FilmG – siud na fiolmaichean beaga nach fhaicear air BBC Alba gu bràth

Posted in BBC Alba, FilmG | Comments Off on FilmG – siud na fiolmaichean beaga nach fhaicear air BBC Alba gu bràth

Bretagne Réunie – Manifestation annuelle 2016 – Muinntir Naoned a’ gabhail na sràidean orra

Muinntir sgire Naoned a' gabhail nan sràidean orra. Chan eil riaghaltas Paris gam faicinn mar phàirt den Bhreatainn Bhig. Saoil air Alba gun Dun Eideann no Glaschu na bhroinn agus sin cimar a tha cuisean thall an sin.

Comments Off on Bretagne Réunie – Manifestation annuelle 2016 – Muinntir Naoned a’ gabhail na sràidean orra

Oidhche Americana, 16mh Sultain, CCA Glaschu

american-flag-1448031847pyj

Is e cleas a tha air fàs gu math fasanta sna bliadhnaichean a dh’fhalbh, a bhith a’ cur diofar gnèithean ciùil còmhla. Cluinnear ceòl Ceilteach air a mheasgadh le ceòl bho gach ceàrn dhen t-saoghal aig Fèis Celtic Connections agus tha còmhlain leithid Afro Celt Sound System agus Salsa Celtica air soirbheachadh gu mòr leis an fhoirmle. ‘S uarrainnear a ràdh gur e seòrsa alchemy no ’s dòcha còcaireachd a th’ ann; a’ cur caochladh chungaidhean ann am prais — ach dè thig às? Truinnsear de bhiadh blasda blàth no bobhla lite fhuar? Tha cuid a thoraidhean ann a tha nas fheàrr na cuid eile. Ach dè mu dheidhinn ceòl Gàidhlig agus ceòl Americana. An obraicheadh sin?

Fhuair mi an cothrom fhaighinn a-mach aig consart a chaidh a chur air dòigh leis a’ bhuidheann ‘Ceòl s Craic’ aig ionad ealain a’ CCA ann an Glaschu fon bhratach ‘oidhche Americana. ‘S e feusta ann an trì cùrsaichean le trì diofar chòmhlain a bha romham le seata bhon t-sàr-sheinneadar Ghàidhlig Kathleen NicAonghais is ‘a càirdean’ na phrìomh thàladh aig ceann a’ ghnothaich.

B‘ e Dòl Eoin MacFhionghuin agus Màiri Mhoireasdan a chuir cùisean air bhog. ‘S ann mar charactaran às an t-sreath siabainn ‘Bannan’ as fheàrr as aithnichear an dithis dhiubh ach tha cliù aca cuideachd mar sheinneadairean. A dh’aindeoin beagan thrioblaidean teicnigeach le giotàraichean agus miocrofònan, dhomhsa dheth, b’ e seo a phàirt a bu shoirbheachaile dhen oidhche. Dh’obraich na guthan aca còmhla an co-sheirmean a bha àlainn is iad a’ togail measgachadh de dh’òrain Ghàidhlig agus òrain Aimeireaganach country is traidiseanta. B’ iad na h-òrain ùra air an sgrìobhadh an nòs country le Dòl Eoin a b’ fheàrr. Bha na faclan dìreach agus firinneach, dìleas don tradaisean country, leis an aon diofar gun robh iad ann an Gàidhlig. Bha e follaiseach gun robh Dòl Eoin spèiseil don ghnè country agus gur e siud a thug dha an comas air fhilleadh an lùib a’ chànain aige fhèin ann an doigh a bha nàdarrach gun a bhith fuadain no faoin.

