an eilean far an do chluich iad sreath de chonsartan ann an Loch an Eilein is am Bagh. Theann còmhlain ionadail air atharrais air na còmhlain seo. Ann an 1927 chuir fear òg dam b’ainm O’Toole às Loch An Eilein air bhonn còmhlan Jazz le cuid de a chàirdean a ghabh a-steach fìdheall, bainsio, ukelele is druma Jazz.

Tràth san 20mh linn, gu sònraichte tro sheusan na turasachd, bhiodh grunn dannsaichean gan cumail rè na seachdain sna diofar bhailtean. Bhiodh dannsaichean culaidhe-choimhiche ann, dannsaichean le Co-chomann a’ Chalmain, dannsa flanainne air a chumail leis a’ chlub teanais, dannsaichean air an cumail leis a WRI, le club nam baidealair, le clubaichean leughaidh is na masonaich. Bha e na fhasan aig an àm a bhith a’ cumail Beetle Drive le dannsa às a dhèidh. Bu tric a leanadh na dannsaichean seo gu uairean beaga na maidne; no fiù ’s uairean mòra na maidne. Bha beachd nan ginealach nas sine air seo mar a bhiodh dùil. Ann an litir dhan Ardrossan and Saltcoates Herald chuimhnich tè Arainneach air na dannsaichean bainnse is deireadh bhuana na h-òigridh. Ghearain i gun robh trì dannsaichean san t-seachdain fada cus do ribhinnean òga is gun robh sin a’ fàgail mìreadh na airtneal.

Ach cha robh na dannsaichean sean-nòsach air am mùchadh gu tur, is bha fèill orra gu sònraichte an cois bhainnsean. Bha e na chleachdadh ann an Arainn, bean na bainnse is fear na bainnse a bhith a’ coiseachd an comhair a’ cheile an cois an cuideachd bhon bhaile aca fhèin is a bhith air am pòsadh far an do choinnich iad. Bha cuid a bhadan anns an eilean a bha air an sònrachadh airson an dearbh rud lethid ‘Lag Na bainnse’. Anns an leabhar bheag ‘History Of The Villages Of Arran’ a chaidh fhoillseachadh le meur Arainneach a WRI o chionn grunn bhliadhnaichean thugadh iomradh air mar a phòs pàrantan fir a bha na bhodach aig an àm. ‘Choisich athair a bhuineadh do Thòrr na Linne, is a mhathair a bhuineadh don t-Seasgann 14 miltean air falbh an coinneamh a chèile is phòs iad far an do thachair iad ri chèile aig Coire Craobhaidh. B’ e gnothach greadhnach a bh’ann ann an cuirm na bainnse. Bhiodh na mnathan trang ag ullachadh eunlaith is biadh eile fad iomadh latha is bhiodh na galanan de dh’uisge-beatha air a sholarachadh. ‘S beag an t-iongnadh gun leanadh an subhachas air grunn làithean. Tha e coltach gum biodh fìdhlearan gun àireamh daonnan an lathair a chumadh an ceòl a’ dol. Tha bainnsean an latha an-diùgh cho meata an coimeas ri mar a bha’. Ann an 1921 thug am pàipear naidheachd iomradh air banais ‘Traidiseanta Gàidhealach’: ‘Mheàrrs fir cinnidh, coimhearsnaich is caraidean air cùl pìobaire bhon cheàrdach dhan tuathanas aig An Aorainn (Whitefarland). Bha 35 cearcan is grunn chaoraich air an cinn aom air los na fèille. Chaidh na bùird a chartadh às an t-sabhal mhòr is thòisich an danns’.

