Òran Beatha | Rab Noakes

Thadhail an seinneadair Rab Noakes air Eilean Arainn gus consart is bùth obrach air sgrìobhadh òrain a chumail. Thug Alistair sgrìob dhan bhùth obrach. Dè fhuair e aiste?

 

Rab Noakes 2

Ma tha seinneadair Albanach ann a bha thall s’ a chunnaic, is esan Rab Noakes. Bho bha e na chnapach bheag a’ seinn gu clàran country is Albanach a phàrantan, is e a’ fàs suas ann an Cill Rimhinn sna 50an, tha e a-nis a’ comharrachadh 50 bliadhna bho nochd e air an àrd-ùrlar gu proifeiseanta son a’ chiad uair. San àm sin tha e air trithead albaman a thoirt a’ mach is òrain gun àireamh a sgrìobhadh. Tha e air gach car is lùb ann an eachdraidh ceòl pop, folk is country ann an Alba a shiubhal bhon tùsan sna 60an, is e a’ seinn na aonar no a’ cur taic ri leithid Barbara Dickson, Stealer’s Wheel, Gerry Rafferty is Lindisfarne. Ged nach do choisinn e a’ cheart uiread de dh’aithne a fhuair cuid dhiubh sin bha e a cheart cho buadhmhor.

‘S e fear seangarra a fhuair sinn air ar beulaibh le aogas glastaidh nach fhalaicheadh a chuid aodach dathach. Ged a laigh buaidh an leigheas a fhuair e airson aillse o chionn greis air a thur cha do laigh e air a spiorad. Bha a shùilean fhathast dealrach beòthail is a chainnt puingeil, eirmseach. As cudromaiche buileach, bha e fhathast a’ seinn is a’ sgrìobhadh òrain, rud a tha dhasan mar a bhith a’ tarraing anail dhan chòrr dhinn. Bha an giotàr na uchd mar phàirt dheth. Bha e follaiseach gur ainneamh a bhiodh e fada bhuaithe is shruth an òraid gu nàdarra eadar cainnt is seinn is cluich a’ ghiotàir.

Ged a bha leigheasadh aillse na bhuille chruaidh dha b’ e an aon rud math mu dheidhinn gun deach aige air òran no dhà a thoirt a-mach às thuirt e; an snodha-gàire air aodann mas fhìor a’ magadh air a’ bhàs a mheall e. ‘S ann bhuaithe a thàrmaich an clàradh mu dheireadh aige ‘The Treatment Tapes’. ‘S e cuspair dòrainneach a th’ann ach chan ann mar sin a tha n h-òrain na chois. Chan eil sgeul air fèin-truas; an àite sin chleachd Rab na thachair dha mar dhòigh a bhith a’ tarraing air farsaingeachd de chuspairean a bhuineas rinn uile leithid; gaol, strì, eirmse is taic bho daoine eile. Sheinn e òran dhuinn bhon chlàradh air a bheil ‘Water Is Your Freind’ Sin an abairt a chleachdadh nurs ris gus impidh a chur air barrachd òl. Sheas na faclan an ceann Raib is fios aige gum faigheadh e òran às aon uair ’s gun tilleadh a neart. (Mar thoradh air buaidh nam faclan bha botal uisge maille ris fad na h-ùine bhon shluigeadh e gu cunbhalach). S’ e seo, thuirt Rab, an seorsa teachdaireachd a chòrdas ris: far am faighear barrachd na an aon ciall; far an tèid aig an luchd eisteachd ciall a’ cruthachadh dhaibh fhèin.

Agus sin mar a ghineadh òrain Rab gu tric; air an togail air bunait beag; corra facal no ’s dòcha pàtaran de chòrdan. Uaireigin thigeadh na h-òrain gu h-ealamh, uaireigin gu mall. Uaireigin cha tigeadh iad idir is rachadh fhàgail le bloighean nach gabhadh rèiteachadh. Lean Rob air mar sin a’ feuchainn air mìneachadh a’ thoirt air na rudan a bheir buaidh air, a’ tarraing air diofar òrain a sgrìobh e na bheatha. Bha e air tràigh faisg air Barcelona nuair a mhisnich bòidhchead an àite òran. Thug sreath de chòrdan ga chuimhne a sheann charaid Gerald Rafferty is rinn e òran dha. Bha giotàr aige, thuirt e, a bha math air an àrd urlar, ach bhuaithe cha tigeadh òran. Bha seann ghiotàr eile aige bhon taomadh na h-òrain.

Agus poilitics. ‘S ainneamh a chluinnear luaidh air a’ chuspairsa an lùib ceòl pop san latha an diugh ach buinidh Rab dhan ghinealach dha nach robh e na chùis-nàire. Bha e fhathast cofhurtail le bhith a’ toirt seachad teachdaireachd poilitigeach ged nach buaileadh e a-steach e ‘le òrd mòr’ mar a chuir e fhèin an cèill e. Nuair a fhuair e coimisean o chionn greis gus òran a sgrìobhadh ann an Albais chleachd e an cothrom gus aire a thoirt do chor nan in-imrichean a bhios ag obair ann an ionadan glanaidh chàraichean. ‘S e cuspair a’ bhuail air nuair a mothaich mar a bhiodh buidheann mòr de dh’in-imrichean a’ nochdadh taobh a-muigh an ionaid a chleachdas e fhèin gach madainn ’s iad an tòir air obair latha, is bhon rachadh àireamh bheag a thaghadh. Anns an òran tha Rob a’ dèanamh coimeas eadar na chunnaic e is na seann fhèillean fastaidh àiteachais a ghabhadh àite aig aon àm air feadh na dùthcha. Gus cur ris an ìomhaigheachd chleachd e cainnt bho seann laoidhean bhothain is dàin a sgrìobh Raibeart Burns.