An uair sin, dithis sheinneadair eile; boireann is fireann a-rithist; Warren McIntyre agus Lorraine Wilson le taic bho chòmhlan Americana de cheathrar. Ma bha thu a’ sireadh ceòl a ghlèidheadh tu ann an crogan leis an leubail Americana air, gus am biodh fìos aig na ginealaichean ri teachd dè bha anns a’ ghnè; b’ e sin e. Ceòl lìomhte, càilear, ùr ach a’ tarraing à cèol country is bluegrass traidiseanta; a bha furasta èisteachd ris. Thog iad orra le òran Gàidhlig air a sheinn le Lorraine. Shruth a guth a-mach is a-steach leis a slide guitar tiamhaidh agus tàladh a ghiotàir-dhealain; le buille chridhe a bheus dùbailt air an cùl; ann an doigh a chuir fo sheun mi. Shocraich mi mi fhèin san t-sèithear ’s mi an dùil ri barrachd dhen leithid. Ach cha tàinig e. Ged a sheinn iad aon sèist a chaidh eadar-theangachadh gu Gàidhlig bha an còrr de an cuid seinn ann am Beurla (le blas meadhan-Atlantaigeach).

Nuair a thàinig an t-eadar-thamall is cothrom ar n-anail a ghabhail, ’s sinn a bha feumach air leis cho bruthainneach ’s a bha an talla beag dùinte ann am mionach a CCA air fàs. Tìde mi fhèin a phutadh gu toiseach sreath fada a’ bhàir is aghaidh a chur ris an dithis neach-frithealaidh gruamach air cùlaibh a chunntair. Le pinnt Glad Eye air a thilgeil sìos mo sgòrnan is m’ ìota air a thiomadh bha mi air ais aig a bhòrd deiseil airson a’ phrìomh cùrsa. ‘S e a‘ chiad rud don mhothaich mi nuair a thill mi don talla, gun robh an luchd-amhairc air atharrachadh is gun deach iomlaid a dhèanamh uair-eigin san eadar-ghreis eadar luchdleantainn an Americana agus luch leantainn Kathleen. B’ ann mar gun robh aiseag loch Bhaghasdail dìreach air nochdadh aig cidhe taobh a-muigh a CCA. Bha na h-Aimeireaganaich mas fhìor (dinichean is intean breacanach spaideil air an caitheamh le beagan ìoranais) air leaghadh air falbh. Nan àite thàinig na fìor Ghàidheil (dinichean is intean breacanach Primark is George air an caitheamh gun sgeul air ìoranas). ‘S bochd nach d’fhuair an dà bhuidheann cothrom blasad fhaighinn air ceòl càch a’ chèile leis gur e sin aon de na h-amasan aig Ceòl s Craic, gu sònraichte dualchas Gàidhlig a chur fa chomhair dhaoine nach eil eòlach air. Ach ’s e rud treubhach a th’ann an ceòl.

Agus cò iad na càirdean aig Kathleen, sin an rud a chaidh a chleith oirnn gu ruige seo? B e dithis dhiubh a nochd na cois air an àrd-ùrlar; Michelle Burke, seinneadair Èireannach à Corcaigh agus cluicheadair-ghiotàir a chuir taic riutha. Cha bu luaithe a bha an gnothach air tòiseachadh na bha mi a faireachdainn gun robh e a’ tighinn gu crìoch. Ged nach tug mi sùil air an uaireadair tha mi an-amharas nach do mhair e fada na b’ fhaide na leth-uair a thìde. San àm seo ruith iad tro dhòrlach òrain Ghàidhlig is country. Bha na h-òrain Ghàidhlig aig Kathleen an ceart cho math ’s a bha iad a-riamh agus bha n h-òrain Aimeireaganach ciatach, ach bu bheag a chaidh an dà stoidhle a mheasgachadh còmhla. San aon dòigh bha na guthan aig Michelle is Kathleen àlainn ach, dhomhsa, chailleadh cothrom a bhith a’ togail air dà ghuth làidir gus eadar-mhìneachaidhean ùra a chruthachadh. ‘S e an aon rud a cheangail na h-òrain còmhla an giotàr coileanta ann an stoidhle swing country. Chuir a chuid cluich ghrinn taic air cùl nan seinneadairean a bha an dà chuid iomadh-fhillte is sèimh a rèir ’s na bha a dhìth gus còrdadh leis na guthan is sruthadh nan òran.