Ma tha aon latha ann as urrainnear sònrachadh mar an latha a ghin dannsadh cèilidh ann an Arainn mar as aithne dhuinn e an-diugh b’ e sin an latha ann an 1926 a thadhail tè M L Ross air an Eilean as leth Co-chomann Dannsadh Dùthchail na h-Alba far an do thug i seachad leasan do dh’Institiud Dùthchail nam Ban (WRI). Aig deireadh an t-seasain bha am buidheann air dusan dannsaichean ionnsachadh. Feumaidh gun do rinn iad gàirdeachas ris a’ chur-seachad spòrsail agus an ath bhliadhna fhuair iad maoineachadh de 30 not bho urras Charnegie a leig leotha clasaichean cunbhalach a chumail. Agus b’ann mar sin a thàinig cuid de na dannsaichean as aithne dhuinn an-diugh mar dannsaichean cèilidh dhan eilean. Ann an 1929 rinn buill dhen WRI taisbeanadh dhen Dashing White Seargent aig whist drive is dannsa agus san aon bhliadhna ionnsaich iad an Strip the Willow do na bha an lathair aig coinneamh nam Masonach ann an Loch an Eilein.

Le deireadh nam ficheadan a teannadh dlùth cha robh sluagh an eilein idir seasmhach mar a bha, le daoine a sìor thighinn ’s a’ falbh. Am measg an fheadhainn sin as motha a thug buaidh air beatha nan eileanach bha an iomadh maraiche a thigeadh gu Arainn air bòrd nan soithichean cogaidh. Aig amannan bhiodh suas ri 8000 duine air bòrd na bàtaichean a bha air acair san acarsaid ann an Loch an Eilein; faisg air a dhà uiread na sluagh an eilein fhèin. Bha criutha cuid de na bàtaichean cho mòr ri sluagh baile Loch an Eilein. Gu dearbh bha na soithichean seo mar bhaile air bhog le goireasan a dh’fhreagaireadh air gach feumalachd an luchd-còmhnaidh; bha fiù ’s còmhlan ciùil air bòrd cuid. Air an oidhche dhen 19mh Ògmhìos 1929 thàinig còmhlan ciùil an t-soithich HMS Rodney air tìr gus dannsa a chumail ann an talla a’ bhaile. Thàinig liuthad dhaoine a-mach; an dà chuid seòladairean is muinntir an àite, is gun deach mòran dhiubh a chur air falbh le briseadh-dùil. Ach fhuair iad cothrom eile nuair a chluich còmhlan ciùil an t-soithich peathar aice HMS Nelson beagan laithean às a dhèidh san aon talla. Am measg nan còmhlain eile a thàinig air tìr bha còmhlan an HMS Tiger is an HMS Iron Duke.

HMS_RODNEY

HMS Rodney

Lean soithichean cogaidh orra a’ tadhal air Arainn tron dàrna cogadh is thàinig cuideachd trì roinnean de na Commandos, Seirbheis Cabhlach Rìoghail Nam Ban (WRENS), prìomh-oifis a’ Bhacaidh-dìona (Boom Defence headquarters), sgoil ghunnaireachd, ionad euslaintich is caileagan an fhearainn (land girls). Eu-coltach ri stòldachd a’ Chogaidh Mhòir bha an t-eilean na bhoil. Bha an luchd-seirbheis seo uile feumach air dibhearsan is bhiodh dannsaichean air an cumail grunn oidhcheannan san t-seachdain. Ann an Loch an Eilein bhiodh trì dannsaichean ann gach seachdain le dannsadh gu reacordan oidhche Haoine is dannsadh dhan Bhud Brown Band air oidhche ArDaoine is oidhche Shathairne. Nuair a fhuair mi facal air cailleach a bha na ribhinn aig an àm sin las a sùilean nuair a thug mi iomradh air cuspair nan dannsaichean. Dh’innis i dhomh gun robh i fhathast aig an sgoil nuair a thoisich i air a dhol ann is mar a bhiodh i a’ coiseachd ann cas-rùisgte leis na brògan dannsaidh aice ann am poca gus nach biodh iad air am milleadh. Cha do chaill i aon dannsa fad a’ chogaidh!

