Mòds & Rockers | “Nar n-aghaidh agus leinn”

Anns an artagail dheireannach aige mar dheasaiche Dhàna, tha Eòghan a’ coimhead ris an rathad air adhart.

“Oir ge b’ e neach nach eil nar n?aghaidh, tha e leinn.” Marc 9:40

Tha e coltach gu bheil an saoghal air a dhol bun-os-cionn agus an ceòl air feadh na fidhle. Mòd Madness. Anns na seann làithean, cha bhiodh ach deasbad air a thòiseachadh le Ailean The Whaler mu dheidhinn an robh feum sa mhòd tuilleadh, ach a-nis tha daoine air a dhol an-sàs ann an deasbad mu sheimeantaigs a thaobh cò th’ ann an Gàidheal. Cha do dh’adhbhraich seo aiteamh bhleideagan ach èiginn gnàth-shìde na Gàidhlig, le cuid de dhaoine a’ lasadh mar grian mhì-nàdarrach theth an Dàmhair, cuid eile a’ leaghadh air falbh agus aonan no dithis a’ dol fodha mar Micronesia ann an ceann deich bliadhna.

Luchd-ionnsachaidh, tùsanaich, luchd-labhairt ùra, co-chaidreabhaich, daoine aig an robh a’ Ghàidhlig on ghlùin, Mòds, Rockers, Gàidheil, Albannaich. Tha na facail seo a’ ciallachadh rudeigin. agus ge b’ e cho cudromach ’s a tha an ciall is a’ bhrìgh a tha agamsa orra, tha ciall eile aig daoine eile orra cuideachd. Agus uaireannan, fiù ’s leis an aon chiall againn, tha sinn a’ togail brìgh eile nuair a leughas sinn iad air loidhne gun ghùht gan lìbhrigeadh aghaidh ri aghaidh. Sin agaibh cànan. Mar a tha gasta a’ ciallachadh luath ann an Èirinn, agus àlainn ann an Alba.

Bha mi a’ smaoineachadh air na facail o Iosa a tha aig mullach na duilleige nuair a bha mi a’ smaoineachadh air an t-suidheachadh ghòrach seo. Tha mise coma, ’s a bha riamh, cò às a thàinig cuideigin cho fhad ’s gun robh iad deònach le neart an dùirn, fallas an gnùis agus deagh ghean an cridhe a chuir ri ath-bheòthachadh na Gàidhlig. Ge b’ e dè label a bha iad airson sadail orra fèin, air neo ge b’e dè ro-riochdair, chan e a’ cheist “An e Gàidheal a th’ annad?” ach “An e deagh neach a th’ annad?” a bu chòir dhuinn a bhith a’ faighneach.

Mar a thuirt mi ri cuideigin an latha eile, tha craic os cionn cinnidh an-còmhnaidh. Cleas Mhàrtainn Luther King Jr, an aisling aige gum biodh a cheathrar chloinne beò ann an dùthaich far nach biodh iad gam breithneachadh air sgàth dath an craicinn, ach air sgàth sùsbaint an caractair. Saoil an robh an t-Urramach a’ feuchainn ri ràdh “Craic os cionn craicinn” ’s mathaid?

Chan eil sin ag ràdh nach eil na rudan sin cudromach dha na daoine sin, tha buaidh aca oirnn uile – tha sinn uile a’ tighinn às ar dualchas, às ar n-eachdraidh, às ar creideamhan – agus tha e cunnartach a dhol ro fhada bhuapa a dh’aona-ghnothaich. Chì sinn a’ bhuaidh a tha air a bhith aig eileachadh o chultar is chànan air a’ mhòr-chuid de dh’Alba. Fiù ’s nuair a tha daoine a’ feuchainn ri tèicheadh o chultar air sgàth ealain no adhbharan eile, ’s ann air a’ chultar sin a tha iad a’ stèidheachadh an tèichidh, leithid Iain C. Mac a’ Ghobhainn. Ach tha na rudan sin uile – cinneadh, cultar, creideamh, gnè, seòrsa, cànan – tha iad uile nas lugha na tha caractar. Feumaidh sinn a bhith comasach freagairt a thoirt ceart cho math ri Quo Vadis? ’s a tha sinn ri Cò às a tha thu?