Chan e rud cho simplidh a th’ann a bhith a’ dèanamh òrain a rèir seanchas Raib. Is beag an t-iongnadh sin. Bidh eanchainn an fhìor luchd ealain ag obair ann an dòigh ioma-fhillte agus ’s e sin a chuireas iad fa leth bhon t-sluagh àbhaisteach. Is buidhe dhuinn a bha aig a’ bhùth obrach gun d’fhuair sin soillseachadh air air mar a dh’obraicheas inntinn neach ciùil Albanach ealanta is mar a bheir cruthachadh brìgh da bheatha. Guma fada a chumas e air ris!

– AP

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in Ceòl, cultar, Rab Noakes | Comments Off on Òran Beatha | Rab Noakes

Lèirmheas Air Gaelic Gold, Faclair Pòcaid do Luchd-Ionnsachaidh

GaelicGold-300x325Tha Alistair a’ toirt sùil air faclair beag a chaidh a chur ri chèile le Steaphan MacRisnidh againn fhèin.

A dh’aindeoin a h-uile goireas a tha ri fhaotainn do luchd-ionnsachaidh na Gàidhlig san latha a th’ann, air an eadar-lìon is eile, tha e fhathast feumail dhaibh faclair beag a bhith maille riutha. Tha a leithid pailt sna mòr-canain. O chionn greis nochd fear sa Ghàidhlig fo bhratach an fhoillsicheir Lexus a chaidh a chur ri chèile le Steaphan MacRisnidh còir againn fhèin.

B’ e samhla annasach air an t-saoghal eadar-nàiseanta sa bheil sinn beò gum faighinn faclair Gàidhlig às Iapan far a bheil Steaphan a’ tàmh ann am pacaid air a còmhdachadh le sgrìobhadh Iapanais. Fhuair mi nam làimh faclair beag le còmhdach dathach bog is coltas air bhon taobh a-muigh mar iomadh faclair eile a gheibhear ann an cha mhòr cànan sam bith eile. ‘S e a tha dhìth air luchd cleachdaidh nam faclairean beaga seo cruinneachadh de na faclan as cumanta, beagan chomhairle mu ghràmar, is mar a ghabhas an cànan a chleachdadh gu làitheil le corra eisimpleirean. S’ e an dùbhlan ron ùghdaran seo uile a choileanadh an leabhar a ghabhas a chur am broinn pòcaid. Bha e gu bhith inntinneach dhomhsa faicinn mar a ghabh Steaphan òs làimh an dùbhlansa.

Dh’fhosgail mi an leabhar is bhuail e orm sa bhad cho soilleir sa bha dealbhadh nan duilleagan le diofar dathan is aodainnean-clò air an cleachdadh gus diofar puingean a shònrachadh. A’ dol a-steach ann na bu doimhne thogadh m’ aire gu h-ealamh le rud no dhà a bha diofaraichte bho faclairean Gàidhlig eile. ‘S e aon rud a tha àraidh mu Ghàidhlig; do luchd na Beurla co-dhiù; cho tric ’s a bhios faclan ag atharrachadh a rèir ’s mar a thèid an cleachdadh. Feumaidh an t-ùghdar co-dhùnadh a dhèanamh air dè an dreach a chleachdas e. A thaobh ainmearan ’s e an gnàth as bitheanta an ainmear a’ riochachadh leis an dreach neo-chinnteach. Tha Steaphan air a dhol an rathad eile le bhith a’ cleachdadh an dreach cinnteach. Ged a bha seo caran neònach dhomh an toiseach nuair a mheòraich mi air thàinig e a-steach orm gu bheil reusan a’ taobhadh le Steaphan. Leis gu bheil na h-uiread de dhiofar dòighean ann gus an ainmear cinnteach a chruthachadh (deich dhiubh mas math mo chuimhne) s’ e seo aon de na prìomh chnapan-starra ris an tachair an neach-ionnsachaidh. Gu dearbh s’ e seo an dearbh rud a chuir caraid dhomh dheth bho bhith a’ cumail oirre leis a’ Ghàidhlig. Far a bheil am facal air a shèimeachadh thathar a’comharrachadh seo le h an clò-Eadailteach is mar sin thèid againn air cruth bunaiteach an fhacail a dhèanamh dheth.

Tha fuaimneachadh an cois gach fhacail is tha Steaphan air siostam a chuthachadh dha fhèin gus na fuaimneachaidhean sònraichte Gàidhlig a dhaingneachadh. Cha ghabh siostam fuaimneachaidh sam bith àite a bhith ag èisteachd ri cànan ga bruidhinn; chan urrainnear fuaimneachadh aon chànan a mhìneacheadh tro cànan eile; ach s’ e deagh oidhirp a th’ann. Bhiodh seo feumail do luchd-ionnsachaidh aig ìre bhunaiteach a bhios gu tric a’ strì ri fuaimneachadh, no do dhaoine a tha airson faclan no abairtean sònraichte a bhith aca gun a bhith a’ dol nas doimnhe a-steach don chànan.