B’ ann tron chogadh a thàinig còmhlain dannsaidh Albannach gu ìre. Bha iad air buaidh dannsadh Bhallroom a thoirt a-steach is air a mheasgachadh le dannsadh dùthchail gus dreach Albannach de cheòl an talla dannsaidh a chruthachadh. Sna blaidhnaichean a lean an cogadh b’ e buidheann dam b’ ainm Còmhlan an t-Seasgainn an còmhlan as cliùtaiche anns an eilean. Mar iomadh còmhlan air feadh na dùthcha b’ e cruinneachadh de luchd ciùil às an sgìre a bh’ann a reir cò bha ri làimh aig an àm. Bha dòrlach de dh’fhìdhlearan a bhiodh a’ tighinn ’s a’ falbh, bha drumair ann is fear a chluich a saxaphone, agus aig àmanan bhiodh piana ann. Ach aig cridhe a’ chòmhlain bha ionnsramaid a bha ùr dhan eilean; am bogsa, a bha a’ gabhail òs làimh àite na fìdhle mar rìgh na ionnsramaidean dannsaidh. B’ e fear Alastair MacAlastair prìomh chluicheadair a’ bhogsa dhan chòmhlan. B’ e bodach a bh’ann nuair a thachair mi ris. Bha e air corrag a chall ann an tubaist air an tuathanas, rud a chuir bacadh air a chuid chluich, ach bha làn a chinn de dheagh chùimhneachain aige air na làithean a bha an còmhlan aige aig àirde is a bhiodh iad a’ cluich grunn oidhcheannan san t-seachdain; mar a bhiodh iad a’ cluich gu uairean beaga na maidne is a bhiodh iad air an cois tràth an a latha aig an cuid obrach. Ged ’s e dannsaichean dùthail Albannach às motha a bhiodh iad a’ cluich bha iad a’ cheart cho comasach air dannsaichean Bhallroom leithid am Foxtrot, an Tango is b’urrainn dhaibh Quadrille a chluich ma chaidh iarraidh orra leis na seann daoine a bha fhathast eòlach orra. Ged a chluich iad an iomadh àite air feadh an eilein b’ e an t-ionad anns an do chluich iad a b’ annsa le Alastair an seann talla tionna ann am Baile an t-Seasgainn fhèin. Bhiodh na daoine a’ dòrtadh a-steach dhan talla às dèidh do na taighean-seinnse dùnadh aig 9.30f is rachadh an t-àite na bhoil, is e loma-làn is na ballachan a’ crathadh. Chan ainneamh a bhriseadh sabaid a-mach às a dhèidh.

Shiskine Band     Birchburn

Còmhlan an t-Seasgainn                                                 Seann talla tiona aig Dail a’ Bheithe (Birchvale)

Ged a thàinig ceòl cèilidh fo sgàil ceòl pop, rock agus disco gu ruige deireadh na linn cha deach e à fianais uile gu lèir is bha daonnan còmhlan no dhà air an eilean a dh’fhreagradh am miadh son dannsa cèilidh. Ach le aiseirigh ceòl folk sna seasgadan is na seachdadan ghabh daoine ùidh às ùr ann an ceòl traidiseanta is na dannsaichean a rachadh leis is tha mi toilichte a ràdh gu bheil dannsadh cèilidh fhathast beò is fallain ann an Arainn is a’ chòrr dhen Ghàidhealtachd mar an ceudna.

Chan eil mòran a bheir daoine còmhla mar dannsadh cèilidh is bidh e a’ sìor thoirt tlachd dhomh a bhith a’ faicinn talla làn shrainnsearan a dh’fhalbhas nan càirdean às dèidh oidhche de dhannsadh. An toirear bàrr air cur-seachad a tha sìmplidh is fallain is làn spòrs? Guma fada a mhaireas dannsadh cèilidh mar phàirt de bheatha nan Albannach!