Airson strì na Gàidhlig chan eil ach dà cheist a dh’fheumas freagairt mu dheidhinn nan daoine a tha thu airson obair còmhla ris: A bheil iad airson obair airson maith na Gàidhlig agus am bu toigh leat a bhith nan cuideachd? Ma ’s e tha agus bu toigh. na freagairtean a tha agad, uill chan fheum thu an còrr. Chan obraich iomairt sam bith airson na Gàidhlig gun a bhith a’ coimhead aig an uile gu lèir, ag obair gu h-iomlanach. Feumaidh sinn coimhead ri dòighean gus na sgìrean dùthchail a neartachadh leis na àiteachan bailteil, agus vice versa. Sin cnag na cùise. A h-uile duine ag obair còmhla. Na tha mise a’ faicinn, rinneadh tòrr cròn gun cus adhbhar. Tha a’ mhòr-chuid air aithneachadh sin, agus chan eil e idir ro anmoch còmhraidhean is càirdeas a chumail an àird gus tilleadh dhan cho-obrachadh a tha deatamach son àm ri teachd.

Mar a thuirt an neach eile an latha eile air Twitter, àite far a bheil an dearbh rud seo fìor an-còmhnaidh “a bheil seo uile air a bhith mu dheidhinn a bhith a’ dèanamh phùingean ceart san dòigh cheàrr?” Chanainn gu bheil. Chanainn gu bheil. Chan eil an neach eile ceàrr ro thric.

Eòghan

“‘S e seo an colbh bheachd mu dheireadh a bhios agam airson Dàna, ged a tha mi an dòchas a bhith a’ foillseachadh rosg bho àm gu h-àm fhathast, oir às dèidh còrr is còig bliadhna, bidh mi a’ seasamh sìos on bhòrd dheasachaidh leis gu bheil mi a’ gluasad gu dreuchd ùr, ach tha e air a bhith na urram mhòr dhomh a bhith an-sàs le Dàna on fhìor thoiseach, a’ toirt spionnadh mhòr do sgrìobhadh na Gàidhlig agus a’ foillseachadh ghùthan ùra treun a chuir gu mòr ris an deasbad mun chànan. Bu mhath leam mo thaing a thoirt do Steaphan, Liam, Rhona, is Dòmhnall Iain a thòisich an turas iongantach còmhla ri chèile, Alasdair a thàinig nar lùib air an t-slìghe, agus a h-uile sgrìobhadair a thàinig air cuairt còmhla rinn agus a thig fhathast. Gràdhaichibh a chèile. Chan eil càil nas cudromaiche na sin. Eòghan Stiùbhart.”

Share

Posted in Cànain, Cànan & Cultar | Comments Off on Mòds & Rockers | “Nar n-aghaidh agus leinn”

Poileasaidh, Poilitigs is Iomairteachd: Feum air Atharrachadh?

Seo agaibh tar-sgrìobhadh den òraid a thug sinn seachad aig a’ cho-labhairt #AnAthCheum2019 a chaidh a chumail an t-seachdain sa chaidh le UofG Oilthigh Ghlaschu – taing mhòr dhaibh-san airson a’ chòmhraidh chudromaich seo a chur air dòigh agus airson fiathachadh a thoirt dhuinn pàirt a ghabhail ann! Tha, agus bidh, Beurla nas tarraingiche don […]
Posted in Ghetto na Gàidhlig | Comments Off on Poileasaidh, Poilitigs is Iomairteachd: Feum air Atharrachadh?

Tioraidh an-dràsta! #gàidhlig

Cha bhi mi a’ postadh an seo no air na meadhanan sòisealta eile airson greiseag.

Tha mi feumach air beagan fois.

Tha aon rud cinnteach, ge-tà, tillidh mi ann an uine nach bi ro fhada agus bidh an ath phost bloga a-mach ùine mhòr mus bi HS2 deiseil!

Taing dhan a h-uile duine a bha a’ faighneachd an robh mi OK an-dè. Tha mi ceart gu leòr agus tha sibh uile uamhasach còir.

Agus tha mi air a bhith a’ sgrìobadh a’ bhloga seo airson 9 bliadhna, is mar sin, tha tòrr ann ri leughadh ma tha ùidh agad ann an trèanaichean – agus streams of consciousness gun mòran cheangal ri trèanaichean idir.

Agus tha na dealbhan trèana rim faicinn air Flickr.

Ri leantainn…

Alasdair

 

Comments Off on Tioraidh an-dràsta! #gàidhlig

Bye for now….

I’ve really enjoyed writing this blog for the last few years, looking at my two favourite things – railways and Gaelic.

I’ve decided to take a break for a while as I’ve lost my confidence in writing in Gaelic. I’m not sure at this stage if I even want to continue using Gaelic at all.