Tha gu leòr faclan ùra san fhaclair nach fhaighear anns na faclairean as sine; rudan mar smartphone (phone tapaidh) is helicopter (heileacoptair). Is cinnteach gu bheil sin feumail do chleachdadh àbhaisteach a’ chànain san latha an-diugh. Leis gur e leabhar beag a th’ann tha sin a’ ciallachadh gu bheil cuid a dh’fhaclan nas stèidhichte air am fàgail a-mach. Cha bhiodh sin na h-uireasbhaidh do luchd-ionnsachaidh aig ìre ìosal ach bhiodh do dhaoine a tha airson briathrachas nas beartaiche a bhith aca. Ach chan iad seo an fheadhainn as motha air a bheil an leabhar ag amas.

Dhomhsa dheth ’s e an rud as fheumaile is as fheàrr mun fhaclar na nòtaichean mìneachaidh an cois cuid de na faclan, a tha furasta an aithneacheadh leis gu bheil iad a’ nochdadh am bogsaichean liath. Fon fhacal ‘to’ mar eisimplier gheibhear, mar a bhiodh diùl, na diofar dhreachan Gàidhlig air an fhacal mar; gu, do, a; ach a bharrachd air seo thathar a’ tabhainn grunn math eisimplierean air mar a thèid am facal a chleachdadh an diofar shuidheachaidhean. Tha an aon rud fìor mu na facalan deatamach eile leithid; the, that, can, have is mar sin air adhart. An coimeas ris an leabhar gràmair àbhaisteach far am feum beagan eòlais a bhith agad ro làimh mus fhaigh thu grèim air an fhiosrachadh a tha dhìth tha seo gu math goireasach. ‘S e seo aon fheart a bhiodh feumail do luchd- ionnsachaidh aig diofar ìrean is fiù ’s do luchd-cleachdaidh a’ chànain. Tha corra chomharraidhean rim faighinn cuideachd a chuireas an co-theacsa cuid de na cleachdaidhean as cumanta sa Ghàidhlig. Cleas na leabhraichean gràmair àbhaisteach tha puing clàirean cuideachd aig an direadh a lèirigeas prionnsabablan coitcheann mar chruth ghnìomhairean, roimhearan riochdail is àireamhan.

Tron triall agam fhèin gu ruige ionnsachadh na Gàidhlig dhrùidh e orm nach e aon leabhar no goireas eile a dh’fhreagras a h-uile dhìth, ach measgachadh dhiubh. Is cinnteach gu bheil àite dhan fhaclairsa goireasach nam measg. Ged is leabhar beag e is mòr am misneachadh a lorgas na bhroinn!

– AP

Gheibhear am faclair an-seo aig Comhairle nan Leabhraichean

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in Cànain, Cànan & Cultar, cultar, faclair Gàidhlig, Foghlam, litreachas | Comments Off on Lèirmheas Air Gaelic Gold, Faclair Pòcaid do Luchd-Ionnsachaidh

Gainnead de Ghàidhlig aig NMS

Tha MISNEACHD a’ togail fianais an aghaidh Taisbeanadh nan Seumasach, Taighean-tasgaidh Nàiseanta na h-Alba. Bliadhna Theàrlaich, Mac Mhaighstir Alasdair agus sgeulachd nan Seumasach, chan eil mòran san t-saoghal seo nas ceangailte ris a’ Ghàidhlig, a bheil? Carson, an uair sin, nach eil ach àite glè shuarach gu bhith aig a’ Ghàidhlig san taisbeanadh mhòr ùr […]
Posted in Gaelic, Gàidhlig, Ghetto na Gàidhlig | Comments Off on Gainnead de Ghàidhlig aig NMS

Fàilte Air Na Màbhraich

O chionn seachdain fhuair mi an cothrom is an urram a bhith a’ cur fàilte air buidheann de 40 Màbhrach as leth Club Gàidhlig a’ Ghealbhain. ‘S ann a bha iad air chuairt a dh’Alba gus eòlas a chur air an dualchas is a’ mhion-chànan againne. B’ e oidhche air leth a bh’ ann, is sinn a’ dèanamh gàirdeachas ri cèol, dualchas is seanachas càch a chèile. Seo dàn a sgrìobh mi gus furan a chur orra.

A bhràithrean, A pheathraichean
Guma fialaidh bhios ar fàilte
Fada bho chèile thar cuain
Guma faisg sinn nar cridhe

Thar a’ chuain luainich
A shuathas ri ar cladach
Is e an làmh shìnte
A bheireas air ur dùthaich

An fhairge fhiadhaich
A sguab bho thìr sinn
Is i an sàl citheach
A thug sinn a-null

An ioma-ghaoth
A dh’iadhas ar creag
Is i a’ ghaoth fhial
A thug sibh a-nall

An t-àile faondrach
A lìonas ar sgamhan
Is e an t-adhar siùbhlach
Air an gin ur faclan

A’ choille bhuan
A chruthaich ur faclan
‘S i a’ choille dhian
A mhaireas nar n-inntinn

Am monadh is a’ bheinn
Tro fhireach is falachan
Is am fiadh brisg sinn
A ruitheas tro ur smuain

Am fuaran fiorghlàn
Chumas uisge ri dùthchas
Nach òl sinn às
A bhàthadh ar n-ìota

An cuan luaineach
A bhagaireas ar bàthadh
Cuireamaid coille bhuan
Chuireas bacadh air a bhuaidh

https://www.facebook.com/TeWanangaoAotearoa/?pnref=story

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in bàrdachd, Cànan & Cultar, Gun roinn-seòrsa, Màbhraich, Maoiri | Comments Off on Fàilte Air Na Màbhraich

Madainn Dihaoine

toirbheartanEil thu fo bhròn? Tog do cheann, tha an strì a’ cumail oirre.