An e haute cuisine a fhuair mi? Chan e buileach. Mas urrainn dhomh meatafor a’ bhìdh a shìneadh aon uair eil ann an dòchas nach bris e, ’s e a fhuair mi; bobhla lite bhlàth. Shàsaich e m’ acras gun a bhith a’ togail m’ ùidh cus. Ach cha deach an lite a mheasgachadh ro mhath; fhuair mi cnapan tarbhach milis, am measg brochan tana (tana lom), no baked beans ann an rud beag cus sabhs tomàto.

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in Americana, Cànain, Cànan & Cultar, Ceòl, ceòl Aimeireaganach, ceòl dùthcha, country, cultar, Dol Eòin MacFhionghuin, Kathleen NicAonghais, Màiri Mhoireasdan | Comments Off on Oidhche Americana, 16mh Sultain, CCA Glaschu

The genitive case – jewel in the crown of our ancient celtic tongue

Posted in corporate Gaelic tweets, Gaelic howlers | Comments Off on The genitive case – jewel in the crown of our ancient celtic tongue

Gaelic Word of the Week returns! #gàidhlig #gaelic

Gaelic Word of the Week has now returned after its summer break. Gaelic word of the Week is a short weekly feature on Soundcloud aiming at people who would like to learn a little about Gaelic and a little of … Cum ort a leughadh
Posted in cànan, Gabhail pàirt, Gaelic learners, Gaelic learning, Gàidhlig, luchd-ionnsachaidh | Comments Off on Gaelic Word of the Week returns! #gàidhlig #gaelic

Clach-mhìle, comharra-tìre, ceum mòr etc. etc. (delete as appropriate) vol. XVII

Posted in another milestone/landmark/great stride | Comments Off on Clach-mhìle, comharra-tìre, ceum mòr etc. etc. (delete as appropriate) vol. XVII

“Tha Tighinn Fodham Èirigh” | Camanachd Bhaile Ùr an t-Slèibh

Copyright Walter Baxter and licensed for reuse under this Creative Commons Licence

Tha Baile Ùr an t-Slèibh air ais far bu dual dhaibh ann an Saoghal na Camanachd, ach bha slìghe fhada dhuilich aca a’ tilleadh – an cuir iad ris a’ ghlòir uair eile Disathairne an aghaidh Camanachd an Òbain? Eòghan ag aithris.

Bha mi beannaichte a bhith an lathair aig Eilean Bheannachair ann am Baile Ùr an t-Slèibh Dihaoine sa chaidh agus am pròiseact Iomain Cholmcille a’ cumail a’ chiad cho-fharpais iomain airson bun-sgoiltean Gàidhlig.

Bha an latha air leth soirbheachail, le Comhairle na Gàidhealtachd agus FilmG a’ cur taic ris an tachartas agus sgoiltean a’ tighinn o air feadh na dùthcha airson latha a bha làn dheagh chluiche agus deagh Ghàidhlig.

Is e Bun-sgoil Bhaile Ùr an t-Slèibh a rinn a’ chùis air Sgoil Ghàidhlig Ghlaschu anns a’ chuairt dheireannach agus an dà sgioba airidh air moladh airson cho math ’s a bha an cuid Ghàidhlig agus an cuid iomain. (Fhuair Bun Sgoil Loch Abair, fo stiùir Claire Delaney an duais Ghàidhlig ge-tà)

Bha e cudromach gun robh a’ cho-fharpais ga cumail ann am Baile Ùr an t-Slèibh – fad bhliadhnaichean tha na tidsearan anns an aonad beag sgairteil air strì gu làidir airson daoine a thaladh dhan sgoil agus thathar an dòchas gum bi an soirbheachas seo a’ brosnachadh barrachd phàrantan san sgìre a bhith a’ cur an cuid-chloinne gu Foghlam tro Mheadhan na Gàidhlig.