Share

Posted in Cànan & Cultar, Ceòl, dannsa, dannsadh cèilidh, Eachdraidh, Eilean Arainn | Comments Off on Thugainn a Dhanns’

Am Mooncup – dòchas don deargachd?

Le cead o Creative Commons

A nìghneagan ’s a mhnathan còire, na leigibh leis an taoim a dhol thairis air na reangain. Tha Morbheinn Mheinnearach a’ moladh faodail (a fhuair i ann am Boots an Òbain) a bheir faochadh dhuibh uile. A bharrachd air sin, tha i a’ toirt chomhairlean mu dheidhinn fuil mhìosail nam ban. 

Bha tonn uabhasach agam an t-seachdain sa. An seòrsa tonn a bhios gad shàrachadh fad na deireadh seachdaine. Bha planaichean agam  badmantan a chluich agus  coinneachadh ri caraidean airson deoch neo trì. Ach, cha b’ urrainn dhomh ach a bhith nam shuidhe neo nam chadal air an t-sòfa le hot water bottle agus teòclaid theth nam làimh. Chan e Bridget Jones a tha seo le Chaka Khan a’ cluich sa chùlaibh ach beatha mhìosail nam ban. Uill, dha cuid de bhoireannaich co-dhiù. Mar as àbhaist, bha agam ri cumail a’ dol nam shaoghal fhìn ri linn seachdain na h-obrach ach nuair a thàinig fois bha mi gun fheum. A bharrachd air teòclaid agus maraton chick-flick dè as urrainn dha boireannach dèanamh? Feumaidh gu bheil dòigh air choireigin ann don bhoireannach ùr-nòsach beagan cumhachd fhaighinn air ais dha a corp.

Uill a chàirdean, thàinig mi air rudeigin mìorbhaileach am measg na h-Always agus Tampax – am Mooncup. Mu dheireadh thall, tha beagan smachd agam air an rud do-smachdaichte a tha seo. Bha mi beagan eòlach air na Mooncupain nuair a chunnaic mi iad an latha ud ann am Boots an Òbain. Ach, cha do chreid mi gum biodh i cofhurtail, furasta ri chur a-steach neo, an rud as cudromaiche, glan. A chàirdean, ’s dòcha nach creid sibh seo ach ’s urrainn dhan Mooncup rud sam bith a dhèanamh. Tha i uabhasach cofhurtail, chan eil agad ris a’ Mhooncup atharrachadh ach uair san latha, tha i furasta ri chur a-steach agus bidh an neòinean agad cho ùr sa ghabhas. Chan e sin a-mhàin, ach mas e boireannach cruthachail a th’ annad ’s urrainn dhut do chuid fala a chumail airson dealbh snog a pheantadh! Feumaidh mi aideachadh a nigheanan, gum bi agad ri aithne mhath a chur air a’ phiseag agad agus thu ga cleachdadh.  Deagh chothrom nam bheachd-sa. A bharrachd air seo uile, tha am Mooncup fada nas fhèarr don t-saoghal againn. An robh fios agaibh gum bi am boireannach àbhaisteach a’ cleachdadh tuilleadh air 11,000 tubhailt-mhìosail ri a linn-sa? A thuilleadh air sin, gach bliadhna, thèid thairis air 45 billean aca a chur dhan bhiona.

Chan e duine ro ‘uaine’ a th’ annam-sa ach feumaidh gu bheil seo a’ toirt chòraichean bragaireachd dhuinn co-dhiù. Tha am Mooncup ag atharrachadh an t-saoghail againn. Am measg an Tampon Tax agus an Homeless Period, tha am Mooncup a’ toirt dòchas don deargachd. Tha cothrom againn stad a chur air cumhachd nan companaidhean mòra a bhios a’ dèanamh airgead às an doirbheachd againn. Chan eil agad ach Mooncup a-mhàin a cheannach agus sin thu deiseil airson nan deich bliadhna ri thighinn. Uaireannan, bhithinn a’ faireachdainn coltach ri cuideigin air chall am measg nan tonn seo a bhios a’ tighinn agus a’ falbh uair sa mhìos. Ach, tha soitheach beag sàbhailte agam a-nis, feuch soitheach beag dhut fhèin agus gabh smachd air an t-siltich agad.