O chionn còig bliadhna air fhichead, an turas mu dheireadh a bha an uimhir de ghorm a’ truailleadh mhapaichean poilitgeach na h-Alba madainn Dihaoine, sgrìobh Calum Dòmhnallach an t-òran “Àrd”.

Ged a bha e sgith “le cuid smalan, mi-mhisneachd is bròn,” as dèidh do dh’Iain Major a’ tilleadh gu cumhachd, bha e cuideachd làn chinnt gun robh “spiorad nan daoine nas soilleir na gealach, nas doimhne na ’n cuan, Gheibh sinn ar n-àite ’san t-saoghal ‘s an ginealach ùr.” agus chuir e na briathran sin ann an òran togarrach, brosnachail. ’S fhiach e èisteachd ris a-rithist an-diugh.

Ma tha thu fhèin fo bhròn an-diugh, tog thu fhèin on làr air a bheil thu nad shineadh. Tha ana-cheartas mun timcheall oirnn, tha bochdainn agus dìth-chòraichean na dhìteadh oirnn, agus an cultar a bhios a’ fàgail air daoine a bhith a’ bhòtadh airson na Tòraidhean le cogais ghlan. Nam bheachd fhèin, agus tha thu làn dìth-bheathe a bhith a’ dol nam aghaidh leis na beachdan seo (agus le cinnt bidh daoine nas fhiosraichte na mise mu na cùisean seo), ach tha an t-àm ann don Phàrtaidh Nàiseanta a bhith raidigeach agus a bhith ag obair a dh’ionnsaigh structaran taic nan Tòraidhean , nan oighreachdan mòra a thoirt às a chèile, am fearann a thilleadh dha na daoine, agus an aon rud a bheir Ceann an Ear-Thuath air ais riutha, na cuantan a thilleadh dha na daoine cuideachd le bhith a’ sbaid gun sgur airson còraichean iasgaich. Bu chòir dhaibh a bhith a’ leantainn orra leis an strì an aghaidh nan Oraistich le laghan nas fheàrr airson gràin-creidimh a pheanasachadh, agus feumaidh Nicola agus Kez suidhe sìos, còmhla ri Pàdraig, argumaidean mu reifreann a chur dhan dara taobh agus feuch air an deamhann chunnartach sin Davidson a stad. Ma gheibh na Tòraidhean oirleach sam bith de slat-riaghlaidh na h-Alba, bidh an ceòl air feadh na fidhle airson Gàidhlig.

O chionn trì seachdainean, tha ar Gàidhealtachd air a bhith fo sgàil eile, an aon sgàil nach teich sinn idir ach a thàinig gun rabhadh air dithis ro òg às na coimhearsnachdan againn fhèin. Briseadh-cridhe cho mòr a dh’fhairich sinn o chionn fhada. Chan urrainn dhuinn ach tomhas air a’ bhròn is a’ phian aig teaghlaichean Eilidh NicLeòid à Barraigh agus Donnchadh Roger às a’ Ghearasdan. Fois shiorraidh dhaibh. Ach faodaidh sinn cuideachd neart a tharraing on dòigh san robh co-fhaireachdainn agus co-thruas a nochdadh eadar daoine air feadh coimhearsnachdan eileanach agus coimhearsnachd na camanachd aig àm cho dorch. Dà choimhearsnachd air an reubadh a chèile ach gan toirt còmhla, a’ cur nar cuimhne ar daonnachd shiorraidh. Is e sin an duais tiamhaidh a tha againn. Tha rudeigin buan annainn nach do smal iad fhathast, feumaidh sinn an t-sradag ùr sin a lorg anns an dorchadas.

Feumaidh sinn a bhith daingeann, ge b’ e cò a tha ann an cumhachd ann an Àireamh a Deich no Taigh Bhòid – tha cànan againn ri bhrosnachadh tro chleachdadh is ionnsachadh, tha clann againn a thogail le deagh ghean is deagh Ghàidhlig, tha coimhearsnachdan againn ri dhion is ri neartachadh agus tha nàimhdean Gàidhealach is Gallta againn ri sgiùrsadh le smaoineachadh soilleir agus briathran làidir, agus mar a thuirt an Dòmhnallach ann an òran eile “an tìr cho ùr dhomh ’s a bha i nuair a bha mi nam phàiste,” tha Alba fhathast àlainn agus feumaidh sinn a còr a sheasamh. Na gèill ’s tu beò. Gus am bris an là agus an teich na sgàilean.