Shinty match - Newtonmore vs Skye Camanachd

Ach cuideachd, ’s e Eilean Bheannachair fear de na goireasan iomain as fheàrr ann an Alba, leis an club as soirbheachaile ann an eachdraidh an spòrs, Comann Camanachd Bhaile Ùr an t-Slèibh, a’ cluich ann, agus iad a’ teannadh air an aonamh Cupa na Camanachd deug air fhichead aca a thogail Disathairne seo anns a’ Ghearasdan an aghaidh an Camanachd an Òbain. Is e geam air leth a tha an amhairc dhuinn. Chan eil an dà sgioba air coinneachadh san lìog fhathast agus tha Camanachd an Òbain sgileil, làidir agus dàna. Ma bhios sgioba sam bith a’ dol a chur stad air na fir anns na lèintean geala is gorma, ’s iad na balaich.

Ged is e Ceann a’ Ghiuthsaich a chanadh fear àbhaisteach air Sràid Sauchiehall riut ma bha thu a’ cur ceist air, “cò bh’ anns an sgioba as fheàrr ann an iomain?”, a dh’innse na firinn cha robh na nabaidhean aig a’ Bhaile Ùr a’ cumail ceann a’ mhaide riutha gus na bliadhnaichean mu dheireadh den Fhicheadamh Linn nuair a thàinig na làithean buidhe aig na Borthwicks, Caomhain Thain, Daibhidh MacAnndrais agus mu dheireadh, an sàr-chluicheadair e fhèin, Raghnall Ros.

Air feadh na seasgadan, na seachdadan agus tràth sna h-ochdadan, ’s e am Baile Ùr a bhiodh aig bàrr – Siosalaich, Frisealaich, Caimbeulaich, Clann ’Ic an Tòisich, Clann ’Ic Rath agus na bràithrean ainmeil o Chlann ’Ic Risnidh, Rab agus “Tarzan” – ma bha fuamhairean riamh beò, ’s ann ann am Baideanach a tha an sliochd latha an-diugh. Bidh daoine fhathast a’ bruidhinn air na blàran a bhiodh eatorra agus Caolas Bhòid, leis na duaisean mòra airgid a’ tilleadh gu tuath mar bu trice.

Thàinig an ginealach gasigeil sin gu crìoch mu dheireadh thall nuair a chaidh am beatadh leis na Sgitheanaich an latha eireachdail ud anns a’ Ghearasdan ann an 1990, agus fad cha mhòr còig air fhichead bliadhna, chaidh am Baile Ùr gun Cupa na h-Alba a thogail.

Ach cha b’ e gun robh iad a’ dol gun an cupa a bhuannachadh, bha na làithean gu math dubhach air sgàth na bha dol tiotan shìos an rathaid. Cha robh freagairt aig a’ Bhàile Ùr ris na bha dol an ath dhoras le Ceann a’ Ghiuthsaich – bha clàr as dèidh clàr gam briseadh– gan sgàineadh buileach – leis na Kings agus ’s e am Baile Ùr a dh’fhuiling am masladh a bu mhotha, a’ call na cuairt-dheireannaich ann an 1997 dusan tadhail gu gu h-aon beò air telebhisean. Is e leòn a th’ ann nach shlanaich gu bràth dhaibhsan a bha ann.

Dè chaidh ceàrr? Is dòcha nach biodh sgioba sam bith air talmhainn air cumail suas ri muinntir an Dail ach rinn Baile Ùr an t-Slèibh e doirbh dhaibh pèin, a’ glèidheadh nan seann chluicheadairean ro fhada gun chothrom a thoirt dhan òigridh, gu h-àraidh sna geamannan cudromach.