FACLAN CUIDEACHAIDH

  • na leig leis an taoim a dhol thairis air na reangan – don’t let things go too far (don’t let the bilge water overflow)
  • faodail – a chance find
  • còraichean bragaireachd – bragging rights
  • deargachd – periods, menstruation
  • tonn – a bad period
  • silteach – period(s)
  • piseag – kitten, pussy; (seadh, tha sin ceart, “a’ phit”)

Share

Posted in an t-silteach, deargachd, fuil mhìosail, Gnothaichean eile, leigheas, tonn | Comments Off on Am Mooncup – dòchas don deargachd?

Lèirmheas: Fèis Fìdhle Dhùn Èideann

Fèis Fìdhle

Tha fhìos nach e a h-uile duine a chanadh seo, ach chan fhaighinn fhèin mo leòr de chèol na fìdhle. Dh’èistinn ris a latha is a dh’oidhche gun a bhith a’ fàs sgìth dheth. Is coltach ri duine sam bith a tha air a bheò-ghlacadh le druga feumaidh mi fix fhaighinn gu cunbhalach. Am measg a h-uile tachartas far an èist mi ri ceòl na fìdhle s’ e Fèis Fìdhle Dhùn Èideann an tè sam faighear an ceòl as glaine. An seo ’s e Fìdheall balla gu balla a gheibhear gun i a bhith air a truailleadh no air a call am measg ionnsramaidean eile. Chan eil sin a’ ciallachadh nach eil ionnsramaidean eile ann ach gur e am fàth aca taic a chur ri banrigh nan ionnsramaidean uile (’s i tha nam bheachd co-dhiù).

Nuair a theannas fuachd is oidhcheannan dorcha a’ gheamhraidh oirnn, is math gu bheil tachartasan mar seo ann a bheir togail dhuinn is tha àite air a shònrachadh dha san leabhar-latha agam sna beagan bhliadhnaichean a dh’fhalbh; is cha d’fhuair mi riamh briseadh-dùil. ‘S e an rud as fheàrr mun fhèis an fharsaingeachd de dhiofar thachartasan a tha mar phàirt dhith. Bidh consairtean is ceadalan ann am pailteas ach a’ bharrachd air seo bidh òraidean, stàilean, seiseanan, bùthan obrach is taisbeanaidhean agus dhan fheadhainn aig a bheil neart air fhàgail aig deireadh an latha tha Club na Fèise a’ ruith gu h-anmoch.

Agus ’s e farsaingeachd de cheòl tha air a riochdachadh an cois na fèise. Mar a bhiodh dùil ’s e ceòl Albannach a tha aig a cridhe ach tron deireadh-sheachdain ’s iomadh gnè eile ris an suath e. An luib an smorgasbord bhlais mi fhèin air buaidh jazz, ragtime, bluegrass is fiù ’s heavy metal. Fhuair mi ceòl às A’ Ghrèig, às na dùthchannan Lochlannach is às na Stàitean Aonaichte am measg eile. Fhuair mi ceòl a bha an dà chuid traidiseanta is ùr-nòsach a bheir an traidisean gu roinnean cèin air nach deach tadhal roimhe. Bha fiù ’s beagan Gàidhlig ri fhaotainn le seisean “thig is feuch Gàidhlig”, is bha ceòl Gàidhlig air a riochdachadh leis an fhìdhlear Mairi Thérèse Gilfedder às Uibhist a Deas aig a bheil lìut shònraichte air fuinn nan òran Gàidhlig.