 

  • Eòghan

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in Naidheachdan & Poileataigs | Comments Off on Madainn Dihaoine

Eil botal plastaig aig duine sam bith? Turas neo-àbhaisteach air loidhne Canàl Phàislig #gàidhlig

Thòisich an turas agam dhan oifis mar as àbhaist an-dè. Chaidh mi gu stèisean an Dùin Bhric gus trèana 06:48 gu Glaschu Mheadhain a ghlacadh.

Thàinig an trèana agus bha sinn air an t-slighe gu Glaschu agus bha a h-uile rud a’ dol mas as còir, gus an do stad sinn faisg air ceann-rèile Shields. Às dèidh beagan mhìonaidean, thuirt an draibhear air an intercom gun robh na uèirichean dealain sìos agus gum biodh sinn an airson grèis mhòir.

Gu fòrtanach, tha superpower agam – is urrainn dhomh cadail ann an àite sam bith aig àm sam bith. Mar a chanas Jack Reacher – “sleep when you can, eat when you can”.

Bha sinn ann cha mhòr dà uair a thìde agus bha deagh chadal agam. Chaidh mo dhùsgadh aon turas nuair a chaidh neach nan tiocaidean tron trèana a’ faighneachd “a bheil botal plastaig falamh aig duine sam bith?” Feumaidh gun robh cuideigin feumach air dileag!

Mu dheireadh, thàinig trèana eile air an loidhne ri ar taobh agus chaidh ar ’dì-threanachadh’ – chuir iad àradh sìos bhon trèana againn, choisich sinn ri taobh an trac agus bha àradh eile ann dhan trèana eile. Abair adventure!

Instagram Photo

Cha do ràinig mi an oifis gu 11m ach abair spòrs a bh’ agam!

Alasdair


Posted in Canàl Phàislig, Detraining, Gàidhlig, Paisley Canal line, trèanaichean | Comments Off on Eil botal plastaig aig duine sam bith? Turas neo-àbhaisteach air loidhne Canàl Phàislig #gàidhlig

Dè an sgioba a tha thu a’ leantainn? Turas gu Taigh-tasgaidh nam Busaichean-tràilidh 3 #gàidhlig

Bha deagh latha agam aig Taigh-tasgaidh nam Busaichean-tràilidh air 27 Cèitean 2017, 50 bliadhna bho chaidh siostam nam busaichean-tràilidh ann an Glaschu a dhùnadh.

Bha cothrom agam a dhol air bus-tràilidh às a’ bhaile agus gus grunn busaichean-tràilidh eile fhaicinn. Nam measg, bha bus-tràilidh à Caerdydd/Cardiff. Bha siostam aca eadar 1942 agus gu 1970 – a’ bhliadhna a rugadh agus a’ bhliadhna a chaochail Jimi Hendrix mar a thachras e!

Bus-tràilidh Chaerdydd

Agus a bharrachd air na busaichean-tràilidh à Alba agus a’ Chuimrigh agus an cruinneachadh mòr de bhusaichean-tràilidh à Sasainn, bha eisimpleiran ann à Sealan Nuadh à Canada agus às a’ Ghearmailt. Seo na tràilidhean à Wellington, Sealan Nuadh agus Edmonton, Canada.

Nis, ged a chunnaic mi carbadan à iomadh cathair-bhaile, sheall an latha dhomh nach eil cathair baile sam bith coltach ri Glaschu.

Tha mi gu math deidheil air Glaschu ach tha aon rud a tha a’ daonnan a’ cur orm mu dheidhinn. ‘S e sin gum bi daoine daonnan a’ faighneachd dè an sgioba-ball coise sa tha mi a’ leantainn nuair a gheibh iad a-mach gur e fear à Glaschu (uill, fear a Siorrachd Lannraig a Tuath!) a th’ annam.

Dh’fhaighnich fear snog à Hull aig an taigh-tasgaidh “Glaschu? Rangers no Celtic ma-tha?”. Thuirt mi nach robh mi a’ leantainn sgioba ball-coise sam bith agus nach robh ùidh agam ann an spòrs agus bha e toilichte gu leòr leis an fhreagairt sin. Bha deagh chòmhradh againn mu rudan eile.

34912135706_6ecf41d9ff

Air an t-slighe dhachaigh, ge-tà, bha còmhradh eile agam nach robh buileach cho dòigheil air an aon cuspair. Air an trèana dhachaigh, thàinig trìur air bòrd aig a’ Chaisteal Nuadh – athair is mathair a bha lethcheud sa rudeigin agus am mac a bha fichead sa rudeigin. Bha iad à Dùn Èideann agus smùid a’ chofaidh orra uile.

`”Haidh! Is sinne X is Y is Z agus tha sinn à Dùn Èideann. Cò thu is cò às a tha thu?”

” Alasdair. Tha mi à Glaschu”.

“Dè an sgioba a tha thu a’ leantainn ma-thà?”

“Chan eil mi a’ leantainn sgioba sam bith. Chan eil ùidh agam ann am ball-coise”.

“Nan robh thu a’ leantainn ball-coise, dè an sgioba a leanadh tu, ma-tha?”

“Hmm. Tha mi à Siorrachd Lannraig a Tuath is mar sin, is dòcha Clyde no An t-Àrd Ruigh no Albion Rovers no rudeigin mar sin”.

“No! Cha robh sinn a’ ciallachadh sin. Rangers no Celtic?”

“Uill, nam bithinn a’ leantainn ball-coise, rud nach bithinn, cha bhithinn a’ leantainn Rangers no Celtic”.