I’m probably one of the few people who prefers writing in Gaelic rather than English and finds it easier to do so, but I’m having a bit of a crisis in confidence.

I was at the #AnAthCheum conference in Glasgow in Thursday where Prof Conchur Ó Giollagáin was exceptionally negative about new speakers. I then heard it argued that network Gaelic communities in. cities were no more important than Klingon learners.

This wouldn’t have mattered too much but later on in the day, I saw it said on social media that fluent learners were just allies to native speakers in Gaelic communities and that we were middle class and should check out privilege.

I walked in as a confident Gaelic speaker with equal respect to all other Gaelic speakers and came out feeling that I had been demoted to an outsider.

This has hit me for 10 and has given me a few bad mental health days.

As someone who learnt Gaelic as an adult, an academic specialising in Gaelic learners and urban language development, I disagree with this profoundly both in RLS and philosophical terms and want the Gaelic language community to be defined in civic terms, not ethnic ones.

I’ve spoken Gaelic every single day for 25 years but I’m very concerned by views like this which not only marginalise non-native speakers and cities but also delegitimise them.

These views are minority views, of course, but if they become more widespread, they will damage Gaelic development, create artificial divisions and discourage people from learning Gaelic.

If were going to go down this road in the Gaelic world, I want out for a while.

See you all later!

Alasdair

Comments Off on Bye for now….

Atharraich an saoghal rè Seachdain na #Gàidhlig!

Chan eil ach mìos ann gus an toisich Seachdain na Gàidhlig ann an Dùn Èideann agus tha Pàrlamaid na h-Alba gu bhith a’ cumail dà thachartas!  Bidh sinn a’ cumail dà sheisean leis an ainm Atharraich an Saoghal tron Ghàidhlig air Diardaoin 14 Samhain – fear sa mhadainn (10m-12f) airson luchd-ionnsachaidh agus fear air an … Leugh an corr de Atharraich an saoghal rè Seachdain na #Gàidhlig!
Posted in Gabhail pàirt, Gaidhlig Gaelic, Gàidhlig, Seachdain na Gàidhlig, SnaG | Comments Off on Atharraich an saoghal rè Seachdain na #Gàidhlig!

Còig Bliadhna

Tha saoghal poilitigs air gluasad cho luath seachad air na seachdainean a tha air a dhol seachad bhon sgrìobh mi mu dheireadh – cho luath ‘s gu bheil e a faireachdainn mar gu bheil gu leòr naidheachdan airson bliadhna a lìonadh. Bha beachd no dhà agam mu de sgrìobhainn – ‘s docha rudeigin a bharrachd […]
Posted in Gaelic, Ghetto na Gàidhlig, Scotland | Comments Off on Còig Bliadhna

Tha luchd na Gàidhlig a’ call earbsa ann am Bòrd na Gàidhlig

Tha luchd na Gàidhlig a’ call earbsa ann am Bòrd na Gàidhlig – feumaidh Riaghaltas na h-Alba coimhead gu geur air an dòigh anns a bheil a’ bhuidheann air a ruith, a-rèir Misneachd. Tha a’ bhuidheann-strì Misneachd a’ toirt seachad rabhadh an-diugh gu bheil luchd na Gàidhlig a’ call earbsa ann am Bòrd na Gàidhlig, […]
Posted in Alba, Gàidhlig, Ghetto na Gàidhlig, Scotland | Comments Off on Tha luchd na Gàidhlig a’ call earbsa ann am Bòrd na Gàidhlig

Aiseirigh Eileanach – Loidhne Eilean Wight #gàidhlig

Tha mi uamhasach measail air Sasainn. Is fìor thoil leam bailtean mòra mar Lunnainn agus Bristol agus sgìrean dùthchail mar na crìochan leis a’ Chuimrigh. Tha Siorrachd Eabhraig – “an t-Siorrachd as motha agus as fheàrr ann an Sasainn” sgoinneil agus tha “Sgìre nan Loch” gu sònraichte math cuideachd.

Trèana aig Ryde Pier Head (RYP)

Agus a bharrachd air na h-àiteachan, tha na ficheadan de rathaidean-iarainn inntinneach ann le barrachd rathaidean-iarainn glèidhte ann an Sasainn na ann an àite sam bith eile san t-saoghal, saoilidh mi. Agus abair ceòl – seo an dùthaich a chruthaich meatailt throm, prog agus punc!