Beag air bheag thàinig am piseach, agus gu h-inntinneach, bha seo ceangailte ris na macaibh aig na seòid a bh’ ann a’ tighinn tron t-siostam. Nochd na h-aon ainmean air clàr na sgioba, ach cha robh ann ach aon Chupa MhicThamhais ann an 2002 mar chòmharrachadh fad na làithean dorcha. Bha e na chleachdadh dhaibh a bhith san dara àite san lìog a h-uile seusan gun a bhith faisg air a bhuannachadh. An uairsin, thàinig an dòchas agus thill na cupannan mean air mhean.

Thòisich am Baile Ùr a bhith a’ ruighinn cuairtean-deireannach, ach chaidh cùisean troimh-chèile dhaibh anns an Òban ann an Cupa MhicAmhlaigh ann an 2008, a’ call gu dubh tro mhearachdain fhir-glèidhidh 3-0 an aghaidh Inbhir Aora.

Dh’fheuch iad an ath bhliadhna agus shoirbhich leotha ann an Cupa MhicThamhais agus iadsan a’ dèanamh a’ chùis air Ceann a’ Ghiuthsaich san mionaidean mu dheireadh 5-4 aig Pàirc a’ Bhucht. Thug seo spionnadh as ùire dhaibh agus ged a thigeadh iad san dara àite san lìog a-rithist, cha robh fada aca ri feitheamh airson an tiotal.

Thog am Baile Ùr a’ chiad tiotal lìog aca ann an còrr is còig air fhichead bliadhna ann an 2010. ’S mathaid gun robh iad gan cuideachadh le Ceann a’ Ghiuthsaich a’ tòiseachadh air crionadh agus sgioba a’ Ghearasdain a bha cur prìomhachais air Cupa na Camanachd, ach ’s e latha mòr cudromach a bh’ ann dhan a’ Bhaile Ùr.

Thèid a’ bhliadhna 2011 sìos ann an eachdraidh a’ Bhaile Ùir mar thè dhe na bliadhnaichean a bu mhotha a bha aca riamh.  Dh’fhailnich e orra Cupa MhicAmhlaigh a ghlèidheadh aon uair eile le Caolas Bhòid a’ dèanamh aiseirigh iongantach anns na mionaidean mu dheireadh. Chuir seo ceist mhòr mu choinneamh neart-inntinn na sgioba ann am beachd mòran, gu h-àraidh leis mar a bha Caolas Bhòid co-ionnan riutha san Lìog.

Cuideachd, bha geam mòr eile ann agus duais mhòr na chois. Cupa na Camanachd fhèin agus Raghnall Ros agus Ceann a’ Ghiuthsaich anns an rathad air, is iad a’ coinneachadh aig an ìre sin on a chiad uair on latha oillteil ann an ‘97. Ann an geam a bha teann, a bha lasanta agus teth, rinn Baile Ùr an t-Slèibh an gnothach mu dheireadh thall air an naimhdean buan, le tadhal o Danaidh MacRath (fear aig a bheil dluth-cheangal ri Nis) a’ toirt a’ Chupa air ais dhan àite far nach robh e air a bhith fad còig air fhichead bliadhna. Rinn muinntir a’ bhaile gairdeachas fad iomadh latha. Bha aon fhear san sgioba cho fada na thoileachas, gun do shreap e Creagan Dubh ri taobh a’ Bhaile agus sheas e lomnochd air a’ mhullach leis a’ Chupa airson deilbh. Cha robh ùghdarras Comann na Camanachd cho dòigheil mu dheidhinn sin!

Ach lean an sgeulachd, le seusan na camanachd a’ sineadh gu làithean deireannach Shamhna, choinnich an dà sheann fharpaiseach uair eile – Caolas Bhòid agus am Baile Ùr – aig Spòrslann Dhùn Òmhain. Abair dràma, cha robh feum aig muinntir Thaigh na Bruaich ach air pùing, agus bha iad co-ionnan a’ dol a-steach dha na mionaidean mu dheireadh – ach saoil cò nochd – Danaidh MacRath a-rithist agus thug e am brùid Duais na Lìog mar fhear de shinnsearan a’ tachadh guga air Sula Sgeir.