“But football aside, dè an sgioba a bhiodh tu a’ leantainn?”

“Football aside? Nach e sgiobannan ball-coise a th’ annta?”

“‘S e – ach an e Pròstanach no Caitligeach a th’ annad”.

“Atheist”

“Ach an deach do thogail mar phròstanach no mar chaitligeach?”

“Mar phròstanach”

<Knowing looks>

“OK – a bheil thu a’ leantainn Rangers ma-thà?”

“Chan eil. Cha toil leam Rangers”

“A bheil thu a’ leantainn Celtic ma-thà”.

“Chan eil.”

“OK – cha toil leat Rangers no Celtic ach feumaidh nach eil an aon ìre de ghràin agad air an dà sgioba”.

“Chan eil. Cha toil leam Celtic idir ach tha gràin a’ bhàis agam air Rangers”.

“Ah! Bha fios againn gur e neach-leantainn Celtic a bh’ annad! Hail hail!”

<Osna>

“So an e luchd-leantainn mòra Celtic  a th’ annaibh-se, ma-thà”.

“O, chan e idir. ‘S e luchd-leantainn Hibs a th’ annainn ach ’s e an aon rud a th’ ann, nach e?”

<A’ bualadh mo chinn air a’ bhòrd>

Mas urrainn dhut a h-uile càil a tha ceàrr ann an Alba a chur ann an aon chòmhradh – sin agad an còmhradh!

Thosich iad air òrain ball-coise a sheinn an uair sin agus chuir mi an ipad air gu h-àrd gus èisteachd ri Jimi Hendrix, (1942-1970) agus gus smaoineachadh air busaichean-tràilidh Caerdyyd (1942-1970) agus gu dearbh air rud sam bith eile nach robh co-cheangailte ri Rangers is Celtic!

Carson a tha duine sam bith feumach air ball-coise co-dhiù nuair a tha ceòl roc, trèanaichean, tramaichean is tràilidhean ann??

Alasdair


Posted in Bus-tràilidh, busaichean-tràilidh, glaschu, Glasgow, sandtoft, trolley-buses, trolleybuses | Comments Off on Dè an sgioba a tha thu a’ leantainn? Turas gu Taigh-tasgaidh nam Busaichean-tràilidh 3 #gàidhlig

They’re Nuking Scunthorpe – thank God! #gàidhlig

Nuair a ràinig mi Taigh-tasgaidh nam Busaichean-tràilidh Disathairne, chaidh mi dhan chafé aca airson srùbag agus cò a chunnaic mi ach Eachann nan Cath!

Seadh! Eachann nan Cath. Bha postair ann airson Camp Coffee le saighdear Gàidhealach air agus thathar ag ràdh gun robh an saighdear air na postairean is canaistearan cofaidh stèidhichte air.

Instagram Photo

Agus bha barrachd eachdraidh na h-Alba ri tighinn. Às dèidh tiops agus teatha, bha an t-àm ann a dhol air a’ bhus-tràilidh à Glaschu. Bha mi air a bhith a a’ feitheimh ri seo fad mo bheatha agus abair gun do chòrd e rium a dhol air tràilidh às mo bhaile fhèin mu dheireadh thall. Bha e cho sàmhach is cho luath is cho ùr-nodha na choltas is gu bheil e doirbh a chreidsinn gun do chuir Corparaid Ghlaschu às dhaibh agus gun do chuir iad busaichean diesel salach, slaodach seann fhasanta nan àite.

 

Instagram Photo

 

Bha mi air tòrr ionnsachadh mun bhaile air an t-slighe gu deas. Leugh mi leabhar air an trèana mu dheidhinn busaichean-tràilidh ann an Glaschu agus bha e air leth inntinneach. Bha an caipsean aig cha mhòr a h-uile dealbh ag ràdh “chan eil na toglaichean seo rim faicinn tuilleadh, chaidh an leagail gus an M8 a thogail” no rudeigin mar sin. ‘S e glè bheag de na h-àiteachan anns an leabhar a bha fhathast ann agus bha e a’ sealltainn gu sònraichte cho beag lèirsinneach sa bha na h-ùghdarrasan ann an Glaschu anns na 60an is 70an. Reub na daoine sin an cridhe a-mach às a’ bhaile le rathaidean-mòra agus tha am baile fhathast a’ fulang gu dona. Tha mi dìreach an dòchas gum bi comhairlichean ùra Comhairle Baile Ghlaschu agus ballrachd ùr an SPT nas ciallaiche.

 

Instagram Photo

Bha an aon seòrsa beachd aig tòrr de na saor-thoilich is luchd-tadhail a bha ann air an latha. Bha iad a’ gearan mu droch stàite na còmhdhail poblaich san RA (ach a-mhàin ann an Lunnainn) agus a’ moladh ais-èiridh nam busaichean-tràilidh agus nan tramaichean. ‘S mi a bha ag aontachadh riutha. Bha a h-uile duine ris an do choinnich mi fìor laghach.

Agus am  measg nan daoine a bha an làthair, bha buidheann de dhaoine ann air robh aodach nan 60an gus colas nas authentic a chur air a’ ghnothach!

Nuair a bha mi a’ bruidhinn riutha, nochd sgòth annasach faisg air an àite air an robh coltas “sgòth balgain-buachair”! Thuirt fear aca “They’re nuking Scunthorpe – THANK GOD!”