Thàinig an t-uallach gus an traidisean fìor-ghlan a riochdachadh air guailnean dithis sàr neach-ciùil; sin Èairdsidh MacAlasdair is Pete Clark, a thaisbean gu h-ealanta ceòl fìdhle a’ chost an iar is siorrachd Pheairt. ‘S tric a tha mi air Èairdsidh a chluinntinn ’s e a’ cluich an cois còmhlan cèilidh no ann an taigh-seinnse, ach b’ e cothrom air leth a bh’ann a bhith a’ cur meas air doimhneachd is ceòlmhorachd fìdhleir a tha airidh air barrachd aithne. A thuilleadh air a’ cheadal aig Pete thug e seachad òraid air na fìdhlean aig Neil Gow. Cuspair ’s dòch’ a tha rud beag àraidh ’son mòran, ach do fhear coltach rium fhèin a tha na gheek nuair a thig e gu fìdhlearachd; cha diùltainn a dhol ann. Is fhuair mi dìreach na bha mi ag iarraidh le tòrr daingneachd mu eachdraidh nan fìdhlean; cò chruthaich iad, cò bu leis iad is mar sin air adhart. Bha aon dhiubh aig Pete na chois is chluich e am port ainmeil ‘Cumha Nial Gobhainn da Dharna Bhean’ oirre. ‘S iomadh fìdheall air an deach am port a’ chluich bhon deach a’ sgrìobhadh ach b’ e rud cumhachdach is tiamhaidh a bhith ga chluinnntinn is e air a chluich air an dearbh fhìdheall air an deach a chluich son a’ chiad uair. Cha chreid mi nach do dh’fhidir mi gaoir trom chnàmh droma.

Ach b’ann don fheadhainn òga a thugadh prìomhachas na fèise, is iad a’ coimhead air adhart an àite air ais. Bha e na adhbhar toileachais a bhith a’ faicinn na h-uiread de thàlant air a thaisbeanadh am measg na h-òigrigh. Ged a’ chluich iad uile san dreach aca fhèin an luib diofar chòmhlain is luchd-taic bha aon rud aca uile sa chumantas agus b’ e siud gun robh iad a’ feuchainn ri ceòl na h-Alba a leasachadh, a leudachadh is a phiobrachadh. Dha chuid, leithid Carly Bain às na Crìochan, bha sin a’ ciallachadh sgrìobhadh puirt ùra. Do chòmhlain mar OBT (Daniel Thorpe, Jon Bews, Tom Oaks) agus Dallahan (Jani Lang, Jack Badcock, Andrew Waite agus Ciàran Ryan) bha sin a’ ciallachadh a bhith a’ measgachadh ceòl Albannach le diofar ghnèithean ciùil eile is ceòl às diofar dùthchannan thairis, no a bhith a’ cur gleans ùr air an t-seann-nòs; le bhith a’ cluich le dìofar ruitheaman mar eiseimplir. An e caismeachd ann an 5/4 a chuala mi an àiteigin an dhà rìreabh is nan robh am feum coig casan a bhith aig an fhear a meàrssas dha?

Ma thilgeas tu gu leòr dhan phrais thig rudan math às, ach ’s cinnteach nach bi blas cho math air a h-uile rud, is dh’obraich cuid dhen stuth na b’ fheàrr na cuid eile. Dhomhsa ’s ann  a dh’obraich nas b’fheàrr nuair a bha spèis is thuigse air a thoirt dhan traidisean is e air a leasachadh air los ceòlmhorachd. Cha do dh’obraich e cho math nuair a chaidh a dheànamh dìreach airson a bhith fa leth bho chàch. Tha e iomchaidh gur e an ginealach ùr a stiùiricheas ceòl dhan àm ri teachd le bhith a’ cur cùl ris an àm a dh’fhalbh gu ìre. Nach e sin a tha an dàn dhuibh? Feumaidh traidisean sam bith gluasad air adhart gus mairsainn beò; bha fiù ’s Neil Gow fhèin adhartach na linn. Ach feuch nach caill sibh; òg-fhìdhlearan; rud a tha prìseil is a thàrmaich thar gìnealaich aig an aon àm!