Mar neach-iomairt cànain cuideachd, tha e a’ còrdadh rium a bhith a’ dol gu àite far nach eilear a’ bruidhinn mion-chànan. Eu-coltach ris a’ Chuimrigh, Èirinn no a’ Chòrn mar eisimpleir, chan eil e a’ cur dragh sam bith orm nach eil na soidhnichean dà chànanach agus chan eil agam ri dragh a ghabhail mu cor na Gàidhlig, na Gaeilge no na Cuimris 7c fhad’s a bhios mi ann.

Chan eil ach aon rud mòr nach toil leam mu Shasainn – sin nach eil eileanan gu leòr ann! Tha beagan dhiubh an siud ‘s an seo ach chan eil e idir coltach ri Alba no Èirinn far an t-uamhas ann. Bha mi air beagan de na h-eileanan – na h-Eileanan Farne ar eisimpleir agus tha mi airson a dhol gu Lundy cuideachd latha de na làithean.

‘S e an t-eilean as motha ann an Sasainn Eilean Wight agus abair gur e eilean sònraichte a th’ ann oir tha rathad-iarainn ann a tha mar phàirt den lìonra nàiseanta (The Island Line: Ryde Pier Head-Shanklin) agus cuideachd, rathad-iarainn glèidhte (The Isle of Wight Steam Railway).

Tha Loidhne an Eilein fìor shònraichte oir tha e air a ruith le seann trèanaichean tiub bho Underground Lunnainn a chaidh a thogail air ais ann an 1938. Tha iad air a bhith a’ ruith air an eilean bho 1989 agus roimhe sin, bha trèanaichean tiub air an eilean a chaidh a thogail ann an 1923!

Seo mar a bha trèanaichean 1923 air Eilean Wight (Seo eisimpleir eile den chlas air a ghlèidheadh ann an Epping)

Chaidh mi ann gus am faicinn ann an 2013 agus tha e caran surreal a bhith a’ faicinn seann trèanaichean tiub air cidhe os cionn na mara seach fo shràidean Lunnainn agus gu dearbha, bidh daoine aig a bheil ùidh ann an trèanaichean a’ tighinn às gach ceàrn gus am faicinn.

Mi fhèin air taistealachd rèile dhan eilean, 2013

Tha trèanaichean tiub a’ ruith air an eilean a chionn ’s gu bheil ‘gèidse luchdachaidh’ (loading gauge) gu math beag ann is nach gabh trèanaichean àbhaisteach a chur ann, gu seachd sònraichte mar thoradh air tunail ann an Ryde a tha gu math ìosal. Ann an 1967, chaidh an còrr den lìonra rèile air an eilean a dhùnadh agus chaidh loidhne Ryde-Shanklin, an loidhne as trainge san eilean, a dhealanachadh agus a sgeadachadh.

A’ tighinn a-mach à Tunail Ryde

Ged a tha na trèanaichean snog agus mòr-chòrdte, tha iad gu math seann agus gu math doirbh a chumail a’ dol. Chan eil iad cunbhalach gu leòr agus tha an loidhne a’ call luchd-siubhail mar thoradh air seo. Tha an rathad-iarainn uile ann an droch stàit leis a’ chidhe ann an Ryde cha mhòr a’ tuiteam às a’ chèile agus tha an trac gu math cugallach cuideachd. Fad bhliadhnaichean, tha feum air a bhith air ùrachadh mòr air a’ bhun-structar agus air na trèanaichean agus bha cunnart ann gun rachadh an loidhne a dhùnadh air fad.

Bha an riaghaltas a’ beachdachadh air an loidhne a thoirt a-mach às an lìonra nàiseanta gus am biodh i air a ruith leis a’ choimhearsnachd, is dòcha mar slighe-trama seach mar rathad-iarainn àbhaisteach. Cha robh muinntir an àite idir ag aontachadh ge-tà oir bha iad a’ smaoineachadh gur e leisgeul a bha seo gus cuidhteas fhaighinn de loidhnichean nach robh a’ dèanamh prothaid agus nach biodh an loidhne seasmhach agus gur dòcha nach biodh e fada gus an rachadh a dùnadh. Bha daoine eile a’ faicinn cunnartan airson loidhnichean eile nach eil a’ dèanamh prothaid.

Fhuair sinn deagh naidheachd bho chionn goirid gu bheil Loidhne an Eilein gu bhith air a sgeadachadh le bun-structar ùr agus le trèanaichean ùra.