Instagram Photo

Bha cothrom agam coinneachadh ri VIP a bha an làthair, Brian Deans, a sgrìobh a’ chiad leabhar mu bhusaichean-tràilidh ann an Glaschu. Cheannaich mi an leabhar aig tòiseach nan 80an nuair a bha mi nam bhalach bheag agus b’ e an leabhar sin a thog m’ ùidh ann am busaichean-tràilidh an toiseach. ‘S e duine uamhasach fhèin laghach a th’ ann agus ’s e urram a bh’ ann coinneachadh ris. Tha e ag obair air leabhar mòr ùr mu na tràilidhean ann an Glaschu agus tha mi a’ dèanamh fiughar ris.

51wJ5KirL1L._SY343_BO1,204,203,200_

‘S e latha àlainn fhèin a bh’ ann, blàth agus grianach ach bha rudeigin a’ faireachdainn ceàrr. An uair sin, bha stoirm ann le fìor droch uisge, tàirneanaich is dealanaich agus thuig mi na bha air a bhith ceàrr – bha e ro ghrinanach! Bha am bus-tràilidh à Glaschu a’ coimhead tòrr na b’fheàrr anns an uisge agus fhuair mi dealbh no dhà den tràilidh san àrainneachd fhliuch nàdarra aca.

Instagram Photo

Ri leantainn….

Alasdair


Posted in Bus-tràilidh, busaichean-tràilidh, England, Gàidhlig, Ghlaschu, glaschu, sandtoft, Sasainn, taigh-tasgaidh, trolley-buses, trolleybuses | Comments Off on They’re Nuking Scunthorpe – thank God! #gàidhlig

Strì is Buaidh – Sàr-òrain is sàr-sgeulachdan

 

Mar a thàinig fèis mhòr Celtic Connections gu crìch sa Gheamhradh, bha mi air mo dhòigh an t-astar a shiubhail thar meadhan na h-Alba son cuirm a chomharraich is a bhrosnaich ceòl is cultar na Gàidhlig. Tha An Lòchran – buidheann leasachadh ealain na Gàidhlig, stèidhichte air taobh siar Ghlaschu – air a bhith ag obair làmh ri làimh na fèise mòire cliùitiche fad bliadhna no dhà a-nis, gus àite cunbhalach a ghlèidheadh don Ghàidhlig, am measg a’ phrògraim farsaing de shàr-choileanaidhean a bhios ga thabhann gach bliadhna.

Chaidh am buidheann fhèin a stèidheachadh ann an 1999, leis an amas ealain na Gàidhlig a chur mu choinneamh muinntir Bhaile Mòr nan Gàidheal, ga chumail, gu dlùth, ri raon prìomh-stèidhean a ghabhas a-steach ion-ghabhalachd, tionnsgalachd, cruthachalachd, so-sheasmhachd is miann deagh bhuaidh a thoirt air foghlam, turasachd agus eaconamaidh a’ bhaile.

Bha sin uile ri fhaicinn sa chiad choimisean a thug iad seachad, a rinn luaidh air na bràithrean Dòmhnallach, aithnichte air feadh an t-saoghail aig cridhe a’ chomhlain Runrig, le cuirm is taisbeanadh ealain air an robh Flower of Scotland.

Am measg àireamh nan cuirmean, gan cuir air dòigh eadar Celtic Connections is am buidheann, bha a’ chuirm shoirbheachail Slàinte Mhath aig Màiri Anna NicUalraig is caraidean ceòlmhor, a thachair ann an Seòmar Shrath Chluaidh an Talla-chonsairt Rìoghail ann an 2015, mar a thachair cuirm na bliadhna seo, Strì is Buaidh fo stiùir Eòghann MacEanraig.

Tha Eòghann a-nis aithnichte mar shàr-cheòladair le deagh chliù, a tha na phàirt de theaghlach tàlantach le Ailean, Ingrid is Megan nam measg aithnichte airson an cuid obrach le feadhainn de na comhlain às fheàrr ann an Alba; Blazing Fiddles, Cliar agus Breabach. Air an oidhche sin, bha an dithis phiuthair aige sin na chuideachd air an oidhche is iad ri fìor bhreacan cheòlmhor a chur ri chèile, a thug a-steach fidheall, fideag, clàrsach, piano le tionndaidhean òran Gàidhealach aig an robh dlùth traidiseanta agus cur ùr-nòsach, gan fighe còmhla. Gu dearbh, bha eachdraidh na coimhearsnachd-cainnte aig cnag na cùise fad na h-oidhche gu lèir, mar a rinn gach òran iomradh air an aimhreit a phuingicheadh eachdraidh nan Gàidheal. A’ tòiseachadh aig tùs seann-Cheilteach, lean aithris na cuirme tro linntean meadhan-aoiseach, Seumasach, gu Aonadh nan Crùn, a’ chiad is an dàrna chogaidh is a’ tighinn gu crìch le òran Runrig a shoilleirich cogaidhean san Ear-mheadhan.