Bha sinn nar coimhearsnachd bheag dhòigheil am broinn an Talla Samhraidh fad na deireadh-seachdaine, air ar toirt còmhla le gaol do dh’fhìdhlearachd. Sin an seòrsa caidreachais as fhiach, gun duine a choimheadas ort mar gu bheil thu às do rian nuair a tha thu a-mach air ’double stops’ no ‘purling’. Theàrn sin uile air Dùn Èideann mar thaistealaich, fìdhlean nar làmhan, an toir air soillseachadh. Agus b ‘e sin a fhuair sinn. Dh’fhalbh sinn le gàire air ar n-aodann is ceòl nar ceann (is mi le fìos nach bi mi a’ dol nam chearc-Fhrangach fhuar son greis fhathast).

Chì mi an ath-bhliadhna sibh a chàirdean!

Share

Posted in Cànan & Cultar, Ceòl, Dallahan, Fèis Fìdhle Dhùn Èideann, Fìdheall, Mairi Thèrèse Gilfedder, OBT | Comments Off on Lèirmheas: Fèis Fìdhle Dhùn Èideann

Còig fhaclan Uibhisteach

Thar an deireadh-sheachdain, bha a’ chiad fhèill litreachais sa Ghàidhlig ga cumail ann an Uibhist a Deas, ‘Às an Tobar’. Bha Catrìona NicIlleDhuibh an làthair, a’ bruidhinn mu fhaclan san leabhar ùr aice, Forradh: Sly Cooking – taghadh bho fhaclan is abairtean a chruinnich Mgr Ailein ann an Uibhist agus Èirisgeidh.

Feasgar a’ chiad latha den Dùbhlachd, bha còmhradh againn mu chuid de na faclan – dè feadhainn bha fhathast ann an cuimhne nan daoine, dè ciall a bh’ aig feadhainn eile, dè chanamaid air an latha an-diugh.

Seo agad taghadh de chòig a nochd sa chòmhradh, as urrainn dhut cuir ris a’ bhriathrachas agad. Gàidhlig ghlan Uibhist; cha mhiste tu sin.

1. Blìonas – ainmear: gàire, air uaireannan ann an suidheachaidhean gòrach; eisimpleir: ‘…a’ toirt blìonas ort airson dealbh’ neo ‘blìonas mòr an amadain seo’.

2. Cabag – ainmear: cuideigin a bhitheas a’ sìor-bhruidhinn agus a’ cabadaich; eisimpleir: ‘och chan eil innte ach a’ chabag’.

3. Foileadh – ainmear gnìomh.: a bhith ag obair gu ro-chabhagach luideagach, foileach – buadhair; eisimpleir: ‘nì i a h-uile sìon, ach chan eil ann ach obair fhoileach’.

4. Smuig – ainmear: cuideigin bràgail a tha ga shaoilsinn fhèin; co-fhacal: cò-ach-e; eisimpleir: ‘’s e smuig a th’ ann, agus soillse an latha a’ dèarrsadh às a thon na bheachd-sa’.

5. Eislig – ainmear: cuideigin na shìneadh le coltas marbh orra; eisimpleir: ‘nuair a chluinneas e ‘ainm, fanaidh e na laighe san leabaidh mar eislig gun fheum’.

Nochdaidh cuid de na faclan an seo anns an leabhar ùr Forradh: Sly Cooking. Leugh barrachd mun fhèill litreachais ùr, ‘Às an Tobar’ air làrach-lìn Cheòlais.

Share

Posted in Cànain, Cànan & Cultar, ceòlas, dana, gaelic uist, Gàidhlig, Scottish Gaelic, Uibhist, uist | Comments Off on Còig fhaclan Uibhisteach