On uairsin, cha do leig iad an greim aca air a’ Phrìomh Lìog, is ged a fhuair Caolas Bhòid beagan dioghaltas ann an Cupa MhicAmhlaigh ann an 2013, thill am Baile Ùr am fabhar orra ann an Cupa na Camanachd an aon bhliadhna. Fhuair iad an làmhan mu dheireadh thall air a’ MhacAmhlaigh an ath bhliadhna agus am bliadhna as dèidh sin, agus chuir iad Cupa MhicThamhais air ais gu preas nan duaisean ann an Taigh Òsta Bhaile Bhile a-rithist am bliadhna-sa.

Rinn iad ullachadh airson an geam Disathairne le droinneadh 5-0 a thoirt seachad dhan sgioba a bhuinnig Cupa na Camanachd an-uiridh, Lòbhat. Tha loidhne aghaidh aig a’ Bhaile Ùr cho acrach, le Eòghan Meinnearach, Niall Stiùbhart, Tormod Caimbeul, Friseal Mac an Toisich agus Gleann Mac an Tòisich a’ coimhead cho cunnartach leis a h-uile suathadh agus sèideadh. Agus a’ tighinn troimhe, tha ginealach eile, le Iain Robinson, balach le claigeann làn Ghàidhlig a-measg nan reultan ùra seo. (Bha Iain na choidse air an sgioba òg a bhuinnig Cupa Iomain na h-Òige seachdain sa chaidh.)

Is mathaid gun robh an geama sin na chòmharra air carson a tha an dà sgioba à Baideanach, aig diofar àmannan , air a h-uile duais san dùthaich a chumail fo ghlais cha mhòr fad sia fichead bliadhna. Is e am miann a tha aca airson glòir. Tha na duaisean a thog iad san àm a dh’fhalbh – is e an ath dhuais a chuireas ris a’ ghlòir. Is mathaid gu bheil sgiobaidhean leithid Lòbhat agus Gleann Urchadain (a thog Cupa MhicThamhais an-uiridh agus a dh’fhuiling crionadh am –bliadhna cuideachd.) air a bhith caran comhfhurtail agus coma as dèidh dhaibh glòir fhaighinn – a’ saoilsinn gur e sin deireadh na sgeòil. Chan ann mar sin a tha e anns a’ Bhaile Ùr, tha an ath dhuais ann an-còmhnaidh, agus bidh iad a’ cur romhpa leis a h-uile neart agus spionnadh sgeulachdan ùra a chruthachadh Disathairne.

Anns an dealachadh, ’s e fear às an Òban bho thùs, Sgot Caimbeul a bha na sgiobair air a’ Bhaile Ùr ann an 2011 nuair a thog iad an Cupa; bidh muinntir an Òbain an dòchas gur e cuideigin às an Òban a thogas an dearbh dhuais am-bliadhna-sa ach gum bi lèine dearg is dubh air dhruim.

– Eoghan @eoghanuig

PS Tha “Tha Tighinn Fodham Eirigh” ga sheinn tric sa Bhaile ach leis na faclan Beurla aig na Corries, seo e sa Ghaidhlig.

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in Iomain, Spòrs | Comments Off on “Tha Tighinn Fodham Èirigh” | Camanachd Bhaile Ùr an t-Slèibh

Soidhnichean dà-chànanach ùra #gàidhlig

Tha sinn dìreach air beagan soidhnichean dà-chànanach ioma-dathach ùra a chur suas ann an Talla Poblach na Pàrlamaid. Tha sinn an dòchas gun còrd iad ruibh. Alasdair alasdair.maccaluim@parliament.scotAir a chur ann an: Cànan, Gabhail pàirt, Gàidhlig, Uncategorized
Posted in cànan, Gabhail pàirt, Gàidhlig | Comments Off on Soidhnichean dà-chànanach ùra #gàidhlig