A thaobh sheinneadairean, gus bàrdachd a chur ris a’ cheòl, bha MacEanraig an deagh chuideachd, gun teagamh, còmhla ri Cathy Ann Nic a’ Phì, Sìneag Nic an t-Saoir, Alasdair MacIlleBhàin agus Gillebrìghde MacIlleMhaoil. Dhòmhsa dheth b’ ann aig MacIlleMhaoil a bha òran na h-oidhche a ghabh ‘Òran Bhonaparte’; òran a dh’aithris beachd nan saighdeir a chaidh an aghaidh an Impire Fhrangaich, le miann gu leòr air claidheimh gus cinn an nàimhdean a sgàineadh. Thug MacIlleMhaoil an t-òran seachad leis gach spionnadh a bha iomchaidh don chùis ann an dòigh a thug sealladh dhuinn air mar a bhiodh e a’ faireachdainn a dhol an sàs san iomairt fhèin. B’ e coileanadh a dh’fhreagradh a ròl ainmeil air Outlander, le cinnt!

Mar a bhiodh sibh an dòigh bho chuirm Celtic Connections, bha càileachd ann a thog an rud gu lèir bho làr coitcheann an taighe-chèilidh is a dh’fhreagraich àrd-ùrlar iomraiteach an àite fhèin. A’ cur craiteachan lainnir ris an iomairt bha Angela NicEacharna a mhìnich an eachdraidh a bha aig cùl nan òran, fhad ‘s a chuir i an dearbh àbhachdas is aotramas ris an oidhche, ris a bhiodhar an dùil. Gun teagamh bha aimhreit gu leòr na sgeulachdan leasanan dràibheadh aig Sìneag bhochd!

Mar a bha Slàinte Mhath aig Màiri Anna na hò-rò-gheallaidh is na ruaig tro thaighean-òsta Gàidhealach Ghlaschu, ann an 2015, bha blas nas socraiche, fiù ’s acadamaigeach air oidhche MhicEanraig, a dh’fhreagraich beachdachadh air na tachartasan eachdraidheil a bh’ aig cridhe a’ ghnothaich. Air saoghal air ann an linn far a bheil ìomhaighean is aithrisean chogaidhean thall thairis na phàirt de n-ar beatha làitheil, b’ e rud cumhachdach a bhith beachdachadh air an dòigh a thug bagairt is ionnsaigh air ionnanachd ar coimhearsnachd fhèin. Rinn a’ chuirm seo sin, gun teagamh, san dòigh a chuir e seann òrain air a bheil mòr-chuid eòlach air ais sa cho-theags cheart; òran gan sgrìobhadh gus ar cuid eachdraidh a chumail nar cuimhne fhèin, tro mheadhan an traidisean beò.

Aig a’ cheann thall, b’ e an rud as motha a chòrd rium, MacEanraig fhaicinn beò na choimisean ùr, a thug cothrom dha ceum air falbh a ghabhail bho a chuid obrach le Mànran is Battlefield Band. B’ e tlachd a bh’ ann san dà-rìribh a bhith ag èisteachd ri a cuid seinn, a rinn e bho chùl an àrd-ùrlar, fhathast na suidhe. Ged bu bhrèagha an coileanadh, cha b’ urrainn dhomh seachnadh mo mhiann fhaicinn front and centre a thuilleadh, ged nach b’ e sin ach samhladh beusachd an duine. Gun teagamh bha a cuid tionnsgalachd a’ ruithe tron chuirm o bhun gu bàrr is mar sin, ma gheibh e cothrom a thoirt ais às dhan àrd-ùrlar a-rithist gum faicear e is smior an t-seòid ann, deònach an iomairt aige fhèin a stiùireadh dhan bhlàr.

  • Tha Marcas Mac an Tuairneir na thagraiche ollamhachd ann an Oilthigh Dhùn Èideann. Tha ùidh aige ann an litreachas is dràma na Gàidhlig, teòirig chuèir, iar-cholonachd is boireannachas.
  • Tha e air dà leabhar bhàrdachd a sgrìobhadh – Deò (2013, Grace Note Publications) is Lus na Tùise (2016, Clò a’ Bradain) a tha rim faotainn bho ghrunn bhùithean is rèiceadairean air-loidhne.

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in Gun roinn-seòrsa | Comments Off on Strì is Buaidh – Sàr-òrain is sàr-sgeulachdan

Dàn | Marcas

Bha trioblaidean againn le puist-dealain o chionn mios no dhà agus mar sin, cha d’ ràinig dà phios le Marcas Mac an Tuairneir gus an latha eile. Tha sinn gam foillseachadh an seo gus an cur fa ur comhair.

Seo dàn a sgrìobh mi son là eadar-nàiseanta nam ban.
Thug thu bhuat do speuclairean,
an dùil a sgrùdadh gun iompaidh;
sùil ùr air eachdraidh
ga cur mud choinneamh.

Bana-sgoilearan gan grinn-riaghladh
an loidhn’ a-rèir iarraidh
fhireannaich le lionsa.

Dhearc thu an seasamh,
sgeadaicht’ an fiughair
dubh-is-geal Bhioctòirianaich.

Dh’fheuch mi rium ruathar
an sgiortan slaparach air Potterow.
Tsunami do loidhne-ama fireannta.

Thionndaidh thu, beul-fosgailte
gog-shùileach le iongantas
às dèidh leughadh an coileanais,
earr-nòtaichte le ealain an athraichean.

FacebookTwitterGoogle+Roinn

Posted in Gun roinn-seòrsa | Comments Off on Dàn | Marcas