Uill, nuair a chanas mi trèanaichean ùra, tha mi a’ ciallachadh trèanaichean a chaidh a thogail ann an 1980! Tha iad gu bhith a’ cleachdadh ‘D-trains’ – seann trèanaichean D-stock bho Underground Lunnainn a tha gan ath-thogail. Seo post-bloga a sgrìobh mi mu dheidhinn nan D-train. Feumar a ràdh, ge-tà gur e trèanaichean ùr a th’ annta gu ìre mhòr gun mòran air fhàgail bhon aonad thùsail ach an t-slige.

Class-484001-Island-Line-1024x675

A’ tighinn a dh’aithghearr – trèana eileanach ùr! Clas 484

Clas a bhathar a’ bruidhinn air na D-trains a chleachdadh an toiseach, bhathar a’ beachdachadh air trèanaichean bataraidh a chleachdadh agus a bhith a’ cur às dhan dealanachadh (electrification) air an loidhne ach aig a’ cheann thall, dh’aontaich iad an treas rèile a chumail agus is math sin oir tha siostam treas rèile nas uaine na trèanaichean bataraidh ged a tha an dà chuid nas fheàrr na dìosal.

Thathar an dùil gun tèid na trèanaichean ùra dhan eilean ann an 2020. Tha mi an dòchas gum bi fèis rèile ann leis na trèanaichean ùra, na seann trèanaichean agus na trèanaichean smùid mus tèid na seann thrèanaichean a thoirt air falbh.

Alasdair

Posted in 1923 stock, 1938 tube stock, Class 483, Class 484, D stock, D-train, eileanan, Isle of Wight, Isle of Wight Steam Railway, London Underground, rathaidean-iarainn, Rathaidean-iarainn neo-àbhaisteach, Ryde Rail, Sasainn, shanklin, trèanaichean, Vivarail | Comments Off on Aiseirigh Eileanach – Loidhne Eilean Wight #gàidhlig

BSL ann am Pàrlamaid na h-Alba #gaidhlig #bsl #EDLangs

‘S e an-diugh Latha Eòrpach nan Cànanan agus mar sin, tha sinn air iarraidh air ar co-obraiche còir Marc Mac a’ Mhaoilein, Oigifear Leasachaidh BSL Pàrlamaid na h-Alba innse dhuinn mun obair aige agus ma dheidhinn fhèin airson a’ bhloga. Tha mion-chànan oifigeil ann an Alba a tha air a chleachdadh le 13,000 neach agus … Leugh an corr de BSL ann am Pàrlamaid na h-Alba #gaidhlig #bsl #EDLangs
Posted in BSL, cànan, European Day of Languages, Gabhail pàirt, Gàidhlig, languages, Latha Eòrpach nan Cànanan | Comments Off on BSL ann am Pàrlamaid na h-Alba #gaidhlig #bsl #EDLangs

Beurla air am boisean

 

Beurla air am boisean

B’fheàrr leam ‘bhith gun mhaoin,

agus Gàidhlig nam cheann,

seach ‘bhith bochd le Beurla

ann an àit’ sa bheil i staoin.

 

Si mar ghalar ràsanach, ruadh

ach a h-inbhe ga cumail suas,

ga togail leis na daoine cèin

air am boisean tha a snuadh.

 

An seo gheibh mi duais

son mo pheann a chur air ghleus,

ach sgrìobhadh cha dèan mi

le mor thlachd no spèis.

 

Ged a tha cuid fialaidh

leis na chuireas iad an tairgs’;

gun ach mòran stiùiridh

cha dèan mo chridh’ làn aighear.

 

Cha dèan on nach i Gàidhlig

san iarr iad sgrìobhadh orm,

ach aistean anns a’ Bheurla

uile-làthaireach ghorm.

 

Mar na cnuic ’tha fada bhuainn

do mhuinntir na dùthcha seo,

ged as aithne dhaibh a h-aodann

chan eil eòlas air a colainn.

 

Dh’fhaodainn a bhith cothromach

ma dh’altraim mi i le luach,

ach si mo Ghàidhlig thograch

a ghabh mi ‘gliogach rim uchd.

 

Si a thogas mo chrìdh’

an uair bhios m’ inntinn trom,

tha a ruithim ’s a fuaimean

tighinn beò ’s a’ taitneadh rium.

 

Le Steaphan Mac Risnidh

Share

Posted in bàrdachd, Beurla, boisean, Gàidhlig, luach, Sgrìobhadh Cruthachail | Comments Off on Beurla air am boisean