Fèis Litreachais Dhùn Dè

dundee
Tha mi toilichte innse gum bi mi a’ nochdadh aig Fèis Litreachais Dhùn Dè am bliadhna, air an Dihaoine, 21 an Dàmhair, aig 11m ann an Talla a’ Bhanna, Oilthigh Dhùn Dè. Bidh mi air an àrd-urlar còmhla ri Matthew Fitt, fear a sgrìobh nobhail fhicsean-saidheans ann an Scots, But n Ben A-Go-Go. Tha mi a’ dèanamh fiughair ri tachairt ri Matthew, agus ma tha sibh faisg air Dùn Dè, bhiodh e math ur faicinn ann!


Posted in Ficsean-saidheans, naidheachd | Comments Off on Fèis Litreachais Dhùn Dè

Lèirmheas | An Sealladh bho Chreag a’ Chaisteil

immigration‘S e cuspair a sheasas gu làidir an inntinn nan Albannach; eilthireachd; cuspair a bheanas rinn uile. Ach ciamar as urrainear dèiligeadh ri cuspair a thug uiread de bhuaidh oirnn ann an dòigh a nì feum no a dh’innseas rud nach cualas roimhe.

Seo a’ cheist a bha gam fhàgail teagmhach nuair a chaidh mi a shealltainn air dealbh-chluich mun dearbh chuspair The View From Castle Rock leis a’ chompanaidh Stellar Quines. Bha fios agam gun d’fhuair an obair aca deagh lèirmheasan nuair a nochd i aig Fèis Dhùn Èideann agus gum b’fhiach coimhead air nuair a gheibhinn fàth.

Leis nach d’fhuair mi an cothrom sin aig an fhèis fhèin, chuir mi romham gum faicinn i anns an ionad-ealain ann an Galashiels nuair a bha mi a’ toirt sgrìob do na Crìochan. Gun fhiosta dhomh bha mi air an t-àite ceart a thaghadh. Tha an dealbh-chluich mu dheidhinn teaghlaich a bhuineadh do Shrath Eadraig; a laigheas beagan mhìltean gu deas air baile Galashiels; teaghlach a thug Canada orra tràth sna 19mh linn.

Agus ’s e an t-adhbhar do bheil an dealbh-chluich cho soirbheachail, gur e aon teaghlach cuspair na sgeòil, an àite eilthireachd mar chuspair farsaing. B’ iad seo sìnnsearan ùghdar an leabhair air a bheil an dealbh-chluich stèidhichte; Alice Munro, an tè a bhuannaich duais Nobel airson litreachais ann an 2013. Dh’amais ise air na caractairean nuair a bha i a’ rannsachadh freumhan an teaghlaich aice fhèin. Gu fortanach, bha grunnan aca ann a bha dèidheil air leabhraichean-latha, litrichean is cuimhneachain a sgrìobhadh. Feumaidh gun robh litreachas san fhuil. Thug seo dhi comas air an sgeulachd aca a leudachadh gu bhith na sgeulachd ghoirid ealanta.

Tha an dealbh-chluich dìleas don sgeul chun na h-ìre ’s gu bheil na caractairean ag aithris teacsa an leabhair facal air an fhacal. Mar sin dheth, bhruidhinn iad anns an treas pearsa. ‘S e cleas neònach a bh’ ann aig an toiseach, ach dh’fhàs mi cleachdte ris gu h-ealamh is dh’fhairich mi do bhrìgh sin gun robh mi a’ sealltainn air cùisean an dà chuid bhon taobh a-staigh agus bhon taobh a-muigh, mar gun robh mi a’ coimhead air ais agus gun robh mi an làthair aig an aon àm. Tron dealbh-chluich chuir sinn eòlas air na buill dhen teaghlach cho math ’s gun robh mi a’ faireachdainn aig deireadh gnothaich gun robh mi a’ dealachadh ri seann-charaidean. A-rithist ’s e sìmplidheachd an sgeòil a neart ann a bhith a’ toirt seachad a teachdaireachd, is i stèidhichte air dà thachartas. Chunnaic sinn an teaghlach an toiseach is iad a’ toirt sgrìob a Dhùn Èideann far am faca iad, mas fhìor, costa Aimeireagaidh bho bhallachan a’ chaisteil. (B’ e costa Fìobha a bh’ ann an dà-rìribh) agus far an do chuir iad romhpa imrich a-null thuice. An uair sin chaidh sinn air bòrd soithich còmhla riutha far an do dh’fhuirich sinn gus an d’ràinig iad an ceann-uidhe. Ach bha gu leòr air a shnìomh a-steach dhan dà earrann seo, eadar sgeul beatha nan caractaran, na faireachdainnean aca, na dòchasan aca agus na h-iomagainean aca.

Agus beagan ciùil. Chan e musical a bh’ ann idir ach bha beagan seinn, is ciùil is fhuaimean nam pàirt chudromach dhen dealbh-chluich. Bha iad seo air am fighe a-steach leis a’ cho-chòmhradh ann an doigh a bha cho nàdarrach ’s gun robh iad mar aon. Cha do mhair an dealbh-chluich ach mu uair a thìde ach nuair a bha mi gus falbh dh’fhairich mi mar gun robh mi air a bhith air turas fada; thar a’ chuain siar is tro chuan de dh’fhaireachdainnean. Chan eil teagamh nach e deagh-sgeul air a dheagh innse a chunnaic mi, ach an do chuir e tionndadh ùr air an t-seanchas? Tha sinn cleachdte gu leòr le teisteanas dubhach mu chall is chàs is chianalas an lùib eilthireachd, agus bha seo na phàirt dhen sgeul, gu sònraichte nuair a chaochail balach òg air an do chuir sinn eòlas tron dealbh-chluich. Ach bha taobh togarrach cuideachd dhan sgeul a bha mu dheidhinn dòchais, is cothroim is fiù ’s àbhachdais agus s’ e seo a tha a’ toirt air an obair-san a sheasamh a-mach bho chàch, gun robh an dà thaobh air an riochdachadh. Mar a bha bàs a’ phàiste na shamhla air an taobh dubhach, ’s e breith leinibh rè an turais a Chanada a shamhlaich dhuinn dòchas san àm ri teachd. Bha mo theagamhan mun iomairt gun bhun-stèidh.

Agus dhomhsa, gu pearsanta, dè an teachdaireachd a fhuair mi às? Bha fios agam gun cuala mi sgeulachd mu theaghlach mo sheanar is mar a chaidh leth-chuid dhe a theaghlach a Chanada còmhla ri a mhàthair, is mar a dh’fhuirich esan ris a’ chòrr is athair aig an taigh. Bha iadsan an dùil ri seòladh a-null aon uair ’s gum biodh airgead gu leòr aca, ach cha do thachair sin. ‘S e sgeul doirbh a bh’ ann a dh’fhàg sgàil air an teaglach agam air taobh mo mhàthar agus is gann gum bite a’ toirt iomradh air mar a thachair am measg a cuideachd. Ach, nach robh taobh eile ann dhan sgeul? Choimhead an fheadhainn a sheòl air adhart ris an àm ri teachd, fhuair cuid dhiubh air adhart gu math is dh’fhàs iad gu bhith nan Canadianaich soirbheachail. Agus mura b’ e gun do dh’fhuirich càch cha bhithinn fhèin ann idir! Is cinnteach nach mise an aon duine a dh’fhàg an taigh-cluiche is e a’ cnuasachadh mun chuideachd aige fhèin.

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in Alice Munro, Alice Rothach, Cànan & Cultar, Castle Rock, drama, eilthireachd, lèirmheas, Na Crìochan, Sealladh bho Chreag a' Chaisteil, Srath Eadraig, Stellar Quines, Strath Ettrick, The View from Castle Rock | Comments Off on Lèirmheas | An Sealladh bho Chreag a’ Chaisteil